Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 76:3

Την ημέρα της θλίψης μου αναζήτησα τον Θεό με τα χέρια μου μέσα στη νύχτα ενώπιόν του, και δεν διαψεύστηκα. Τόσο μεγάλη θλίψη, λέει, κατέκλυσε την ψυχή μου, ώστε όχι μόνο κατά τη διάρκεια της ημέρας να αναπέμπω ικεσίες, αλλά ακόμη και τον ίδιο τον χρόνο των νυχτών να τον αναλώνω σε προσευχές. Πράττοντας όμως αυτά, δεν έτρεξα μάταια, δεν κοπίασα μάταια· και αυτό ακριβώς σημαίνει το «δεν διαψεύστηκα».

Η ψυχή μου αρνήθηκε να παρηγορηθεί, θυμήθηκα τον Θεό και ευφράνθηκα. Δεν ανέχθηκα, λέγει, καμία απολύτως ανθρώπινη παρηγοριά· αλλά μόνο η μνήμη του Θεού έγινε για εμένα ευφροσύνη της καρδιάς. Αδολέσχησα, και ολιγοψύχησε το πνεύμα μου. Όταν, λέγει, μεταχειριζόμουν ανθρώπινους λογισμούς —διότι αυτό σημαίνει το «αδολέσχησα»— τότε ακριβώς κατέπιπτα στην ολιγωρία.

Ο Θωμάς όμως δεν ενήργησε έτσι· αλλά πώς; Άκουσε τον να ψάλλει μαζί με τον Δαβίδ: Με τη φωνή μου έκραξα προς τον Κύριο, με τη φωνή μου προς τον Θεό, και με εισάκουσε. Σε τι τον εισάκουσε; Στο ότι δεν τον αναζήτησε επειδή δυσπίστησε, αλλά τον βρήκε χωρίς να ασθενήσει στην πίστη. Στην ημέρα της θλίψής μου, δηλαδή ολοφάνερα στην απορία των λογισμών μου, αναζήτησα τον Θεό, θέλοντας να μάθω αν, όπως ακριβώς οι άρτοι, το νερό και τα ψάρια—οι άρτοι που πολλαπλασιάστηκαν, το νερό που μεταβλήθηκε, τα ψάρια που πηδούσαν από μόνα τους στο αγκίστρι—έτσι και ο θάνατος σε παρουσιάζει και σε μαρτυρεί ως Θεό μετά τον θάνατο που υπέστης στη σάρκα.

Η ψυχή μου αρνήθηκε να παρηγορηθεί· θυμήθηκα τον Θεό και ευφράνθηκα. Δες πόση ευγένεια έχουν τα λόγια των Προφητών και τα δόγματα της θεολογίας των Αποστόλων: με τη φωνή μου έκραξα προς τον Κύριο, με τη φωνή μου προς τον Θεό, και με εισάκουσε. Δεν είπε μόνο προς τον Θεό. Και πότε έκραξε προς αυτόν με τη φωνή του ο Θωμάς;

Σε ημέρα θλίψης μου τον Θεό αναζήτησα, με τα χέρια μου υψωμένα τη νύχτα ενώπιόν του, και δεν διαψεύστηκα. Μην αγανακτείς, λέει, ω Βασιλιά, μην οργιστείς, ω Λυτρωτή, μη θυμώσεις, ω Δέσποτα. Σε ημέρα θλίψης μου τον Θεό αναζήτησα· η καρδιά θλίφτηκε, ο λόγος ξεχύθηκε, η διάνοια απορούσε· με θορύβησαν τα λόγια των Φαρισαίων, με τάραξαν οι λόγοι των Γραμματέων· μου θόλωσε την πίστη η προδοσία του Πιλάτου, μου τάραξαν την ανδρεία τα λόγια των στρατιωτών, που εξαγοράστηκαν με αργύρια. Ποια είναι αυτά; Οι μαθητές του ήρθαν τη νύχτα και τον έκλεψαν, ενώ εμείς κοιμόμασταν.

Εξαιτίας αυτών ο λογισμός απόρησε, η καρδιά θλίφτηκε και η ημέρα της ευφροσύνης έγινε ημέρα θλίψης· γι' αυτό λέει «κατά την ημέρα της θλίψης μου»· όχι απλώς θλίψης, αλλά της θλίψης μου· διότι οι γυναίκες, αφού έγιναν δεκτά τα μύρα, ευφραίνονταν, ο Πέτρος και ο Ιωάννης, βλέποντας τα οθόνια, αναπόφευκτα πανηγύριζαν· ο δε υπόλοιπος σύλλογος των Αποστόλων, αφού αξιώθηκε να δει την όψη σου, όχι μόνο ευφραίνονταν, αλλά και σκιρτούσαν από προθυμία, και αναπηδούσαν· σκιρτούσαν βέβαια μυστικά, και αναπηδούσαν πνευματικά.

Εγώ όμως βρισκόμουν σε θλίψη, διότι δεν αξιώθηκα τίποτα από όσα αναφέρθηκαν. Αλλά ούτε και έτσι πλανήθηκα ολοκληρωτικά, αλλά κατά την ημέρα της θλίψης μου, εσένα, τον Θεό μου, αναζήτησα. Και όταν οι μαθητές είπαν, είδαμε τον Κύριο, ντράπηκα να τους πω, εσείς είδατε αυτόν για τον οποίο οι Φαρισαίοι έλεγαν ότι οι μαθητές του, αφού ήρθαν τη νύχτα, τον έκλεψαν, ενώ εμείς κοιμόμασταν. Και σε αυτούς μεν δεν το είπα, εσένα όμως τον Θεό μου αναζήτησα. Δεν τους είπα: τι σχέση έχω εγώ με τον σταυρωθέντα;

Δεν αποκαλώ Λυτρωτή αυτόν που λογχίστηκε, δεν ανέχομαι να ονομάζω Θεό αυτόν που έπαθε κατά σάρκα, αλλά εσένα αναζήτησα με τα χέρια μου λέγοντας: Εάν δεν βάλω το χέρι μου στην πλευρά του, δεν πρόκειται να πιστέψω. Εσένα λοιπόν, τον Θεό μου, αναζήτησα με τα χέρια μου τη νύχτα ενώπιον του Θεού, και δεν απατήθηκα· διότι βρήκα αυτόν που αναζήτησα μεγαλύτερο, ψηλάφησα αυτόν που ποθούσα λαμπρότερο. Βρήκα πληγή άπληγη· είδα τραύμα, και δεν υπήρχε φθορά· άγγιξα μώλωπες, και παρουσιάστηκε αφθαρσία. Η ψυχή μου αρνήθηκε να παρηγορηθεί. Πότε;

Διότι, εάν γεννήθηκε αληθινά άνωθεν από τον Πατέρα, αληθινά γεννήθηκε και από τη Μαρία, και άνω αληθεύει και κάτω αληθεύει· και αν είναι κάτω ατελής, είναι και άνω ατελής. Εάν όμως είναι άνω τέλειος, είναι και κάτω τέλειος· δεν κατοίκησε μέσα σε άλλον τέλειο, αλλά στον εαυτό Του τα πάντα τελειοποίησε. Και αναστήθηκε από τους νεκρούς, χωρίς πλέον να μερίζεται μέσα στο μνήμα σε σώμα και θεότητα, και σε ψυχή στα καταχθόνια, χωρίς πλέον να υπόκειται στην αφή, χωρίς πλέον να εμποδίζεται, αλλά εισερχόμενος με κλειστές τις θύρες, ψηλαφούμενος δε από τον Θωμά, ώστε να μην εκληφθεί ως φαντασία, αλλά ως αλήθεια· Αυτός στον οποίο πίστεψε ο Θωμάς, μετά την εκπλήρωση του προειρημένου «με τα χέρια μου αναζήτησα τον Θεό, και δεν εξαπατήθηκα», ο ίδιος είναι Θεός, ο ίδιος είναι άνθρωπος, αυτός που δεν προκάλεσε σύγχυση, αλλά συνεκέρασε τα δύο σε ένα· χωρίς να χωρήσει σε ανυπαρξία, αλλά αφού συνενδυνάμωσε το γήινο σώμα με τη θεότητα το ένωσε σε μία δύναμη, το συνήγαγε σε μία θεότητα· όντας ένας Κύριος, ένας Χριστός, όχι δύο Χριστοί ούτε δύο θεοί. Εντός Του υπάρχει σώμα πνευματικό, εντός Του υπάρχει θεότητα ακατάληπτη, το παθητό δεν εφθάρη, το απαθές είναι άφθαρτο, το σύνολο είναι αφθαρσία· Θεός Κύριος, καθήμενος εκ δεξιών του Πατρός, χωρίς να εγκαταλείψει τη σάρκα, αλλά αφού τα συνένωσε σε ένα και ολόκληρο το είναι σε μία θεότητα, κάθηται εκ δεξιών του Πατρός.

Ε΄. Και ο προκείμενος ψαλμός ανήκει μεν στον Ασάφ, φέρει δε την επιγραφή «Υπέρ Ιδιθούμ», για τον οποίο έχουμε ήδη κάνει λόγο στα προηγούμενα. Φαίνεται δε ότι συντάσσει τους λόγους αυτούς υπέρ του Ιδιθούμ, επειδή, όπως ήταν φυσικό, εκείνος αναστέναζε βαθιά για τα πολλά που είχε ακούσει σχετικά με τον λαό, και ήδη έχανε το θάρρος του και λίγο έλειψε να παραδοθεί και ο ίδιος στην απελπισία εξαιτίας των παρανομιών του λαού και όσων επρόκειτο να συμβούν εξαιτίας τους σε ολόκληρο το έθνος. Γι' αυτό, στην αρχή μεν, παραθέτει ως εκ προσώπου εκείνου το: «Με τη φωνή μου έκραξα προς τον Θεό, με τη φωνή μου προς τον Θεό, και με πρόσεξε»· έπειτα στη συνέχεια υποδηλώνει την αθυμία που τον κατέλαβε, λέγοντας: «Αρνήθηκε να παρηγορηθεί η ψυχή μου, βυθίστηκα σε σκέψεις και λιγοψύχησε το πνεύμα μου. Ταράχθηκα και δεν μίλησα». Και προσθέτει: «Τη νύχτα συλλογιζόμουν με την καρδιά μου και ερευνούσε το πνεύμα μου. Μήπως στους αιώνες θα μας απορρίψει ο Κύριος, και δεν θα δείξει πια την εύνοιά του; Ή μήπως μέχρι τέλους θα αποκρύψει το έλεός του από γενιά σε γενιά; Ή μήπως θα ξεχάσει να σπλαχνιστεί ο Θεός, ή θα συγκρατήσει μέσα στην οργή του τους οικτιρμούς του;». Αυτά ήταν που λύπησαν την ψυχή του Ιδιθούμ. Γι' αυτό ορθά ομολογούσε ότι είχε λιγοψυχήσει. Αλλά το θείο Πνεύμα, μέσω του προφήτη Ασάφ, στη συνέχεια θεραπεύει τα λυπηρά αυτά συναισθήματα σε όσα λέει: «Ποιος Θεός είναι μεγάλος όπως ο Θεός μας; Εσύ είσαι ο Θεός που κάνεις θαυμάσια».

«Αλλά και σε ημέρα της θλίψης μου», λέει, «αναζήτησα τον Θεό με τα χέρια μου τη νύχτα ενώπιόν του, και δεν απατήθηκα». Και το ότι βέβαια οι θλίψεις των δικαίων είναι πολλές (επειδή ο αδοκίμαστος άνθρωπος είναι αδόκιμος), με κάθε τρόπο το διδάσκουν οι θείοι λόγοι· το πώς όμως, καθώς θλίβονταν, γίνονταν ανώτεροι του εαυτού τους, παρέχοντας την απόδειξη της υπομονής τους, χωρίς να συγχύζονται ώστε να καταλαμβάνονται από ίλιγγο και να θορυβούνται, το διδάσκει εκείνος που είπε: «Σε θλίψη με πλάτυνες», και ο θείος Απόστολος λέγοντας: «Θλιβόμενοι, αλλά όχι στενοχωρούμενοι· καταβαλλόμενοι, αλλά όχι απολλύμενοι· διωκόμενοι, αλλά όχι εγκαταλειπόμενοι». Έτσι λοιπόν και εδώ λέει: «Σε ημέρα της θλίψης μου αναζήτησα τον Θεό»· διότι δεν έστρεφα το βλέμμα μου προς εκείνους που με έθλιβαν, ούτε προς εκείνους που υπερηφανεύονταν· αλλά στρέφοντας το μάτι της ψυχής μου προς τον Θεό την ίδια την ώρα της θλίψης, Εκείνον αναζητούσα. Τον αναζητούσα δε με τα χέρια μου, έχοντας διδαχθεί να υψώνω όσια χέρια σύμφωνα με τον λόγο που αναφέρει: «Θέλω δε οι άνδρες να προσεύχονται, υψώνοντας όσια χέρια». Και αυτό το έπραττα όχι μόνο κατά τη διάρκεια της ημέρας, αλλά και της νύχτας, υψώνοντας τα χέρια μου ενώπιόν Του, αναζητώντας Τον και μέσω της προσευχής και μέσω των φωνών μου προς Αυτόν.

Γι' αυτό, πράττοντας αυτά, δεν απατήθηκα· διότι, όταν τον αναζητούσα, τον έβρισκα· γι' αυτό με πρόσεξε και μου παρέσχε την ακοή του. Αντί δε του χωρίου, «Με τα χέρια μου τη νύχτα ενώπιόν του, και δεν απατήθηκα», ο Σύμμαχος το ερμήνευσε με τον εξής τρόπο: «Το χέρι μου τη νύχτα ήταν διαρκώς εκτεταμένο». Αυτήν λοιπόν είχα ως τη μεγαλύτερη και μοναδική παρηγοριά. Κατά τα άλλα, δεν ανεχόμουν κανέναν άνθρωπο που ήθελε να με παρηγορήσει και να με φροντίσει στον καιρό της θλίψης μου. Γι' αυτό προσθέτει: «Αρνήθηκε να παρηγορηθεί η ψυχή μου»· ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Δεν πειθόταν να παρηγορηθεί η ψυχή μου»· στους ανθρώπους μεν δεν πειθόμουν, οι οποίοι με άλλο τρόπο προσπαθούσαν να με παρηγορήσουν και να με ανακουφίσουν· θυμήθηκα όμως τον Θεό και ευφράνθηκα· διότι μου αρκούσε η μνήμη του Θεού για να νιώσω ευφροσύνη· αλλά και «στοχάστηκα», λέει, «και ολιγοψύχησα»· αντί του οποίου ο Σύμμαχος ερμήνευσε: «Συνομιλούσα με τον εαυτό μου και λιποθυμούσα». Διότι όταν, λέει, συνομιλούσα με τον εαυτό μου, λιποθυμούσα· και όταν στοχαζόμουν μέσα μου, τότε ολιγοψυχούσε το πνεύμα μου· όταν όμως θυμόμουν τον Θεό, γέμιζα από ευφροσύνη· αλλά και αναζητώντας τον με τα χέρια μου τη νύχτα, δεν απατώμην· διότι τον έβρισκα σαν να στεκόταν δίπλα μου και να εισακούει τη φωνή μου.

Βʹ. Αυτά συνέβαιναν όσο ήταν δυνατόν να γράφω ακόμη για σκιές και όνειρα, και να τρέφω τη διάνοια με μάταια πλάσματα της φαντασίας· τώρα όμως τι συμβαίνει; Η φιλία με οδήγησε ενώπιόν σας, και η λευκή κόμη του πατέρα με καθυπέταξε· ένα γήρας γεμάτο φρόνηση, το τέρμα του βίου, ένα ασφαλέστερο λιμάνι, και η φιλία ενός ανθρώπου που πλουτίζει κατά Θεόν και πλουτίζει και τους άλλους. Διότι ήδη αποβάλλω την οργή (ας το ακούσουν οι πράοι και ας ευφρανθούν)· και αντικρίζω πλέον με ημερότητα το χέρι που με εξουσίασε, και χαίρομαι εν τω Πνεύματι, και η καρδιά μου γαληνεύει, και ο λογισμός μου επανέρχεται, και η φιλία, σαν μια φλόγα που είχε κατασβεστεί και μαραζώσει, αναζωογονείται πάλι από έναν μικρό σπινθήρα και αναφλέγεται. Αρνήθηκε να παρηγορηθεί η ψυχή μου, και μέσα μου βυθίστηκε σε ακηδία το πνεύμα μου.

Βʹ. Το ίδιο έκανε και ο θείος Δαβίδ, ο οποίος, λίγο πιο πριν, δυσανασχετώντας με τα όσα του συνέβαιναν, λέει: «Ποιος θα μου δώσει φτερά σαν της περιστεράς, για να πετάξω και να αναπαυθώ;». Επιζητεί φτερά περιστεράς, είτε επειδή είναι πιο ελαφριά και πιο γρήγορα —διότι τέτοιος είναι κάθε δίκαιος— είτε επειδή σκιαγραφούν το Πνεύμα, μέσω του οποίου και μόνο αποφεύγουμε τα δεινά, ώστε να βρεθεί όσο το δυνατόν πιο μακριά από τα παρόντα κακά. Έπειτα, παρουσιάζεται το φάρμακο στις θλίψεις, η ελπίδα: «Περίμενα», λέει, «τον Θεό που με σώζει από την ολιγοψυχία και από την καταιγίδα». Αυτό άλλωστε φαίνεται να κάνει και αλλού, προσθέτοντας ταχύτατα τη θεραπεία σε ό,τι προκαλεί λύπη, και παρέχοντάς μας ένα αγαθό μάθημα, με λόγια και με έργα, για τη μεγαλοψυχία απέναντι στα δεινά: «Αρνήθηκε», λέει, «η ψυχή μου να παρηγορηθεί». Βλέπεις λόγια ακηδίας και απόγνωσης; Άραγε δεν φοβήθηκες θεωρώντας τον Δαβίδ αθεράπευτο; Τι λες; Δεν δέχεσαι παρηγοριά; Αποβάλλεις κάθε ελπίδα παραμυθίας; Κανείς δεν θα σε θεραπεύσει; Ούτε κάποιος λόγος, ούτε φίλος, ούτε συγγενής, ούτε κάποιος που σε συμβουλεύει, ούτε κάποιος που συμπάσχει, ούτε αυτός που διηγείται τα δικά του παθήματα, ούτε αυτός που εξιστορεί τα παλαιά, ούτε αυτός που παραθέτει τα τωρινά, δηλαδή το πόσοι διασώθηκαν και από ακόμη πιο χαλεπά κακά;

Στο τέλος, υπέρ του Ιδιθούμ· ψαλμός του Ασάφ. Η προφητεία λέχθηκε για την πλάνη της συναγωγής. Διότι Ιδιθούμ ερμηνεύεται απάτη, και Ασάφ συναγωγή. Με τη φωνή μου: Όταν ο Χριστός πάνω στον σταυρό έκραξε: Ελωί, Ελωί. Και η φωνή μου: Όταν για τον Λάζαρο έκραξε με μεγάλη φωνή. Σε ημέρα θλίψεως: Εδώ η προφητεία υποδηλώνει τον Θωμά· όταν ο Κύριος εμφανίστηκε στους μαθητές και ο Θωμάς δεν ήταν παρών, λυπήθηκε πάρα πολύ. Με τα χέρια μου: Διότι ψηλάφισε και βεβαιώθηκε με τα χέρια του ο απόστολος Θωμάς και δεν υπήρχε ψεύδος σε αυτόν. Αρνήθηκε: Δηλαδή, δεν ανέχεται η ψυχή μου να παρηγορηθεί· διότι εγώ γνώρισα το ζητούμενο. Θυμήθηκα: Διότι βρήκε μώλωπες, με τους οποίους οι μώλωπες όλου του γένους εξαφανίστηκαν. Συλλογίστηκα βαθιά: Όταν του είπαν οι συμμαθητές του: Είδαμε τον Κύριο, ο Θωμάς περιέπεσε σε πολλή σκέψη, επειδή δεν είχε βρεθεί μαζί με τους συμμαθητές του.

Γιατί βιάζεσαι να φτάσεις αυτόν που δεν μπορείς να φτάσεις; Αλλά ο Ιωάννης, θα πεις, σε παρακίνησε σε αυτά τα λόγια. Και όμως, αυτά μόνο είπε, ενώ ήσουν παρών: «Ίδε ο αμνός του Θεού ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου». Εσύ όμως, ενώ άκουσες για αμνό, ευαγγελίζεσαι Θεό, άφησες τα κάτω και περιεργάζεσαι τα άνω, εγκατέλειψες τη λίμνη και έριξες το δίχτυ στον ουρανό. Διότι, μήπως ξέρει το δίχτυ να θηρεύει αυτά, μήπως το καλάμι του ψαρά τα ανασύρει; Από το χέρι σου κρέμονται η γη και ο ουρανός. Τι λες; «Βρήκαμε τον Μεσσία, που λέγεται Χριστός»; Διότι πού, πώς και πότε τον έχασες; Βρίσκει κανείς το χαμένο. Αλλά αυτός που σώζει τους πάντες, πώς είναι δυνατόν να χαθεί; Ο πανταχού παρών πώς είναι δυνατόν να βρεθεί ή πώς μπορεί να λέγεται αυτό; Όμως ο Ανδρέας ξέρει τι λέει: Βρήκαμε αυτόν που έχασε ο Αδάμ, αυτόν που στερήθηκε η Εύα, αυτόν που το νέφος της αμαρτίας έκρυψε από τα μάτια μας, αυτόν από τον οποίο μας χώρισε η παρακοή και, ενώ είναι κοντά και παρών, έκανε να νομίζεται ότι είναι μακριά. Βρήκαμε αυτόν τον οποίο και ο Δαβίδ σεμνυνόταν να αναζητά: «Σε ημέρα», λέει, «θλίψης μου τον Θεό αναζήτησα». Αλλά και ο Σοφονίας βοά: «Αναζητήστε τον Κύριο, όλοι οι ταπεινοί της γης»· διότι, όταν βρεθεί, ανυψώνει τους ταπεινούς, τους εγείρει από τη γη, τους απαλλάσσει από τη φθορά, τους αναδεικνύει υψηλότερους από τους υψηλούς.

ΡΚΘ΄. Στον ίδιο. Εις το: «Αρνήθηκε να παρηγορηθεί». Την ψυχή που είναι βυθισμένη στη λύπη τίποτε δεν μπορεί να την ευφράνει τόσο, όσο η μνήμη του Θεού. Και αυτό είναι, λοιπόν, εκείνο που θέλησες να μάθεις: «Αρνήθηκε να παρηγορηθεί η ψυχή μου· θυμήθηκα τον Θεό, και ευφράνθηκα». Διότι, όπως ακριβώς το αστείρευτο και δυσίατο για τους ιατρούς πάθος της αιμορροούσης γυναίκας απομακρύνθηκε σε μια ακαριαία στιγμή (διότι εκείνη μεν τον άγγιξε, εκείνος δε το δέχθηκε, και αυτό εξαφανίστηκε)· έτσι και η λύπη, όταν απωθεί την ανθρώπινη παρηγοριά, καθώς είναι δυσίατη με κάθε ανθρώπινο μέσο, μόνο από τη μνήμη του Θεού εύκολα απομακρύνεται και καταλήγει στην ανυπαρξία.

Αναλογίσου πώς βρίσκεται ο χρυσός, με πολύν κόπο. «Με τα χέρια μου», λέγει, «τη νύχτα ενώπιόν Του, και δεν διαψεύστηκα». Δηλαδή, όπως ακριβώς αναζητούμε το απολωλός, έτσι ας αναζητήσουμε και τον Θεό. Δεν συγκεντρώνουμε τον νου μας ολοκληρωτικά εκεί; Δεν εξετάζουμε τους πάντες; Δεν επιχειρούμε μακρινά ταξίδια; Δεν υποσχόμαστε χρήματα;

Όλα τα έχει ο Πατέρας, είναι αληθώς ζωή, και αθανασία, και φως, και παντοδύναμος, και Θεός, και Κύριος· αυτά ακριβώς έχει και ο Υιός. Διότι λέγει: «Εγώ είμαι η αλήθεια και η ζωή»· και, «Ήταν το φως το αληθινό»· και, «Θεός ήταν ο Λόγος»· και ο απόστολος Θωμάς λέγει: «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου»· όπως ακριβώς λέγει και ο ψαλμωδός: «Με τα χέρια μου αναζήτησα τον Θεό, και δεν εξαπατήθηκα». Ψηλάφησε ο Θωμάς τον Λόγο ευρισκόμενος σε απιστία, και δεν εξαπατήθηκε όταν Τον ομολόγησε με πίστη Κύριο και Θεό. Ναι, λέγει· ονομάζω τον Υιό του Θεού Θεό, όχι όμως άναρχο, αλλά κτιστό· επομένως και δούλο. Και πώς, «Ο Οποίος, ενώ υπήρχε σε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό Του, λαμβάνοντας μορφή δούλου»; Εάν λοιπόν είναι δούλος (διότι κάθε κτίσμα είναι δούλος), πώς, ενώ ήταν δούλος, έλαβε μορφή δούλου; Και πώς κένωσε τον εαυτό Του, εάν δεν ήταν τέλειος Θεός; Διότι έλαβε εκείνο που δεν είχε, παραμένοντας αυτό που ήταν· δεν έγινε αυτό που ήταν, αλλά ενώ υπήρχε σε μορφή Θεού, από φιλανθρωπία έλαβε ατρέπτως μορφή δούλου. Εάν όμως δεν θέλεις να Τον ομολογείς άναρχο, επομένως υπήρξε καιρός που δεν υπήρχε ο Υιός; Ναι, λέγει.

Αυτά αρμόζουν στον θειότατο Δαβίδ και στον Δεσπότη Χριστό, όχι μόνο όμως, αλλά και σε κάθε όσιο που απευθύνεται στον Θεό μέσω καθαρής προσευχής. «Αρνήθηκε να παρηγορηθεί η ψυχή μου», παραιτήθηκε από τις σωματικές παρηγοριές. «Θυμήθηκα τον Θεό και ευφράνθηκα». Διότι την κάθε παρηγοριά την ξεπερνά η καθαρή μνήμη του Θεού, η οποία ευφραίνει ασυγκρίτως την ψυχή και την καρδιά. «Στοχάστηκα βαθιά», δηλαδή μελέτησα για τον Θεό, «και ολιγοψύχησε το πνεύμα μου· οι οφθαλμοί μου πρόλαβαν τις νυχτερινές φυλακές»· από μακριά έβλεπα τους εχθρούς, είτε τους αισθητούς είτε και τους νοητούς. «Ταράχτηκα και δεν μίλησα»· διότι αυτό είναι τεκμήριο μακροθυμίας. «Αναλογίστηκα αρχαίες ημέρες και θυμήθηκα και μελέτησα αιώνια έτη»· διότι αυτό είναι κατόρθωμα μιας καρδιάς που νήφει. «Τη νύχτα συλλογιζόμουν με την καρδιά μου, και αδημονούσε το πνεύμα μου», δηλαδή λυπόταν η ψυχή μου, αναλογιζόμενη και λέγοντας· «Μήπως ο Κύριος θα με απορρίψει για πάντα και δεν θα δείξει ξανά την εύνοιά Του; Ή θα αποκόψει εντελώς το έλεός Του; Μήπως θα ξεχάσει ο Θεός να σπλαγχνιστεί; Ή μήπως μέσα στην οργή Του θα συγκρατήσει τους οικτιρμούς Του;» Διότι σωστά έλεγε ότι «τη νύχτα συλλογιζόμουν με την καρδιά μου και αδημονούσε το πνεύμα μου», φοβούμενος μήπως τυχόν τον απορρίψει ο Θεός, και τα υπόλοιπα φοβερά. «Και είπα· Τώρα άρχισα»· διότι είναι χαρακτηριστικό της ταπεινώσεως το να μη νομίζει κανείς ότι έχει περάσει πολύ χρόνο στην άσκηση.

Γιατί ταράζεις την ακοή του Πέτρου; Γιατί βιάζεσαι να φτάσεις αυτόν που δεν μπορείς να φτάσεις; Εκείνος που είναι πανταχού παρών πώς είναι δυνατόν να βρεθεί; Αλλά βέβαια ο Ανδρέας γνωρίζει τι λέει. Βρήκαμε αυτόν που έχασε ο Αδάμ, αυτόν που στερήθηκε η Εύα, αυτόν που το νέφος της αμαρτίας έκρυψε από τα μάτια μας, αυτόν από τον οποίο μας χώρισε η παρακοή, αυτόν που αναζητούσε ο Δαβίδ: «Σε ημέρα θλίψης μου αναζήτησα τον Θεό».