Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 77:1

Συνέσεως του Ασάφ. ΨΑΛΜΟΣ ΟΖ΄. Υπόθεση. Αυτόν τον ψαλμό ψάλλει ο Ασάφ, προτρέποντας τον νέο λαό να προσέχει τον ευαγγελικό νόμο, και κατηγορώντας εκείνον τον παλαιό λαό των Ιουδαίων, οι οποίοι, αν και ευεργετήθηκαν πολλαπλώς από Αυτόν, δεν θυμήθηκαν τίποτα, αλλά μάλλον μετέτρεψαν τις ευχαριστίες στο αντίθετο, ανταποδίδοντας στον ευεργέτη αχαριστία.

Προσέξτε, λαέ μου, τον νόμο μου. Και σε ποιον λαό απευθύνει την παραίνεση παρά σε εκείνον που προέρχεται από τα έθνη; Και σε ποιον νόμο παραγγέλλει να δώσουν προσοχή παρά στον ευαγγελικό; Το ότι, εξάλλου, λαός του είναι τα έθνη, το αναφέρει ο προφήτης Ζαχαρίας: Και θα καταφύγουν πολλά έθνη στον Κύριο και θα γίνουν λαός του. Κλίνετε το αυτί σας στα λόγια του στόματός μου. Δηλαδή, λέει, ακούστε με προθυμία αυτά που λέγονται από εμένα.

Ακούστε αυτά, όλα τα έθνη, άκουσε, Ισραήλ. Αυτός είναι Κύριος ο Θεός σου, τον οποίο εγώ, ο δικός σου ιερέας Συμεών, βαστώντας τον στην αγκαλιά μου, τον κηρύττω με δυνατή φωνή στον λαό, δίνοντας μαρτυρία μέσα στον ναό. Γι' αυτό προσέξτε, λαέ μου, τον λόγο μου, κλίνετε το αυτί σας στα ρήματα του στόματός μου. Αυτό είναι το παιδί, για το οποίο προκήρυξε ο Ησαΐας λέγοντας: παιδί γεννήθηκε για εμάς, υιός και δόθηκε σε εμάς, και το όνομά του καλείται άγγελος της μεγάλης βουλής (του Πατρός), θαυμαστός, σύμβουλος, Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, ω Ισραήλ, άρχοντας ειρήνης, πατέρας του μέλλοντος αιώνος. Εάν λοιπόν αυτό το παιδί είναι Θεός ισχυρός, γι' αυτό είναι φανερό ότι έχει πει ο Δαβίδ: θα φανερωθεί ο Θεός των θεών στη Σιών. Για αυτό το παιδί φωνάζει ο Ιερεμίας: ότι ο Θεός φανερώθηκε πάνω στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους.

Γιατί όμως η επιγραφή δεν περιέχει τίποτα από τα προαναφερθέντα, παρά επειδή ολόκληρος ο λόγος κατηγορεί το έθνος των Ιουδαίων, απαριθμώντας τα παλαιά τους ασεβήματα; Αυτό το πράττει ο προφήτης προς υπεράσπιση της δικαιοκρισίας του Θεού. Διότι, καθώς πρόκειται να προφητεύσει όσα πρόκειται να συμβούν στο έθνος πριν από την παρουσία του Σωτήρος, αναγκαία διδάσκει ότι δεν θα υποστούν αυτά τα δεινά για μικρά ασεβήματα. Γι' αυτό απαριθμεί πόσες φορές αμάρτησαν και πόσες φορές τους ανέχθηκε η μακροθυμία του Θεού, και πώς αργότερα, όταν συμπλήρωσαν το μέτρο των ασεβημάτων τους, τους βρήκε δικαιότατα η οργή του Θεού. Για να τα γνωρίσουμε, λοιπόν, αυτά, αναγκαία θέτει την επιγραφή, «Συνέσεως τῷ Ἀσὰφ», και προχωρώντας στη συνέχεια ανακεφαλαιώνει όλες τις παρανομίες τους.

ΣΥΝΕΣΕΩΣ ΣΤΟΝ ΑΣΑΦ. ΟΖ΄. Προσέξτε, λαέ μου, τον νόμο μου· κλίνετε το αυτί σας στα λόγια του στόματός μου. Παροτρύνοντάς μας ο λόγος προς την κατανόηση των περιεχομένων, έθεσε την επιγραφή «Συνέσεως»· διότι αυτήν έχουμε ανάγκη για τη σύλληψη του προκειμένου νοήματος.

Πρώτον, λοιπόν, θα μπορούσε κανείς εύλογα να διερωτηθεί ποιο είναι το πρόσωπο που ομιλεί στην αρχή: «Προσέχετε, λαέ μου, τον νόμο μου· κλίνατε το ους σας στα ρήματα του στόματός μου». Διότι ούτε στον Ασάφ ούτε στον Δαβίδ αρμόζει να λένε αυτά τα λόγια, επειδή αυτοί δεν υπήρξαν νομοθέτες. Ούτε το «κλίνατε το ους σας στα ρήματα του στόματός μου» ταίριαζε να το λέει είτε ο Ασάφ είτε ο Δαβίδ, διότι δεν προσέφεραν δικά τους λόγια, αλλά διακονούσαν τη βουλή του θείου Πνεύματος.

Μέσω ποιου προφήτη είχαν ειπωθεί αυτά, αν όχι μέσω του προκειμένου Ασάφ; Επειδή μερικοί δεν το κατανόησαν αυτό, πρόσθεσαν στο Ευαγγέλιο τη φράση «μέσω του προφήτη Ησαΐα»· στα ακριβή αντίγραφα όμως, χωρίς την προσθήκη του «μέσω του Ησαΐα», αναγράφεται απλώς έτσι: «Για να εκπληρωθεί το ρηθέν μέσω του προφήτη, ο οποίος λέγει: Θα ανοίξω το στόμα μου με παραβολές· θα εξαγγείλω πράγματα κρυμμένα από την καταβολή του κόσμου», τα οποία βέβαια περιέχονται στο προκείμενο κείμενο, και όχι στην προφητεία του Ησαΐα. Επομένως, από την ευαγγελική παράθεση προκύπτει ότι ο Σωτήρας πρέπει να είναι, και κανένας άλλος, αυτός που ομιλεί στο δικό του πρόσωπο εδώ λέγοντας το: «Προσέχετε, λαέ μου, τον νόμο μου». Και για να τον κατανοήσουμε, έθεσε ως επιγραφή τη λέξη «σύνεσις»· ώστε να μη νομίζουμε ότι τα λεγόμενα είναι ψαλμός ή ωδή ή κάτι παρόμοιο, αλλά διδασκαλία του Χριστού προς τον δικό του λαό, δηλαδή την Εκκλησία του, διασαφηνίζοντας τις παρανομίες του ιουδαϊκού έθνους. Θα κατανοήσεις δε ότι ο δικός του λαός είναι διαφορετικός από εκείνον που κατηγορείται στη συνέχεια, εάν παραβάλεις σε αυτά την προφητεία του Ζαχαρία, μέσω της οποίας έχει ειπωθεί: «Χαίρε σφόδρα, θυγατέρα της Σιών, διαλάλει, θυγατέρα της Ιερουσαλήμ. Ιδού, εγώ έρχομαι και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, λέγει ο Κύριος. Και θα καταφύγουν πολλά έθνη στον Κύριο, και θα γίνουν λαός μου, και εγώ θα γίνω Θεός τους».

«Και θα γνωρίσετε ότι ο Κύριος ο Παντοκράτωρ με έχει αποστείλει σε εσάς». Διότι παρατήρησε σε αυτά πώς ο Κύριος ομολογεί ότι ο ίδιος έχει αποσταλεί από άλλον Κύριο Παντοκράτορα, και υπόσχεται ότι θα συγκεντρώσει για τον εαυτό του λαό από όλα τα έθνη. Αυτός, λοιπόν, ο ίδιος ο Λόγος του Θεού απευθυνόταν στον λαό που προερχόταν από τα έθνη, λέγοντας: «Προσέξτε, λαέ μου, τον νόμο μου». Και διδάσκει ότι ο νόμος του είναι το Ευαγγέλιο, για το οποίο προφήτευε και ο Ησαΐας λέγοντας: «Διότι από τη Σιών θα εξέλθει νόμος, και λόγος Κυρίου από την Ιερουσαλήμ, και θα κρίνει ανάμεσα στα έθνη». Αυτόν τον νόμο και ο Ιερεμίας τον ονόμασε καινή διαθήκη, λέγοντας: «Ιδού, έρχονται ημέρες, λέγει ο Κύριος, και θα συνάψω Καινή Διαθήκη, όχι σαν τη διαθήκη που σύναψα με τους πατέρες τους». Και ο Ησαΐας πάλι αναφωνούσε για τον Σωτήρα, λέγοντας: «Ιδού ο δούλος μου τον οποίο εξέλεξα, ο εκλεκτός μου· τον αποδέχθηκε η ψυχή μου. Θα εξαγγείλει κρίση στα έθνη».

Δεν θα φιλονικήσει, ούτε θα κραυγάσει, ούτε θα ακουστεί έξω η φωνή του. Καλάμι τσακισμένο δεν θα συντρίψει, και λινάρι που καπνίζει δεν θα σβήσει· αλλά σύμφωνα με την αλήθεια θα φέρει στο φως την κρίση, θα αναλάμψει και δεν θα καμφθεί, έως ότου εγκαθιδρύσει στη γη την κρίση· και στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη. Διότι αντί του «και στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη», το εβραϊκό κείμενο περιέχει το «και στον νόμο του», όπως ομόφωνα έχουν παραδώσει και όλοι οι υπόλοιποι ερμηνευτές, λέγοντας «και στον νόμο του». Προτρέπει, λοιπόν, ο Χριστός τον λαό του, ο οποίος προέρχεται από τα έθνη, μέσω αυτών των λόγων να προσέχουν τον νόμο του. Διότι επιθυμεί να προσέχουν και όχι να ακούνε επιπόλαια· αλλά να ερευνούν με κατανόηση και να εννοούν τον νόμο του. Γι' αυτό και τους παραγγέλλει να κλίνουν το αυτί στα ρήματα του στόματός του, και να προσέχουν τον νόμο του, επειδή ακριβώς πραγματοποιούσε τις διδασκαλίες του με παραβολές.

Γι' αυτό στην αρχή των προκειμένων έλεγε: «Προσέξτε, λαέ μου, τον νόμο μου»· πλην όμως τον παλαιό νόμο και την παλαιά διαμαρτυρία (διότι έτσι ερμήνευσε ο Σύμμαχος λέγοντας: «Και έστησε διαμαρτυρία στον Ιακώβ») τα παρέδωσε στον προηγούμενο λαό, δίνοντάς τους την εντολή να τα κάνουν γνωστά στους υιούς και στους απογόνους τους, ώστε να μη διαφύγουν από την προσοχή καμίας γενεάς, αλλά να παραμείνει η διδασκαλία του νόμου και σε όσους επρόκειτο να γεννηθούν μετά από αυτούς. Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Για να γνωρίσει μια άλλη γενεά, οι υιοί που πρόκειται να γεννηθούν και να εγερθούν, και θα τα αναγγείλουν στους δικούς τους υιούς». Το δε συμπέρασμα της μελέτης του νόμου και ο σκοπός της ήταν αυτός: Να εναποθέτουν στον Θεό την ελπίδα τους, και να μην ξεχνούν τα έργα του Θεού, και να εκζητούν τις εντολές του· για να μη γίνουν σαν τους πατέρες τους, γενεά σκολιά και παραπικραίνουσα· μια γενεά η οποία δεν κατηύθυνε ορθά την καρδιά της, και δεν στάθηκε πιστό απέναντι στον Θεό το πνεύμα της. Και ποια ήταν η προηγούμενη γενεά των πατέρων, παρά εκείνη που υπήρξε κατά την εποχή του ίδιου του Μωυσή; Εξαιτίας της οποίας ο Μωυσής, αφού έλαβε τις πλάκες της νομοθεσίας, τις συνέτριψε· έτσι λοιπόν και ο ίδιος ο Μωυσής γενεά σκολιά και διεστραμμένη τους αποκαλούσε, απευθυνόμενος πρόσωπο με πρόσωπο σε αυτούς και λέγοντας: «Τέκνα γεμάτα ψεγάδια, γενεά σκολιά και διεστραμμένη, αυτά ανταποδίδετε στον Κύριο; Τέτοιος, λοιπόν, μωρός και καθόλου σοφός λαός είστε;»

Συνέσεως τω Ασάφ. Δηλαδή νουθετώντας τη συναγωγή, που είναι η Εκκλησία, και κατηγορώντας την αγνωμοσύνη των Ιουδαίων. Προσέχετε λαός. Παλαιότερα μεν μιλούσε στον λαό των Εβραίων, τώρα όμως στον πιστό λαό. διότι εκείνος αποτελούσε προτύπωση αυτού. Κλίνατε το ους. Τότε στα λόγια του νόμου, τώρα όμως στα λόγια του Ευαγγελίου έστρεφαν την ακοή τους οι πιστοί. Ανοίξω εν παραβολαίς. Διότι δίδασκε πάντοτε τον λαό με παραβολές, όπως είναι γραμμένο στο Ευαγγέλιο. Φθέγξομαι. Όσα ελάλησε στους πατριάρχες και τους προφήτες, αυτά και τώρα τα λέγω από μόνος μου, λέει ο Χριστός. Όσα ηκούσαμεν. Ο πιστός λαός, όσα άκουσε από τον Θεό, τα φύλαξε. Και οι πατέρες. Οι προφήτες, λέει, μας προανήγγειλαν τα σχετικά με τη βασιλεία (την έλευση) του Θεού (του Χριστού). Ουκ εκρύβη. Δηλαδή, αυτά κρύφτηκαν από τους Ιουδαίους και δόθηκαν στους πιστούς. Απαγγέλλοντες. Διότι τα έθνη προσφέρουν ολοκληρωτικά την αίνεση στον Χριστό (στον Θεό). Και τας δυναστείας. Και πολλές δυνάμεις και θαύματα επιτέλεσε στον λαό των Εβραίων, τα δε έθνη τα αποδέχθηκαν με φόβο. Και ανέστησεν. Ανέδειξε τον Χριστό ως προερχόμενο από τον Ιακώβ κατά σάρκα. Και νόμον έθετο. Τον νόμο της χάριτος έθεσε στον πιστό λαό. διότι Ισραήλ ερμηνεύεται «εκείνος που βλέπει τον Θεό». Και ο πιστός λαός βλέπει τον Θεό διαπαντός και καθημερινά. Όσα ενετείλατο. Όσα υπέδειξε το Πνεύμα στους προφήτες, για να τα κηρύξουν στους ανθρώπους. Γνωρίσαι. Διότι οι προφήτες έκαναν γνωστά τα μελλοντικά γεγονότα στους μεταγενέστερους, ως σε υιούς.

Ψαλμός ΟΖ'. Συνέσεως τω Ασάφ. α'. Η επιγραφή είναι σύντομη· διότι ο ψαλμός ασχολείται με την έκταση της προφητείας. Όμως, το ότι για αυτόν τον λόγο τον επιγράφει «Συνέσεως», για να προφυλαχθούμε από τα κακά που βρήκαν τους Ιουδαίους εξαιτίας της ανοησίας τους, το φανερώνει το προοίμιο που ακολουθεί: «Προσέχετε, λαέ μου, τον νόμο μου· κλίνατε το αυτί σας στα λόγια του στόματός μου». Βλέπεις πόσο μεγάλο αξίωμα δίνει το Πνεύμα στον προφήτη, θέλοντας να μας προτρέψει σε υπακοή της προφητείας; Διότι αποκαλεί δικό του λαό τον λαό του Θεού, και δικό του νόμο τον νόμο του Θεού· επειδή είναι γνώρισμα των φρόνιμων δούλων και πιστών υπηρετών να έχουν κοινά τα κτήματα με τους κυρίους τους, όπως ακριβώς και ο Θεός έλεγε στον Μωυσή: «Ανόμησε ο λαός σου, τον οποίο έβγαλες από τη γη της Αιγύπτου». Τι σημαίνει όμως: «Προσέχετε τον νόμο μου»;

Εναντίον του ίδιου του νομοθέτη, λέει, αποτόλμησε να μιλήσει· αυτός μας παράγγειλε λέγοντας: «Προσέξτε, λαέ μου, τον νόμο μου»· και τούτος εδώ κραυγάζει ότι ο Ιησούς θα αλλάξει τα έθιμα που μας παρέδωσε ο Μωυσής. Τον Μωυσή βλασφήμησε, τον σεβάσμιο σε όλο το έθνος, αυτόν που έλαβε σε συμμαχία ολόκληρη την κτίση, αυτόν που ελευθέρωσε το έθνος από τη σκληρή δουλεία, αυτόν που με το ραβδί ύψωσε σαν τείχος τα ύδατα της θάλασσας, αυτόν που με την προσευχή του βύθισε τα στρατεύματα των Αιγυπτίων, αυτόν που μέσα στη νύχτα άναψε με την προσευχή του ουράνιο στύλο, αυτόν που προμήθευσε τον ουράνιο αγεώργητο άρτο, αυτόν που με το ραβδί του άντλησε τα ρείθρα της άγονης πέτρας. Εναντίον του Μωυσή. Και γιατί παρατείνω τον λόγο στο «Εναντίον του Μωυσή»; Μα και εναντίον του ίδιου του Θεού. Εναντίον του ίδιου του ουρανού εκσφενδόνισε τα βέλη του· εναντίον του ίδιου του Δημιουργού εξέτεινε τη γλώσσα του· κηρύττει έναν νεκρό ως αντίθεο απέναντι στον Κτίστη.

Ψαλμός οζ'. Γλυκύτατα άσματα ιερής αρμονίας του Δαβίδ. Ψαλμός συνέσεως στον Ασάφ. «Προσέξτε, λαέ μου, τον νόμο μου, κλίνετε το αυτί σας στα λόγια του στόματός μου· θα αρθρώσω αινίγματα από την αρχή». Πρώτα, λοιπόν, διεγείρει την ακοή μας για να ακούσουμε, και έπειτα λέει: «όσοι», αναφέρει, «ανήκετε στη σύναξη του λαού μας, προσέξτε ως λαός μου τον νόμο μου», ώστε να γνωρίζουμε εμείς ότι ένας και ο αυτός είναι ο νομοθέτης τόσο της Παλαιάς όσο και της Καινής Διαθήκης συγχρόνως, ο οποίος, αφού κάθισε πάνω σε ένα πλοιάριο, δίδασκε τα πλήθη με παραβολές για αρχαία και κρυμμένα πράγματα.

Γι' αυτό, αδελφοί μου, προσέξτε τον θεόσδοτο λόγο μου. «Γείρετε το αυτί σας» στα λόγια της χάριτος του Θεού, και θα υπενθυμίσουμε, θα εξερευνήσουμε και θα ψηλαφήσουμε το νόημα της κουράς μας και των υποσχέσεών μας. Πρέπει, μάλιστα, για μεγαλύτερη σαφήνεια, να καταγράψουμε μερικά από αυτά με τη μορφή ερώτησης και απάντησης. —Γιατί αυτός που κείρεται μοναχός στέκεται ασκεπής, άζωστος και ανυπόδητος; —Οι Πατέρες δεν τα όρισαν αυτά απλώς και άσκοπα, αλλά ακολουθώντας τις αποστολικές παραδόσεις. Διότι, λέει, δεν πρέπει «ο άνδρας όταν προσεύχεται να έχει κάλυμμα στο κεφάλι του»· διότι «καταισχύνει το κεφάλι του»· επειδή κεφαλή του άνδρα είναι ο Χριστός.

Ελάτε λοιπόν, τέκνα, ακούστε με, φόβο Κυρίου θα σας διδάξω. Διότι από τον Θεό έχει οριστεί η βασιλεία μου ως πατέρας του ρωμαϊκού πληρώματος, έστω κι αν χρονικά έρχεται εντελώς τελευταία μετά από πολλούς. Διότι η δεξιά του Κυρίου, η οποία ενέργησε με δύναμη επάνω μου και με ανύψωσε σε αυτό το βασιλικό ύψος, δικαίως μου παρέσχε αυτήν την προσωνυμία. Κανείς λοιπόν ας μην είναι ανυπάκουος στην παραίνεση εμού του πατέρα και βασιλιά, αλλά κλίνετε το αυτί σας στα λόγια του στόματός μου, φιλόχριστο πλήρωμα, και μάλιστα εφόσον ο λόγος αφορά την ψυχή και η ομιλία γίνεται πρόξενος σωτηρίας και αναζητεί τη σοφία του Πνεύματος. Διότι και ο καθοδηγητής και διδάσκαλός μας, ο Χριστός, αφού έγινε νέος Αδάμ και θεράπευσε διά της νηστείας την πτώση του πρώτου, την οποία υπέστη όταν γεύτηκε τον καρπό του ξύλου, επέλεξε να νηστεύσει και το υπέδειξε και σε εμάς. Με μεγάλη χαρά λοιπόν ας υποδεχθούμε τη νηστεία, σεβόμενοι Εκείνον που την χορήγησε και οικειοποιούμενοι την ωφέλεια που προέρχεται από αυτήν. Διότι, εάν δεν προσπέσουμε στον Θεό και δεν κλάψουμε ενώπιόν Του κατά τον ορισμένο αυτόν καιρό της νηστείας και εάν ο καθένας μας δεν απομακρυνθεί από τα αμαρτήματά του, πότε θα το πράξουμε αυτό;

Γι' αυτόν τον λόγο, κλίνετε το αυτί σας στα λόγια του στόματός του, και θα σας εκφέρει σοφά διδάγματα από την αρχαιότητα, όσα άκουσε και γνώρισε και του διηγήθηκαν οι πατέρες του. Διότι η αληθινή ταπείνωση από αυτό το σημείο γίνεται γνωστή σε όσους κρίνουν ορθά, τόσο σε σχέση με τους μαθητευόμενους όσο και με κάθε άλλον, δηλαδή από το να τείνει κανείς το αυτί του για να ακούσει τι θα του ειπωθεί και τι θα του γίνει γνωστό μέσα από το στόμα των δασκάλων. Διότι έτσι κάθε άνθρωπος δέχεται τον σπόρο του λόγου, ταπεινούμενος απέναντι στον αδελφό, και έτσι μαθαίνει να καρποφορεί αποδίδοντας τριάντα και εβδομήντα και εκατό, τον τέλειο καρπό του Αγίου Πνεύματος. Κανείς ας μην αντιλέγει και ας μην απειθεί ενώπιόν του, κανείς ας μην είναι ανυπότακτος ή θρασύς, αλλά να γίνεστε όλοι υπάκουοι, όλοι ευπειθείς, όλοι υποταγμένοι στον πνευματικό σας πατέρα, επειδή, σύμφωνα με τον θείο Απόστολο, αυτός οφείλει να αγρυπνεί και να προσεύχεται για τις ψυχές σας, ώστε να το κάνει αυτό με χαρά και όχι στενάζοντας· διότι αυτό θα είναι ασύμφορο για εσάς στην παρούσα ζωή. Τους λογισμούς που σπέρνονται μέσα σας από τους δαίμονες να τους εξομολογείστε σε αυτόν έχοντας πίστη, επειδή, σύμφωνα με το ρητό, οι πληγές που φανερώνονται δεν εξελίσσονται προς το χειρότερο.

Πρόσεχε, λαέ μου, τον νόμο. Εσύ που έπλασες τον άνθρωπο με το χέρι σου, Παντοδύναμε, άφησες να καρφωθούν τα χέρια σου πάνω στο ξύλο, λυτρώνοντάς μας από το χέρι του Εχθρού. Αφού συνέτριψες τη σκοτεινή φυλακή του άδη, Χριστέ, ελευθέρωσες τους δεσμώτες που αυτός κατείχε, και ως δυνατός τους ανέστησες μαζί σου.