Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 77:10

Δεν τήρησαν τη διαθήκη του Θεού. Εννοεί τη νέα παράδοση του Ευαγγελίου, και το χωρίο: «Ιδού, έρχεται ημέρα και θα συνάψω μαζί τους καινή διαθήκη». Αυτό δε αποτελεί απόδοση της αιτίας, διότι, επειδή δεν τήρησαν αυτήν, η οποία είναι ο νέος νόμος του Θεού, στράφηκαν προς τα πίσω σε ημέρα πολέμου. Διότι δεν τον πίστευαν όταν έλεγε: «Εγώ εξήλθα από τον Πατέρα και έχω έλθει». Διότι, ενώ όφειλαν να χτυπούν και να πολεμούν εκείνους που πολεμούν τον Θεό, αυτοί κήρυξαν πόλεμο εναντίον του Θεού.

Το πώς όμως διαστράφηκαν, το παρουσιάζει σαφέστερα λέγοντας: «Και έγιναν σαν στρεβλό τόξο». Διότι, ενώ έπρεπε να χτυπούν και να πολεμούν τους εχθρούς του Θεού, αυτοί, λατρεύοντας τα είδωλα, κήρυξαν πόλεμο εναντίον του Θεού. Γι' αυτό προσθέτει: «Δεν τήρησαν τη διαθήκη του Θεού, και δεν θέλησαν να πορευθούν σύμφωνα με τον νόμο του». Και τους υπόλοιπους ολόκληρου του έθνους τούς δηλώνει μεταφορικά μέσω των υιών του Εφραίμ, υποδηλώνοντας και εκείνους που ήταν όμοιοι ως προς τους τρόπους, ακόμη και αν δεν τύχαινε να προέρχονται από την ίδια φυλή. Επειδή και εκείνοι που στα μεταγενέστερα χρόνια αποσχίστηκαν από την Ιερουσαλήμ και λάτρεψαν τα είδωλα στη Σαμάρεια, ήταν υιοί του Εφραίμ.

Εύλογα, λοιπόν, αφού ονόμασε τους παραβάτες ολόκληρου του έθνους υιούς του Αβραάμ, τους επικρίνει όλους μαζί, λέγοντας: «Και ξέχασαν τις ευεργεσίες του και τα θαυμαστά του έργα, τα οποία τους έδειξε. Μπροστά στους πατέρες τους, τα θαυμαστά έργα που έκανε στη γη της Αιγύπτου, στην πεδιάδα της Τάνεως». Διότι, έχοντας λησμονήσει όλα αυτά που είχαν φανερωθεί στους πατέρες τους, σήκωσαν όπλα εναντίον του Θεού, μη θέλοντας να πορευθούν σύμφωνα με τον νόμο του, αν και εξαρτιόταν από αυτούς και το να μπορούν και το να θέλουν. Αυτοί όμως, ενώ είχαν τη δύναμη, δεν θέλησαν να κάνουν χρήση της ορθής προαιρέσεως· και στρέφοντας τα νώτα στον Θεό, ξέχασαν τα παλαιά του θαύματα. Και ποια ήταν αυτά τα θαύματα παρά εκείνα που έγιναν στην ίδια την Αίγυπτο, και μάλιστα όχι σε όλη την Αίγυπτο, αλλά στην πεδιάδα της Τάνεως; Αυτό βέβαια ο Μωυσής δεν το φανέρωσε μέσα από τη δική του Γραφή· ο Ασάφ, όμως, όντας προφήτης, διδάσκει μέσα από τα προκείμενα λόγια, ότι στην πεδιάδα της Τάνεως επιτελέστηκαν μέσω του Μωυσή τα θαύματα που έγιναν στην Αίγυπτο. Λέει λοιπόν πάλι, προχωρώντας παρακάτω: «Πώς επιτέλεσε στην Αίγυπτο τα σημεία του και τα τέρατά του στην πεδιάδα της Τάνεως». Και γιατί στην πεδιάδα της Τάνεως; Επειδή ακριβώς σε αυτήν επικρατούσαν περισσότερο οι δαιμονικές ενέργειες· και τότε είχαν μεγάλη ισχύ, κατά την εποχή εκείνη, οι δαίμονες που είχαν εγκατασταθεί στην Τάνη.

Για να γνωρίσει: Διότι οι προφήτες προέλεγαν ότι τα έθνη αποτελούν άλλη γενεά, επειδή σε αυτά θα φυλάσσονταν τα μυστήρια του Χριστού, ως σε υιούς. Και θα αναστηθούν: Διότι τα έθνη, αν και πεπτωκότα, αναστήθηκαν και παρέδωσαν στα τέκνα τους τα της πίστεως και δεν θα εκλείψουν. Για να θέσουν: Διότι η ελπίδα των εθνών είναι ο Θεός [και στον παρόντα αιώνα και στον μέλλοντα]. Και να μην λησμονήσουν: Διότι τα έθνη δεν δύνανται πλέον να λησμονήσουν τη χάρη του Χριστού [και Θεού]. Και τις εντολές: Διότι όλα, όσα ενετείλατο ο Θεός στον πιστό λαό, και τα επιζητεί και τα φυλάσσει <τα αινεί>. Για να μην γίνουν: Μήπως τυχόν πάλι δουλεύσουν <πιστέψουν> στα είδωλα (στην ειδωλολατρία), όπως οι πρόγονοί τους. Γενεά σκολιά: Υπαινίσσεται (λέγει) την ιουδαϊκή γενεά. Γενεά η οποία: Διότι, αν και πολλές φορές και κατά καιρούς ευεργετήθηκε το έθνος των Ιουδαίων από τον Θεό, η καρδιά τους δεν έγινε ευθεία προς τον Θεό. Και δεν έδειξε εμπιστοσύνη: Διότι, μολονότι έγιναν τόσα πολλά θαύματα ανάμεσά τους, ποτέ δεν πίστεψαν ολόψυχα στον Θεό. Υιοί Εφραίμ: Από ένα μέρος του υπαινίσσεται ολόκληρο το έθνος (γένος) των Ιουδαίων ως έτοιμο για πόλεμο εναντίον του Θεού. Εστράφησαν: Λόγω της ασέβειάς τους πολλές φορές έπεφταν στους πολέμους (στους εχθρούς). Δεν φύλαξαν: Διότι πάντοτε υπήρξαν ανυπάκουοι στον Θεό. Και στον νόμο: Διότι ποτέ δεν πειθάρχησαν στον Θεό. Και λησμόνησαν: Ως αχάριστο γένος, πάντοτε λησμονούσαν.

Για να μην ακολουθήσουμε το παράδειγμά τους, ο νόμος που εκείνοι παραμέλησαν έχει δοθεί σε εμάς για πνευματική υπόμνηση και διόρθωση. «Οι γιοι του Εφραίμ, αν και τέντωναν και έριχναν με τα τόξα, στράφηκαν σε φυγή σε ημέρα πολέμου. Δεν φύλαξαν τη διαθήκη του Θεού και δεν θέλησαν να πορευτούν σύμφωνα με τον νόμο του». Με το όνομα της μεγαλύτερης φυλής υποδήλωσε ολόκληρο τον λαό του Ισραήλ που αποσχίστηκε από τον Ιούδα· διότι ο Εφραίμ είχε τα πρωτεία ανάμεσα στις δέκα φυλές που βρέθηκαν υπό την εξουσία του Ιεροβοάμ. Έτσι, λοιπόν, θα διαπιστώσεις ότι και οι άλλοι προφήτες ονομάζουν τον Ισραήλ. Το δηλώνει άλλωστε και ο Ωσηέ, λέγοντας: «Τι να σου κάνω, Εφραίμ; Τι να σου κάνω, Μανασσή; Τι να σου κάνω, Ιούδα;». Αποκαλώντας Ιούδα τις δύο φυλές, στις οποίες βασίλευε ο οίκος του Ιούδα, και Εφραίμ πάλι τις δέκα, επειδή ακριβώς η φυλή του Εφραίμ κατείχε τη βασιλεία αυτών. Αυτοί λοιπόν είναι που «τέντωναν και έριχναν με τα τόξα»· διότι είχαν τα όργανα της θεοσέβειας. Στράφηκαν όμως σε φυγή, ολοφάνερα κατά την ημέρα του νοητού πολέμου, γυρίζοντας τα νώτα τους στους εχθρούς, δηλαδή στους δαίμονες. Τι ήταν όμως αυτό που τους προκάλεσε να τραπούν σε φυγή και να γυρίσουν τα νώτα τους στους εχθρούς;

Το ότι δεν τήρησαν τη διαθήκη του Θεού, ούτε πορεύτηκαν σύμφωνα με τον νόμο του. Και πότε περιέπεσαν σε αυτό; Όταν προσκύνησαν δύο χωνευτές δαμάλεις. Γι' αυτό, εξιστορώντας με τραγικότητα όσα ακολούθησαν, πρόσθεσε: Και ξέχασαν τις ευεργεσίες του και τα θαυμάσιά του που τους έδειξε, ενώπιον των πατέρων τους· τα θαυμάσια που έκανε στη γη της Αιγύπτου, στην πεδιάδα της Τάνεως.

Αυτοί ήταν απόγονοι του πάγκαλου Ιωσήφ, κατηγορούνται όμως ότι «δεν τήρησαν τη διαθήκη του Θεού». Αυτούς ίσως τις περισσότερες φορές μιμούμαστε και εμείς, τεντώνοντας μεν το τόξο της προθυμίας προς την αρετή, αλλά «στρεφόμαστε προς τα πίσω σε ημέρα νοητού πολέμου» και κάποιας δυσκολίας, όπως ακριβώς ένας δειλός και ρίψασπις στρατιώτης. «Και ξέχασαν τις ευεργεσίες του», τις οποίες τους έδειξε «στη γη της Αιγύπτου, στην πεδιάδα της Τάνεως. Διέσχισε τη θάλασσα και τους πέρασε» «και τους οδήγησε με νεφέλη την ημέρα και όλη τη νύχτα με φως φωτιάς. Έσχισε την πέτρα στην έρημο και τους πότισε σαν σε μεγάλη άβυσσο». Δεν ανέβλυσε απλώς νερό, αλλά ποταμούς και λίμνες υδάτων άνοιξε εκείνη η απότομη και «ακολουθούσα πέτρα». Διότι, εάν η πέτρα ήταν κρημνώδης, το θαύμα δεν θα ήταν παράδοξο, επειδή και τώρα βλέπουμε πολλά νερά να αναβλύζουν από τους γκρεμούς, αλλά (το παράδοξο ήταν) ότι ήταν ένα κομμάτι πέτρας που μεταφερόταν εδώ και εκεί, και σε οποιοδήποτε μέρος της ερήμου μετακινούνταν ο λαός, μετέφεραν και εκείνη την πέτρα. Γι' αυτόν τον λόγο και ο Παύλος την ονόμασε «ακολουθούσα πέτρα», λέγοντας, «η δε πέτρα ήταν ο Χριστός», δηλαδή, από τον Χριστό εκείνη η πέτρα ενεργούσε το παράδοξο θαύμα, το οποίο φαινόταν σε αυτήν, καθώς μεταφερόταν από εδώ και από εκεί και ανέβλυζε ποταμούς.

Και γενικώς όλα όσα μας έδωσε ο Κύριος, ας θεωρηθούν περιουσία μας, όπως για παράδειγμα ο ουρανός, η γη, γενικά όλη η κτίση, ο νόμος, οι προφήτες. Όμως ο νεότερος γιος είδε τον ουρανό και τον θεοποίησε, είδε τη γη και την προσκύνησε, και δεν θέλησε να πορευθεί σύμφωνα με τον νόμο Του, και απέναντι στους προφήτες έπραξε με πονηρία.