Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 77:12

Ενώπιον των πατέρων τους, τα θαυμάσια που έκανε. Έτσι, λέει, λησμόνησαν τις ευεργεσίες και τα θαύματα του Χριστού, όπως ακριβώς άλλωστε και οι πατέρες τους λησμόνησαν εκείνα που έγιναν στην Αίγυπτο, όταν τους ελευθέρωνε ο Θεός. Διότι κάτι τέτοιο φαίνεται να υποδηλώνει το «Ενώπιον των πατέρων τους»· σαν να έλεγε σαφέστερα: Έγιναν όμοιοι στον τρόπο με τον πονηρό ζήλο των πατέρων τους· και όπως εκείνοι λησμόνησαν τον Θεό, έτσι και αυτοί.

Μεταξύ αυτών διδάσκει και τούτο: 〈ότι υπήρχαν στην Τάνιδα αρχηγοί πονηροί άγγελοι〉, ⌜παρουσιάζοντας σαφώς ότι υπήρχαν τότε στους Αιγυπτίους δαίμονες, ονομάζοντάς τους 〈πονηρούς αγγέλους〉, οι οποίοι μάλιστα ενεργούσαν τα περισσότερα στην ονομαζόμενη πόλη της Αιγύπτου 〈Τάνιδα〉, όπου βρισκόταν ιδρυμένη εκείνον τον καιρό η βασιλική έδρα του Φαραώ.⌝ 〈Φαραώ〉 δε ονομάζονταν όλοι οι εκ των Αιγυπτίων βασιλεύοντες στη χώρα τους, παράλληλα με το να κατέχουν και ιδιαίτερα προσωπικά ονόματα, ώστε κάποιος από αυτούς να είναι ο 〈Νεχαώ〉 και συγχρόνως να λέγεται Φαραώ. Μνημονεύει δε την 〈Τάνιδα〉 η Ψαλμωδία, καθώς τα παράδοξα που συντελέστηκαν μέσω του Μωυσή συνέβησαν «στη γη της Αιγύπτου, στην πεδιάδα της 〈Τάνεως〉», και στην προφητεία περί της Αιγύπτου ο ίδιος αυτός προφήτης δίδασκε λέγοντας: «Πού είναι τώρα οι σοφοί σου; Ας σου αναγγείλουν και ας σου πουν τι έχει αποφασίσει ο Κύριος Σαβαώθ για την Αίγυπτο, εξέλιπαν οι άρχοντες της 〈Τάνεως〉». Αλλά εκεί μεν, επειδή προφήτευε την παρουσία του Κυρίου στην Αίγυπτο, ακολούθως φανέρωνε την ‹έκλειψη των αρχόντων της 〈Τάνεως〉›· πράγματα τα οποία εκπληρώθηκαν κατά την επιφάνεια του Σωτήρα μας στους ανθρώπους.

Εύλογα, λοιπόν, αφού ονόμασε τους παραβάτες ολόκληρου του έθνους υιούς του Αβραάμ, τους επικρίνει όλους μαζί, λέγοντας: «Και ξέχασαν τις ευεργεσίες του και τα θαυμαστά του έργα, τα οποία τους έδειξε. Μπροστά στους πατέρες τους, τα θαυμαστά έργα που έκανε στη γη της Αιγύπτου, στην πεδιάδα της Τάνεως». Διότι, έχοντας λησμονήσει όλα αυτά που είχαν φανερωθεί στους πατέρες τους, σήκωσαν όπλα εναντίον του Θεού, μη θέλοντας να πορευθούν σύμφωνα με τον νόμο του, αν και εξαρτιόταν από αυτούς και το να μπορούν και το να θέλουν. Αυτοί όμως, ενώ είχαν τη δύναμη, δεν θέλησαν να κάνουν χρήση της ορθής προαιρέσεως· και στρέφοντας τα νώτα στον Θεό, ξέχασαν τα παλαιά του θαύματα. Και ποια ήταν αυτά τα θαύματα παρά εκείνα που έγιναν στην ίδια την Αίγυπτο, και μάλιστα όχι σε όλη την Αίγυπτο, αλλά στην πεδιάδα της Τάνεως; Αυτό βέβαια ο Μωυσής δεν το φανέρωσε μέσα από τη δική του Γραφή· ο Ασάφ, όμως, όντας προφήτης, διδάσκει μέσα από τα προκείμενα λόγια, ότι στην πεδιάδα της Τάνεως επιτελέστηκαν μέσω του Μωυσή τα θαύματα που έγιναν στην Αίγυπτο. Λέει λοιπόν πάλι, προχωρώντας παρακάτω: «Πώς επιτέλεσε στην Αίγυπτο τα σημεία του και τα τέρατά του στην πεδιάδα της Τάνεως». Και γιατί στην πεδιάδα της Τάνεως; Επειδή ακριβώς σε αυτήν επικρατούσαν περισσότερο οι δαιμονικές ενέργειες· και τότε είχαν μεγάλη ισχύ, κατά την εποχή εκείνη, οι δαίμονες που είχαν εγκατασταθεί στην Τάνη.

«Έσχισε τη θάλασσα και τους πέρασε απέναντι, έστησε τα νερά σαν ασκό». Όσα συνέβησαν μέσα στην ίδια την Αίγυπτο τα συνόψισε με μία φράση, λέγοντας: «Τα θαυμαστά που έκανε στη γη της Αιγύπτου», και προσθέτοντας αυτό που δεν γνωρίζαμε: «στην πεδιάδα της Τάνεως». Το ποια ήταν αυτά τα θαυμαστά έργα, τα περιέχει βέβαια εκτενώς η Γραφή του Μωυσή· τα συνοψίζει όμως ο παρών ψαλμός στα επόμενα εδάφια, λέγοντας: «Μετέτρεψε σε αίμα τους ποταμούς τους και τα νερά των βροχών τους, για να μην πιουν. Εξαπέστειλε εναντίον τους κυνόμυια και τους κατέφαγε», και όσα ακολουθούν μετά από αυτά.

Αυτά, λοιπόν, γίνονταν εναντίον των Αιγυπτίων στην πεδιάδα της Τάνεως. Ο λόγος, όμως, παρακάμπτοντάς τα προς το παρόν, προτάσσει τις ευεργεσίες προς τον λαό: πώς δηλαδή διέσχισαν τη θάλασσα, αφού τα ύδατα διαιρέθηκαν σε πολλά μέρη. Αυτό ακριβώς φανερώνεται από το χωρίο που λέει: «Σε Αυτόν που διαίρεσε την Ερυθρά θάλασσα σε τμήματα, και οδήγησε τον Ισραήλ μέσα από αυτήν». Λένε, βέβαια, οι απόγονοι των Εβραίων ότι αυτή διαιρέθηκε σε δώδεκα τμήματα, σύμφωνα με τον αριθμό των δώδεκα φυλών του λαού, ώστε κάθε φυλή να διέλθει χωριστά, κατά την πορεία που της είχε καθοριστεί. Και καθώς τα ύδατα διαχωρίζονταν, και σχηματιζόταν ξηρά γη ανάμεσά τους, ήταν επόμενο να υπάρξει συγκράτηση των υδάτων, με αποτέλεσμα να καμπυλώνονται καθώς πιέζονταν το ένα με το άλλο και να ανασηκώνονται μέσα στον ίδιο τον αέρα και να υψώνονται σχηματίζοντας καμπύλη και να μετεωρίζονται, και σαν να περικλείονταν μέσα σε ασκό από τον αέρα. Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Έστησε τα ύδατα σαν ασκό».

Και των θαυμασίων: Βγαίνοντας από την Αίγυπτο, πόσες δυνάμεις είδαν; Και αφού κατοίκησαν στην έρημο, πόσα θαύματα αντίκρισαν; Και όμως, τα λησμόνησαν όλα. Εναντίον: Όσα έγιναν επί Αβραάμ και επί Ισαάκ και επί Ιακώβ, επί Μωυσή, επί Ιησού του Ναυή, [επί Ηλία] και των υπολοίπων (στη συνέχεια), και ούτε έτσι άλλαξαν ποτέ. Και αργότερα πάλι σε αυτές τις χώρες πόσα θαυμαστά έργα είδαν, αλλά δεν πίστεψαν. Διέρρηξε: Όταν με το ραβδί έσκισε την Ερυθρά Θάλασσα, και αυτό το λησμόνησαν· προτυπωνόταν δε το βάπτισμα και ο σταυρός. Έστησε ύδατα: Διότι στέκονταν από εδώ και από εκεί τα ύδατα, δεμένα σαν μέσα σε ασκό, και πέρασαν οι Ισραηλίτες· να εννοείς δε ότι το βάπτισμα προτυπωνόταν για τα έθνη. Και οδήγησε: Διότι την ημέρα σκεπάζονταν με νεφέλη εξαιτίας του ήλιου, για να μην καίγονται από τον καύσωνα (το καύμα)· προτυπωνόταν δε το δεσποτικό σώμα, ότι επρόκειτο να γίνει σκέπη για το γένος των ανθρώπων, για να μη φλέγονται από τον καύσωνα της αμαρτίας. Και όλην: Διότι ως οδηγό είχαν τη νύχτα στύλο πυρός, που τους φώτιζε την οδό· υποδηλώνει δε το πυρ του Πνεύματος, που οδηγεί τους πιστούς. Διέρρηξε: Εννοεί τον ακρότομο βράχο, ο οποίος έως σήμερα αναβλύζει πλήθος υδάτων· προτυπωνόταν δε η δεσποτική πλευρά, από την οποία έρευσε το ύδωρ του βαπτίσματος, όπως ακριβώς λέει ο απόστολος Παύλος: η δε πέτρα ήταν ο Χριστός.

Το ότι δεν τήρησαν τη διαθήκη του Θεού, ούτε πορεύτηκαν σύμφωνα με τον νόμο του. Και πότε περιέπεσαν σε αυτό; Όταν προσκύνησαν δύο χωνευτές δαμάλεις. Γι' αυτό, εξιστορώντας με τραγικότητα όσα ακολούθησαν, πρόσθεσε: Και ξέχασαν τις ευεργεσίες του και τα θαυμάσιά του που τους έδειξε, ενώπιον των πατέρων τους· τα θαυμάσια που έκανε στη γη της Αιγύπτου, στην πεδιάδα της Τάνεως.

Αυτοί ήταν απόγονοι του πάγκαλου Ιωσήφ, κατηγορούνται όμως ότι «δεν τήρησαν τη διαθήκη του Θεού». Αυτούς ίσως τις περισσότερες φορές μιμούμαστε και εμείς, τεντώνοντας μεν το τόξο της προθυμίας προς την αρετή, αλλά «στρεφόμαστε προς τα πίσω σε ημέρα νοητού πολέμου» και κάποιας δυσκολίας, όπως ακριβώς ένας δειλός και ρίψασπις στρατιώτης. «Και ξέχασαν τις ευεργεσίες του», τις οποίες τους έδειξε «στη γη της Αιγύπτου, στην πεδιάδα της Τάνεως. Διέσχισε τη θάλασσα και τους πέρασε» «και τους οδήγησε με νεφέλη την ημέρα και όλη τη νύχτα με φως φωτιάς. Έσχισε την πέτρα στην έρημο και τους πότισε σαν σε μεγάλη άβυσσο». Δεν ανέβλυσε απλώς νερό, αλλά ποταμούς και λίμνες υδάτων άνοιξε εκείνη η απότομη και «ακολουθούσα πέτρα». Διότι, εάν η πέτρα ήταν κρημνώδης, το θαύμα δεν θα ήταν παράδοξο, επειδή και τώρα βλέπουμε πολλά νερά να αναβλύζουν από τους γκρεμούς, αλλά (το παράδοξο ήταν) ότι ήταν ένα κομμάτι πέτρας που μεταφερόταν εδώ και εκεί, και σε οποιοδήποτε μέρος της ερήμου μετακινούνταν ο λαός, μετέφεραν και εκείνη την πέτρα. Γι' αυτόν τον λόγο και ο Παύλος την ονόμασε «ακολουθούσα πέτρα», λέγοντας, «η δε πέτρα ήταν ο Χριστός», δηλαδή, από τον Χριστό εκείνη η πέτρα ενεργούσε το παράδοξο θαύμα, το οποίο φαινόταν σε αυτήν, καθώς μεταφερόταν από εδώ και από εκεί και ανέβλυζε ποταμούς.