Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 77:2

Θα ανοίξω το στόμα μου με παραβολές. Ο ευαγγελιστής ερμήνευσε με σαφήνεια ότι αυτό εκπληρώθηκε, όταν ο Κύριος είπε τις πολλές παραβολές στα Ευαγγέλια. Και οι πατέρες μας μάς τα διηγήθηκαν. Όσα διδαχθήκαμε, λέει, ακούγοντάς τα από τους πατέρες, όλα αυτά τα γνωρίσαμε διά των έργων και της δικής Του παρουσίας.

Συγγενής λοιπόν με τα δικά της λόγια είναι ο λόγος των Ιουδαίων. Διότι, όπως ακριβώς εκείνη εξαιτίας της φύσεώς της ήταν μαλθακή, με τον ίδιο τρόπο νομίζω και αυτοί δεν έχουν καθόλου αρρενωπό, για να το πω έτσι, και ρωμαλέο φρόνημα, αλλά εκθηλύνονται κατά κάποιον τρόπο σε άνανδρες επιθυμίες της γαστέρας, και αποδεικνύουν αληθινό για τον εαυτό τους το γεγραμμένο: «Διότι ο μωρός μωρά θα λαλήσει, και η καρδιά αυτού μάταια θα νοήσει.» <Εγώ είμαι ο άρτος της ζωής.> Είναι συνήθεια του Σωτήρα Χριστού, όταν εκφέρει διδασκαλίες περί των θειοτέρων και των ήδη προκαταγγελθέντων μυστηρίων, να συνθέτει τις αφηγήσεις του γι' αυτά με τρόπο κάπως αινιγματικό και όχι απολύτως διαφανή. Διότι δεν επιτρέπει να εκτίθεται ακάλυπτος ο τόσο σεπτός λόγος, ώστε να καταπατείται απλώς από όποιους βέβηλους και ανόσιους το θελήσουν, αλλά, αποκρύπτοντάς τον κάπως μέσα από αινιγματικές διατυπώσεις, δεν τον καθιστά ασαφή στους συνετούς. Όταν όμως βλέπει κάποιους από τους ακροατές να συμπεριφέρονται με αμάθεια και να μην κατανοούν απολύτως τίποτα από όσα λέγονται, αποσαφηνίζει ξεκάθαρα αυτό που θέλει να δηλώσει, και, αφού αφαιρέσει κάθε ομίχλη από τον λόγο, παραθέτει γυμνή και ευκολονόητη τη γνώση του μυστηρίου, καθιστώντας και εξ αυτού του λόγου αναπολόγητη την απιστία τους. Το ότι του ήταν σύνηθες, όπως προείπαμε, να χρησιμοποιεί μάλιστα συγκαλυμμένο και κρυφό λόγο, θα το διδάξει και ο ίδιος λέγοντας στο βιβλίο των Ψαλμών: «Θα ανοίξω το στόμα μου με παραβολές.»

Ματθ. 13, 3 Γι' αυτόν τον λόγο μιλάει ο Χριστός με παραβολές, ώστε και μέσω αυτών να αποδείξει ότι αυτός είναι ο προφητευθείς, για τον οποίο είπε ο Δαβίδ: «Θα ανοίξω το στόμα μου με παραβολές» και πάλι: «Και θα υπάρξει άνθρωπος που θα κρύβει τα λόγια του, και θα κρυφτεί σαν από ορμητικό νερό».

Και θα κρύβει τα λόγια του. Διότι πάρα πολλά έχει μιλήσει με παραβολές ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ο οποίος μέσω της φωνής του Δαβίδ αυτό ακριβώς είχε προαναγγείλει μεγαλόφωνα λέγοντας: «Θα ανοίξω το στόμα μου με παραβολές, θα εξαγγείλω πράγματα κρυμμένα από την αρχή του κόσμου». Και δεν λέει μόνο αυτό, αλλά ότι και θα κρυφτεί, σαν από ορμητικό νερό. Εξάλλου, με το ορμητικό νερό, ή με τα ρεύματα των ποταμών που ξεχύνονται ραγδαία πάνω στη γη, συνηθίζουν τα Ιερά Γράμματα να παρομοιάζουν την έφοδο των πειρασμών. Όταν λοιπόν επιτίθενται εναντίον τους οι πειρασμοί, λέει, και είναι σαν ορμητικό νερό, αυτός θα κρυφτεί, δηλαδή θα παραμείνει ανάλωτος στις επιβουλές αυτών που τον πειράζουν.

Και είναι βέβαια πάρα πολύ δυσχερής η σύνθεση των λέξεων, και δυσδιάκριτο το νόημα που υπάρχει σε αυτές. Θα το πω όμως όπως είναι δυνατόν. Διότι πού είναι, λέει, αυτός που μετρά όσους συναθροίζονται, μικρό και μεγάλο λαό, τον οποίο λαό δεν συμβούλευσαν; Διότι το μεγάλο πλήθος του λαού, όπως φαίνεται, αγνοούσε ότι ο Χριστός, εναντίον του οποίου κραύγαζαν, ήταν Υιός του Θεού, και το έκαναν αυτό επειδή εκείνοι που γνώριζαν, δηλαδή οι άρχοντες, δεν τον συμβούλευσαν μάλλον να αποδεχθεί την πίστη σε Αυτόν. Διότι, λέει, ο λαός δεν γνώριζε τον βαθύφωνο, δηλαδή τον Χριστό. Τον ονομάζει δε βαθύφωνο, εξαιτίας του ότι οι λόγοι Του ήταν κρυμμένοι και διατυπωμένοι σαν με αινίγματα και παραβολές. Και γι' αυτό παρουσιάζεται μέσω της λύρας του ψαλμωδού να λέει τα εξής: «Θα ανοίξω το στόμα μου με παραβολές, θα εξαγγείλω πράγματα κρυμμένα από την καταβολή του κόσμου». Μιλούσε δε και στους Ιουδαίους με παραβολές. Επομένως, δεν συμβούλευσαν τον λαό, λέει, αλλά ούτε και γνώριζε τον βαθύφωνο. Και δεν τον συμβούλευσαν, ώστε να μην ακούσει ένας λαός διεφθαρμένος.

«Και θα είναι ο άνθρωπος που θα κρύβει τους λόγους του, και θα κρύβεται σαν από ορμητικό νερό.» Το ότι δε ο λόγος του Σωτήρος ήταν πάντοτε κατά κάποιον τρόπο κρυμμένος, είναι φανερό. Έτσι και ο μακάριος Ψαλμωδός τον έχει παρουσιάσει σε εμάς να λέει: «Θα ανοίξω το στόμα μου με παραβολές.» Παρατήρησε λοιπόν ότι αυτό που ειπώθηκε από αυτόν έχει εκπληρωθεί πλήρως. Διότι πάρα πολύ πλήθος είχε συγκεντρωθεί γύρω του από ολόκληρη την Ιουδαία· και τους μιλούσε με παραβολές· αλλά σε εκείνους, επειδή δεν ήταν άξιοι να μάθουν τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών, ο λόγος ήταν ασαφής. Διότι δεν θεωρούσαν καθόλου άξιο λόγου το να αποδεχθούν την πίστη σε αυτόν, αλλά αντιδρούσαν με ανόσιο τρόπο και στα δικά του κηρύγματα. Μάλιστα, επέπλητταν εκείνους που ήθελαν να βρίσκονται κοντά του και που αναζητούσαν τη μυσταγωγία από αυτόν, ασεβώντας και λέγοντας: «Έχει δαιμόνιο και είναι τρελός, γιατί τον ακούτε;» Επομένως, δεν έχει δοθεί σε εκείνους το να γνωρίσουν τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών, αλλά μάλλον σε εμάς που είμαστε πιο έτοιμοι για την πίστη. Διότι ο ίδιος μας έχει δώσει τη δύναμη να κατανοούμε παραβολή και σκοτεινό λόγο, ρήσεις σοφών και αινίγματα. —(A f. 122).

Γι' αυτό φέρει την επιγραφή «συνέσεως», ώστε να κατανοήσουμε ποιος είναι αυτός που τα λέει αυτά, και ποιος είναι ο λαός του, και ποιος ο νόμος· διότι φαίνεται πως είναι διαφορετικός από τον νόμο του Μωυσή. Αυτά όμως τα αποσαφηνίζει το Ευαγγέλιο, στο οποίο αναφέρεται: «Όλα αυτά τα είπε ο Ιησούς στα πλήθη με παραβολές, και χωρίς παραβολή δεν τους μιλούσε· για να εκπληρωθεί εκείνο που ειπώθηκε μέσω του προφήτη, ο οποίος λέει: Θα ανοίξω το στόμα μου με παραβολές· θα εξαγγείλω πράγματα κρυμμένα από την καταβολή».

Μέσω ποιου προφήτη είχαν ειπωθεί αυτά, αν όχι μέσω του προκειμένου Ασάφ; Επειδή μερικοί δεν το κατανόησαν αυτό, πρόσθεσαν στο Ευαγγέλιο τη φράση «μέσω του προφήτη Ησαΐα»· στα ακριβή αντίγραφα όμως, χωρίς την προσθήκη του «μέσω του Ησαΐα», αναγράφεται απλώς έτσι: «Για να εκπληρωθεί το ρηθέν μέσω του προφήτη, ο οποίος λέγει: Θα ανοίξω το στόμα μου με παραβολές· θα εξαγγείλω πράγματα κρυμμένα από την καταβολή του κόσμου», τα οποία βέβαια περιέχονται στο προκείμενο κείμενο, και όχι στην προφητεία του Ησαΐα. Επομένως, από την ευαγγελική παράθεση προκύπτει ότι ο Σωτήρας πρέπει να είναι, και κανένας άλλος, αυτός που ομιλεί στο δικό του πρόσωπο εδώ λέγοντας το: «Προσέχετε, λαέ μου, τον νόμο μου». Και για να τον κατανοήσουμε, έθεσε ως επιγραφή τη λέξη «σύνεσις»· ώστε να μη νομίζουμε ότι τα λεγόμενα είναι ψαλμός ή ωδή ή κάτι παρόμοιο, αλλά διδασκαλία του Χριστού προς τον δικό του λαό, δηλαδή την Εκκλησία του, διασαφηνίζοντας τις παρανομίες του ιουδαϊκού έθνους. Θα κατανοήσεις δε ότι ο δικός του λαός είναι διαφορετικός από εκείνον που κατηγορείται στη συνέχεια, εάν παραβάλεις σε αυτά την προφητεία του Ζαχαρία, μέσω της οποίας έχει ειπωθεί: «Χαίρε σφόδρα, θυγατέρα της Σιών, διαλάλει, θυγατέρα της Ιερουσαλήμ. Ιδού, εγώ έρχομαι και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, λέγει ο Κύριος. Και θα καταφύγουν πολλά έθνη στον Κύριο, και θα γίνουν λαός μου, και εγώ θα γίνω Θεός τους».

Δεν θα φιλονικήσει, ούτε θα κραυγάσει, ούτε θα ακουστεί έξω η φωνή του. Καλάμι τσακισμένο δεν θα συντρίψει, και λινάρι που καπνίζει δεν θα σβήσει· αλλά σύμφωνα με την αλήθεια θα φέρει στο φως την κρίση, θα αναλάμψει και δεν θα καμφθεί, έως ότου εγκαθιδρύσει στη γη την κρίση· και στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη. Διότι αντί του «και στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη», το εβραϊκό κείμενο περιέχει το «και στον νόμο του», όπως ομόφωνα έχουν παραδώσει και όλοι οι υπόλοιποι ερμηνευτές, λέγοντας «και στον νόμο του». Προτρέπει, λοιπόν, ο Χριστός τον λαό του, ο οποίος προέρχεται από τα έθνη, μέσω αυτών των λόγων να προσέχουν τον νόμο του. Διότι επιθυμεί να προσέχουν και όχι να ακούνε επιπόλαια· αλλά να ερευνούν με κατανόηση και να εννοούν τον νόμο του. Γι' αυτό και τους παραγγέλλει να κλίνουν το αυτί στα ρήματα του στόματός του, και να προσέχουν τον νόμο του, επειδή ακριβώς πραγματοποιούσε τις διδασκαλίες του με παραβολές.

Γι' αυτό προσθέτει: «Θα ανοίξω το στόμα μου με παραβολή, θα εκστομίσω αινίγματα απ' αρχής»· πράγμα που βεβαίως διδάσκει και η γραφή των ιερών Ευαγγελίων, μέσω της οποίας έχει αναφερθεί ότι: «Όλα αυτά τα είπε ο Ιησούς στα πλήθη με παραβολές, και χωρίς παραβολή δεν τους μιλούσε· για να εκπληρωθεί αυτό που ειπώθηκε μέσω του προφήτη, ο οποίος λέει: Θα ανοίξω με παραβολές το στόμα μου· θα αναγγείλω όσα είναι κρυμμένα από καταβολής».

Διότι αντί του, «Θα εκφέρω προβλήματα από την αρχή», ο Ματθαίος, όντας Εβραίος, χρησιμοποίησε δική του απόδοση λέγοντας: «Θα αναγγείλω όσα είναι κρυμμένα από καταβολής»· αντί αυτού, ο μεν Ακύλας απέδωσε: «Θα ομβρήσω αινίγματα από την αρχή», ο δε Σύμμαχος: «Θα αναβλύσω προβλήματα αρχαία». Επειδή δε ο Λόγος του Θεού πρόκειται να διατυπώσει τις κατηγορίες εναντίον του προτέρου λαού και να παραθέσει τις αιτίες για τις οποίες αυτός έχει αποβληθεί, αναγκαίως προτρέπει τη δική Του Εκκλησία να προσέχει τα λεγόμενα και να κατανοεί τις παραθέσεις των κατηγοριών των παλαιών, ώστε να μην περιπέσει στα ίδια σφάλματα, αλλά μαθαίνοντας από τη διήγηση γι' αυτούς τι είδους τέλος τους βρήκε, να σωφρονιστεί από το παράδειγμα. Λέγοντας: «Θα ανοίξω το στόμα μου με παραβολή, θα εκφέρω προβλήματα από την αρχή», προσθέτει τις κατηγορίες του προτέρου λαού. Διότι έχει χρησιμοποιήσει εκείνα ως παραβολή, αντί για υπόδειγμα, προς δική μας νουθεσία. Και σύμφωνα με άλλη ερμηνεία, ο παρών λόγος απαριθμεί τις παρανομίες του ιουδαϊκού έθνους, επειδή ακριβώς στα προηγούμενα λεγόταν: «Γιατί, Θεέ μου, μας απέρριψες εντελώς, και οργίστηκε ο θυμός σου εναντίον των προβάτων της βοσκής σου;» και όσα άλλα λέγονταν για την πολιορκία που τους κατέλαβε. Διότι παρουσιάζει τις αιτίες αυτών μέσα από τα προκείμενα λόγια. Και επειδή στον προηγούμενο ψαλμό λεγόταν: «Μήπως θα απορρίψει για πάντα ο Κύριος, και δεν θα ευδοκήσει πλέον;»

Και όταν παρουσιάζεται ο αμαρτωλός, μένει άφωνος εκείνος που παραμένει ακίνητος στην ανταπόδοση του κακού, ενώ σε όσα αρμόζει να χρησιμοποιήσει τον λόγο, ανοίγει το στόμα του με παραβολές, φθέγγεται αινίγματα, γεμίζει το στόμα του με αίνεση και κάνει τη γλώσσα του γραφίδα. Αλλά τι χρειάζεται, εφόσον υπάρχουν μύρια παραδείγματα στη Γραφή, να αναλύουμε με λεπτομέρειες τα κοινώς ομολογούμενα; Εκείνο όμως που μου ήρθε στον νου πριν από αυτά, ότι δηλαδή η κατάλληλη στιγμή για τη σιωπή και την ομιλία συμφωνεί με τη θεωρία που αναπτύχθηκε για το σκίσιμο και τη ραφή, αυτό επιθυμώ να επαναλάβω και να αναπτύξω με λίγα λόγια. Διότι, όπως εκεί ο λόγος, αφού απέσπασε την ψυχή που είχε προσκολληθεί κακώς στο αντίθετό της, την οδήγησε στη γνώση του Όντως Όντος μέσω της προσκολλήσεώς της σε Αυτό, πράγμα το οποίο η προηγούμενη ανάλυση απέδειξε ότι υπερβαίνει κάθε λόγο, έτσι και εδώ μου φαίνεται ότι για αυτόν ακριβώς τον λόγο προτάσσεται η σιωπή. Τούτο συμβαίνει επειδή εκείνο που είναι υπεράνω κάθε νοήματος και ονόματος, το οποίο η ψυχή που αποκόπηκε από το κακό αναζητά διαρκώς και ποθεί να συρραφεί με αυτό που ανακάλυψε, είναι υψηλότερο από κάθε ερμηνευτική φωνή. Όποιος λοιπόν φιλονικεί να το υποβιβάσει στα όρια της σημασίας του ανθρώπινου λόγου, αμαρτάνει ανεπίγνωστα απέναντι στο Θείο· διότι αυτό που πιστεύεται ότι είναι υπεράνω των πάντων, είναι οπωσδήποτε και υπεράνω του λόγου.

Τώρα όμως ας εξετάσουμε την παραβολή από την αρχή. «Βγήκε ο σπορέας για να σπείρει τον σπόρο του». Πολύ σωστά η χάρη του Πνεύματος νομοθέτησε να διαβάζεται αυτή η παραβολή στην εκκλησία την περίοδο αυτή εις επήκοον όλων· διότι τώρα είναι η εποχή της σποράς και οι περισσότεροι έχουν τη φροντίδα να ρίξουν στη γη τους γήινους σπόρους. Εκείνος όμως που σπέρνει στη γη τους ετήσιους καρπούς, επειδή σπέρνει φθαρτά πράγματα -τα οποία μάλιστα δεν φυτρώνουν χωρίς πρώτα να φθαρούν- θα θερίσει και θα καρπωθεί οπωσδήποτε φθαρτά, δηλαδή την πρόσκαιρη συντήρηση της σάρκας που μετά από λίγο διαλύεται. Μέσα από αυτή την παραβολή, όμως, θα διδαχθούμε ποια είναι τα πνευματικά και άφθαρτα σπέρματα, ποιος είναι ο καιρός αυτής της σποράς, ποιος είναι ο σπορέας τους και ποιος είναι ο αγρός που τα δέχεται, ώστε να μην κοπιάζουμε μόνο με την ελπίδα του θερισμού που τρέφει πρόσκαιρα, αλλά να κάνουμε τα πάντα με την ελπίδα του θερισμού που θα μας χαρίσει την αιώνια ζωή. Διότι λέει: «Βγήκε ο σπορέας για να σπείρει τον σπόρο του». Ποιος είναι αυτός; Ο ίδιος ο Κύριος, ο οποίος προείπε για τον εαυτό Του μέσω του Ψαλμωδού: «Θα ανοίξω το στόμα μου με παραβολές».

Συνέσεως τω Ασάφ. Δηλαδή νουθετώντας τη συναγωγή, που είναι η Εκκλησία, και κατηγορώντας την αγνωμοσύνη των Ιουδαίων. Προσέχετε λαός. Παλαιότερα μεν μιλούσε στον λαό των Εβραίων, τώρα όμως στον πιστό λαό. διότι εκείνος αποτελούσε προτύπωση αυτού. Κλίνατε το ους. Τότε στα λόγια του νόμου, τώρα όμως στα λόγια του Ευαγγελίου έστρεφαν την ακοή τους οι πιστοί. Ανοίξω εν παραβολαίς. Διότι δίδασκε πάντοτε τον λαό με παραβολές, όπως είναι γραμμένο στο Ευαγγέλιο. Φθέγξομαι. Όσα ελάλησε στους πατριάρχες και τους προφήτες, αυτά και τώρα τα λέγω από μόνος μου, λέει ο Χριστός. Όσα ηκούσαμεν. Ο πιστός λαός, όσα άκουσε από τον Θεό, τα φύλαξε. Και οι πατέρες. Οι προφήτες, λέει, μας προανήγγειλαν τα σχετικά με τη βασιλεία (την έλευση) του Θεού (του Χριστού). Ουκ εκρύβη. Δηλαδή, αυτά κρύφτηκαν από τους Ιουδαίους και δόθηκαν στους πιστούς. Απαγγέλλοντες. Διότι τα έθνη προσφέρουν ολοκληρωτικά την αίνεση στον Χριστό (στον Θεό). Και τας δυναστείας. Και πολλές δυνάμεις και θαύματα επιτέλεσε στον λαό των Εβραίων, τα δε έθνη τα αποδέχθηκαν με φόβο. Και ανέστησεν. Ανέδειξε τον Χριστό ως προερχόμενο από τον Ιακώβ κατά σάρκα. Και νόμον έθετο. Τον νόμο της χάριτος έθεσε στον πιστό λαό. διότι Ισραήλ ερμηνεύεται «εκείνος που βλέπει τον Θεό». Και ο πιστός λαός βλέπει τον Θεό διαπαντός και καθημερινά. Όσα ενετείλατο. Όσα υπέδειξε το Πνεύμα στους προφήτες, για να τα κηρύξουν στους ανθρώπους. Γνωρίσαι. Διότι οι προφήτες έκαναν γνωστά τα μελλοντικά γεγονότα στους μεταγενέστερους, ως σε υιούς.

Μην ερευνάτε με περιφρόνηση, ερευνήστε με προσοχή και τότε κλίνετε το αυτί σας σε υπακοή. Διότι εκείνος που ακούει τον νόμο του Θεού επιφανειακά, τον θεωρεί είτε περιττό είτε φορτικό, γι' αυτό και το αυτί του δεν θα μπορέσει να ακούσει. Αντιθέτως, εκείνος που μελετά με προσοχή, αισθάνεται ότι ο ζυγός του είναι χρηστός και το φορτίο του ελαφρύ, και κλίνει το αυτί του στα λόγια της προφητείας, δηλαδή αφιερώνει σε αυτά όλη την προφητεία, από αγάπη προς αυτά, έχοντας μέσα του το Πνεύμα από το οποίο ενεργείται το καθετί. Θα ανοίξω το στόμα μου με παραβολές, θα αρθρώσω αινίγματα από την αρχή. Όσα ακούσαμε και γνωρίσαμε, και οι πατέρες μας μάς τα διηγήθηκαν. Αν και πρόκειται, λέει, να μιλήσω με παραβολές των παλαιών χρόνων και με αρχαία αινίγματα, ωστόσο είμαι αξιόπιστος ομιλώντας για αυτά. Διότι τα διδάχθηκα μέσα από την ακοή και τη γνώση, τα οποία δεν μας παρέδωσαν οι κατά σάρκα πατέρες, αλλά οι ιερείς και οι προφήτες. Και ορθώς δεν αναφέρει απλώς ότι τα άκουσε ή τα γνώρισε, αλλά αποδεικνύει ότι τα συμμερίζεται με πολλούς άλλους, λέγοντας: Όσα ακούσαμε και γνωρίσαμε. Επειδή αυτού του είδους η γνώση και η ακρόαση των προφητών έχει καταστεί κοινή σε όλους.

Ομιλεί για παραβολές και προβλήματα, επειδή ανέμειξε τη διδασκαλία με την ιστορία, πράγμα που αποτελεί ίδιον γνώρισμα των παραβολών και των προβλημάτων που βρίσκονται στις θείες Γραφές. Μέσα από αυτά λέει ότι ανοίγει το στόμα του, ώστε να μιμηθούμε και εμείς αυτό που ειπώθηκε, προσφέροντας πάντοτε στον Θεό την απαρχή, όπως ακριβώς κάθε καρπού, έτσι και των χειλιών μας, και να μην κινούμε τη γλώσσα μας, προτού να φθέγξει εκείνα στα οποία αρέσκεται ο...

Αυτό είναι ικανό να παρακινήσει σε αναζήτηση, όταν κάτι εκφράζεται συγκαλυμμένα. Γι' αυτό και ο Χριστός το έκανε τότε αυτό, και μιλούσε με παραβολές, ερεθίζοντας και διεγείροντας την επιθυμία για ακρόαση σε εκείνους που είχαν ατονήσει και βρίσκονταν σε πνευματικό ύπνο· αλλά ούτε και έτσι πρόσεχαν. Οι μαθητές όμως παρέμεναν κοντά του, και, αν και αγνοούσαν το νόημα, επέμεναν ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο, επειδή δηλαδή το αγνοούσαν. Γι' αυτό και τους ερμήνευε ιδιαιτέρως τις παραβολές. Εξαιτίας αυτού και ο προφήτης λέει: «Θα κλίνω το αυτί μου σε παραβολή, θα αναπτύξω με το ψαλτήρι το πρόβλημά μου». Και «πρόβλημα» είναι ο συγκαλυμμένος και αινιγματώδης λόγος, γι' αυτό και αλλού λέει: «Θα φθέγξω προβλήματα από την καταβολή του κόσμου». Γι' αυτό τον λόγο τόλμησε να το ονομάσει και σοφία, έχοντας εμπιστοσύνη στη θεία αποκάλυψη· γι' αυτό λέει και «με το ψαλτήρι», φανερώνοντας τον πνευματικό χαρακτήρα της διδασκαλίας, την άνωθεν έμπνευση που τον κατείχε, και διατυπώνει τη συμβουλή με μορφή άσματος, κάνοντας τον λόγο πιο ευάρεστο. Είδες τι είδους προοίμιο συνέθεσε;

Ψαλμός οζ'. Γλυκύτατα άσματα ιερής αρμονίας του Δαβίδ. Ψαλμός συνέσεως στον Ασάφ. «Προσέξτε, λαέ μου, τον νόμο μου, κλίνετε το αυτί σας στα λόγια του στόματός μου· θα αρθρώσω αινίγματα από την αρχή». Πρώτα, λοιπόν, διεγείρει την ακοή μας για να ακούσουμε, και έπειτα λέει: «όσοι», αναφέρει, «ανήκετε στη σύναξη του λαού μας, προσέξτε ως λαός μου τον νόμο μου», ώστε να γνωρίζουμε εμείς ότι ένας και ο αυτός είναι ο νομοθέτης τόσο της Παλαιάς όσο και της Καινής Διαθήκης συγχρόνως, ο οποίος, αφού κάθισε πάνω σε ένα πλοιάριο, δίδασκε τα πλήθη με παραβολές για αρχαία και κρυμμένα πράγματα.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΙΓ' ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑΣ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΡΣΕΩΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΠΟΤΑΓΗΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ Ευλόγησον, πάτερ. Αδελφοί και πατέρες, «προσέξτε, λαέ μου, τον νόμο μου», λέει ο θείος Δαβίδ, «κλίνετε το αυτί σας στα λόγια του στόματός μου· θα ανοίξω το στόμα μου με παραβολές, θα αναγγείλω αινίγματα από την αρχή, όσα ακούσαμε και γνωρίσαμε και οι πατέρες μας μας διηγήθηκαν». Εγώ όμως δεν βιάζομαι να σας πω αινίγματα από την αρχή που σας είναι άγνωστα, αν και έχω και ο ίδιος να πω πολλά από τους αρχαίους μας πανόσιους Πατέρες, δηλαδή αρετές που φτάνουν ως τον ουρανό, υπερφυσικά κατορθώματα, φρόνημα θείο και όντως ουράνιο, ισάγγελη πολιτεία μέσα στη σάρκα, τέτοια πηγή θαυμάτων σαν αυτή που κατοικούσε και στον ίδιο τον Χριστό, και όσα έργα εκείνος έκανε, τα έκαναν και εκείνοι μέσω αυτού σύμφωνα με τον λόγο του· και όταν αποβλέπω στον ισάγγελο βίο τους και στα κατορθώματά τους και στη θεία χάρη που τους συνόδευε, τους θεωρώ επίγειους αγγέλους ή ουράνιους ανθρώπους ή πολύτιμους λίθους της άνω Ιερουσαλήμ, ενώ τον εαυτό μου κτήνος ή ξύλο ή πέτρα ή πηλό ή κάτι άλλο από τα άχρηστα και ανωφελή. Γι' αυτό λοιπόν, αφήνοντας κατά μέρος τα δικά τους θεάρεστα κατορθώματα ως παλαιότερα, επείγομαι να σας υπενθυμίσω κατορθώματα νέα και πρόσφατα, άξια αλησμόνητης μνήμης, δηλαδή αυτά που αφορούν τη δική μας αποκάρση, απόταξη και σύνταξη.

54. Εκείνος που σπέρνει για τον εαυτό του προς δικαιοσύνη δάκρυα κατανύξεως, τρυγά ως καρπό ζωής χαρά ανεκλάλητη. Εκείνος δε που αναζητά με ζήλο και υπομένει τον Κύριο μέχρι να έλθουν τα γεννήματα της δικαιοσύνης Του, αυτός θα θερίσει πολύκαρπο το στάχυ της γνώσεως του Θεού· και θα φωτίσει τον εαυτό του με το φως της σοφίας, και θα γίνει λυχνία αιώνιου φωτός, για να φωτίζει όλους τους ανθρώπους· και δεν θα φθονήσει τον εαυτό του και τους πλησίον, κρύβοντας κάτω από το μόδιο του φθόνου το φως της σοφίας που του δόθηκε· αλλά μέσα στην Εκκλησία των πιστών θα αναβλύσει λόγους αγαθούς, προς ωφέλεια πολλών, και θα εκστομίσει αινίγματα από την αρχή, όσα άκουσε άνωθεν, εμπνεόμενος από το θείο Πνεύμα, και όσα γνώρισε αφοσιωμένος στη θεωρία των όντων, και όσα του διηγήθηκαν οι πατέρες του.

Γι' αυτόν τον λόγο, κλίνετε το αυτί σας στα λόγια του στόματός του, και θα σας εκφέρει σοφά διδάγματα από την αρχαιότητα, όσα άκουσε και γνώρισε και του διηγήθηκαν οι πατέρες του. Διότι η αληθινή ταπείνωση από αυτό το σημείο γίνεται γνωστή σε όσους κρίνουν ορθά, τόσο σε σχέση με τους μαθητευόμενους όσο και με κάθε άλλον, δηλαδή από το να τείνει κανείς το αυτί του για να ακούσει τι θα του ειπωθεί και τι θα του γίνει γνωστό μέσα από το στόμα των δασκάλων. Διότι έτσι κάθε άνθρωπος δέχεται τον σπόρο του λόγου, ταπεινούμενος απέναντι στον αδελφό, και έτσι μαθαίνει να καρποφορεί αποδίδοντας τριάντα και εβδομήντα και εκατό, τον τέλειο καρπό του Αγίου Πνεύματος. Κανείς ας μην αντιλέγει και ας μην απειθεί ενώπιόν του, κανείς ας μην είναι ανυπότακτος ή θρασύς, αλλά να γίνεστε όλοι υπάκουοι, όλοι ευπειθείς, όλοι υποταγμένοι στον πνευματικό σας πατέρα, επειδή, σύμφωνα με τον θείο Απόστολο, αυτός οφείλει να αγρυπνεί και να προσεύχεται για τις ψυχές σας, ώστε να το κάνει αυτό με χαρά και όχι στενάζοντας· διότι αυτό θα είναι ασύμφορο για εσάς στην παρούσα ζωή. Τους λογισμούς που σπέρνονται μέσα σας από τους δαίμονες να τους εξομολογείστε σε αυτόν έχοντας πίστη, επειδή, σύμφωνα με το ρητό, οι πληγές που φανερώνονται δεν εξελίσσονται προς το χειρότερο.

Λέγοντας αυτά, φώναζε: «Όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει». Τον ρωτούσαν δε οι μαθητές του, λέγοντας, ποια είναι αυτή η παραβολή; Εκείνος δε είπε: «Σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας του Θεού, ενώ στους υπόλοιπους δίνονται με παραβολές, ώστε βλέποντας να μη βλέπουν, και ακούγοντας να μην καταλαβαίνουν». Αυτό που είπε ο Δαβίδ παλαιά στο πρόσωπο του Χριστού, αυτό τώρα εκπληρώθηκε. Διότι λέει: «Θα ανοίξω το στόμα μου με παραβολές». Μιλάει, λοιπόν, ο Κύριος παραβολικά για πολλούς λόγους· και για να κάνει πιο προσεκτικούς αυτούς που ακούν, και να διεγείρει τον νου τους στην αναζήτηση των όσων λέγονται. Διότι εμείς οι άνθρωποι συνηθίζουμε να εξετάζουμε με περιέργεια όσα λέγονται με σκοτεινό τρόπο, ενώ τα σαφή να τα περιφρονούμε· αλλά και για να μην κατανοούν οι ανάξιοι αυτά που λέγονται μυστηριωδώς. Και για πολλά άλλα μιλάει με παραβολές. Βγήκε λοιπόν ο σπορέας, δηλαδή, ο Υιός του Θεού βγήκε από τους Πατρικούς κόλπους και από την κρυφιότητά του, και έγινε φανερός. Ποιος όμως βγήκε;