Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 77:20

Αν και η εξουσία των Βαβυλωνίων ήταν ακατάβλητη και διέθετε ακαταμάχητη δύναμη, την παρέδωσε σε ερήμωση. Διότι εξαπέλυσε εναντίον τους τον Κύρο, τον γιο του Καμβύση. Επιθυμώντας διακαώς να απολαύσουν τέτοια ευσπλαχνία, λένε το εξής: «Πού είναι ο ζήλος σου και ο θυμός σου; Πού είναι το πλήθος του ελέους σου και των οικτιρμών σου, διότι τα συγκράτησες από εμάς;» Διψούν δε πάλι το έλεος και την πραότητα και τη φιλανθρωπία που τους είχε δοθεί παρά τα πολλά τους παραπτώματα. Διότι τους ανέχθηκε, ακόμη και όταν κάποιες φορές τον παρότρυναν σε οργή με τρόπο ανυπόφορο, καταλαλώντας τον στην έρημο και εκπειράζοντάς τον στις καρδιές τους, λέγοντας: «Μήπως θα μπορέσει ο Θεός να ετοιμάσει τραπέζι στην έρημο, επειδή χτύπησε την πέτρα και έτρεξαν νερά και πλημμύρισαν χείμαρροι;»

Μήπως μπορεί να δώσει και άρτο; Και επιπλέον αυτών, κατασκεύασαν τον μόσχο όταν απουσίαζε ο Μωυσής, όμως ελεήθηκαν επειδή εκείνος παρακάλεσε. Δείξε λοιπόν ανοχή σε εμάς, λένε, αν και έχουμε σφάλλει πάρα πολλές φορές. «Διότι εσύ είσαι ο Πατέρας μας, επειδή ο Αβραάμ δεν μας γνώρισε και ο Ισραήλ δεν μας αναγνώρισε». Δεν αρνούνται τους πατέρες τους. Διότι αυτό δεν τους ωφελεί καθόλου ως προς τη μετάνοια. Διότι δεν έχουν αποβληθεί εξαιτίας τους, αλλά μάλλον αποδίδουν στον φιλάγαθο Θεό την υπεροχή της φιλοστοργίας, ακόμη και έναντι των κατά σάρκα πατέρων· διότι Εκείνος είναι Πατέρας των πατέρων. Διότι έχουμε γεννηθεί από αυτούς, λένε, όμως εκείνοι δεν μας έχουν δει. Εσύ όμως δεν έπαψες ποτέ να διατηρείς για εμάς τη φειδώ και την αγάπη που ταιριάζει σε έναν φιλόστοργο Πατέρα. Λύτρωσέ μας, λοιπόν· διότι το όνομά σου έχει επικληθεί σε εμάς· αφού αποτελούμε δικό σου κλήρο και λαό. Επειδή όμως, εξαιτίας της πολλής απείθειας και της σκαιότητας των τρόπων τους, εξύβρισαν τον Χριστό, εξέπεσαν από την πνευματική βεβαίως οικειότητα μαζί Του, και έγιναν αμέτοχοι των χαρισμάτων Του, και δεν γνώρισαν την οδό της ευαγγελικής πολιτείας· για αυτόν τον λόγο, και πολύ εύλογα, θρηνώντας λένε: «Γιατί μας άφησες να πλανηθούμε από την οδό σου και σκλήρυνες την καρδιά μας, ώστε να μην σε φοβόμαστε;» Διότι οι ίδιοι σκλήρυναν τις καρδιές τους. Γι' αυτό έχει ειπωθεί προς αυτούς μέσω της φωνής του προφήτη: «Διαρρήξτε τις καρδιές σας και όχι τα ιμάτιά σας.»

Επειδή χτύπησε την πέτρα, και έρρευσαν νερά, και ξεχείλισαν χείμαρροι, μήπως μπορεί να δώσει και άρτο; Αλλά και όταν παρουσιάστηκαν οι απεσταλμένοι έχοντας κατασκοπεύσει τη γη της επαγγελίας, θρηνούσαν παιδαριωδώς σαν να επρόκειτο να χαθούν την ίδια κιόλας στιγμή, προσβάλλοντας βαριά τον παντοδύναμο Θεό με τις απείθειές τους.

Και έθεσαν σε δοκιμασία τον Θεό μέσα στις καρδιές τους, ζητώντας τροφή για τις ψυχές τους. Και καταλάλησαν κατά του Θεού. Το πώς καταλάλησαν κατά του Θεού, το διδάσκει και ο Μωυσής λέγοντας: Και γόγγυζε όλη η συναγωγή των υιών Ισραήλ εναντίον του Μωυσή και του Ααρών, και τους είπαν: Μακάρι να είχαμε πεθάνει χτυπημένοι από τον Κύριο στη γη της Αιγύπτου, όταν καθόμασταν γύρω από τα καζάνια και τρώγαμε ψωμί μέχρι χορτασμού! Διότι μας βγάλατε από εκεί για να σκοτώσετε όλη αυτή τη συναγωγή από την πείνα. Και μετά από αυτά, είπε ο Μωυσής προς τον λαό: Εμείς όμως τι είμαστε; Διότι ο γογγυσμός σας δεν είναι εναντίον μας, αλλά εναντίον του Θεού. Προσέλθετε ενώπιον του Θεού, διότι εισάκουσε τον γογγυσμό σας. Και μετά από αυτά: Μίλησε ο Κύριος προς τον Μωυσή λέγοντας: Εγώ άκουσα τον γογγυσμό των υιών Ισραήλ, και τα εξής. Έχοντας, λοιπόν, αυτά κατά νου και ο παρών λόγος, είπε: Και έθεσαν σε δοκιμασία τον Θεό μέσα στις καρδιές τους, ζητώντας τροφή για τις ψυχές τους. Και καταλάλησαν κατά του Θεού και είπαν: Μήπως θα μπορέσει ο Θεός να ετοιμάσει τραπέζι μέσα στην έρημο; Επειδή χτύπησε πέτρα και έτρεξαν νερά, και ξεχύθηκαν χείμαρροι· μήπως μπορεί να δώσει και ψωμί, ή να ετοιμάσει τραπέζι για τον λαό του; Βέβαια, στην ιστορία δεν αναφέρονται αυτά· εδώ όμως έχουν διασωθεί, δείχνοντας ότι αυτά ακριβώς συλλογίστηκαν: Διότι έθεσαν σε δοκιμασία, λέει, τον Θεό στις καρδιές τους, και, Καταλάλησαν κατά του Θεού.

Αφού πάλι ανήλθε υψηλότερα από αυτά, αισθάνεται τον Λόγο να προσεγγίζει μεγαλοπρεπέστερα, με το κεφάλι Του γεμάτο από δροσιά και με τις σταγόνες της νύχτας που βρίσκονται στους βοστρύχους Του· νίβει τα πόδια της, βγάζει τον χιτώνα, στάζει σμύρνα από τα χέρια της, φέρνει τα χέρια στην κλειδαριά, ανοίγει την είσοδο, αναζητά Αυτόν που είναι ακατάληπτος, φωνάζει Αυτόν που είναι ανέφικτος, ανακαλύπτεται από τους φύλακες, δέχεται πάνω της τη ράβδο που την πατάσσει, μιμείται την πέτρα για την οποία λέει ο προφήτης ότι «πάταξε την πέτρα και έρρευσαν ύδατα». Βλέπεις σε πόσο ύψος έχει ανέλθει η νύμφη; Γι’ αυτό πατάσσεται, όπως ακριβώς ο απότομος βράχος από τον Μωυσή, ώστε καθ’ ομοίωσή του να αναβλύσει και αυτή για τους διψασμένους τον λόγο, ο οποίος θα ξεχυθεί σαν βροχή από την πληγή. Έπειτα, εκτός από αυτά, γυμνώνει το κάλλος του προσώπου της, καθώς οι φύλακες τής αφαιρούν το πέπλο. Αυτά είναι όσα μπορέσαμε εμείς να κατανοήσουμε στο παρόν χωρίο. Δεν υπάρχει όμως κανένας φθόνος εάν σε κάποιον δοθεί, από Εκείνον που αποκαλύπτει τα κεκρυμμένα μυστήρια, μια πιο ψυχωφελής θεώρηση των προκειμένων.

«Και εξήγαγε»· Διότι αυτό που συνέβη ήταν τύπος της πλευράς, όπως είπαμε, η οποία κεντήθηκε με τη λόγχη. «Και κατεβίβασε»· Ποταμούς ονομάζει το ύδωρ και το αίμα, μέσα στα οποία κατακλύστηκαν οι δαίμονες και η ασέβεια. «Και προσέθεσαν»· Διότι, παρόλο που τελούνταν τέτοια μυστήρια, οι Ιουδαίοι δεν έπαψαν να βλασφημούν. «Παρεπίκραναν»· Διότι οι Ιουδαίοι ούτε δάκρυ μετανοίας είχαν (απέκτησαν) ούτε ύδωρ βαπτίσματος, αλλά ήταν (έγιναν) εντελώς άνυδροι και άκαρποι. «Και εξέπειρασαν»· Διότι ούτε κατανύχθηκαν στην καρδιά, αλλά πάντοτε επινοούσαν κακά εναντίον του Θεού. «Για να ζητήσουν»· Διότι πάντοτε ήταν υπόδουλοι στη γαστριμαργία, για τους οποίους λέει: των οποίων ο θεός είναι η κοιλιά. «Και κατελάλησαν»· Λοιδόρησαν, λέει, όπως τότε επί Μωυσή, έτσι και τώρα επί του Χριστού, διότι το έθνος αυτό είναι βλάσφημο από την αρχή. «Μήπως θα μπορέσει;»· Διότι γι' αυτούς (τώρα) ήταν ανέλπιστα τα περί της μυστικής τραπέζης. «Επειδή επάταξε»· Ο προφήτης εκπλήσσεται παρατηρώντας ότι, αφού η πλευρά όταν κεντήθηκε ανέβλυσε τους ποταμούς της χάριτος, άραγε θα υπάρξει και τράπεζα αυτών των μυστηρίων; «Και χείμαρροι»· Οι χείμαρροι της αμαρτίας, που είναι τα ρεύματα, κατακλύστηκαν, δηλαδή καθαρίστηκαν. «Μήπως και άρτο»· Μπορεί, λέει, και τη μυστική τράπεζα να ετοιμάσει και να δώσει τον εαυτό του ως τροφή στους πιστούς: Εγώ είμαι ο άρτος της ζωής, ο οποίος κατέβηκε από τον ουρανό. «Για αυτόν τον λόγο άκουσε»· Γνώρισε, λέει, και μακροθύμησε, διότι γνώριζε ότι θα εισαγάγει τα έθνη στη θέση τους.

Μήπως δύναται ο Θεός να ετοιμάσει τράπεζα στην έρημο; Επειδή χτύπησε την πέτρα και έτρεξαν νερά και ξεχύθηκαν χείμαρροι, μήπως μπορεί να δώσει και άρτο ή να ετοιμάσει τράπεζα για τον λαό Του; Φοβερή είναι λοιπόν η τύφλωση των βλάσφημων και των παράνομων.

Συνεπώς, παραγγέλλει ότι, όταν ο νοητός εχθρός κατατροπωθεί και γίνει ακουστή η φωνή του Θεού διά της παρουσίας του Μονογενούς (διότι τότε ο προφήτης δεν ήταν κάποιος απλός προφήτης ούτε μεσίτης του νόμου, αλλά ο ίδιος ο Θεός που ομιλούσε), να μην καταλαλούν για εκείνα για τα οποία θα έπρεπε να ευχαριστούν, πράγμα που έκαναν τα τέκνα των Ιουδαίων, αποκαλώντας τον πλάνο και παραβάτη του νόμου· γι' αυτό όσοι καταλαλούν εξολοθρεύονται από τους νοητούς όφεις. «Με δοκίμασαν και είδαν τα έργα μου επί σαράντα έτη». Μέχρι εδώ να βάλεις σημείο στίξης, και μετά από αυτό να ψάλλεις τα επόμενα: «Αγανάκτησα με τη γενεά εκείνη»· επειδή και ο Παύλος, παραθέτοντας έτσι αυτή την ψαλμική μαρτυρία, έθεσε ανάλογη στίξη. Στο «Με δοκίμασαν και είδαν τα έργα μου επί σαράντα έτη», πρόσθεσε: «Γι' αυτό αγανάκτησα με τη γενεά εκείνη», χρησιμοποιώντας την αναγκαία και λογική διαστολή· επειδή επί σαράντα έτη στην έρημο ο Θεός δοκιμαζόταν από αυτούς. Δοκιμαζόταν δε με την απαίτηση για επίδειξη θαυμαστών σημείων, όταν έλεγαν: «Αφού χτύπησε την πέτρα και έτρεξαν νερά, μήπως μπορεί να δώσει και άρτο ή να ετοιμάσει τραπέζι στον λαό του;» Αυτός όμως «έβρεξε σε αυτούς μάννα για να φάνε, και έβρεξε πάνω τους κρέατα σαν τη σκόνη, και φτερωτά πουλιά σαν την άμμο των θαλασσών».

Διότι ο Θεός δεν ομιλεί σε όλους με τον ίδιο τρόπο, όπως ακριβώς ούτε και εμείς συμπεριφερόμαστε ομοίως στα παιδιά και στους ώριμους άνδρες. Πότε λοιπόν έχει ειπωθεί αυτό, από ποιον, και προς ποιους; Από τον Σολομώντα στην εποχή της Παλαιάς Διαθήκης, προς τους Ιουδαίους, οι οποίοι δεν γνώριζαν τίποτε άλλο παρά μόνο τα αισθητά, και με βάση αυτά έκριναν τη δύναμη του Θεού. Διότι αυτοί είναι που λένε: «Μήπως μπορεί να μας δώσει και άρτο;» και, «Τι σημείο μας δείχνεις; Οι πατέρες μας έφαγαν το μάννα στην έρημο». Αυτών ο θεός είναι η κοιλιά. Επειδή λοιπόν με βάση αυτά Τον δοκίμαζαν, τους λέει ότι και αυτό είναι δυνατόν για τον Θεό, δηλαδή και να κάνει πλουσίους και φτωχούς· όχι ότι τα κάνει πάντοτε Εκείνος, αλλά ότι έχει τη δύναμη, όταν το θελήσει· όπως ακριβώς όταν λέει: «Εκείνος που απειλεί τη θάλασσα και την ξηραίνει, και στερεύει όλους τους ποταμούς»· μολονότι αυτό ουδέποτε έχει συμβεί. Πώς λοιπόν το αναφέρει αυτό ο προφήτης; Όχι ως κάτι που συμβαίνει πάντοτε, αλλά ως κάτι που Εκείνος έχει τη δύναμη να πράξει. Ποια φτώχεια λοιπόν δίνει, και ποιον πλούτο; Θυμήσου τον πατριάρχη, και θα γνωρίσεις τον πλούτο που δίνεται από τον Θεό. Διότι και τον Αβραάμ Εκείνος τον έκανε πλούσιο, και μετά από αυτόν τον Ιώβ, όπως λέει άλλωστε και ο ίδιος: «Εάν δεχθήκαμε τα αγαθά από τον Κύριο, δεν θα υπομείνουμε τα κακά;». Και ο πλούτος του Ιακώβ από εκεί είχε την αρχή του.

Διότι, επειδή πάντοτε έκανε τα θαύματα στους ασθενείς, κάνει και μία καθολική ευεργεσία, ώστε οι πολλοί να μην είναι μόνο θεατές αυτών που συνέβησαν σε άλλους, αλλά να απολαύσουν και οι ίδιοι τη δωρεά. Και εκείνο το οποίο φαινόταν στους Ιουδαίους θαυμαστό στην έρημο (διότι έλεγαν: «Μήπως μπορεί να δώσει και άρτο ή να ετοιμάσει τράπεζα στην έρημο;»), αυτό το αποδεικνύει μέσω των έργων Του. Γι' αυτόν τον λόγο τους οδηγεί σε έρημο τόπο, ώστε το θαύμα να είναι απολύτως υπεράνω πάσης υποψίας και να μη νομίσει κανείς ότι κάποιο κοντινό χωριό συνεισέφερε κάτι για την τράπεζα. Γι' αυτόν τον λόγο γίνεται μνεία και της ώρας, όχι μόνο του τόπου. Μαθαίνουμε όμως και κάτι άλλο: τη φιλοσοφία των μαθητών ως προς τα αναγκαία, και πώς περιφρονούσαν την τροφή. Διότι, ενώ ήταν δώδεκα, είχαν μόνο πέντε άρτους και δύο ψάρια· τόσο δευτερεύοντα ήταν γι' αυτούς τα σωματικά, και ήταν προσηλωμένοι μόνο στα πνευματικά. Και δεν κράτησαν ούτε αυτά τα λίγα, αλλά, όταν τους ζητήθηκαν, τα έδωσαν και αυτά. Από αυτό πρέπει να διδαχθούμε ότι, ακόμη και αν έχουμε λίγα, οφείλουμε να τα προσφέρουμε και αυτά σε όσους έχουν ανάγκη.

Ομιλία στον χρηματισμό του Ζαχαρία και στη σύλληψη της Ελισάβετ. Τίποτα δεν είναι ανυπότακτο στους Δεσποτικούς όρους· διότι τα πάντα υποχωρούν και υπηρετούν το θείο πρόσταγμα. Διότι, όπως λέει η Γραφή, έθεσε πρόσταγμα, και δεν θα παρέλθει· επειδή εκείνος που στην αρχή συγκρότησε τα πάντα με τον λόγο του, μπορεί και πάλι να μεταβάλει τα δημιουργήματά του με τον λόγο. Πρόσταξε κάποτε την άνυδρη πέτρα να καταστεί κατάρρυτη· και εκείνη αμέσως ανέβλυσε ποταμούς υδάτων. Διότι χτύπησε την πέτρα, και έρρευσαν ύδατα, και ποταμοί ξεχείλισαν· και η ξηρή πέτρα, που προηγουμένως δεν είχε γευτεί καθόλου νερό, έγινε πηγή ποταμών και μητέρα υδάτων· διότι τίποτα δεν παραμένει άγονο, στο οποίο ο Θεός προστάζει να καρποφορήσει.

Τι λοιπόν; Ο κοιλιοδούλος και αχάριστος εκείνος λαός, αντί να εκπλαγεί με το παράδοξο του θαύματος, απεναντίας καταλαλούσε τον Θεό, επειδή, λέει, «χτύπησε την πέτρα και έτρεξαν νερά και ξεχύθηκαν χείμαρροι. Μήπως μπορεί να δώσει και άρτο ή να ετοιμάσει τραπέζι για τον λαό του;» Ω, ανόητοι και αναίσθητοι σε όλα, αυτός που σας πότισε από την πέτρα δεν μπορεί να σας χορηγήσει και τροφές; Όχι, λένε. Διότι τα νερά από τη φύση τους αναβλύζουν από τα σπλάχνα της γης· οι τροφές όμως από πού; Ω, τι ανοησία. Ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο ο ευεργέτης σας έδωσε το νερό όχι από τη γη, αλλά από την πέτρα, αλλά ούτε και έτσι το κατανοήσατε. «Γι' αυτό άκουσε ο Κύριος και ανέβαλε», καθυστερούσε, μακροθυμούσε, μέχρι να τους δείξει ότι τίποτα δεν του είναι αδύνατο. «Και ανοίγοντας τις πύλες του ουρανού, τους έβρεξε μάννα για να φάνε· και τους έδωσε άρτο από τον ουρανό. Άρτο αγγέλων έφαγε ο άνθρωπος». Όχι επειδή οι άγγελοι τρώνε άρτο· αλλά, επειδή η τροφή ερχόταν σε αυτούς από τον ουρανό, εύλογα ονόμασε εκείνη την τροφή άρτο ουρανού και άρτο αγγέλων. «Και έβρεξε πάνω τους κρέατα σαν τη σκόνη και φτερωτά πουλιά σαν την άμμο των θαλασσών». «Και έφαγαν και χόρτασαν πάρα πολύ». Διότι, εξαιτίας της απιστίας και της απληστίας τους, έβρεξε πάνω τους άπειρη και άμετρη τροφή, «σαν σκόνη και σαν την άμμο των θαλασσών», ώστε έστω και έτσι να καταλάβουν ότι όλα είναι εύκολα και δυνατά για τον Θεό.