Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 77:21

Γι' αυτό άκουσε ο Κύριος και ανέβαλε. Δηλαδή: Καθυστέρησε για λίγο, και τρόπον τινά συγκράτησε το ευεργετικό του χέρι. Και τους έδωσε άρτο ουρανού. Όχι μόνο, λέει, έτρεφε τα σώματά τους με το μάννα, αλλά επιπλέον έτρεφε τις ψυχές τους με κάποια λογική και ουράνια δύναμη, όπως βέβαια τρέφει και τους αγγέλους.

Πώς, όμως, καταλάλησαν, παρά έχοντας αυτά κατά νου, έστω κι αν δεν τα εξέφρασαν με τα χείλη, αλλά τα συλλογίστηκαν στις ψυχές τους, τα οποία ακριβώς ο Καρδιογνώστης, επειδή τα γνώριζε, τα άκουσε; Γι' αυτό έχει λεχθεί: «Άκουσε ο Κύριος και ανέβαλε». Αντί αυτού ο μεν Ακύλας ερμήνευσε: «Και ανυπερθέτησεν», δηλαδή δεν ανέβαλε· ο δε Σύμμαχος: «Και εχολώθη [οργίστηκε]»· έπειτα λέει: «Και άναψε φωτιά στον Ιακώβ, και οργή ανέβηκε εναντίον του Ισραήλ». Και στα βιβλία του Μωυσή, επίσης, έχει γραφτεί: «Και ο λαός γόγγυζε ενώπιον του Κυρίου, και άκουσε ο Κύριος, και άναψε η οργή του· και ξέσπασε ανάμεσά τους φωτιά από τον Κύριο, και κατέφαγε ένα μέρος του στρατοπέδου. Και κραύγασε ο λαός προς τον Μωυσή· και προσευχήθηκε ο Μωυσής στον Κύριο, και κόπασε η φωτιά. Και ονομάστηκε εκείνος ο τόπος Εμπυρισμός, επειδή άναψε ανάμεσά τους φωτιά από τον Κύριο». Γι' αυτό και στο προκείμενο χωρίο έχει λεχθεί: «Και άναψε φωτιά στον Ιακώβ, και οργή ανέβηκε εναντίον του Ισραήλ, διότι δεν πίστεψαν στον Θεό, ούτε ήλπισαν στη σωτηρία του. Και έδωσε εντολή στα σύννεφα από πάνω, και άνοιξε τις πύλες του ουρανού. Και έβρεξε σε αυτούς μάννα για να φάνε, και άρτο ουρανού τους έδωσε. Άρτο αγγέλων έφαγε ο άνθρωπος». Το δε «Έδωσε εντολή στα σύννεφα από πάνω», μου φαίνεται ότι υπονοεί πως δόθηκε πρόσταγμα στις αγγελικές δυνάμεις, εκείνες που διακονούσαν τότε τα παράδοξα γεγονότα, μέσω των οποίων χορηγούνταν και το μάννα στον λαό.

«Και εξήγαγε»· Διότι αυτό που συνέβη ήταν τύπος της πλευράς, όπως είπαμε, η οποία κεντήθηκε με τη λόγχη. «Και κατεβίβασε»· Ποταμούς ονομάζει το ύδωρ και το αίμα, μέσα στα οποία κατακλύστηκαν οι δαίμονες και η ασέβεια. «Και προσέθεσαν»· Διότι, παρόλο που τελούνταν τέτοια μυστήρια, οι Ιουδαίοι δεν έπαψαν να βλασφημούν. «Παρεπίκραναν»· Διότι οι Ιουδαίοι ούτε δάκρυ μετανοίας είχαν (απέκτησαν) ούτε ύδωρ βαπτίσματος, αλλά ήταν (έγιναν) εντελώς άνυδροι και άκαρποι. «Και εξέπειρασαν»· Διότι ούτε κατανύχθηκαν στην καρδιά, αλλά πάντοτε επινοούσαν κακά εναντίον του Θεού. «Για να ζητήσουν»· Διότι πάντοτε ήταν υπόδουλοι στη γαστριμαργία, για τους οποίους λέει: των οποίων ο θεός είναι η κοιλιά. «Και κατελάλησαν»· Λοιδόρησαν, λέει, όπως τότε επί Μωυσή, έτσι και τώρα επί του Χριστού, διότι το έθνος αυτό είναι βλάσφημο από την αρχή. «Μήπως θα μπορέσει;»· Διότι γι' αυτούς (τώρα) ήταν ανέλπιστα τα περί της μυστικής τραπέζης. «Επειδή επάταξε»· Ο προφήτης εκπλήσσεται παρατηρώντας ότι, αφού η πλευρά όταν κεντήθηκε ανέβλυσε τους ποταμούς της χάριτος, άραγε θα υπάρξει και τράπεζα αυτών των μυστηρίων; «Και χείμαρροι»· Οι χείμαρροι της αμαρτίας, που είναι τα ρεύματα, κατακλύστηκαν, δηλαδή καθαρίστηκαν. «Μήπως και άρτο»· Μπορεί, λέει, και τη μυστική τράπεζα να ετοιμάσει και να δώσει τον εαυτό του ως τροφή στους πιστούς: Εγώ είμαι ο άρτος της ζωής, ο οποίος κατέβηκε από τον ουρανό. «Για αυτόν τον λόγο άκουσε»· Γνώρισε, λέει, και μακροθύμησε, διότι γνώριζε ότι θα εισαγάγει τα έθνη στη θέση τους.

«Και πυρ»: Το πυρ του πνεύματος, το νοητό, για το οποίο λέει: αυτός θα σας βαπτίσει με Άγιο Πνεύμα και πυρ. «Και οργή»: Εναντίον του λαού των Ιουδαίων. Διότι ο Ισραήλ, ενώ κάποτε ήταν γένος του Θεού, Εκείνος οργίστηκε και τους απέρριψε. «Επειδή δεν πίστεψαν»: Διότι, παρόλο που επιτελούνταν πολλές ιάσεις (θαύματα), αυτοί απίστησαν. «Ούτε ήλπισαν»: Διότι, ενώ η σωτηρία γινόταν φανερή μέσω των προφητών, αυτοί απελπίστηκαν [και έσπευσαν προς την απιστία]. «Και έδωσε εντολή»: Και σε αισθητές και σε νοητές· στις αισθητές για να ετοιμάσουν τροφή για τον λαό των Εβραίων, και ως νοητές εννοεί τους προφήτες, για να κηρύξουν τη νοερή τροφή στα έθνη. «Και θύρες»: Εννοεί τους προφήτες, ώστε μέσω αυτών να φανερώσει στη γη τη χάρη. «Και έβρεξε»: Αχειροποίητη τροφή, προτυπώνοντας τη μυστική τροφή, το σώμα του Χριστού. «Και άρτο»: Ονόμασε το μάννα ουράνιο επειδή ήταν αχειροποίητο, και συμβόλιζε το σώμα του Χριστού. «Άρτο»: Εννοεί τον ύμνο των αγγέλων, τον οποίο ο Σωτήρας δίδαξε πάνω στη γη· διότι ο αισθητός άρτος είναι ακατάλληλη τροφή για τους αγγέλους. «Επισιτισμό»: Διότι είχαν χωρίς έλλειψη όσα ήθελαν, όπως οι πιστοί έχουν ανελλιπώς τον άρτο της ζωής. «Και σήκωσε»: Διότι ο Αββακούμ λέει: ο Θεός θα έλθει από νότο· για αυτόν τον λόγο και ο Δαβίδ το αινίσσεται. «Και έβρεξε»: Εννοεί την ορτυγομήτρα τότε για τον λαό των Εβραίων, και για τον πιστό λαό τη σάρκα του Κυρίου. «Και ωσάν άμμο»: Ο λόγος αναφέρεται στα ίδια πράγματα, για να τρώνε χωρίς κόπο.

Διότι ενώ από αυτά έπρεπε να αναλογίζονται σπουδαία πράγματα για τον Θεό, και να έχουν την πεποίθηση ότι τα πάντα δύναται, και τίποτα δεν του είναι αδύνατο, εξαιτίας αυτών ακριβώς απελπίζονται για αυτόν, λέγοντας σχεδόν τα εξής: αν και χορήγησε νερό, ωστόσο δεν δύναται να χορηγήσει τροφή, σαν να έχει κουραστεί από τη θαυματουργία, και σαν να έχει δαπανήσει τη γενναιοδωρία του στα προηγούμενα θαύματα· για τα οποία ευλόγως εξοργίζεται· αυτό δε το δηλώνουν τα όσα ακολουθούν. Γι' αυτό άκουσε ο Κύριος και ανέβαλε· δηλαδή, κινήθηκε σε οργή· διότι έτσι έχουν μεταφράσει ο Θεοδοτίων και εκείνοι που εξέδωσαν την πέμπτη μετάφραση.

Και άναψε πυρ στον Ιακώβ, και οργή υψώθηκε εναντίον του Ισραήλ. Διότι, καθώς ο Θεός οργίστηκε, εξήλθε πυρ για εκδίκηση εναντίον εκείνων που προκάλεσαν την οργή του. Και ποια ήταν η αιτία; Το ότι δεν πίστεψαν στον Θεό, ούτε στήριξαν τις ελπίδες τους στη σωτηρία Του. Διότι ο Θεός παροξύνεται όταν δεν Τον πιστεύουν, επειδή καθένας που απιστεί στον Θεό, ούτε την κρίση αποδέχεται, αλλά και περιφρονεί τον νόμο Του· και αν περιφρονεί τον θεϊκό, πολύ περισσότερο τον ανθρώπινο· και εξαιτίας αυτού η κοινωνία μας υφίσταται σύγχυση. Διότι τι δεν θα διστάσουν να πουν εκείνοι που δεν πιστεύουν στον Θεό, ούτε ελπίζουν στη σωτηρία που προέρχεται από Αυτόν; Ταυτόχρονα δε, τους κατηγορεί, διότι όχι μόνο απίστησαν προς τον Πατέρα, αλλά έδειξαν απιστία και προς τον Υιό. Γι' αυτό λέει: Ούτε έλπισαν στο σωτήριό του· εννοώντας τον Χριστό, τον οποίο πολλοί μεν από τους προφήτες ονόμασαν «σωτήριο», σαφώς όμως και ο Συμεών, όταν Τον έλαβε στην αγκαλιά του. Και έδωσε εντολή στα σύννεφα ψηλά, και άνοιξε τις θύρες του ουρανού.

Παιδιά μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες τοκετού μέχρι να μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας. «Και το πνεύμα τους δεν στάθηκε πιστό στον Θεό». Διότι οπωσδήποτε ομολόγησαν την πίστη μόνο με τη γλώσσα, και όχι με όλη την καρδιά και με καθαρό πνεύμα. «Έσχισε πέτρα στην έρημο». Ίσως κάποιοι να νομίζουν ότι ο προφήτης παρουσίασε δύο φορές το ίδιο θαύμα· όμως δεν είναι έτσι, αλλά ο Μωυσής έβγαλε για αυτούς νερό από την πέτρα για δεύτερη φορά· τη μία φορά στην έρημο Χωρήβ, και τη δεύτερη στην Κάδης, όπου ετάφη η Μαριάμ όταν πέθανε. Και τις δύο φορές το νερό δόθηκε σε αφθονία, ώστε να λέγεται ότι βρίσκονταν σε μεγάλη άβυσσο, επειδή, λόγω του πλήθους του, το νερό μπορούσε να παρομοιαστεί όχι με έναν ποταμό, αλλά με πολλούς. Διότι αυτό αποτελούσε απόδειξη ότι τα θαύματα είχαν συμβεί σε αυτούς πραγματικά, και όχι κατά φαντασίαν. Εξέφρασε δε μια φοβερή κατηγορία εναντίον του ιουδαϊκού λαού: ότι, ενώ δέχονταν τόσο μεγάλα θαύματα και όφειλαν να απέχουν από τα παλαιά τους αμαρτήματα, πρόσθεσαν με τον ίδιο τρόπο και άλλα πάνω σε αυτά, μη αμαρτάνοντας απλώς, αλλά σφάλλοντας απέναντι σε Αυτόν, δηλαδή απέναντι σε Εκείνον που τους παρείχε τα θαύματα. «Και οργή ανέβηκε εναντίον του Ισραήλ». Διότι οργίστηκε εναντίον τους ο Δεσπότης, επειδή έβλεπε ότι ποτέ δεν είχαν σταθερή και πιστή γνώμη για Αυτόν, αλλά πάντοτε αποδεικνύονταν αχάριστοι για όσα τους δόθηκαν, και αμφέβαλλαν για όσα δεν τους είχαν δοθεί. Γι' αυτό λέει:

Τι λοιπόν; Ο κοιλιοδούλος και αχάριστος εκείνος λαός, αντί να εκπλαγεί με το παράδοξο του θαύματος, απεναντίας καταλαλούσε τον Θεό, επειδή, λέει, «χτύπησε την πέτρα και έτρεξαν νερά και ξεχύθηκαν χείμαρροι. Μήπως μπορεί να δώσει και άρτο ή να ετοιμάσει τραπέζι για τον λαό του;» Ω, ανόητοι και αναίσθητοι σε όλα, αυτός που σας πότισε από την πέτρα δεν μπορεί να σας χορηγήσει και τροφές; Όχι, λένε. Διότι τα νερά από τη φύση τους αναβλύζουν από τα σπλάχνα της γης· οι τροφές όμως από πού; Ω, τι ανοησία. Ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο ο ευεργέτης σας έδωσε το νερό όχι από τη γη, αλλά από την πέτρα, αλλά ούτε και έτσι το κατανοήσατε. «Γι' αυτό άκουσε ο Κύριος και ανέβαλε», καθυστερούσε, μακροθυμούσε, μέχρι να τους δείξει ότι τίποτα δεν του είναι αδύνατο. «Και ανοίγοντας τις πύλες του ουρανού, τους έβρεξε μάννα για να φάνε· και τους έδωσε άρτο από τον ουρανό. Άρτο αγγέλων έφαγε ο άνθρωπος». Όχι επειδή οι άγγελοι τρώνε άρτο· αλλά, επειδή η τροφή ερχόταν σε αυτούς από τον ουρανό, εύλογα ονόμασε εκείνη την τροφή άρτο ουρανού και άρτο αγγέλων. «Και έβρεξε πάνω τους κρέατα σαν τη σκόνη και φτερωτά πουλιά σαν την άμμο των θαλασσών». «Και έφαγαν και χόρτασαν πάρα πολύ». Διότι, εξαιτίας της απιστίας και της απληστίας τους, έβρεξε πάνω τους άπειρη και άμετρη τροφή, «σαν σκόνη και σαν την άμμο των θαλασσών», ώστε έστω και έτσι να καταλάβουν ότι όλα είναι εύκολα και δυνατά για τον Θεό.