Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 77:23

Πώς, όμως, καταλάλησαν, παρά έχοντας αυτά κατά νου, έστω κι αν δεν τα εξέφρασαν με τα χείλη, αλλά τα συλλογίστηκαν στις ψυχές τους, τα οποία ακριβώς ο Καρδιογνώστης, επειδή τα γνώριζε, τα άκουσε; Γι' αυτό έχει λεχθεί: «Άκουσε ο Κύριος και ανέβαλε». Αντί αυτού ο μεν Ακύλας ερμήνευσε: «Και ανυπερθέτησεν», δηλαδή δεν ανέβαλε· ο δε Σύμμαχος: «Και εχολώθη [οργίστηκε]»· έπειτα λέει: «Και άναψε φωτιά στον Ιακώβ, και οργή ανέβηκε εναντίον του Ισραήλ». Και στα βιβλία του Μωυσή, επίσης, έχει γραφτεί: «Και ο λαός γόγγυζε ενώπιον του Κυρίου, και άκουσε ο Κύριος, και άναψε η οργή του· και ξέσπασε ανάμεσά τους φωτιά από τον Κύριο, και κατέφαγε ένα μέρος του στρατοπέδου. Και κραύγασε ο λαός προς τον Μωυσή· και προσευχήθηκε ο Μωυσής στον Κύριο, και κόπασε η φωτιά. Και ονομάστηκε εκείνος ο τόπος Εμπυρισμός, επειδή άναψε ανάμεσά τους φωτιά από τον Κύριο». Γι' αυτό και στο προκείμενο χωρίο έχει λεχθεί: «Και άναψε φωτιά στον Ιακώβ, και οργή ανέβηκε εναντίον του Ισραήλ, διότι δεν πίστεψαν στον Θεό, ούτε ήλπισαν στη σωτηρία του. Και έδωσε εντολή στα σύννεφα από πάνω, και άνοιξε τις πύλες του ουρανού. Και έβρεξε σε αυτούς μάννα για να φάνε, και άρτο ουρανού τους έδωσε. Άρτο αγγέλων έφαγε ο άνθρωπος». Το δε «Έδωσε εντολή στα σύννεφα από πάνω», μου φαίνεται ότι υπονοεί πως δόθηκε πρόσταγμα στις αγγελικές δυνάμεις, εκείνες που διακονούσαν τότε τα παράδοξα γεγονότα, μέσω των οποίων χορηγούνταν και το μάννα στον λαό.

Διδασκόμαστε δε και από αυτό, ότι οι αγγελικές δυνάμεις ονομάστηκαν νεφέλες, όπως ακριβώς αναφέρει και ο προφήτης λέγοντας: «Και θα δώσω εντολή στις νεφέλες να μη ρίξουν βροχή σε αυτόν»· ώστε οι νεφέλες να νοούνται ως άγγελοι, όπως φυσικά συμβαίνει και εδώ. Και ήταν επόμενο οι μεν πληγές εναντίον των Αιγυπτίων να πραγματοποιούνται μέσω πονηρών δυνάμεων σύμφωνα με τον λόγο που λέει: «Έστειλε σε αυτούς οργή και θυμό, θλίψη και αποστολή μέσω πονηρών αγγέλων»· τα δε πιο ευεργετικά να έχουν γίνει μέσω αισίων και αγαθών αγγέλων. Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Και έδωσε εντολή στις νεφέλες από πάνω, και άνοιξε τις θύρες του ουρανού». Ως θύρες δε του ουρανού που ανοίγονται, να εννοείς τις ουράνιες ενέργειες. Διότι όλα όσα παραδόξως έχουν πραχθεί από τον Θεό ήταν θεία και ουράνια· τα οποία βεβαίως παρέμεναν κλειστά για τους ανθρώπους, όταν δεν συνέβαιναν· όταν όμως συνέβαιναν παραδόξως, ήταν σαν να τους άνοιγε κάποιες ουράνιες θύρες. Και αντί του «Άρτο αγγέλων έφαγε ο άνθρωπος», ο Ακύλας μετέφρασε, «Άρτο δυναστών έφαγε ο άνθρωπος», ο δε Σύμμαχος, «Και σιτάρι ουράνιο τους παρέσχε, άρτο μεγάλων έφαγε ο άνθρωπος». Και παρατήρησε πώς το εβραϊκό κείμενο δεν περιέχει το «Άρτο αγγέλων»· αλλά είτε, κατά τον Ακύλα, «άρτο δυναστών»· είτε κατά τον Σύμμαχο, «άρτο μεγάλων»· είτε κατά τον Θεοδοτίωνα, «άρτο δυναστών»· είτε κατά την πέμπτη έκδοση, «άρτο δυναστών». Κανείς δε δεν το μετέφρασε ως «αγγέλων».

«Και πυρ»: Το πυρ του πνεύματος, το νοητό, για το οποίο λέει: αυτός θα σας βαπτίσει με Άγιο Πνεύμα και πυρ. «Και οργή»: Εναντίον του λαού των Ιουδαίων. Διότι ο Ισραήλ, ενώ κάποτε ήταν γένος του Θεού, Εκείνος οργίστηκε και τους απέρριψε. «Επειδή δεν πίστεψαν»: Διότι, παρόλο που επιτελούνταν πολλές ιάσεις (θαύματα), αυτοί απίστησαν. «Ούτε ήλπισαν»: Διότι, ενώ η σωτηρία γινόταν φανερή μέσω των προφητών, αυτοί απελπίστηκαν [και έσπευσαν προς την απιστία]. «Και έδωσε εντολή»: Και σε αισθητές και σε νοητές· στις αισθητές για να ετοιμάσουν τροφή για τον λαό των Εβραίων, και ως νοητές εννοεί τους προφήτες, για να κηρύξουν τη νοερή τροφή στα έθνη. «Και θύρες»: Εννοεί τους προφήτες, ώστε μέσω αυτών να φανερώσει στη γη τη χάρη. «Και έβρεξε»: Αχειροποίητη τροφή, προτυπώνοντας τη μυστική τροφή, το σώμα του Χριστού. «Και άρτο»: Ονόμασε το μάννα ουράνιο επειδή ήταν αχειροποίητο, και συμβόλιζε το σώμα του Χριστού. «Άρτο»: Εννοεί τον ύμνο των αγγέλων, τον οποίο ο Σωτήρας δίδαξε πάνω στη γη· διότι ο αισθητός άρτος είναι ακατάλληλη τροφή για τους αγγέλους. «Επισιτισμό»: Διότι είχαν χωρίς έλλειψη όσα ήθελαν, όπως οι πιστοί έχουν ανελλιπώς τον άρτο της ζωής. «Και σήκωσε»: Διότι ο Αββακούμ λέει: ο Θεός θα έλθει από νότο· για αυτόν τον λόγο και ο Δαβίδ το αινίσσεται. «Και έβρεξε»: Εννοεί την ορτυγομήτρα τότε για τον λαό των Εβραίων, και για τον πιστό λαό τη σάρκα του Κυρίου. «Και ωσάν άμμο»: Ο λόγος αναφέρεται στα ίδια πράγματα, για να τρώνε χωρίς κόπο.

Και άναψε πυρ στον Ιακώβ, και οργή υψώθηκε εναντίον του Ισραήλ. Διότι, καθώς ο Θεός οργίστηκε, εξήλθε πυρ για εκδίκηση εναντίον εκείνων που προκάλεσαν την οργή του. Και ποια ήταν η αιτία; Το ότι δεν πίστεψαν στον Θεό, ούτε στήριξαν τις ελπίδες τους στη σωτηρία Του. Διότι ο Θεός παροξύνεται όταν δεν Τον πιστεύουν, επειδή καθένας που απιστεί στον Θεό, ούτε την κρίση αποδέχεται, αλλά και περιφρονεί τον νόμο Του· και αν περιφρονεί τον θεϊκό, πολύ περισσότερο τον ανθρώπινο· και εξαιτίας αυτού η κοινωνία μας υφίσταται σύγχυση. Διότι τι δεν θα διστάσουν να πουν εκείνοι που δεν πιστεύουν στον Θεό, ούτε ελπίζουν στη σωτηρία που προέρχεται από Αυτόν; Ταυτόχρονα δε, τους κατηγορεί, διότι όχι μόνο απίστησαν προς τον Πατέρα, αλλά έδειξαν απιστία και προς τον Υιό. Γι' αυτό λέει: Ούτε έλπισαν στο σωτήριό του· εννοώντας τον Χριστό, τον οποίο πολλοί μεν από τους προφήτες ονόμασαν «σωτήριο», σαφώς όμως και ο Συμεών, όταν Τον έλαβε στην αγκαλιά του. Και έδωσε εντολή στα σύννεφα ψηλά, και άνοιξε τις θύρες του ουρανού.

Ούτε ήλπισαν στο Σωτήριόν του, εννοώντας τον Χριστό· τον οποίο Σωτήριόν του πολλοί μεν από τους προφήτες, αλλά και ο Συμεών με σαφήνεια, όταν τον πήρε στις αγκάλες του, ονόμασε. «Και έδωσε εντολή στις νεφέλες επάνω ψηλά.» Νεφέλες επάνω ψηλά εννοεί αυτές που βρίσκονται σε μεγάλο ύψος· γι' αυτό και τις ονόμασε πύλες του ουρανού, επειδή προβάλλονται μπροστά από τον ουρανό. Διότι υπάρχουν μερικές νεφέλες κοντά στη γη, ώστε να βρίσκονται χαμηλότερα και από τα βουνά. «Και έβρεξε πάνω τους κρέατα σαν το χώμα.» Επομένως, και αυτό να το εννοήσεις ως μεγάλο πλήθος λαού· που ήταν τόσο μεγάλος σε αριθμό και τόσο λαίμαργα χόρτασε· όχι για μία ημέρα, αλλά για τριάντα, όπως θα μπορέσεις να μάθεις μελετώντας το βιβλίο των Αριθμών. «Ενώ η τροφή βρισκόταν ακόμη στο στόμα τους.» Και καταβάλλοντας όχι τους εκλεκτούς στις αρετές, αλλά αυτούς που ξεχωρίζουν στην κακία· διότι υπάρχουν μερικοί που είναι εξαίρετοι στην πονηρία. «Και τον αγάπησαν με το στόμα τους.» Παρόμοια με αυτά και ο Ησαΐας κατέκρινε τους Ιουδαίους·

Ωστόσο, είτε τούτο είτε εκείνο είναι αληθινό, διακηρύσσει τη σοφία του Δημιουργού, ο οποίος τα διευθέτησε και τα νομοθέτησε κατά τέτοιον τρόπο, όπως λέγει και ο ίδιος: «Εγώ έδωσα εντολή στα άστρα». Ο δε Μελωδός, δείχνοντας ότι στη γη παραβιάστηκε το θείο πρόσταγμα, καθώς οι άνθρωποι αυτομόλησαν προς την παρανομία, ενώ στον ουρανό διαφυλάχθηκε, είπε: «Στον αιώνα, Κύριε, ο λόγος σου παραμένει στον ουρανό». Αν όμως, επειδή ειπώθηκε «έδωσα εντολή στα άστρα», ορισμένοι τα θεωρούν έλλογα και αυτεξούσια όντα —διότι γνωρίζω ότι κάποιοι, όχι μόνο από όσους βρίσκονται έξω από την πίστη αλλά και από τους πιστούς, δογμάτισαν έτσι—, θεωρώντας περιττή και ανώφελη αυτή την έρευνα —«διότι, λέγει, μη ζητείς όσα είναι υψηλότερα από εσένα και μην εξετάζεις όσα υπερβαίνουν τις δυνάμεις σου· εκείνα που σου ορίστηκαν, αυτά να συλλογίζεσαι, διότι δεν σου χρειάζονται τα απόκρυφα»—, ούτε θα ενέκρινα αυτή την άποψη ούτε θα την απέρριπτα· θα έλεγα μάλλον ότι η Γραφή χρησιμοποιεί αυτή τη λέξη ακόμη και για άλογα και αναίσθητα πράγματα, λέγοντας: «Ο Κύριος έδωσε εντολή στον καύσωνα», και «έδωσε εντολή στις νεφέλες», και «έδωσε εντολή σε ένα σκουλήκι».

Τι λοιπόν; Ο κοιλιοδούλος και αχάριστος εκείνος λαός, αντί να εκπλαγεί με το παράδοξο του θαύματος, απεναντίας καταλαλούσε τον Θεό, επειδή, λέει, «χτύπησε την πέτρα και έτρεξαν νερά και ξεχύθηκαν χείμαρροι. Μήπως μπορεί να δώσει και άρτο ή να ετοιμάσει τραπέζι για τον λαό του;» Ω, ανόητοι και αναίσθητοι σε όλα, αυτός που σας πότισε από την πέτρα δεν μπορεί να σας χορηγήσει και τροφές; Όχι, λένε. Διότι τα νερά από τη φύση τους αναβλύζουν από τα σπλάχνα της γης· οι τροφές όμως από πού; Ω, τι ανοησία. Ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο ο ευεργέτης σας έδωσε το νερό όχι από τη γη, αλλά από την πέτρα, αλλά ούτε και έτσι το κατανοήσατε. «Γι' αυτό άκουσε ο Κύριος και ανέβαλε», καθυστερούσε, μακροθυμούσε, μέχρι να τους δείξει ότι τίποτα δεν του είναι αδύνατο. «Και ανοίγοντας τις πύλες του ουρανού, τους έβρεξε μάννα για να φάνε· και τους έδωσε άρτο από τον ουρανό. Άρτο αγγέλων έφαγε ο άνθρωπος». Όχι επειδή οι άγγελοι τρώνε άρτο· αλλά, επειδή η τροφή ερχόταν σε αυτούς από τον ουρανό, εύλογα ονόμασε εκείνη την τροφή άρτο ουρανού και άρτο αγγέλων. «Και έβρεξε πάνω τους κρέατα σαν τη σκόνη και φτερωτά πουλιά σαν την άμμο των θαλασσών». «Και έφαγαν και χόρτασαν πάρα πολύ». Διότι, εξαιτίας της απιστίας και της απληστίας τους, έβρεξε πάνω τους άπειρη και άμετρη τροφή, «σαν σκόνη και σαν την άμμο των θαλασσών», ώστε έστω και έτσι να καταλάβουν ότι όλα είναι εύκολα και δυνατά για τον Θεό.