Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 77:3

Θα ανοίξω το στόμα μου με παραβολές. Ο ευαγγελιστής ερμήνευσε με σαφήνεια ότι αυτό εκπληρώθηκε, όταν ο Κύριος είπε τις πολλές παραβολές στα Ευαγγέλια. Και οι πατέρες μας μάς τα διηγήθηκαν. Όσα διδαχθήκαμε, λέει, ακούγοντάς τα από τους πατέρες, όλα αυτά τα γνωρίσαμε διά των έργων και της δικής Του παρουσίας.

«Όσα ακούσαμε και τα γνωρίσαμε, και οι πατέρες μας μάς τα διηγήθηκαν». Τα μεν πρώτα λέγονταν από ένα πρόσωπο, το ποιο ήταν αυτό έχει ήδη αποδειχθεί από το ίδιο το κείμενο. Συμπεριλαμβάνει όμως και άλλα, συγκαταβαίνοντας από τη θεότητά του και ομιλώντας πιο ανθρώπινα, σαν από το πρόσωπο του ανθρώπου τον οποίο προσέλαβε, ο οποίος προήλθε από το σπέρμα του Δαβίδ κατά σάρκα· του οποίου τη γέννηση εξιστορεί το Ευαγγέλιο λέγοντας: «Βίβλος γενέσεως Ιησού Χριστού, υιού Δαβίδ, υιού Αβραάμ». Γι' αυτό, συμπεριλαμβάνοντας τους κατά σάρκα ομογενείς του, που έγιναν μαθητές και απόστολοι, αναπτύσσει τα προκείμενα στον πληθυντικό αριθμό λέγοντας: «Όσα ακούσαμε και τα γνωρίσαμε». Διότι, όταν καλούσε κοντά του τον λαό του, τους έθετε τον δικό του νόμο και τους πρότρεπε να κλίνουν το αυτί στα δικά του λόγια, διατύπωνε την παραγγελία με βασιλική αυθεντία σε πρώτο ενικό πρόσωπο· τώρα όμως, που συνοψίζει τη διήγηση των παλαιών κειμένων, κάνει τον λόγο συλλογικό, υπενθυμίζοντας τα παλαιά γεγονότα και επαναλαμβάνοντας τα όσα δηλώνονται από την ιστορική Γραφή ως γνωστά σε όλους. Γι' αυτό λέει: «Όσα ακούσαμε και τα γνωρίσαμε». Το να ακούν όμως και να γνωρίζουν δεν είναι ίδιον όλων των ανθρώπων, παρά μόνο εκείνων που κατανοούν τα λόγια. Γι' αυτό και ο Φίλιππος έλεγε στον ευνούχο: «Άραγε καταλαβαίνεις αυτά που διαβάζεις;».

Αλλά δεν τα διηγήθηκαν οι πατέρες σε όλους. Εμείς, βέβαια, που προερχόμαστε από τα έθνη και προσελθήκαμε στον θείο λόγο, δεν έχουμε τη δυνατότητα να αναδείξουμε τους κατά σάρκα πατέρες μας ως διδασκάλους των θείων μαθημάτων· αλλά ο ίδιος ο Σωτήρας, εκ μέρους του δικού του προσώπου και των αποστόλων, μαθητών και ευαγγελιστών του, οι οποίοι προήλθαν κατά σάρκα από τους ίδιους πατέρες, προφέρει αυτά τα λόγια λέγοντας: «Όσα ακούσαμε και γνωρίσαμε, και τα οποία οι πατέρες μας διηγήθηκαν σε εμάς;» Διότι αυτοί, αφού τα παρέλαβαν από τους πατέρες τους, τα εξαγγέλλουν σε εμάς που προερχόμαστε από τα έθνη ως μη γνωρίζοντες, διδάσκοντάς μας όσα συνέβησαν στους παλαιούς· τα οποία, βέβαια, ακούστηκαν διαδοχικά από τους πατέρες στα παιδιά, και πάλι από εκείνους έφτασαν στους μεταγενέστερους, και από αυτούς ξανά παραδόθηκαν μέσω της μνήμης στα παιδιά των παιδιών. Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Δεν αποκρύφτηκαν από τα τέκνα τους, για την επόμενη γενεά. Εξαγγέλλοντας τους αίνους του Κυρίου και τα δυνατά του έργα και τα θαυμάσιά του που εποίησε». Πολλά, βέβαια, είναι εκείνα που μας παραδόθηκαν από τους πατέρες, τα οποία έπραξε ο Θεός ευεργετώντας τους· αλλά ένα ήταν το πιο αναγκαίο από όλα, εννοώ το μαρτύριο, και ο νόμος μέσα στο μαρτύριο, τον οποίο τους παρέδωσε εγγράφως, δίνοντας την εντολή να τον μελετούν, και να παραδίδουν τη μελέτη του στα παιδιά τους και στους απογόνους που θα γεννιούνταν διαδοχικά. Γι' αυτό λέει: «Και ανήγειρε μαρτύριο στον Ιακώβ, και έθεσε νόμο στον Ισραήλ».

Συνέσεως τω Ασάφ. Δηλαδή νουθετώντας τη συναγωγή, που είναι η Εκκλησία, και κατηγορώντας την αγνωμοσύνη των Ιουδαίων. Προσέχετε λαός. Παλαιότερα μεν μιλούσε στον λαό των Εβραίων, τώρα όμως στον πιστό λαό. διότι εκείνος αποτελούσε προτύπωση αυτού. Κλίνατε το ους. Τότε στα λόγια του νόμου, τώρα όμως στα λόγια του Ευαγγελίου έστρεφαν την ακοή τους οι πιστοί. Ανοίξω εν παραβολαίς. Διότι δίδασκε πάντοτε τον λαό με παραβολές, όπως είναι γραμμένο στο Ευαγγέλιο. Φθέγξομαι. Όσα ελάλησε στους πατριάρχες και τους προφήτες, αυτά και τώρα τα λέγω από μόνος μου, λέει ο Χριστός. Όσα ηκούσαμεν. Ο πιστός λαός, όσα άκουσε από τον Θεό, τα φύλαξε. Και οι πατέρες. Οι προφήτες, λέει, μας προανήγγειλαν τα σχετικά με τη βασιλεία (την έλευση) του Θεού (του Χριστού). Ουκ εκρύβη. Δηλαδή, αυτά κρύφτηκαν από τους Ιουδαίους και δόθηκαν στους πιστούς. Απαγγέλλοντες. Διότι τα έθνη προσφέρουν ολοκληρωτικά την αίνεση στον Χριστό (στον Θεό). Και τας δυναστείας. Και πολλές δυνάμεις και θαύματα επιτέλεσε στον λαό των Εβραίων, τα δε έθνη τα αποδέχθηκαν με φόβο. Και ανέστησεν. Ανέδειξε τον Χριστό ως προερχόμενο από τον Ιακώβ κατά σάρκα. Και νόμον έθετο. Τον νόμο της χάριτος έθεσε στον πιστό λαό. διότι Ισραήλ ερμηνεύεται «εκείνος που βλέπει τον Θεό». Και ο πιστός λαός βλέπει τον Θεό διαπαντός και καθημερινά. Όσα ενετείλατο. Όσα υπέδειξε το Πνεύμα στους προφήτες, για να τα κηρύξουν στους ανθρώπους. Γνωρίσαι. Διότι οι προφήτες έκαναν γνωστά τα μελλοντικά γεγονότα στους μεταγενέστερους, ως σε υιούς.

Μην ερευνάτε με περιφρόνηση, ερευνήστε με προσοχή και τότε κλίνετε το αυτί σας σε υπακοή. Διότι εκείνος που ακούει τον νόμο του Θεού επιφανειακά, τον θεωρεί είτε περιττό είτε φορτικό, γι' αυτό και το αυτί του δεν θα μπορέσει να ακούσει. Αντιθέτως, εκείνος που μελετά με προσοχή, αισθάνεται ότι ο ζυγός του είναι χρηστός και το φορτίο του ελαφρύ, και κλίνει το αυτί του στα λόγια της προφητείας, δηλαδή αφιερώνει σε αυτά όλη την προφητεία, από αγάπη προς αυτά, έχοντας μέσα του το Πνεύμα από το οποίο ενεργείται το καθετί. Θα ανοίξω το στόμα μου με παραβολές, θα αρθρώσω αινίγματα από την αρχή. Όσα ακούσαμε και γνωρίσαμε, και οι πατέρες μας μάς τα διηγήθηκαν. Αν και πρόκειται, λέει, να μιλήσω με παραβολές των παλαιών χρόνων και με αρχαία αινίγματα, ωστόσο είμαι αξιόπιστος ομιλώντας για αυτά. Διότι τα διδάχθηκα μέσα από την ακοή και τη γνώση, τα οποία δεν μας παρέδωσαν οι κατά σάρκα πατέρες, αλλά οι ιερείς και οι προφήτες. Και ορθώς δεν αναφέρει απλώς ότι τα άκουσε ή τα γνώρισε, αλλά αποδεικνύει ότι τα συμμερίζεται με πολλούς άλλους, λέγοντας: Όσα ακούσαμε και γνωρίσαμε. Επειδή αυτού του είδους η γνώση και η ακρόαση των προφητών έχει καταστεί κοινή σε όλους.

«Θα ανοίξω το στόμα μου με παραβολές, θα αναγγείλω πράγματα κρυμμένα από την καταβολή του κόσμου». Τι πρόσθεσε λοιπόν τώρα; «Όσα ακούσαμε και γνωρίσαμε, και οι πατέρες μας μάς διηγήθηκαν». Αυτά αρμόζουν στην ανθρωπότητα. Και για να δείξει ότι τα δικά του είναι όμοια και σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν μέσω των προφητών: «Δεν κρύφτηκαν από τα τέκνα τους σε άλλη γενεά. Αναγγέλλουν τους αίνους του Κυρίου και τις δυνάμεις του, και τα θαυμαστά έργα του που έκανε». Ποιοι ανη...... για τους οποίους έλεγαν προηγουμένως, «Οι πατέρες μας μάς διηγήθηκαν», αλλά υπέρ .....σεν. σ.....σω τούτο στην ίδια την προφητεία έχοντας τάξει.

Β΄. Οι πατέρες μας μάς τα διηγήθηκαν. Ακούστε, όσοι παραμελείτε τα παιδιά σας, όσοι τα ανέχεστε να τραγουδούν διαβολικές μελωδίες και αδιαφορείτε για τις θείες διηγήσεις. Εκείνοι όμως δεν ήσαν έτσι, αλλά διαρκώς ανάλωναν τον βίο τους στις διηγήσεις των κατορθωμάτων του Θεού· και έκαναν το κέρδος διπλό.

ΛΟΓΟΣ ΕΚΤΟΣ Του ιδίου, λόγος έκτος, κατά την έκτη ημέρα. Περί της εξάδας των έργων του Θεού, τα οποία παρήγαγε η γη, τετράποδα, ερπετά, θηρία, κτήνη, τον παράδεισο και τον άρχοντα αυτών, τον άνθρωπο. Ευλόγησον, πάτερ. Με τη χάρη του Χριστού, του Υιού του Θεού, διά του οποίου έγιναν τα πάντα, και σύμφωνα με τη μεγάλη βουλή που ο Πατήρ συνεβουλεύθηκε: «Ας φτιάξουμε άνθρωπο», φθάσαμε ήδη στην ημέρα και στον έκτο λόγο, στον οποίο υπάρχει και η διήγηση των έργων. Ας τεντώσουμε την ακοή μας, ας κλίνουμε τα αυτιά μας για την ακρόαση αυτών, ας ακούσουμε την απαρχή των λόγων, όσα ακούσαμε και γνωρίσαμε και τα οποία η θεία χάρη μας ανήγγειλε μέσω του Μωυσή. Ότι δηλαδή κατά την έκτη ημέρα ο Κτίστης, αφού ολοκλήρωσε τα κτίσματα, όσα ευδόκησε να κτίσει, φυτεύει και τον παράδεισο, δημιουργεί και τον άρχοντα αυτών, τον άνθρωπο. «Και είπε ο Θεός, ας βγάλει η γη ζωντανή ψυχή κατά γένος, τετράποδα και ερπετά και θηρία της γης και τα κτήνη, και όλα τα ερπετά της γης, κατά γένος». Και έγινε έτσι.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΙΓ' ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑΣ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΡΣΕΩΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΠΟΤΑΓΗΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ Ευλόγησον, πάτερ. Αδελφοί και πατέρες, «προσέξτε, λαέ μου, τον νόμο μου», λέει ο θείος Δαβίδ, «κλίνετε το αυτί σας στα λόγια του στόματός μου· θα ανοίξω το στόμα μου με παραβολές, θα αναγγείλω αινίγματα από την αρχή, όσα ακούσαμε και γνωρίσαμε και οι πατέρες μας μας διηγήθηκαν». Εγώ όμως δεν βιάζομαι να σας πω αινίγματα από την αρχή που σας είναι άγνωστα, αν και έχω και ο ίδιος να πω πολλά από τους αρχαίους μας πανόσιους Πατέρες, δηλαδή αρετές που φτάνουν ως τον ουρανό, υπερφυσικά κατορθώματα, φρόνημα θείο και όντως ουράνιο, ισάγγελη πολιτεία μέσα στη σάρκα, τέτοια πηγή θαυμάτων σαν αυτή που κατοικούσε και στον ίδιο τον Χριστό, και όσα έργα εκείνος έκανε, τα έκαναν και εκείνοι μέσω αυτού σύμφωνα με τον λόγο του· και όταν αποβλέπω στον ισάγγελο βίο τους και στα κατορθώματά τους και στη θεία χάρη που τους συνόδευε, τους θεωρώ επίγειους αγγέλους ή ουράνιους ανθρώπους ή πολύτιμους λίθους της άνω Ιερουσαλήμ, ενώ τον εαυτό μου κτήνος ή ξύλο ή πέτρα ή πηλό ή κάτι άλλο από τα άχρηστα και ανωφελή. Γι' αυτό λοιπόν, αφήνοντας κατά μέρος τα δικά τους θεάρεστα κατορθώματα ως παλαιότερα, επείγομαι να σας υπενθυμίσω κατορθώματα νέα και πρόσφατα, άξια αλησμόνητης μνήμης, δηλαδή αυτά που αφορούν τη δική μας αποκάρση, απόταξη και σύνταξη.

Διότι τι είναι πιο ξεκάθαρο ή πιο εμφανές από όσα βρίσκονται μπροστά στα μάτια όλων και έχουν ως κοινή απόδειξη την αίσθηση, η οποία εγγυάται και παρέχει την ασφάλεια, και από την οποία τίποτα δεν είναι πιο αξιόπιστο ή πιο ασφαλές; Επειδή με την πρώτη κιόλας αντίληψη μας παρείχε και τη γνώση του αντικειμένου. Σχεδόν βγάζουν φωνή, δίνοντας μαρτυρία για την αρχαιότητά τους, από την οποία λαμβάνουν τον σεβασμό και την τιμή. Πώς λοιπόν η κατασκευή τους θεωρείται αμάρτυρη από την παράδοση; Διότι αυτό που δεν έχει παραδοθεί δεν θα μπορούσε ούτε να υπάρξει ποτέ. Και αυτό που δεν υπήρξε, πώς κατακρίνεται; Πώς κατακρίνεται, αν δεν έχει επικρατήσει; Και πώς δεν έχουν παραδοθεί αυτά που διαπρέπουν σε κάθε πόλη, χώρα, νησί και εσχατιά της γης, και παντού όπου κηρύσσεται το Ευαγγέλιο του Χριστού και το όνομά Του; Τους χριστομάχους, όμως, ούτε η διδακτική εμπειρία της όρασης, ούτε το τεράστιο μήκος του χρόνου, μέσω του οποίου τα πάντα στερεώνονται και βεβαιώνονται, ούτε ο θερμός ζήλος για την ευσέβεια των πιστών που τα αναστηλώνουν τους έχει πείσει. Επιπλέον, το να φέρονται με αυθάδεια απέναντι σε όλα αυτά, πώς να μην αποτελεί σαφή μανία και γνώρισμα της πιο ακραίας παραφροσύνης; Διότι αυτοί έκλεισαν τα μάτια τους και με τα αυτιά τους άκουσαν βαριά, μη θέλοντας ούτε να ακούσουν ούτε να κατανοήσουν όσα ακούσαμε και γνωρίσαμε και όσα οι πατέρες μας μάς διηγήθηκαν, αναγγέλλοντας τις δυνάμεις του Κυρίου και τα θαυμάσια που έκανε σε εμάς, τα οποία και εμείς είδαμε με τα νοερά μάτια μας, και είδαμε και πιστέψαμε.

54. Εκείνος που σπέρνει για τον εαυτό του προς δικαιοσύνη δάκρυα κατανύξεως, τρυγά ως καρπό ζωής χαρά ανεκλάλητη. Εκείνος δε που αναζητά με ζήλο και υπομένει τον Κύριο μέχρι να έλθουν τα γεννήματα της δικαιοσύνης Του, αυτός θα θερίσει πολύκαρπο το στάχυ της γνώσεως του Θεού· και θα φωτίσει τον εαυτό του με το φως της σοφίας, και θα γίνει λυχνία αιώνιου φωτός, για να φωτίζει όλους τους ανθρώπους· και δεν θα φθονήσει τον εαυτό του και τους πλησίον, κρύβοντας κάτω από το μόδιο του φθόνου το φως της σοφίας που του δόθηκε· αλλά μέσα στην Εκκλησία των πιστών θα αναβλύσει λόγους αγαθούς, προς ωφέλεια πολλών, και θα εκστομίσει αινίγματα από την αρχή, όσα άκουσε άνωθεν, εμπνεόμενος από το θείο Πνεύμα, και όσα γνώρισε αφοσιωμένος στη θεωρία των όντων, και όσα του διηγήθηκαν οι πατέρες του.

Γι' αυτόν τον λόγο, κλίνετε το αυτί σας στα λόγια του στόματός του, και θα σας εκφέρει σοφά διδάγματα από την αρχαιότητα, όσα άκουσε και γνώρισε και του διηγήθηκαν οι πατέρες του. Διότι η αληθινή ταπείνωση από αυτό το σημείο γίνεται γνωστή σε όσους κρίνουν ορθά, τόσο σε σχέση με τους μαθητευόμενους όσο και με κάθε άλλον, δηλαδή από το να τείνει κανείς το αυτί του για να ακούσει τι θα του ειπωθεί και τι θα του γίνει γνωστό μέσα από το στόμα των δασκάλων. Διότι έτσι κάθε άνθρωπος δέχεται τον σπόρο του λόγου, ταπεινούμενος απέναντι στον αδελφό, και έτσι μαθαίνει να καρποφορεί αποδίδοντας τριάντα και εβδομήντα και εκατό, τον τέλειο καρπό του Αγίου Πνεύματος. Κανείς ας μην αντιλέγει και ας μην απειθεί ενώπιόν του, κανείς ας μην είναι ανυπότακτος ή θρασύς, αλλά να γίνεστε όλοι υπάκουοι, όλοι ευπειθείς, όλοι υποταγμένοι στον πνευματικό σας πατέρα, επειδή, σύμφωνα με τον θείο Απόστολο, αυτός οφείλει να αγρυπνεί και να προσεύχεται για τις ψυχές σας, ώστε να το κάνει αυτό με χαρά και όχι στενάζοντας· διότι αυτό θα είναι ασύμφορο για εσάς στην παρούσα ζωή. Τους λογισμούς που σπέρνονται μέσα σας από τους δαίμονες να τους εξομολογείστε σε αυτόν έχοντας πίστη, επειδή, σύμφωνα με το ρητό, οι πληγές που φανερώνονται δεν εξελίσσονται προς το χειρότερο.

Για να σας δείξω, μιλώντας με έμφαση, ότι δεν είναι καθόλου συμφέρον για τη ζωή μας να μην τιμώνται όσοι διήνυσαν τον βίο τους με πολλά κατορθώματα, όπως ακριβώς κάνω και εγώ ο ίδιος σήμερα, θα φέρω ως μάρτυρα τον ίδιο τον φημισμένο στη θεολογία Γρηγόριο και θα κλείσω τον λόγο μου. Τι λέει λοιπόν στο εγκώμιό του προς τον Αθανάσιο; «Διότι δεν είναι ούτε όσιο ούτε ασφαλές να τιμώνται με μνήμες οι βίοι των ασεβών, ενώ οι βίοι εκείνων που διακρίθηκαν στην ευσέβεια να παραδίδονται στη σιωπή». Εάν λοιπόν, όπως ακούσατε από εμένα σήμερα, ω ιερή σύνοδε, έτσι προστάζει το Ευαγγέλιο, έτσι διδάσκουν οι αυτόπτες μάρτυρες του Λόγου, και οι πατέρες μας μας παρέδωσαν να πράττουμε έτσι, προτρέποντας τους πιστούς όπως και εγώ, ποιον άλλον από όλους τους υπόλοιπους ανθρώπους άραγε θα ακούσουμε να διδάσκει κάτι που να ανατρέπει αυτά που ειπώθηκαν; Εάν όμως ο κατήγορός μου γνωρίζει κάτι βαθύτερο από αυτά, το οποίο ίσως διέφυγε και από εμένα και από τους πατέρες και από τους αποστόλους, ας το προβάλει ενώπιον εσάς των αγίων, και εγώ σιωπώντας θα τον ακούσω, και μάλιστα θα πεισθώ και θα πράξω με πρόθυμη ψυχή ό,τι είναι σύμφωνο με τους ιερούς νόμους, εφόσον προσκομίζει πειστικά επιχειρήματα από τη Θεία Γραφή.

Διότι δεν είπε ο Κύριος απλώς ότι θα στείλει το Πνεύμα, ώστε να θεωρήσει κανείς ότι η εκπόρευση του Πνεύματος προέρχεται και από αυτόν· αν βεβαίως υποθέσουμε ότι η εκπόρευση και η εκπομπή δηλώνουν το ίδιο πράγμα· αλλά υποσχέθηκε ότι θα το στείλει παρά του Πατρός. Διότι λέει: «Όταν έλθει ο Παράκλητος, τον οποίο εγώ θα σας στείλω παρά του Πατρός»· διότι με το να πει «Όταν έλθει», φανέρωσε το αυτεξούσιο και το αυτοκίνητο του Πνεύματος· ενώ με το να πει «θα σας στείλω παρά του Πατρός», έδειξε την ταυτοβουλία ολόκληρης της Τριάδας και το ένα και κοινό θέλημα· διότι και εδώ ως αποστολή πρέπει να θεωρηθεί η ευδοκία τόσο η δική του όσο και του Πατρός, σαν να έλεγε ότι θα έλθει κατά κοινή ευδοκία και θέληση τόσο δική του όσο και του Πατρός, από κοινού και ταυτόχρονα· εξ ου και η πρόοδός του φανερώνει ότι προέρχεται από τον Πατέρα, όπως το κατέστησε σαφέστερο προσθέτοντας: «Το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο παρά του Πατρός εκπορεύεται». μ. Ακόμη, για δύο κινήσεις, δηλαδή δυνάμεις και ενέργειες μίας υποστάσεως, και ακούσαμε και γνωρίσαμε, και οι πατέρες μας μας τις διηγήθηκαν.

Επομένως, όσα ακούσαμε και γνωρίσαμε, και τα οποία οι πατέρες μας μάς διηγήθηκαν, θεωρήσαμε ότι δεν πρέπει να τα αποκρύψουμε από μια άλλη γενεά. Διότι, αν και στους ψαλμούς έχουν ειπωθεί αυτά για τον Μωυσή και για τα σημεία και τα θαύματα που έγιναν μέσω αυτού, εντούτοις, από την ίδια τη δική τους ωφέλεια, γνωρίσαμε κι εμείς ότι τούτοι οι τωρινοί πατέρες είναι τέκνα και μιμητές εκείνων. Γι' αυτό και διακηρύττουμε τα έργα τους, ώστε να γίνει γνωστό σε εμάς και στην επερχόμενη γενεά, εις τον αιώνα, ότι ο Ιησούς Χριστός χθες και σήμερα είναι ο ίδιος, και στους αιώνες.