Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 77:33

Δέξου τους στεναγμούς μου, όπως τα δάκρυα της πόρνης. 〈Μην με αποστραφείς εξαιτίας των μωλώπων των πολλών μου αμαρτιών.〉 Γνωρίζεις, Δέσποτα, το ευόλισθο της ανθρώπινης φύσης. Θυμήσου ότι από τη νεότητά της η διάνοια του ανθρώπου ρέπει με επιμέλεια προς τα πονηρά. 〈Θυμήσου ότι εσύ μόνος είσαι καθαρός και άχραντος και αμίαντος. Ελέησέ με, εσύ που εκ φύσεως είσαι αγαθός και εύσπλαχνος και ελεήμων. Νίκησε την πώρωσή μου και κάνε εσύ ο ίδιος, όπως γνωρίζεις, τη διόρθωσή μου· διότι τυραννιέμαι από την πονηρή μου συνήθεια· διότι είμαι ασθενής στην ψυχή, στη σάρκα και στη θέληση· διότι εξαντλήθηκε ο χρόνος μου· πέρασαν στη ματαιότητα οι ημέρες μου. Πλησιάζει για εμένα το τέλος του δρόμου, και εγώ ο ίδιος είμαι απρόθυμος και έρημος ως προς το να διορθώσω τον εαυτό μου. Αλλά άνοιξέ μου, Δέσποτα, τη θύρα του ελέους σου, και μην την κλείσεις σε εμένα που την κρούω αναξίως. Άπλωσε χέρι βοηθείας σε εμένα που κλυδωνίζομαι στο πέλαγος των παθών και των ηδονών. Δώσε μου χρόνο μετάνοιας και τρόπο σωτηρίας. Διότι, εάν εσύ, Κύριε, δεν ενεργήσεις, όσα κι αν εγώ θελήσω είναι για εμένα αδύνατα και εύκολα ανατρέπονται· όσα κι αν εγώ επιχειρήσω, αποδεικνύονται ανωφελή και ατελείωτα.

«Παρόλα αυτά αμάρτησαν και πάλι, και δεν πίστεψαν στα θαυμάσιά του. Και εξέλιπαν μέσα στη ματαιότητα οι ημέρες τους και τα έτη τους με ταραχή». Ο λόγος, όντας ελεγκτικός και κατηγορητικός για τη μοχθηρία των Ιουδαίων, απαριθμεί και τα σφάλματά τους, αποδεικνύοντας ότι δεν τους βρήκε άδικα η οργή του Θεού. Και βεβαίως διδάσκει ότι, ακόμη και μετά από όλα όσα προαναφέρθηκαν, αυξάνοντας τα κακά τους, αμάρτησαν και πάλι· και αμάρτησαν, επειδή δεν πίστεψαν στα θαυμάσιά του. Διότι, αν και έβλεπαν τέτοια θαυμαστά γεγονότα με τα μάτια τους, νικούνταν από την επιθυμία.

Έπειτα, και οι ημέρες τους έσβησαν μέσα στη ματαιότητα. Διότι, ενώ έπρεπε, αφού έγιναν θεατές των μεγαλουργημάτων του Θεού, να αφιερωθούν ολοκληρωτικά σε Αυτόν, εκείνοι αντίθετα, σαν τα άλογα ζώα, προσκολλήθηκαν στη ματαιότητα των σωμάτων, εκτοξεύοντας κατηγορίες με παραλογισμό και ανοησία, και μην αποκομίζοντας από τα χορηγούμενα σε αυτούς τίποτα περισσότερο για τη γνώση του Θεού και τη σωτηρία της ψυχής.

Έτσι, λοιπόν, εξέλιπαν μέσα στη ματαιότητα οι ημέρες τους· και όχι μόνο αυτό, αλλά και τα έτη τους εξέλιπαν με ταχύτητα· διότι το ρήμα «εξέλιπαν» πρέπει να εννοηθεί από κοινού. Αντί αυτού, ο Ακύλας απέδωσε: «Και συντέλεσε σαν ατμό τις ημέρες τους, και τα έτη τους τα επέσπευσε». Διότι, για εκείνον που αναλώνει τις ημέρες του στη ματαιότητα, και τα έτη παρέρχονται βιαστικά· για εκείνον, αντίθετα, που περνά τις ημέρες του στο φως και σε αγαθά έργα, οι ημέρες δεν εκλείπουν, αλλά γίνονται πλήρεις, και τα έτη του τυγχάνουν ολοκληρωμένα και μακρά. Γι' αυτό και για εκείνους, οι οποίοι έπειτα από τέτοια θαυμαστά έργα γέρασαν μέσα στην απιστία, ο χρόνος υπήρξε μάταιος και παρήλθε βιαστικά. Πράγματι, λοιπόν, από τη μία πλευρά μέσω των θαυμάτων και των ευεργεσιών προς αυτούς δεν αποκόμιζαν τίποτα περισσότερο προς ωφέλειά τους, από την άλλη όμως μέσω της οργής που τους καταδίωκε γίνονταν καλύτεροι.

«Και έπεσαν»: Διότι η τροφή βρισκόταν γύρω από τις κατοικίες τους. «Και έφαγαν»: Τότε οι Ισραηλίτες ως γαστρίμαργοι. «Και την επιθυμία»: Διότι ο Θεός εκπλήρωνε όλα τα θελήματά τους, για να μην πάρουν αφορμή. «Δεν στερήθηκαν»: Σε τίποτα δεν στερήθηκαν από τον Θεό· αυτοί όμως, από την αλαζονεία τους, δεν σταμάτησαν να γογγύζουν. «Όσο ήταν ακόμη η τροφή»: Επειδή ακόμη μασούσαν τη δόξα του Θεού και γόγγυζαν. «Και οργή»: Και αφού οργίστηκε, ο Θεός τους χτύπησε. «Και σκότωσε»: Σκοτώθηκαν λοιπόν τότε εξαιτίας της απείθειας και της αντιλογίας τους. Τότε· πότε; Όταν έλεγαν: «Ας φτιάξουμε για εμάς θεούς, οι οποίοι θα προπορεύονται από εμάς». «Και τους εκλεκτούς»: Τους εκλεκτούς, τους ισχυρούς του Ισραήλ, τους συνεπόδισαν. «Σε όλα αυτά»: Διότι δεν τους λύγισε η τιμωρία του Θεού. «Και δεν πίστεψαν»: Ούτε παλαιότερα ούτε στο τέλος, βλέποντας τα σημεία, πίστεψαν στον Θεό. «Και εξέλιπαν»: Έχοντας καταστραφεί εξαιτίας της ασέβειάς τους. «Όταν σκότωνε»: Μη κατανοώντας ότι η μετάνοια κατά τον θάνατο δεν ωφελεί (δεν υφίσταται). «Και επέστρεφαν»: Με υποκρισία, νομίζοντας ότι μπορούν να ξεγελάσουν τον Θεό. «Και θυμήθηκαν»: Διότι πολλές φορές θυμούνταν, αλλά τις περισσότερες αθετούσαν εξαιτίας της απιστίας τους. «Και ο Θεός»: Όλα τα έπρατταν θεωρώντας ότι βρίσκονται σε ειρήνη, αλλά ο Θεός δεν εμπαίζεται. «Και αγάπησαν»: Μόνο με το στόμα, ενώ στην ψυχή τους υποκρίνονταν. «Και με τη γλώσσα»: Διότι έλεγαν καλά λόγια, αλλά σκέφτονταν φαύλα.

Παρ' όλα αυτά συνέχισαν να αμαρτάνουν, και δεν πίστεψαν στα θαύματά του. Και οι ημέρες τους χάθηκαν μέσα στη ματαιότητα, και τα χρόνια τους με βιασύνη.

Το έπρατταν δε αυτό, επειδή δεν πίστεψαν στα θαυμαστά έργα του Θεού· δηλαδή, δεν είχαν βεβαιότητα ούτε πίστη. Διότι νόμιζαν ότι τα θαύματα και τα σημεία που συντελούνταν συνέβαιναν τυχαία, όπως συνηθίζουν οι ασεβείς. Γι' αυτό οι ημέρες τους έσβησαν γρήγορα· λέγοντας δε έκλειψη, δεν εννοεί βεβαίως τη συντομία του χρόνου, αλλά την ακαρπία των αρετών. Διότι καθένας που δεν έζησε με αρετές, ακόμη κι αν έτυχε να ζήσει πολλά χρόνια, εντούτοις πεθαίνει εν μέσω έκλειψης ημερών, δηλαδή άωρα, καθώς δεν απέδωσε τους καρπούς για τους οποίους ήρθε στην ανθρώπινη ζωή. Γι' αυτό η Γραφή αποκαλεί πλήρεις ημερών τον Αβραάμ και τον Ιώβ, μολονότι πολλοί έζησαν περισσότερα χρόνια.

γ΄. Αυτά να στοχάζεσαι από τη νουμηνία, αυτά να φέρνεις στη μνήμη σου από την κυκλική πορεία των ετών· ας αναλογιζόμαστε τη μέλλουσα ημέρα, μήπως τυχόν πει κάποιος και σε εμάς εκείνο που λέχθηκε στους Ιουδαίους από τον προφήτη: «Χάθηκαν μέσα στη ματαιότητα οι ημέρες τους, και τα έτη τους με βιασύνη». Αυτή την εορτή για την οποία μίλησα, τη διηνεκή, που δεν περιμένει τις εναλλαγές των ετών ούτε περιορίζεται σε ημέρες, και ο πλούσιος και ο φτωχός θα μπορούν να την εορτάζουν εξίσου· διότι εδώ δεν υπάρχει ανάγκη από χρήματα ούτε από υλικό πλούτο, αλλά μόνο από αρετή. Δεν έχεις χρήματα; Έχεις όμως τον φόβο του Θεού, θησαυρό πολυτιμότερο από όλα τα χρήματα, ο οποίος δεν αναλώνεται, δεν αλλοιώνεται, δεν δαπανάται. Κοίταξε τον ουρανό και τον ουρανό του ουρανού, τη γη, τη θάλασσα, τον αέρα, τα είδη των ζώων, τα κάθε λογής φυτά, ολόκληρη την ανθρώπινη φύση· συλλογίσου τους αγγέλους, τους αρχαγγέλους, τις ανώτερες δυνάμεις· θυμήσου ότι όλα αυτά είναι κτήματα του Δεσπότου σου.

Ενώ ο ίδιος ο Δεσπότης των πάντων και βασιλιάς της δόξης, τον οποίο φρίττει όλη η κτίση και υμνεί κάθε πνοή, μας μιλάει μέσα από τα άχραντα Ευαγγέλια, μας νουθετεί, μας απειλεί, μας παρακαλεί, μας προσκαλεί και μας δωρίζει την ατελεύτητη και άφθαρτη βασιλεία του, εμείς τον προσέχουμε τόσο, όσο όταν μας φλυαρεί μιλώντας ένας ανίσχυρος ή φτωχός άνθρωπος, και δεν του δίνουμε σημασία ούτε καν όπως σε κάποιον φίλο. Όντως μάταιοι είναι οι υιοί των ανθρώπων· όντως είναι επίκαιρο να πούμε σε τέτοιους ανθρώπους: «Μωροί, πότε θα αποκτήσετε φρόνηση;». Ταιριάζει όμως σε αυτούς και ένας άλλος στίχος του προφήτη που λέει: «Χάθηκαν μέσα στη ματαιότητα οι ημέρες τους»· διότι, αφού απέρριψαν τον αγγελικό ύμνο και τα θεία λόγια και τα θεώρησαν ανοησίες, αγάπησαν την αργολογία και παραδόθηκαν στον ύπνο. Ο ύπνος όμως τέτοιων ανθρώπων δεν είναι αυτός ο φυσικός ύπνος, αλλά η ραθυμία, ο βαρύς ύπνος της ψυχής, αυτός που ζημιώνει τους πιο νωθρούς, η τύφλωση της καρδιάς, η ληστεύτρια των θησαυρών του Πνεύματος. Για τον ύπνο αυτόν ο Προφήτης παρακαλούσε τον Θεό λέγοντας: «Φώτισε τα μάτια μου, μήπως ποτέ κοιμηθώ τον ύπνο του θανάτου»· και γι' αυτόν επίσης ο Σολομών έγραψε πιο ελεγκτικά λέγοντας: «Πότε θα εγερθείς από τον ύπνο;». Αυτοί είναι που θα ακούσουν και το εξής: «Γιατί στέκεστε όλη την ημέρα», δηλαδή όλη σας τη ζωή, «αργόσχολοι;».

Τι θα συμβεί όμως, εάν, μολονότι λάβεις χρόνο, παραμείνεις ο ίδιος; Διότι ένας τέτοιος άνθρωπος και στο γήρας θα είναι ράθυμος. Όχι, λέγει. Διότι αυτός ο λογισμός, ακόμη και μετά τα ογδόντα έτη, θα επιζητεί τα ενενήντα, και μετά τα ενενήντα, τα εκατό, και μετά τα εκατό, θα γίνει ακόμη πιο αδρανής. Και έτσι ολόκληρος ο βίος θα αναλωθεί ματαίως, και θα επαληθευθούν και σε εσένα εκείνα που έχουν ειπωθεί για τους Ιουδαίους: ότι «εξέλιπαν εν ματαιότητι οι ημέρες τους».

Και αφού «έφαγαν και χόρτασαν πάρα πολύ» και ούτε έτσι συνέτισαν ώστε να δώσουν δόξα στον Θεό, «Ενώ η τροφή βρισκόταν ακόμη στο στόμα τους, η οργή του Θεού υψώθηκε εναντίον τους· και θανάτωσε τους περισσότερους από αυτούς και κατέβαλε τους εκλεκτούς του Ισραήλ». «Επειδή δεν πίστεψαν», λέει, «στα θαυμάσιά του, οι ημέρες τους εξέλιπαν μέσα στη ματαιότητα και τα χρόνια τους με ταραχή. Και όταν τους θανάτωνε», τότε, λέει, «τον αναζητούσαν και επέστρεφαν και από νωρίς το πρωί στρέφονταν προς τον Θεό». Διότι η επιστροφή προς τον Θεό που γίνεται από ανάγκη και όχι από ελεύθερη βούληση, μάλλον δεν είναι αξιέπαινη.