Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 77:37

Και τον αγάπησαν με το στόμα τους, και με τη γλώσσα τους του είπαν ψέματα. Η δε καρδιά τους δεν ήταν ευθεία απέναντί του, ούτε στάθηκαν πιστοί στη διαθήκη του. Ενώ μεν απολάμβαναν τα θαυμαστά έργα δεν πίστευαν· όταν όμως μαστιγώνονταν και θανατώνονταν, επέστρεφαν προς τον Θεό. Αλλά ούτε και αυτό το έκαναν με ειλικρίνεια, παρά με προσποίηση και υποκρισία έδιναν την εντύπωση ότι υμνούν μόνο με τα χείλη, και δεν το έπρατταν αυτό με καθαρό λογισμό· ώστε να αρμόζει και σε αυτούς το λόγιο της Γραφής που αναφέρει: Ο λαός αυτός με τιμά με τα χείλη· η δε καρδιά τους απέχει πολύ από εμένα.

«Η δε καρδία»: Διότι απομακρύνθηκαν από τον Θεό και προσχώρησαν στα είδωλα. «Ουδέ επιστώθησαν»: Διότι διάβαζαν τον νόμο, αλλά δεν πίστεψαν σε Εκείνον που τον ελάλησε. «Αυτός δε εστιν»: Διότι πάντοτε ως ελεήμων τους συμπονούσε και δεν τους κατέστρεφε· διότι περίμενε την επιστροφή τους. «Και πληθυνεί»: Διότι πάντοτε συγκρατούνταν από το να τους εξολοθρεύσει. «Και ουχί εκκαύσει»: Δεν θα φτάσει την οργή του στο έπακρο, καθώς τους σπλαχνιζόταν. «Και εμνήσθη»: Διότι αναλογίστηκε ότι ποτέ το σαρκικό φρόνημα δεν ευαρεστεί τον Θεό, και ως συμπονετικός τους σπλαχνίστηκε. «Πνεύμα»: Εδώ υπαινίσσεται τον θάνατο και τους συμπονούσε ως θνητούς. «Ποσάκις παρεπίκραναν»: Διότι, αν και τους ανεχόταν στην έρημο, εκείνοι τον αθέτησαν. «Παρώργισαν»: Διότι έλεγαν στον Μωυσή: Μας έβγαλες στην έρημο για να μας θανατώσεις, λησμονώντας τα προηγούμενα αγαθά. «Και επέστρεψαν»: Πολλές φορές παρέβησαν και επέστρεψαν, και πάλι τον έβαλαν σε πειρασμό. «Και τον άγιον»: Τον Μωυσή παρόξυναν· διότι καταγόταν από τον Ισραήλ. «Ουκ εμνήσθησαν»: Πώς με μεγάλη δύναμη τους λύτρωσε από τη δουλεία των Αιγυπτίων. «Ημέρας ης»: Διότι ούτε εκείνη την ημέρα θυμήθηκαν, κατά την οποία λυτρώθηκαν από τους εχθρούς. «Ως έθετο»: Όταν οι Αιγύπτιοι βρίσκονταν σε θλίψη και αυτοί σε αγαλλίαση. «Και τα τέρατα»: Η Τάνις είναι περιοχή των Αιγυπτίων, στην οποία έγιναν τα περισσότερα σημεία. Ερμηνεύεται δε ως «ταπεινή εντολή», επειδή ταπεινώθηκαν εκεί οι Αιγύπτιοι, αλλά ούτε και έτσι πίστεψαν.

«Αυτός ο λαός με τιμά με τα χείλη, αλλά η καρδιά τους απέχει πολύ από εμένα». Πώς όμως ελέγχεται αυτό; Διότι πολλούς και σήμερα βρίσκουμε να είναι θεοσεβείς μόνο με τη γλώσσα, όταν, όπως λέει ο προφήτης, δεν αποδεικνύονται πιστοί στη διαθήκη του. «Δεν θυμήθηκαν το χέρι του». «Χέρι» πάλι του Θεού, δηλαδή του Πατέρα, εύλογα ονομάζει τον Χριστό· επειδή μέσω αυτού έγιναν τα πάντα, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα· ώστε και άλλος προφήτης να λέει: Διότι το χέρι του Κυρίου τα έκανε όλα αυτά. Αυτόν, λοιπόν, δεν θυμήθηκαν, ο οποίος τους λύτρωσε από το χέρι εκείνου που τους κατέθλιβε, και εννοεί τον Φαραώ, κατά την ημέρα της εξόδου. «Αποστολή μέσω πονηρών αγγέλων». Όχι πονηρών κατά τη φύση, αλλά κατά τον σκοπό· διότι ο Θεός δεν χρησιμοποιεί τέτοιους αγγέλους για διακονία, αλλά τους ονόμασε πονηρούς, επειδή, έχοντας λάβει εντολή, επέφεραν πόνους και κακουχίες· όπως ακριβώς και την ημέρα της κρίσεως την ονομάζει πονηρή ο ίδιος ο Ψαλμωδός, επειδή είναι γεμάτη από ανάγκες και πόνους για τους αμαρτωλούς· διότι λέει τα εξής: Μακάριος εκείνος που δείχνει σύνεση απέναντι στον φτωχό και τον πένητα, σε ημέρα πονηρή θα τον λυτρώσει ο Κύριος.

Διότι, όταν παρέλθει η ανάγκη, ο τέτοιος άνθρωπος επιστρέφει και πάλι στην κακία, πράγμα που και εκείνος ο λαός πάθαινε τότε. Διότι, ενώ ευεργετείτο με αφωνία και μαστιγωνόταν, επέστρεφε μεν, αλλά όχι με τον σωστό τρόπο. «Διότι τον αγάπησαν», λέει, «με το στόμα τους και με τη γλώσσα τους του είπαν ψέματα» και «η καρδιά τους δεν ήταν ευθεία απέναντί του. Αυτός όμως είναι οικτίρμων και θα συγχωρήσει τις αμαρτίες τους και δεν θα τους καταστρέψει». Και, αφού περιέγραψε δραματικά τα υπόλοιπα περί της θείας μακροθυμίας, περιγράφει επίσης το πόσο «τον παρόξυναν στην έρημο» και πώς τους λύτρωσε από τη δουλεία των Αιγυπτίων, και πώς πάταξε την Αίγυπτο με δέκα πληγές και «έβγαλε τον λαό του» με κραταιά χείρα «και τους οδήγησε σαν ποίμνιο στην έρημο και τους εχθρούς τους τους σκέπασε η θάλασσα· και τους εισήγαγε στο όρος του αγιάσματός του», μολονότι εκείνα τα πλήθη που εξήλθαν από την Αίγυπτο πέθαναν μέσα στην έρημο εξαιτίας της δυστροπίας τους. «Όπως ορκίστηκα», λέει, «στην οργή μου, ότι δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή μου», ενώ οι απόγονοί τους, που καθοδηγήθηκαν από τον Ιησού του Ναυή προς τη γη της επαγγελίας και διασώθηκαν, ούτε και αυτοί διατέθηκαν προς το σωστό. «