Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 77:38

Και θυμήθηκε ότι είναι σάρκα, πνεύμα που φεύγει και δεν επιστρέφει. Τους ελεούσε, λέει, αν και τους έβλεπε να έχουν αποκλίνει ολοκληρωτικά προς τη σάρκα, δηλαδή στο να έχουν σαρκικό φρόνημα, και να έχουν πνεύμα που πορεύεται διαρκώς προς την επιθυμία της σάρκας και δεν επιστρέφει στη μετάνοια, ώστε να εκζητήσει τον Θεό με όλη την ψυχή. Για κανέναν άλλο λόγο, επομένως, δεν τους ελεούσε και τους έσωζε, παρά μόνο εξαιτίας της δικής Του φιλανθρωπίας. Γι' αυτό και προηγουμένως είπε: «Διότι Αυτός είναι οικτίρμων και ελεήμων».

Μάταια όμως με σέβονται. Και αυτοί μεν προχωρούσαν σε τέτοιο βαθμό μοχθηρίας· εκείνος όμως, σαν αγαθός πατέρας, νιώθοντας περισσότερο οίκτο γι' αυτούς, συγχωρούσε τις αμαρτίες τους και δεν τους παρέδιδε σε έσχατη καταστροφή· αλλά και τον φθοροποιό δαίμονα και τον τιμωρό άγγελο, τον υπηρέτη της οργής, ο οποίος ονομάζεται θυμός του, τον απομάκρυνε από αυτούς, εξιλεώνοντας τον ίδιο του τον Πατέρα υπέρ αυτών. Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Αυτός όμως είναι οικτίρμων και θα συγχωρήσει τις αμαρτίες τους, και δεν θα τους καταστρέψει. Και πολλές φορές θα αποστρέψει τον θυμό του, και δεν θα ανάψει όλη την οργή του». Διότι τότε ακόμη τους υπέμενε με μακροθυμία, χωρίς να τους έχει απορρίψει ακόμη ολοκληρωτικά.

Σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο: «Αυτός», λέει, «είναι ελεήμων, συγχωρεί τις αμαρτίες και δεν καταστρέφει. Και πολλές φορές απέστρεψε την οργή του και δεν εξήγειρε όλο τον θυμό του». Επιπλέον αυτών τους κατηγορεί και για κάτι άλλο, λέγοντας: «Και θυμήθηκε ότι είναι σάρκα, πνεύμα που φεύγει και δεν επιστρέφει».

«Η δε καρδία»: Διότι απομακρύνθηκαν από τον Θεό και προσχώρησαν στα είδωλα. «Ουδέ επιστώθησαν»: Διότι διάβαζαν τον νόμο, αλλά δεν πίστεψαν σε Εκείνον που τον ελάλησε. «Αυτός δε εστιν»: Διότι πάντοτε ως ελεήμων τους συμπονούσε και δεν τους κατέστρεφε· διότι περίμενε την επιστροφή τους. «Και πληθυνεί»: Διότι πάντοτε συγκρατούνταν από το να τους εξολοθρεύσει. «Και ουχί εκκαύσει»: Δεν θα φτάσει την οργή του στο έπακρο, καθώς τους σπλαχνιζόταν. «Και εμνήσθη»: Διότι αναλογίστηκε ότι ποτέ το σαρκικό φρόνημα δεν ευαρεστεί τον Θεό, και ως συμπονετικός τους σπλαχνίστηκε. «Πνεύμα»: Εδώ υπαινίσσεται τον θάνατο και τους συμπονούσε ως θνητούς. «Ποσάκις παρεπίκραναν»: Διότι, αν και τους ανεχόταν στην έρημο, εκείνοι τον αθέτησαν. «Παρώργισαν»: Διότι έλεγαν στον Μωυσή: Μας έβγαλες στην έρημο για να μας θανατώσεις, λησμονώντας τα προηγούμενα αγαθά. «Και επέστρεψαν»: Πολλές φορές παρέβησαν και επέστρεψαν, και πάλι τον έβαλαν σε πειρασμό. «Και τον άγιον»: Τον Μωυσή παρόξυναν· διότι καταγόταν από τον Ισραήλ. «Ουκ εμνήσθησαν»: Πώς με μεγάλη δύναμη τους λύτρωσε από τη δουλεία των Αιγυπτίων. «Ημέρας ης»: Διότι ούτε εκείνη την ημέρα θυμήθηκαν, κατά την οποία λυτρώθηκαν από τους εχθρούς. «Ως έθετο»: Όταν οι Αιγύπτιοι βρίσκονταν σε θλίψη και αυτοί σε αγαλλίαση. «Και τα τέρατα»: Η Τάνις είναι περιοχή των Αιγυπτίων, στην οποία έγιναν τα περισσότερα σημεία. Ερμηνεύεται δε ως «ταπεινή εντολή», επειδή ταπεινώθηκαν εκεί οι Αιγύπτιοι, αλλά ούτε και έτσι πίστεψαν.

Και τον αγάπησαν με το στόμα τους, και με τη γλώσσα τους του είπαν ψέματα. Η δε καρδιά τους δεν ήταν ευθεία απέναντί του, και δεν φάνηκαν πιστοί στη διαθήκη του. Παρόμοια με αυτά κατέκρινε και ο Ησαΐας τους Ιουδαίους: Ο λαός αυτός με τιμά με τα χείλη, αλλά η καρδιά τους απέχει πολύ από εμένα. Πώς όμως αποδεικνύεται αυτό; Διότι και τώρα βρίσκουμε πολλούς να είναι θεοσεβείς μόνο με τα λόγια, όταν, όπως λέει ο προφήτης, δεν αποδεικνύονται πιστοί στη διαθήκη του. Διότι, όταν δεν δείχνουν πίστη στις εντολές του Θεού, αποδεικνύεται ότι δεν έχουν καμία αγαθή σχέση ή συνείδηση απέναντι σε Εκείνον που έδωσε τις εντολές. Για αυτούς έλεγε ο Παύλος: Ομολογούν ότι γνωρίζουν τον Θεό, αλλά με τα έργα τους τον αρνούνται. Αυτός όμως είναι σπλαχνικός, και θα συγχωρήσει τις αμαρτίες τους, και δεν θα τους καταστρέψει.

Και θα αποστρέψει πολλές φορές τον θυμό του, και δεν θα αναζωπυρώσει όλη την οργή του. Πότε θα σπλαχνιστεί; Διότι, έχοντας υποδείξει μελλοντικό καιρό, προανήγγειλε ευθέως τη σάρκωση του Χριστού, επειδή ο Πατέρας έστειλε Αυτόν ως ιλασμό για τις αμαρτίες μας. Ο Οποίος είναι τόσο ελεήμων, ώστε έθεσε ως πρώτο κήρυγμα στους ανθρώπους τη μετάνοια. Και αν και βρήκε τον λαό των Ιουδαίων άξιο καταστροφής, δεν τον κατέστρεψε. Διότι δεν τον αφάνισε μέχρι τέλους, αλλά τους άφησε σπέρμα και υπόλειμμα, τους αποστόλους που προέρχονταν από αυτούς και πίστεψαν.

Για αυτούς έλεγε ο Ησαΐας: Αν ο Κύριος Σαβαώθ δεν μας είχε αφήσει σπέρμα, θα είχαμε γίνει σαν τα Σόδομα και θα είχαμε ομοιωθεί με τα Γόμορρα. Πολλαπλασίασε, λοιπόν, το έλεός Του, και γι' αυτό απέτρεψε τον θυμό Του. Και πώς τον απέτρεψε; Δεν άφησε να ξεσπάσει όλη η οργή Του.

Διότι, όταν παρέλθει η ανάγκη, ο τέτοιος άνθρωπος επιστρέφει και πάλι στην κακία, πράγμα που και εκείνος ο λαός πάθαινε τότε. Διότι, ενώ ευεργετείτο με αφωνία και μαστιγωνόταν, επέστρεφε μεν, αλλά όχι με τον σωστό τρόπο. «Διότι τον αγάπησαν», λέει, «με το στόμα τους και με τη γλώσσα τους του είπαν ψέματα» και «η καρδιά τους δεν ήταν ευθεία απέναντί του. Αυτός όμως είναι οικτίρμων και θα συγχωρήσει τις αμαρτίες τους και δεν θα τους καταστρέψει». Και, αφού περιέγραψε δραματικά τα υπόλοιπα περί της θείας μακροθυμίας, περιγράφει επίσης το πόσο «τον παρόξυναν στην έρημο» και πώς τους λύτρωσε από τη δουλεία των Αιγυπτίων, και πώς πάταξε την Αίγυπτο με δέκα πληγές και «έβγαλε τον λαό του» με κραταιά χείρα «και τους οδήγησε σαν ποίμνιο στην έρημο και τους εχθρούς τους τους σκέπασε η θάλασσα· και τους εισήγαγε στο όρος του αγιάσματός του», μολονότι εκείνα τα πλήθη που εξήλθαν από την Αίγυπτο πέθαναν μέσα στην έρημο εξαιτίας της δυστροπίας τους. «Όπως ορκίστηκα», λέει, «στην οργή μου, ότι δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή μου», ενώ οι απόγονοί τους, που καθοδηγήθηκαν από τον Ιησού του Ναυή προς τη γη της επαγγελίας και διασώθηκαν, ούτε και αυτοί διατέθηκαν προς το σωστό. «