Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 77:40

Οι οφθαλμοί του επιβλέπουν τα έθνη. Προσέχει τους πάντες και εξετάζει όλα όσα συμβαίνουν. Εκείνοι που τον παραπικραίνουν ας μην υπερηφανεύονται μέσα τους. Και ποιοι θα μπορούσαν να είναι αυτοί που τον παραπικραίνουν, παρά εκείνοι για τους οποίους έχει λεχθεί: «Υιέ ανθρώπου, πήγαινε προς τον οίκο που με παραπικραίνει»; Και πράγματι, τον παραπίκραναν στην έρημο· και πάλι: «Μη σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό».

Το δε «όλες τις ημέρες του αιώνα» θα μπορούσε να σημαίνει το ακατάπαυστα και αδιάκοπα. Αλλά, ενώ ο Θεός των όλων ήταν τόσο αγαθός απέναντί τους, αυτοί έγιναν απειθείς και δεν έπαψαν να παροργίζουν το Άγιο Πνεύμα του. Και αυτό το διδάσκει ο θεσπέσιος Δαβίδ λέγοντας: «Πόσες φορές τον πίκραναν στην έρημο, τον εξόργισαν σε γη άνυδρη;». Ή μήπως παρόξυναν το Πνεύμα του Χριστού, έχοντας γίνει σκληροί και αμείλικτοι, ατίθασοι και απειθείς; Διότι δεν τον υπάκουαν όταν τους καλούσε προς σωτηρία. «Στράφηκε», λοιπόν, «προς αυτούς με έχθρα, και τους πολέμησε»· διότι έπρεπε, έπρεπε αυτοί που λησμόνησαν τα θαυμαστά έργα και δεν ωφελήθηκαν με κανέναν τρόπο από εκείνα μέσω των οποίων ήταν επόμενο να φτάσουν σε κάθε είδους αρετή, να εκπέσουν από την προστασία και την αγάπη εκείνου που επιθυμούσε να τους σώσει, ώστε πλέον να φαίνεται ότι αντιτάσσεται σε αυτούς ως εχθρός. «Θυμήθηκε τις αρχαίες ημέρες. Πού είναι αυτός που ανέβασε από τη γη τον ποιμένα των προβάτων; Πού είναι αυτός που έθεσε μέσα τους το Άγιο Πνεύμα; Αυτός που καθοδήγησε τον Μωυσή με τη δεξιά του;»

Πόσες φορές τον πίκραναν στην έρημο, τον εξόργισαν σε άνυδρη γη! Και στράφηκαν πίσω και προκάλεσαν τον Θεό, και παρόξυναν τον Άγιο του Ισραήλ. Δεν θυμήθηκαν το χέρι του, την ημέρα που τους λύτρωσε από το χέρι εκείνου που τους καταπίεζε. Το πώς επιτέλεσε τα σημεία του στην Αίγυπτο, και τα θαύματά του στην πεδιάδα της Τάνεως.

Μετά από όλα όσα προαναφέρθηκαν, συνέχιζαν να παραπικραίνουν, δηλαδή να καθιστούν τον Θεό πικρό για τους ίδιους, ενώ Εκείνος είναι από τη φύση Του χρηστός, αγαθός και γλυκύς, και εκλαμβάνεται ως πικρός μόνο από όσους είναι άξιοι τιμωρίας. Αυτοί λοιπόν τον παρόργισαν στην έρημο, επισύροντας στους εαυτούς τους την οργή. Και πάλι επέστρεφαν και πείραζαν τον Θεό, και παρόξυναν τον Άγιο του Ισραήλ.

Ο δε μέγας Παύλος προσέδωσε αυτόν τον ίδιο λόγο στο Άγιο Πνεύμα, κατά την ομιλία που έκανε προς τους Ιουδαίους στη Ρώμη, όταν λέει: «Ορθώς είπε για εσάς το Άγιο Πνεύμα ότι, με την ακοή θα ακούσετε και δεν πρόκειται να κατανοήσετε», αποδεικνύοντας, όπως φρονώ, μέσα από την ίδια την Αγία Γραφή, ότι κάθε θεία οπτασία και κάθε θεοφάνεια και κάθε λόγος που λέγεται εκ προσώπου του Θεού, νοείται ότι αναφέρεται και στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα. Γι' αυτό, ενώ ο Δαβίδ είπε ότι «Εξόργισαν τον Θεό στην έρημο και τον παρόξυναν σε άνυδρη γη», ο απόστολος αναφέρει στο Άγιο Πνεύμα τα όσα έπραξαν οι Ισραηλίτες εναντίον του Θεού, γράφοντας κατά λέξη τα εξής: «Γι' αυτό, καθώς λέει το Άγιο Πνεύμα, μην σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως στον παραπικρασμό, κατά την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με δοκίμασαν οι πατέρες σας», και αποδίδει στο πρόσωπο του Αγίου Πνεύματος όλα τα άλλα, όσα η προφητεία αναφέρει για τον Θεό. Εκείνοι δε που θρυλούν εναντίον μας περί τριών θεών εξαιτίας τέτοιων δογμάτων, μάλλον δεν έχουν διδαχθεί ακόμη ούτε καν να μετρούν. Διότι, εάν ο Υιός και ο Πατέρας δεν διαχωρίζονται μεταξύ τους σε δυαδική σημασία (καθώς είναι ένα και όχι δύο, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου), και ένα είναι επίσης το Άγιο Πνεύμα, πώς το ένα, όταν συντίθεται με το ένα, διασπάται στον αριθμό των τριών θεών;

«Η δε καρδία»: Διότι απομακρύνθηκαν από τον Θεό και προσχώρησαν στα είδωλα. «Ουδέ επιστώθησαν»: Διότι διάβαζαν τον νόμο, αλλά δεν πίστεψαν σε Εκείνον που τον ελάλησε. «Αυτός δε εστιν»: Διότι πάντοτε ως ελεήμων τους συμπονούσε και δεν τους κατέστρεφε· διότι περίμενε την επιστροφή τους. «Και πληθυνεί»: Διότι πάντοτε συγκρατούνταν από το να τους εξολοθρεύσει. «Και ουχί εκκαύσει»: Δεν θα φτάσει την οργή του στο έπακρο, καθώς τους σπλαχνιζόταν. «Και εμνήσθη»: Διότι αναλογίστηκε ότι ποτέ το σαρκικό φρόνημα δεν ευαρεστεί τον Θεό, και ως συμπονετικός τους σπλαχνίστηκε. «Πνεύμα»: Εδώ υπαινίσσεται τον θάνατο και τους συμπονούσε ως θνητούς. «Ποσάκις παρεπίκραναν»: Διότι, αν και τους ανεχόταν στην έρημο, εκείνοι τον αθέτησαν. «Παρώργισαν»: Διότι έλεγαν στον Μωυσή: Μας έβγαλες στην έρημο για να μας θανατώσεις, λησμονώντας τα προηγούμενα αγαθά. «Και επέστρεψαν»: Πολλές φορές παρέβησαν και επέστρεψαν, και πάλι τον έβαλαν σε πειρασμό. «Και τον άγιον»: Τον Μωυσή παρόξυναν· διότι καταγόταν από τον Ισραήλ. «Ουκ εμνήσθησαν»: Πώς με μεγάλη δύναμη τους λύτρωσε από τη δουλεία των Αιγυπτίων. «Ημέρας ης»: Διότι ούτε εκείνη την ημέρα θυμήθηκαν, κατά την οποία λυτρώθηκαν από τους εχθρούς. «Ως έθετο»: Όταν οι Αιγύπτιοι βρίσκονταν σε θλίψη και αυτοί σε αγαλλίαση. «Και τα τέρατα»: Η Τάνις είναι περιοχή των Αιγυπτίων, στην οποία έγιναν τα περισσότερα σημεία. Ερμηνεύεται δε ως «ταπεινή εντολή», επειδή ταπεινώθηκαν εκεί οι Αιγύπτιοι, αλλά ούτε και έτσι πίστεψαν.

Διότι ποτέ ο Θεός δεν ξεχνά ποια είναι η φύση μας ή η αδυναμία μας. Αλλά αυτά λέγονται για τον Υιό που σαρκώθηκε για εμάς, ο οποίος όχι μόνο ως δημιουργός γνωρίζει τα δικά μας, αλλά, αφού σαρκώθηκε, έμαθε την αδυναμία μας από την ίδια του την εμπειρία· ώστε και ο Παύλος να λέει για αυτόν: «Αν και ήταν Υιός, έμαθε την υπακοή από όσα έπαθε»· και πάλι: «Επειδή ο ίδιος έπαθε όταν πειράστηκε, μπορεί να βοηθήσει αυτούς που πειράζονται» ... Επειδή, λοιπόν, «ο Λόγος έγινε σάρκα», θυμήθηκε ότι είμαστε σάρκα· δηλαδή, γνώρισε από εμπειρία την αδυναμία της δικής μας σάρκας. Και «σάρκα» ονομάζει ολόκληρο τον άνθρωπο. Γι' αυτό πρόσθεσε: «Πνεύμα που πορεύεται και δεν επιστρέφει». Διότι δεν επιστρέφουμε πλέον στον παρόντα βίο. Επομένως, για τον λόγο αυτό οφείλουμε να επαγρυπνούμε, βαδίζοντας έναν δρόμο από τον οποίο με κανέναν τρόπο δεν μπορούμε να επιστρέψουμε. «Πόσες φορές τον πίκραναν στην έρημο, τον παρόργισαν σε άνυδρη γη; Και ξαναγύρισαν και πείρασαν τον Θεό, και παρόξυναν τον Άγιο του Ισραήλ». Εκπλήσσεται για την ποσότητα της ιουδαϊκής πονηρίας, αλλά ταυτόχρονα και για την ποιότητά της, διότι όχι μόνο πίκραναν πολλές φορές τον Θεό, αλλά και μέσα στην έρημο, όπου θα έπρεπε μάλλον να νιώθουν κατάνυξη και να βλέπουν προς τον ουρανό, χωρίς να τους εξαπατά ή να τους δελεάζει τίποτε από όσα συμβαίνουν στις πόλεις· αλλά και «σε άνυδρη γη τον παρόργισαν», όπου θα έπρεπε, όντας διψασμένοι, να είναι ταπεινοί, εκείνοι φάνηκαν αλαζόνες.

Μιλάει δε για τον Χριστό, για τον οποίο έλεγε και ο Ησαΐας: «Με ποιον με παρομοιάσατε, και θα υψωθώ;» είπε ο Άγιος, προαναγγέλλοντας τον σταυρό· διότι έτσι τον ονόμασε και ο Χριστός. 6. Για ποιο λόγο, άραγε, στην έρημο όχι μόνο πίκραναν τον Θεό, εννοώντας τον Πατέρα, αλλά και παρόξυναν τον Άγιο του Ισραήλ, δηλαδή τον Υιό; Επειδή η πέτρα που τους ακολουθούσε ήταν ο Χριστός, αλλά αυτοί απίστησαν στο αν μπορεί να βγάλει και να τους χορηγήσει νερό από την πέτρα· ώστε και ο Μωυσής να λέει: «Ακούστε με, εσείς οι απειθείς· μήπως από τούτη την πέτρα θα σας βγάλουμε νερό;» Γι' αυτό ο Θεός, αγανακτισμένος απέναντί τους, έλεγε: «Επειδή δεν με πιστέψατε, ώστε να με αγιάσετε ενώπιον των υιών Ισραήλ», και τα όσα ακολουθούν. Δεν θυμήθηκαν το χέρι του, την ημέρα κατά την οποία τους λύτρωσε από το χέρι αυτού που τους κατέθλιβε. Πώς έθεσε τα σημεία του στην Αίγυπτο, και τα τέρατά του στην πεδιάδα της Τάνεως. Χέρι πάλι του Θεού, δηλαδή του Πατέρα, εύλογα ονομάζει τον Χριστό, επειδή «μέσω αυτού έγιναν τα πάντα, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα»· ώστε και άλλος προφήτης να λέει: «Διότι το χέρι του Κυρίου τα έκανε όλα αυτά».