Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 77:42

Δεν θυμήθηκαν το χέρι του την ημέρα που τους λύτρωσε από το χέρι του καταπιεστή. Αφού απαρίθμησε τα αγαθά που τους δόθηκαν στη θάλασσα και στην έρημο, απαριθμεί έναν άλλον τρόπο ευεργεσίας. Και αυτά είναι τα δεινά που έπληξαν τους εχθρούς: η μετατροπή του ποταμού σε αίμα, η κυνόμυια, ο βάτραχος, η ερυσίβη, η ακρίδα, το χαλάζι, η πάχνη, το πυρ και η αποστολή των πονηρών αγγέλων· και τα υπόλοιπα μέχρι την εξολόθρευση των πρωτοτόκων.

Πόσες φορές τον πίκραναν στην έρημο, τον εξόργισαν σε άνυδρη γη! Και στράφηκαν πίσω και προκάλεσαν τον Θεό, και παρόξυναν τον Άγιο του Ισραήλ. Δεν θυμήθηκαν το χέρι του, την ημέρα που τους λύτρωσε από το χέρι εκείνου που τους καταπίεζε. Το πώς επιτέλεσε τα σημεία του στην Αίγυπτο, και τα θαύματά του στην πεδιάδα της Τάνεως.

Και όλα αυτά τα έπρατταν χωρίς να ανακαλούν στη μνήμη τους τις θαυμαστές δυνάμεις που τους είχαν φανερωθεί στο παρελθόν· κατά τον καιρό που, λυτρώνοντάς τους από το χέρι του καταπιεστή Φαραώ, τους ελευθέρωνε από την κυριαρχία των Αιγυπτίων, πλήττοντας ποικιλοτρόπως τους εχθρούς τους στην πεδιάδα της Τάνεως. Εκεί όπου αρχικά συνέβη η μεταβολή του ποταμού σε αίμα, μεταβολή που ήταν τέτοια για τους Αιγυπτίους, αλλά βεβαίως όχι και για εκείνους που δέχονταν τη βοήθεια. Γι' αυτό και τα όμβρια ύδατά τους, ή σύμφωνα με τον Ακύλα οι καταρροές τους, ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο τα ρείθρα τους, μεταβάλλονταν σε αίμα. Διότι κάθε συλλογή υδάτων πάθαινε τα ίδια με τον ποταμό. Αλλά τίποτε από αυτά δεν διατηρούσαν στη μνήμη τους οι κατηγορούμενοι, ούτε έστρεφαν τον νου τους στην πληγή της κυνομυίας εναντίον των Αιγυπτίων, ούτε στη μάστιγα των βατράχων, ούτε στην ερυσίβη· αλλά ούτε και στο πώς, εξαιτίας τους, οι Αιγύπτιοι τιμωρούνταν παραδομένοι στην ακρίδα και στο χαλάζι, στην πάχνη και στη φωτιά. Και ενώ είχαν λάβει την εμπειρία αυτών μέσα από τα ίδια τα γεγονότα, γίνονταν αμνήμονες των πάντων.

Γι' αυτό, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, έχει λεχθεί: Δεν θυμούνταν το χέρι του, την ημέρα κατά την οποία τους ελευθέρωσε από τον καταπιεστή· εκείνου που επιτέλεσε τα σημεία και τα τέρατά του στην Αίγυπτο, στην πεδιάδα της Τάνεως· εκείνου που μετέτρεψε σε αίμα τους ποταμούς τους και τα ρυάκια τους, για να μην μπορούν να πιουν· εκείνου που τους έστειλε την κυνόμυγα για να τους καταφάει και τους βατράχους για να τους καταστρέψουν· εκείνου που παρέδωσε τις σοδειές τους στον βρούχο και τους κόπους τους στην ακρίδα· εκείνου που αφάνισε με χαλάζι τα αμπέλια τους και τις συκομουριές τους με σκουλήκι· εκείνου που παρέδωσε στον λοιμό τα κτήνη τους και τα υπάρχοντά τους στα αρπακτικά πτηνά.

«Η δε καρδία»: Διότι απομακρύνθηκαν από τον Θεό και προσχώρησαν στα είδωλα. «Ουδέ επιστώθησαν»: Διότι διάβαζαν τον νόμο, αλλά δεν πίστεψαν σε Εκείνον που τον ελάλησε. «Αυτός δε εστιν»: Διότι πάντοτε ως ελεήμων τους συμπονούσε και δεν τους κατέστρεφε· διότι περίμενε την επιστροφή τους. «Και πληθυνεί»: Διότι πάντοτε συγκρατούνταν από το να τους εξολοθρεύσει. «Και ουχί εκκαύσει»: Δεν θα φτάσει την οργή του στο έπακρο, καθώς τους σπλαχνιζόταν. «Και εμνήσθη»: Διότι αναλογίστηκε ότι ποτέ το σαρκικό φρόνημα δεν ευαρεστεί τον Θεό, και ως συμπονετικός τους σπλαχνίστηκε. «Πνεύμα»: Εδώ υπαινίσσεται τον θάνατο και τους συμπονούσε ως θνητούς. «Ποσάκις παρεπίκραναν»: Διότι, αν και τους ανεχόταν στην έρημο, εκείνοι τον αθέτησαν. «Παρώργισαν»: Διότι έλεγαν στον Μωυσή: Μας έβγαλες στην έρημο για να μας θανατώσεις, λησμονώντας τα προηγούμενα αγαθά. «Και επέστρεψαν»: Πολλές φορές παρέβησαν και επέστρεψαν, και πάλι τον έβαλαν σε πειρασμό. «Και τον άγιον»: Τον Μωυσή παρόξυναν· διότι καταγόταν από τον Ισραήλ. «Ουκ εμνήσθησαν»: Πώς με μεγάλη δύναμη τους λύτρωσε από τη δουλεία των Αιγυπτίων. «Ημέρας ης»: Διότι ούτε εκείνη την ημέρα θυμήθηκαν, κατά την οποία λυτρώθηκαν από τους εχθρούς. «Ως έθετο»: Όταν οι Αιγύπτιοι βρίσκονταν σε θλίψη και αυτοί σε αγαλλίαση. «Και τα τέρατα»: Η Τάνις είναι περιοχή των Αιγυπτίων, στην οποία έγιναν τα περισσότερα σημεία. Ερμηνεύεται δε ως «ταπεινή εντολή», επειδή ταπεινώθηκαν εκεί οι Αιγύπτιοι, αλλά ούτε και έτσι πίστεψαν.

Μιλάει δε για τον Χριστό, για τον οποίο έλεγε και ο Ησαΐας: «Με ποιον με παρομοιάσατε, και θα υψωθώ;» είπε ο Άγιος, προαναγγέλλοντας τον σταυρό· διότι έτσι τον ονόμασε και ο Χριστός. 6. Για ποιο λόγο, άραγε, στην έρημο όχι μόνο πίκραναν τον Θεό, εννοώντας τον Πατέρα, αλλά και παρόξυναν τον Άγιο του Ισραήλ, δηλαδή τον Υιό; Επειδή η πέτρα που τους ακολουθούσε ήταν ο Χριστός, αλλά αυτοί απίστησαν στο αν μπορεί να βγάλει και να τους χορηγήσει νερό από την πέτρα· ώστε και ο Μωυσής να λέει: «Ακούστε με, εσείς οι απειθείς· μήπως από τούτη την πέτρα θα σας βγάλουμε νερό;» Γι' αυτό ο Θεός, αγανακτισμένος απέναντί τους, έλεγε: «Επειδή δεν με πιστέψατε, ώστε να με αγιάσετε ενώπιον των υιών Ισραήλ», και τα όσα ακολουθούν. Δεν θυμήθηκαν το χέρι του, την ημέρα κατά την οποία τους λύτρωσε από το χέρι αυτού που τους κατέθλιβε. Πώς έθεσε τα σημεία του στην Αίγυπτο, και τα τέρατά του στην πεδιάδα της Τάνεως. Χέρι πάλι του Θεού, δηλαδή του Πατέρα, εύλογα ονομάζει τον Χριστό, επειδή «μέσω αυτού έγιναν τα πάντα, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα»· ώστε και άλλος προφήτης να λέει: «Διότι το χέρι του Κυρίου τα έκανε όλα αυτά».

«Αυτός ο λαός με τιμά με τα χείλη, αλλά η καρδιά τους απέχει πολύ από εμένα». Πώς όμως ελέγχεται αυτό; Διότι πολλούς και σήμερα βρίσκουμε να είναι θεοσεβείς μόνο με τη γλώσσα, όταν, όπως λέει ο προφήτης, δεν αποδεικνύονται πιστοί στη διαθήκη του. «Δεν θυμήθηκαν το χέρι του». «Χέρι» πάλι του Θεού, δηλαδή του Πατέρα, εύλογα ονομάζει τον Χριστό· επειδή μέσω αυτού έγιναν τα πάντα, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα· ώστε και άλλος προφήτης να λέει: Διότι το χέρι του Κυρίου τα έκανε όλα αυτά. Αυτόν, λοιπόν, δεν θυμήθηκαν, ο οποίος τους λύτρωσε από το χέρι εκείνου που τους κατέθλιβε, και εννοεί τον Φαραώ, κατά την ημέρα της εξόδου. «Αποστολή μέσω πονηρών αγγέλων». Όχι πονηρών κατά τη φύση, αλλά κατά τον σκοπό· διότι ο Θεός δεν χρησιμοποιεί τέτοιους αγγέλους για διακονία, αλλά τους ονόμασε πονηρούς, επειδή, έχοντας λάβει εντολή, επέφεραν πόνους και κακουχίες· όπως ακριβώς και την ημέρα της κρίσεως την ονομάζει πονηρή ο ίδιος ο Ψαλμωδός, επειδή είναι γεμάτη από ανάγκες και πόνους για τους αμαρτωλούς· διότι λέει τα εξής: Μακάριος εκείνος που δείχνει σύνεση απέναντι στον φτωχό και τον πένητα, σε ημέρα πονηρή θα τον λυτρώσει ο Κύριος.