Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 77:43

Τα όσα αναφέρονται στη συνέχεια σχετικά με τους αόρατους άρχοντες, οι οποίοι κάποτε εδρεύαν κυρίως στις μεγαλύτερες και επιφανέστερες πόλεις της Αιγύπτου, εννοώ την Τάνιδα και τη Μέμφιδα, προφητεύονται μέσω εκείνων που έχουν ειπωθεί με τον ακόλουθο τρόπο: «και μωροί θα γίνουν οι άρχοντες της Τάνεως· των σοφών συμβούλων του βασιλιά, η βουλή τους θα μωρανθεί», και πάλι: «εξέλιπαν οι άρχοντες της Τάνεως, και υπερυψώθηκαν οι άρχοντες της Μέμφεως, και πλάνησαν την Αίγυπτο». Σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο: «κουράστηκαν οι άρχοντες της Τάνεως, έπεσαν σε νάρκη οι άρχοντες της Μέμφεως, αυτοί που πλάνησαν την Αίγυπτο»· διότι σε αυτές τις πόλεις κυρίως, όπως λένε, είχε συγκροτηθεί προηγουμένως όλη η μαγγανεία της δαιμονικής ειδωλολατρίας, και εκεί είχαν τα ανάκτορά τους αυτοί που βασίλευαν στην Αίγυπτο στα χρόνια του Μωυσή. Γι' αυτό έχει λεχθεί ότι «στην πεδιάδα της Τάνεως» έγιναν τα σημεία, τόσο την εποχή του Μωυσή όσο και επί του παρόντος. Επομένως, με την έλευση του Κυρίου στην Αίγυπτο μαζί με τον αιγυπτιακό ποταμό, αναφέρει ότι και κάποιοι από τους προαναφερθέντες αρχοντικούς δαίμονες «θα μωρανθούν», καίτοι επαγγέλλονταν σοφία όταν δεν ήταν παρών σε αυτούς ο Κύριος. Αλλά επέφερε σε αυτούς τον έλεγχο, ότι δεν μετείχαν σε καμία σοφία· αντίθετα, ήταν αληθινά «μωροί» κατά την παρουσία του Κυρίου. Αυτούς ακριβώς τους προαναφερθέντες αρχοντικούς δαίμονες χρησιμοποιούσαν ως συμβούλους οι βασιλείς της Αιγύπτου, παραπλανώμενοι από μαντείες και χρησμούς και τις υπόλοιπες δαιμονικές απάτες.

Εύλογα, λοιπόν, αφού ονόμασε τους παραβάτες ολόκληρου του έθνους υιούς του Αβραάμ, τους επικρίνει όλους μαζί, λέγοντας: «Και ξέχασαν τις ευεργεσίες του και τα θαυμαστά του έργα, τα οποία τους έδειξε. Μπροστά στους πατέρες τους, τα θαυμαστά έργα που έκανε στη γη της Αιγύπτου, στην πεδιάδα της Τάνεως». Διότι, έχοντας λησμονήσει όλα αυτά που είχαν φανερωθεί στους πατέρες τους, σήκωσαν όπλα εναντίον του Θεού, μη θέλοντας να πορευθούν σύμφωνα με τον νόμο του, αν και εξαρτιόταν από αυτούς και το να μπορούν και το να θέλουν. Αυτοί όμως, ενώ είχαν τη δύναμη, δεν θέλησαν να κάνουν χρήση της ορθής προαιρέσεως· και στρέφοντας τα νώτα στον Θεό, ξέχασαν τα παλαιά του θαύματα. Και ποια ήταν αυτά τα θαύματα παρά εκείνα που έγιναν στην ίδια την Αίγυπτο, και μάλιστα όχι σε όλη την Αίγυπτο, αλλά στην πεδιάδα της Τάνεως; Αυτό βέβαια ο Μωυσής δεν το φανέρωσε μέσα από τη δική του Γραφή· ο Ασάφ, όμως, όντας προφήτης, διδάσκει μέσα από τα προκείμενα λόγια, ότι στην πεδιάδα της Τάνεως επιτελέστηκαν μέσω του Μωυσή τα θαύματα που έγιναν στην Αίγυπτο. Λέει λοιπόν πάλι, προχωρώντας παρακάτω: «Πώς επιτέλεσε στην Αίγυπτο τα σημεία του και τα τέρατά του στην πεδιάδα της Τάνεως». Και γιατί στην πεδιάδα της Τάνεως; Επειδή ακριβώς σε αυτήν επικρατούσαν περισσότερο οι δαιμονικές ενέργειες· και τότε είχαν μεγάλη ισχύ, κατά την εποχή εκείνη, οι δαίμονες που είχαν εγκατασταθεί στην Τάνη.

Πόσες φορές τον πίκραναν στην έρημο, τον εξόργισαν σε άνυδρη γη! Και στράφηκαν πίσω και προκάλεσαν τον Θεό, και παρόξυναν τον Άγιο του Ισραήλ. Δεν θυμήθηκαν το χέρι του, την ημέρα που τους λύτρωσε από το χέρι εκείνου που τους καταπίεζε. Το πώς επιτέλεσε τα σημεία του στην Αίγυπτο, και τα θαύματά του στην πεδιάδα της Τάνεως.

Και όλα αυτά τα έπρατταν χωρίς να ανακαλούν στη μνήμη τους τις θαυμαστές δυνάμεις που τους είχαν φανερωθεί στο παρελθόν· κατά τον καιρό που, λυτρώνοντάς τους από το χέρι του καταπιεστή Φαραώ, τους ελευθέρωνε από την κυριαρχία των Αιγυπτίων, πλήττοντας ποικιλοτρόπως τους εχθρούς τους στην πεδιάδα της Τάνεως. Εκεί όπου αρχικά συνέβη η μεταβολή του ποταμού σε αίμα, μεταβολή που ήταν τέτοια για τους Αιγυπτίους, αλλά βεβαίως όχι και για εκείνους που δέχονταν τη βοήθεια. Γι' αυτό και τα όμβρια ύδατά τους, ή σύμφωνα με τον Ακύλα οι καταρροές τους, ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο τα ρείθρα τους, μεταβάλλονταν σε αίμα. Διότι κάθε συλλογή υδάτων πάθαινε τα ίδια με τον ποταμό. Αλλά τίποτε από αυτά δεν διατηρούσαν στη μνήμη τους οι κατηγορούμενοι, ούτε έστρεφαν τον νου τους στην πληγή της κυνομυίας εναντίον των Αιγυπτίων, ούτε στη μάστιγα των βατράχων, ούτε στην ερυσίβη· αλλά ούτε και στο πώς, εξαιτίας τους, οι Αιγύπτιοι τιμωρούνταν παραδομένοι στην ακρίδα και στο χαλάζι, στην πάχνη και στη φωτιά. Και ενώ είχαν λάβει την εμπειρία αυτών μέσα από τα ίδια τα γεγονότα, γίνονταν αμνήμονες των πάντων.

Γι' αυτό, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, έχει λεχθεί: Δεν θυμούνταν το χέρι του, την ημέρα κατά την οποία τους ελευθέρωσε από τον καταπιεστή· εκείνου που επιτέλεσε τα σημεία και τα τέρατά του στην Αίγυπτο, στην πεδιάδα της Τάνεως· εκείνου που μετέτρεψε σε αίμα τους ποταμούς τους και τα ρυάκια τους, για να μην μπορούν να πιουν· εκείνου που τους έστειλε την κυνόμυγα για να τους καταφάει και τους βατράχους για να τους καταστρέψουν· εκείνου που παρέδωσε τις σοδειές τους στον βρούχο και τους κόπους τους στην ακρίδα· εκείνου που αφάνισε με χαλάζι τα αμπέλια τους και τις συκομουριές τους με σκουλήκι· εκείνου που παρέδωσε στον λοιμό τα κτήνη τους και τα υπάρχοντά τους στα αρπακτικά πτηνά.

«Η δε καρδία»: Διότι απομακρύνθηκαν από τον Θεό και προσχώρησαν στα είδωλα. «Ουδέ επιστώθησαν»: Διότι διάβαζαν τον νόμο, αλλά δεν πίστεψαν σε Εκείνον που τον ελάλησε. «Αυτός δε εστιν»: Διότι πάντοτε ως ελεήμων τους συμπονούσε και δεν τους κατέστρεφε· διότι περίμενε την επιστροφή τους. «Και πληθυνεί»: Διότι πάντοτε συγκρατούνταν από το να τους εξολοθρεύσει. «Και ουχί εκκαύσει»: Δεν θα φτάσει την οργή του στο έπακρο, καθώς τους σπλαχνιζόταν. «Και εμνήσθη»: Διότι αναλογίστηκε ότι ποτέ το σαρκικό φρόνημα δεν ευαρεστεί τον Θεό, και ως συμπονετικός τους σπλαχνίστηκε. «Πνεύμα»: Εδώ υπαινίσσεται τον θάνατο και τους συμπονούσε ως θνητούς. «Ποσάκις παρεπίκραναν»: Διότι, αν και τους ανεχόταν στην έρημο, εκείνοι τον αθέτησαν. «Παρώργισαν»: Διότι έλεγαν στον Μωυσή: Μας έβγαλες στην έρημο για να μας θανατώσεις, λησμονώντας τα προηγούμενα αγαθά. «Και επέστρεψαν»: Πολλές φορές παρέβησαν και επέστρεψαν, και πάλι τον έβαλαν σε πειρασμό. «Και τον άγιον»: Τον Μωυσή παρόξυναν· διότι καταγόταν από τον Ισραήλ. «Ουκ εμνήσθησαν»: Πώς με μεγάλη δύναμη τους λύτρωσε από τη δουλεία των Αιγυπτίων. «Ημέρας ης»: Διότι ούτε εκείνη την ημέρα θυμήθηκαν, κατά την οποία λυτρώθηκαν από τους εχθρούς. «Ως έθετο»: Όταν οι Αιγύπτιοι βρίσκονταν σε θλίψη και αυτοί σε αγαλλίαση. «Και τα τέρατα»: Η Τάνις είναι περιοχή των Αιγυπτίων, στην οποία έγιναν τα περισσότερα σημεία. Ερμηνεύεται δε ως «ταπεινή εντολή», επειδή ταπεινώθηκαν εκεί οι Αιγύπτιοι, αλλά ούτε και έτσι πίστεψαν.

Μιλάει δε για τον Χριστό, για τον οποίο έλεγε και ο Ησαΐας: «Με ποιον με παρομοιάσατε, και θα υψωθώ;» είπε ο Άγιος, προαναγγέλλοντας τον σταυρό· διότι έτσι τον ονόμασε και ο Χριστός. 6. Για ποιο λόγο, άραγε, στην έρημο όχι μόνο πίκραναν τον Θεό, εννοώντας τον Πατέρα, αλλά και παρόξυναν τον Άγιο του Ισραήλ, δηλαδή τον Υιό; Επειδή η πέτρα που τους ακολουθούσε ήταν ο Χριστός, αλλά αυτοί απίστησαν στο αν μπορεί να βγάλει και να τους χορηγήσει νερό από την πέτρα· ώστε και ο Μωυσής να λέει: «Ακούστε με, εσείς οι απειθείς· μήπως από τούτη την πέτρα θα σας βγάλουμε νερό;» Γι' αυτό ο Θεός, αγανακτισμένος απέναντί τους, έλεγε: «Επειδή δεν με πιστέψατε, ώστε να με αγιάσετε ενώπιον των υιών Ισραήλ», και τα όσα ακολουθούν. Δεν θυμήθηκαν το χέρι του, την ημέρα κατά την οποία τους λύτρωσε από το χέρι αυτού που τους κατέθλιβε. Πώς έθεσε τα σημεία του στην Αίγυπτο, και τα τέρατά του στην πεδιάδα της Τάνεως. Χέρι πάλι του Θεού, δηλαδή του Πατέρα, εύλογα ονομάζει τον Χριστό, επειδή «μέσω αυτού έγιναν τα πάντα, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα»· ώστε και άλλος προφήτης να λέει: «Διότι το χέρι του Κυρίου τα έκανε όλα αυτά».

Δεν θυμήθηκαν, λοιπόν, αυτόν που τους λύτρωσε από το χέρι εκείνου που τους καταπίεζε, εννοεί δηλαδή τον Φαραώ, κατά την ημέρα της εξόδου· όταν περίπου τα μεσάνυχτα εισήλθε και πάταξε τα πρωτότοκα της Αιγύπτου, αυτός που επιτέλεσε τα σημεία στην Αίγυπτο και τα τέρατα στην πεδιάδα της Τάνεως, όπου βρίσκονταν και τα ανάκτορα του Φαραώ· όχι επειδή χωρίζουμε τον Πατέρα από την τότε θαυματουργία, αλλά επειδή όλα όσα εργάζεται ο Πατήρ, όμοια τα πράττει και ο Υιός. Πλην όμως, ως σημεία αναφέρει τα κατά φύση, όπως την ακρίδα (διότι είναι στη φύση της να καταστρέφει τους καρπούς), ενώ ως θαύματα τα υπερφυσικά, όπως ήταν ο βάτραχος· διότι δεν είναι στη φύση του να περιφέρεται και να τρέφεται έξω από τα νερά. Το ίδιο ισχύει και για το χαλάζι που ήταν αναμειγμένο με φωτιά, και για τον ποταμό που μετατράπηκε σε αίμα· διότι καθένα από αυτά τα σημεία ήταν παρά φύση. Και μετέτρεψε σε αίμα τους ποταμούς τους, και τα βρόχινα νερά τους, ώστε να μην πιουν. Με τη λέξη ομβρήματα εννοεί τα νερά της βροχής, επειδή ο Μωυσής, με προσταγή του Θεού, μετέβαλε σε αίμα κάθε νερό, όχι μόνο αυτό σε πηγές και ποταμούς, αλλά και αυτό στα ξύλα, και αυτό στις πέτρες· ώστε να μη νομιστεί ότι ο Θεός που λατρευόταν από τους Εβραίους έχει μερική εξουσία, αλλά ότι είναι δημιουργός και άρχοντας όλων των στοιχείων. Διότι τα τέκνα των Ελλήνων αποδίδουν στους θεούς τους κάποιες μερικές εξουσίες.