Πατερικὲς ἀναφορὲς ἀνὰ βιβλικὸ ἐδάφιο
8 πατερικά χωρίαΌλες οι κατηγορίες γνησιότητας
καὶ ἀνέστησε μαρτύριον ἐν ᾿Ιακὼβ καὶ νόμον ἔθετο ἐν ᾿Ισραήλ, ὅσα ἐνετείλατο τοῖς πατράσιν ἡμῶν τοῦ γνωρίσαι αὐτὰ τοῖς υἱοῖς αὐτῶν,Ανάγνωση ολόκληρου κεφαλαίου
1–8 από 8
Καὶ νόμον ἔθετο ἐν Ἰσραήλ. Νόμον, φησὶν, ἔδωκε τοῖς πατράσιν αὐτῶν, καὶ τὴν σκηνὴν τοῦ μαρτυρίου, παιδαγωγῶν αὐτοὺς εἰς τὸ γνῶναι διὰ τοῦ νόμου τὸν κατὰ καιροὺς ἐπιδημήσαντα Σωτῆρα τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων.
Και έθεσε νόμο στον Ισραήλ. Νόμο, λέγει, έδωσε στους πατέρες τους, και τη σκηνή του μαρτυρίου, παιδαγωγώντας τους ώστε να γνωρίσουν διά του νόμου τον Σωτήρα, ο οποίος επεδήμησε κατά τους καθορισμένους καιρούς στο γένος των ανθρώπων.
Λεπτομέρειες
Ἀλλ᾽ οὐδὲ πᾶσιν οἱ πατέρες διηγήσαντο. Οὐκ ἔχομεν γοῦν ἡμεῖς οἱ ἐξ ἐθνῶν τῷ θείῳ λόγῳ προσελθόντες διδασκάλους ἐπιγράψασθαι τῶν θείων μαθημάτων τοὺς κατὰ σάρκα πατέρας· ἀλλ᾽ ὅ γε Σωτὴρ ἐξ αὐτοῦ προσώπου καὶ τῶν κατὰ σάρκα ἐκ τῶν αὐτῶν πατέρων γενομένων ἀποστόλων αὐτοῦ καὶ μαθητῶν καὶ εὐαγγελιστῶν ταύτας προφέρεται τὰς φωνὰς λέγων· Ὅσα ἠκούσαμεν καὶ ἔγνωμεν αὐτὰ, καὶ οἱ πατέρες ἡμῶν διηγήσαντο ἡμῖν; Ταῦτα γὰρ ἐκ πατέρων αὐτοὶ παρειληφότες, ἡμῖν τοῖς ἐξ ἐθνῶν ὡς μὴ ἐπισταμένοις ἀπαγγελοῦσι, διδάσκοντες ἡμᾶς τὰ τοῖς παλαιοῖς συμβεβηκότα· ἃ δὴ κατὰ διαδοχὴν ἐκ πατέρων ἠκούσθη τοῖς παισὶ, καὶ πάλιν ἐξ ἐκείνων εἰς τοὺς μεταγενεστέρους ἐλήλυθεν, ἐκ τούτων τε αὖθις εἰς παῖδας παίδων τῇ μνήμῃ παρεδόθη. Διὸ λέλεκται· Οὐκ ἐκρύβη ἀπὸ τῶν τέκνων αὐτῶν εἰς γενεὰν ἑτέραν. Ἀπαγγέλλοντες τὰς αἰνέσεις τοῦ Κυρίου καὶ τὰς δυναστείας αὐτοῦ, καὶ τὰ θαυμάσια αὐτοῦ ἃ ἐποίησε. Πολλὰ μέν ἐστι τὰ παραδοθέντα ἡμῖν ὑπὸ τῶν πατέρων, ἅπερ αὐτοὺς ὁ Θεὸς εὐεργετῶν διεπράξατο· ἓν δὲ τὸ πάντων ἀναγκαιότερον ἐκεῖνο ἦν, λέγω δὲ τὸ μαρτύριον, καὶ ὁ ἐν τῷ μαρτυρίῳ νόμος, ὃν ἐγγράφως αὑτοῖς παρέδωκεν, ἐντειλάμενος μελετᾷν ἐν αὐτῷ, καὶ τοῖς αὑτῶν παισί τε καὶ ἀπογόνοις τοῖς κατὰ διαδοχὴν γενησομένοις παραδιδόναι τὴν τούτου μελέτην. Διό φησι· Καὶ ἀνέστησε μαρτύριον ἐν Ἰακὼβ, καὶ νόμον ἔθετο ἐν Ἰσραήλ.
Αλλά δεν τα διηγήθηκαν οι πατέρες σε όλους. Εμείς, βέβαια, που προερχόμαστε από τα έθνη και προσελθήκαμε στον θείο λόγο, δεν έχουμε τη δυνατότητα να αναδείξουμε τους κατά σάρκα πατέρες μας ως διδασκάλους των θείων μαθημάτων· αλλά ο ίδιος ο Σωτήρας, εκ μέρους του δικού του προσώπου και των αποστόλων, μαθητών και ευαγγελιστών του, οι οποίοι προήλθαν κατά σάρκα από τους ίδιους πατέρες, προφέρει αυτά τα λόγια λέγοντας: «Όσα ακούσαμε και γνωρίσαμε, και τα οποία οι πατέρες μας διηγήθηκαν σε εμάς;» Διότι αυτοί, αφού τα παρέλαβαν από τους πατέρες τους, τα εξαγγέλλουν σε εμάς που προερχόμαστε από τα έθνη ως μη γνωρίζοντες, διδάσκοντάς μας όσα συνέβησαν στους παλαιούς· τα οποία, βέβαια, ακούστηκαν διαδοχικά από τους πατέρες στα παιδιά, και πάλι από εκείνους έφτασαν στους μεταγενέστερους, και από αυτούς ξανά παραδόθηκαν μέσω της μνήμης στα παιδιά των παιδιών. Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Δεν αποκρύφτηκαν από τα τέκνα τους, για την επόμενη γενεά. Εξαγγέλλοντας τους αίνους του Κυρίου και τα δυνατά του έργα και τα θαυμάσιά του που εποίησε». Πολλά, βέβαια, είναι εκείνα που μας παραδόθηκαν από τους πατέρες, τα οποία έπραξε ο Θεός ευεργετώντας τους· αλλά ένα ήταν το πιο αναγκαίο από όλα, εννοώ το μαρτύριο, και ο νόμος μέσα στο μαρτύριο, τον οποίο τους παρέδωσε εγγράφως, δίνοντας την εντολή να τον μελετούν, και να παραδίδουν τη μελέτη του στα παιδιά τους και στους απογόνους που θα γεννιούνταν διαδοχικά. Γι' αυτό λέει: «Και ανήγειρε μαρτύριο στον Ιακώβ, και έθεσε νόμο στον Ισραήλ».
Λεπτομέρειες
Διὸ ἐν ἀρχῇ τῶν προκειμένων ἔλεγε· Προσέχετε, λαός μου, τὸν νόμον μου· πλὴν ἀλλὰ τὸν παλαιὸν νόμον καὶ τὴν παλαιὰν διαμαρτυρίαν (οὕτω γὰρ ἡρμήνευσεν ὁ Σύμμαχος εἰπών· Καὶ ἔστησε διαμαρτυρίαν τῷ Ἰακώβ) τῷ προτέρῳ λαῷ διέθετο, ἐντειλάμενος αὐτοῖς γνωρίσαι αὐτὰ τοῖς υἱοῖς αὐτῶν καὶ ἀπογόνοις, ὡς ἂν μηδεμίαν λάθοι γενεὰν, διαμένοι δὲ ἡ τοῦ νόμου διδασκαλία καὶ εἰς τοὺς μετὰ ταῦτα γενησομένους. Διὸ λέλεκται· Ὅπως ἂν γνῷ γενεὰ ἑτέρα, υἱοὶ τεχθησόμενοι καὶ ἀναστήσονται, καὶ ἀναγγελοῦσιν αὐτὰ τοῖς υἱοῖς αὐτῶν. Τὸ δὲ συμπέρασμα τῆς τοῦ νόμου μελέτης καὶ ὁ σκοπὸς οὗτος ἦν, Ἵνα θῶνται ἐπὶ τὸν Θεὸν τὴν ἐλπίδα, καὶ μὴ ἐπιλάθωνται τῶν ἔργων τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ ἐκζητήσωσιν· ἵνα μὴ γένωνται ὡς οἱ πατέρες αὐτῶν, γενεὰ σκολιὰ καὶ παραπικραίνουσα· γενεὰ ἥτις οὐ κατηύθυνε τὴν καρδίαν αὐτῆς, καὶ οὐκ ἐπιστώθη μετὰ τοῦ Θεοῦ τὸ πνεῦμα αὐτῆς. Τίς δὲ ἦν ἡ προτέρα γενεὰ τῶν πατέρων ἀλλ᾽ ἢ ἐπ᾽ αὐτοῦ Μωσέως γενομένη; δι᾽ ἣν δεξάμενος Μωσῆς τὰς πλάκας τῆς νομοθεσίας συνέτριψεν· οὕτως γοῦν καὶ αὐτὸς Μωσῆς γενεὰν σκολιὰν καὶ διεστραμμένην αὐτοὺς ἐκάλει, εἰς αὐτῶν πρόσωπον ἀποτεινόμενος καὶ λέγων· Τέκνα μωμητὰ, γενεὰ σκολιὰ καὶ διεστραμμένη, ταῦτα Κυρίῳ ἀνταποδίδοτε; οὕτω λαὸς μωρὸς καὶ οὐχὶ σοφός;
Γι' αυτό στην αρχή των προκειμένων έλεγε: «Προσέξτε, λαέ μου, τον νόμο μου»· πλην όμως τον παλαιό νόμο και την παλαιά διαμαρτυρία (διότι έτσι ερμήνευσε ο Σύμμαχος λέγοντας: «Και έστησε διαμαρτυρία στον Ιακώβ») τα παρέδωσε στον προηγούμενο λαό, δίνοντάς τους την εντολή να τα κάνουν γνωστά στους υιούς και στους απογόνους τους, ώστε να μη διαφύγουν από την προσοχή καμίας γενεάς, αλλά να παραμείνει η διδασκαλία του νόμου και σε όσους επρόκειτο να γεννηθούν μετά από αυτούς. Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Για να γνωρίσει μια άλλη γενεά, οι υιοί που πρόκειται να γεννηθούν και να εγερθούν, και θα τα αναγγείλουν στους δικούς τους υιούς». Το δε συμπέρασμα της μελέτης του νόμου και ο σκοπός της ήταν αυτός: Να εναποθέτουν στον Θεό την ελπίδα τους, και να μην ξεχνούν τα έργα του Θεού, και να εκζητούν τις εντολές του· για να μη γίνουν σαν τους πατέρες τους, γενεά σκολιά και παραπικραίνουσα· μια γενεά η οποία δεν κατηύθυνε ορθά την καρδιά της, και δεν στάθηκε πιστό απέναντι στον Θεό το πνεύμα της. Και ποια ήταν η προηγούμενη γενεά των πατέρων, παρά εκείνη που υπήρξε κατά την εποχή του ίδιου του Μωυσή; Εξαιτίας της οποίας ο Μωυσής, αφού έλαβε τις πλάκες της νομοθεσίας, τις συνέτριψε· έτσι λοιπόν και ο ίδιος ο Μωυσής γενεά σκολιά και διεστραμμένη τους αποκαλούσε, απευθυνόμενος πρόσωπο με πρόσωπο σε αυτούς και λέγοντας: «Τέκνα γεμάτα ψεγάδια, γενεά σκολιά και διεστραμμένη, αυτά ανταποδίδετε στον Κύριο; Τέτοιος, λοιπόν, μωρός και καθόλου σοφός λαός είστε;»
Λεπτομέρειες
Συνέσεως τῷ Ἀσάφ Τουτέστιν συνετίζων τὴν συναγωγήν, ὅ ἐστιν ἡ ἐκκλησία, καὶ κατηγορῶν τῆς ἀγνωμοσύνης τῶν Ἰουδαίων. Προσέχετε λαός Πάλαι μὲν τῷ λαῷ τῶν Ἑβραίων ἔλεγε, νῦν δὲ τῷ πιστῷ λαῷ· ἐκεῖνος γὰρ τύπος ἦν τούτου. κλίνατε τὸ οὖς Τότε εἰς τὰ ῥήματα τοῦ νόμου, νῦν δὲ εἰς τὰ ῥήματα τοῦ εὐαγγελίου οἱ πιστοί. ἀνοίξω ἐν παραβολαῖς Ἐδίδασκε γὰρ ἐν παραβολαῖς τὸν λαὸν ἀεί, καθὼς γέγραπται ἐν τῷ εὐαγγελίῳ. φθέγξομαι Ὅσα τοῖς πατριάρχαις καὶ τοῖς προφήταις ἐλάλησε, καὶ νῦν δι’ ἐμαυτοῦ λέγω, φησὶν ὁ Χριστός. ὅσα ἠκούσαμεν Ὁ πιστὸς λαός, ὅσα ἤκουσε παρὰ θεοῦ, ἐφύλαξεν. καὶ οἱ πατέρες Οἱ προφῆται, φησίν, προκατήγγειλαν ἡμῖν τὰ περὶ τῆς βασιλείας (ἐλεύσεως) τοῦ θεοῦ (Χριστοῦ). οὐκ ἐκρύβη Τουτέστιν ἐκρύβη ἀπὸ τῶν Ἰουδαίων ταῦτα καὶ ἐδόθη τοῖς πιστοῖς. ἀπαγγέλλοντες Τὰ ἔθνη γὰρ ὁλοκλήρως τὴν αἴνεσιν προσφέρουσι τῷ Χριστῷ (θεῷ). καὶ τὰς δυναστείας Καὶ δυνάμεις καὶ θαύματα πολλὰ ἐποίησεν ἐν τῷ λαῷ τῶν Ἑβραίων, τὰ ἔθνη δὲ ἐδέξαντο αὐτὰ ἐν φόβῳ. καὶ ἀνέστησεν Τὸν Χριστὸν ὡς ἐξ Ἰακὼβ τὸ κατὰ σάρκα. καὶ νόμον ἔθετο Τὸν τῆς χάριτος τῷ πιστῷ λαῷ· Ἰσραὴλ γὰρ ὁρῶν τὸν θεὸν ἑρμηνεύεται. ὁ λαὸς δὲ ὁ πιστὸς ὁρᾷ τὸν θεὸν διὰ παντὸς καὶ καθ’ ἑκάστην. ὅσα ἐνετείλατο Ὅσα ὑπέδειξε τὸ πνεῦμα τοῖς προφήταις, ἵνα κηρύξωσι τοῖς ἀνθρώποις. γνωρίσαι Ἐγνώρισαν γὰρ οἱ προφῆται τοῖς μετὰ ταῦτα ὡς υἱοῖς τὰ ἐσόμενα.
Συνέσεως τω Ασάφ. Δηλαδή νουθετώντας τη συναγωγή, που είναι η Εκκλησία, και κατηγορώντας την αγνωμοσύνη των Ιουδαίων. Προσέχετε λαός. Παλαιότερα μεν μιλούσε στον λαό των Εβραίων, τώρα όμως στον πιστό λαό. διότι εκείνος αποτελούσε προτύπωση αυτού. Κλίνατε το ους. Τότε στα λόγια του νόμου, τώρα όμως στα λόγια του Ευαγγελίου έστρεφαν την ακοή τους οι πιστοί. Ανοίξω εν παραβολαίς. Διότι δίδασκε πάντοτε τον λαό με παραβολές, όπως είναι γραμμένο στο Ευαγγέλιο. Φθέγξομαι. Όσα ελάλησε στους πατριάρχες και τους προφήτες, αυτά και τώρα τα λέγω από μόνος μου, λέει ο Χριστός. Όσα ηκούσαμεν. Ο πιστός λαός, όσα άκουσε από τον Θεό, τα φύλαξε. Και οι πατέρες. Οι προφήτες, λέει, μας προανήγγειλαν τα σχετικά με τη βασιλεία (την έλευση) του Θεού (του Χριστού). Ουκ εκρύβη. Δηλαδή, αυτά κρύφτηκαν από τους Ιουδαίους και δόθηκαν στους πιστούς. Απαγγέλλοντες. Διότι τα έθνη προσφέρουν ολοκληρωτικά την αίνεση στον Χριστό (στον Θεό). Και τας δυναστείας. Και πολλές δυνάμεις και θαύματα επιτέλεσε στον λαό των Εβραίων, τα δε έθνη τα αποδέχθηκαν με φόβο. Και ανέστησεν. Ανέδειξε τον Χριστό ως προερχόμενο από τον Ιακώβ κατά σάρκα. Και νόμον έθετο. Τον νόμο της χάριτος έθεσε στον πιστό λαό. διότι Ισραήλ ερμηνεύεται «εκείνος που βλέπει τον Θεό». Και ο πιστός λαός βλέπει τον Θεό διαπαντός και καθημερινά. Όσα ενετείλατο. Όσα υπέδειξε το Πνεύμα στους προφήτες, για να τα κηρύξουν στους ανθρώπους. Γνωρίσαι. Διότι οι προφήτες έκαναν γνωστά τα μελλοντικά γεγονότα στους μεταγενέστερους, ως σε υιούς.
Λεπτομέρειες
βʹ. Οὐκ ἐκρύβη ἀπὸ τῶν τέκνων αὐτῶν εἰς γενεὰν ἑτέραν. Γενεὰν δὲ ἑτέραν τὰ ἔθνη καλεῖ, περὶ ἧς καὶ ἀλλαχοῦ φησιν· Ἀναγγελήσεται τῷ Κυρίῳ γενεὰ ἡ ἐρχομένη. Οἱ δὲ αὐτοὶ καὶ τέκνα τοῦ ὄντως Ἰσραὴλ χρηματίζουσιν, ὥσπερ αὐτῶν κληρονομήσαντες τὴν εἰς Θεὸν εὐσέβειαν· Ὅθεν καὶ Παῦλος ἔλεγεν, Ὧν ἡ υἱοθεσία, καὶ ἡ λατρεία, καὶ ἡ διαθήκη, καὶ ἡ νομοθεσία, καὶ ὧν οἱ πατέρες. Οὗτοι τοίνυν ἡμῖν ὡς υἱοῖς τοῦ Κυρίου τὰς αἰνέσεις ἀνήγγειλαν. Οὐδὲ γὰρ τίνα χρὴ τρόπον αἰνεῖν τὸν Θεὸν ἐγινώσκομεν, εἰ μὴ προφῆται ἡμᾶς προλαβόντες ἐδίδαξαν λέγειν, Εὐλογεῖτε, πάντα τὰ ἔργα Κυρίου, τὸν Κύριον· καὶ πάλιν, Αἰνεῖτε τὸν Κύριον ἐκ τῶν οὐρανῶν· καὶ αὖθις, Ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος Κύριος Σαβαώθ, καὶ ὅσα τούτοις ὅμοια. Παρὰ τούτων τὰς δυναστείας τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰ θαυμάσια ἃ ἐποίησε μεμαθήκαμεν· δυναστείας μέν, ἃς κατὰ τοῦ Φαραὼ τυχόν, ἢ καὶ τοῦ Ναβουχοδονόσορ, ἢ καὶ τῶν γιγάντων, καὶ τοιούτων ἑτέρων ἐδείξατο· θαυμάσια δὲ τὰ μετὰ τοῦ Ἰώβ, μετὰ τοῦ Δαυΐδ, μετὰ τοῦ Δανιήλ, μετὰ τῶν τριῶν παίδων, καὶ τῶν ἄλλων τῶν ἐν πειρασμοῖς στεφανωθέντων ἐποίησε. Καὶ ἀνέστησε μαρτύριον ἐν Ἰακώβ. Οἷον, ἢ πότε; Ὅτε ἐπάλαιε μετ’ αὐτοῦ ὁ Θεὸς ἐν τῷ χειμάῤῥῳ Ἰακώβ.
2. Δεν αποκρύφτηκε από τα τέκνα τους σε άλλη γενεά. Και «άλλη γενεά» ονομάζει τα έθνη, για την οποία και αλλού λέει: Θα αναγγελθεί στον Κύριο η ερχόμενη γενεά. Και οι ίδιοι ονομάζονται τέκνα του αληθινού Ισραήλ, καθώς κληρονόμησαν από αυτούς την ευσέβεια προς τον Θεό. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: Στους οποίους ανήκει η υιοθεσία, και η λατρεία, και η διαθήκη, και η νομοθεσία, και των οποίων είναι οι πατέρες. Αυτοί, λοιπόν, ανήγγειλαν τις αινέσεις του Κυρίου σε εμάς ως υιούς Του. Διότι δεν θα γνωρίζαμε με ποιον τρόπο πρέπει να αινούμε τον Θεό, εάν οι προφήτες δεν είχαν προλάβει να μας διδάξουν λέγοντας: Ευλογείτε, όλα τα έργα του Κυρίου, τον Κύριο· και πάλι: Αινείτε τον Κύριο εκ των ουρανών· και επίσης: Άγιος, άγιος, άγιος Κύριος Σαβαώθ, και όλα τα παρόμοια με αυτά. Από αυτούς έχουμε μάθει τα δυνατά έργα του Θεού και τα θαυμάσια που έκανε· δυνατά έργα μεν, αυτά που έδειξε τυχόν εναντίον του Φαραώ, ή και του Ναβουχοδονόσορα, ή και των γιγάντων, και άλλων παρόμοιων· θαυμάσια δε, αυτά που έκανε με τον Ιώβ, με τον Δαβίδ, με τον Δανιήλ, με τους τρεις παίδες, και με τους άλλους που στεφανώθηκαν μέσα στους πειρασμούς. Και έστησε μαρτύριο στον Ιακώβ. Ποιο, ή πότε; Όταν ο Θεός πάλευε μαζί του στον χείμαρρο του Ιακώβ.
Λεπτομέρειες
Δῆλον γὰρ ὡς ἐν εἴδει σχήματος ἀνθρώπου ἐπάλαιεν ὁ Θεός, καὶ κρατεῖσθαι παρ’ αὐτοῦ τούτοις μηνύει τοῖς ῥήμασιν· Ἀπόλυσόν με, ὅτι ἀνέβη ὁ ὄρθρος· οἷς ἐπήγαγεν ὁ Ἰακώβ· Οὐ μή σε ἀπολύσω ἐὰν μή με εὐλογήσῃς. Ἐκεῖνο τοίνυν τὸ θαῦμα μαρτύριον, ὅπερ καὶ ὑπόμνημα ὁ Χριστὸς τῆς ἑαυτοῦ κατὰ σάρκα θεοφανείας ἔθετο. Καὶ νόμον ἔθετο ἐν Ἰσραήλ. Ὅσα ἐνετείλατο τοῖς πατράσιν ἡμῶν, τοῦ γνωρίσαι αὐτὰ τοῖς υἱοῖς αὐτῶν. Τούτου χάριν ἐν τῷ Ἰσραὴλ νόμον, φησίν, ἔθετο, καίτοι παραβαίνειν αὐτοὺς καὶ ἀθετεῖν τὰ νόμιμα μέλλοντας, ἵνα τοῖς υἱοῖς αὐτῶν (εἶναι δὲ τοὺς ἐξ ἐθνῶν ἐπιστρέφοντας ἔφημεν) γνωρίσῃ ὅσα τοῖς πατράσιν ἡμῶν ἐνετείλατο. Οὐκοῦν ἡμῶν χάριν ὁ λαὸς τῶν Ἰουδαίων νομοθεσίαν δέχεται· ἡμεῖς γὰρ τὸν νόμον κατὰ πνεῦμα καὶ ὥσπερ σκοπὸς τῷ νομοθέτῃ φυλάττομεν· σαφέστερον δὲ μηνύει τὰ ἑπόμενα· Ὅπως ἂν γνῷ γενεὰ ἑτέρα. Ποία; Υἱοὶ τεχθησόμενοι. Θεωρεῖς ὅτι περὶ τῶν ἐθνῶν λέγει; Οὔπω γὰρ ταῦτα τεχθέντα ὑπῆρχεν εἰς εὐσέβειαν· ἔμελλε δὲ διὰ βαπτίσματος τίκτεσθαι· ὅθεν υἱοὶ τεχθησόμενοι δικαίως ἐλέγοντο· ἀλλὰ καὶ πεπτωκότα διὰ τὴν εἰδωλολατρείαν. Καλῶς οὖν προφητεία αὐτῶν, τὴν ἐσομένην διὰ πίστεως τῆς εἰς Χριστὸν ἀνάστασιν· καὶ ἀναστήσονται καὶ ἀπαγγελοῦσιν αὐτὰ τοῖς υἱοῖς αὐτῶν· ἵνα θῶνται ἐπὶ τὸν Θεὸν τὴν ἐλπίδα αὐτῶν· καὶ μὴ ἐπιλάθωνται τῶν ἔργων τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ ἐκζητήσωσι.
Διότι είναι φανερό ότι ο Θεός πάλεψε με μορφή ανθρώπου, και το ότι κρατείται από αυτόν το φανερώνει με τα εξής λόγια: «Άφησέ με, διότι ανέτειλε η αυγή»· στα οποία αποκρίθηκε ο Ιακώβ: «Δεν θα σε αφήσω, εάν δεν με ευλογήσεις». Εκείνο, λοιπόν, το θαύμα ήταν μαρτυρία, την οποία ο Χριστός έθεσε και ως υπόμνηση της δικής του κατά σάρκα θεοφανείας. Και έθεσε νόμο στον Ισραήλ. Όσα ενετείλατο στους πατέρες μας, για να τα κάνουν γνωστά στους γιους τους. Για τον λόγο αυτόν, λέει, έθεσε νόμο στον Ισραήλ, αν και αυτοί επρόκειτο να τον παραβούν και να αθετήσουν τις νομικές διατάξεις, ώστε να γνωρίσει στους γιους τους (και είπαμε ότι αυτοί είναι όσοι από τα έθνη επιστρέφουν) όσα ενετείλατο στους πατέρες μας. Επομένως, για χάρη μας δέχεται ο λαός των Ιουδαίων τη νομοθεσία· διότι εμείς τηρούμε τον νόμο κατά το πνεύμα και σύμφωνα με τον σκοπό του νομοθέτη. Αυτό το φανερώνουν σαφέστερα τα επόμενα: «Για να γνωρίσει μια άλλη γενεά». Ποια; «Οι γιοι που θα γεννηθούν». Βλέπεις ότι μιλάει για τα έθνη; Διότι αυτά δεν είχαν ακόμη γεννηθεί στην ευσέβεια· αλλά επρόκειτο να γεννηθούν μέσω του βαπτίσματος· γι' αυτό και δικαίως ονομάζονταν «γιοι που θα γεννηθούν»· αλλά και επειδή είχαν ξεπέσει εξαιτίας της ειδωλολατρίας. Ορθώς λοιπόν η προφητεία προλέγει γι' αυτούς τη μελλοντική ανάσταση μέσω της πίστεως στον Χριστό: «Και θα αναστηθούν και θα τα αναγγείλουν στους γιους τους· ώστε να θέσουν την ελπίδα τους στον Θεό, και να μην ξεχάσουν τα έργα του Θεού, αλλά να εκζητήσουν τις εντολές του».
Λεπτομέρειες
ΨΑΛΜΟΣ ΟΖʹ. «Καὶ ἀνέστησε μαρτύριον ἐν Ἰακώβ.» Μαρτύριον ἐκαλεῖτο ἡ σκηνὴ τοῦ μαρτυρίου, ἐν ᾗ ἀπέκειτο ἡ κιβωτὸς τῆς διαθήκης, καὶ ὁ ἐν κιβωτῷ νόμος, τά τε Χερουβίμ, καὶ τὸ ἱλαστήριον, καὶ ἡ λυχνία, καὶ ἡ τράπεζα, καὶ ἡ πρόθεσις τῶν ἄρτων. «Ὅπως ἂν γνῷ γενεὰ ἑτέρα.» Θεωρεῖς ὅτι περὶ τῶν ἐθνῶν λέγει· οὔπω γὰρ ταῦτα τεχθέντα ὑπῆρχεν εἰς εὐσέβειαν· ἔμελλε γὰρ διὰ βαπτίσματος τίκτεσθαι· ὅθεν υἱοὶ τεχθησόμενοι δικαίως ἐλέγοντο. Τοῦτο γνῶσις ἀληθῶς Θεοῦ, τὸ μεταδοῦναι καὶ ἄλλοις τῆς γνώσεως, καὶ υἱοὺς τῇ μαθητείᾳ τῶν ἐντολῶν ἐργάσασθαι· ὅπερ σαφῶς πεποιήκασιν οἱ εἰς Χριστὸν πιστεύσαντες. Οὐδενὶ γὰρ τῆς θεογνωσίας ἐβάσκηναν, οὐδὲ ὡς οἱ προλαβόντες ἐπίστευσαν, ἀποκλεῖσαι τοῖς ἄλλοις τὴν εἴσοδον βουλόμενοι· ἀλλὰ παρεγγυῶσιν ἐπὶ τὸν Θεὸν τὴν ἐλπίδα ἔχειν. «Ἵνα θῶνται ἐπὶ τὸν Θεὸν τὴν ἐλπίδα.» Ταῦτα πᾶσι τοῖς οἰκείοις καὶ τοῖς ἀλλοτρίοις ἐπὶ ἐκκλησίας κηρύττεται, ἐν ᾗ Παῦλος πᾶσι βοᾷ·
ΨΑΛΜΟΣ ΟΖ΄. «Και ανέστησε μαρτύριο στον Ιακώβ». Μαρτύριο ονομαζόταν η Σκηνή του Μαρτυρίου, στην οποία βρισκόταν τοποθετημένη η Κιβωτός της Διαθήκης, και μέσα στην Κιβωτό ο νόμος, καθώς και τα Χερουβείμ, και το ιλαστήριο, και η λυχνία, και η τράπεζα, και η πρόθεση των άρτων. «Για να γνωρίσει μια άλλη γενεά». Βλέπεις ότι μιλάει για τα έθνη· διότι αυτά δεν είχαν ακόμη γεννηθεί στην ευσέβεια· επρόκειτο δηλαδή να γεννηθούν μέσω του βαπτίσματος· γι' αυτό και δικαίως ονομάζονταν υιοί που επρόκειτο να γεννηθούν. Αυτό είναι αληθινά η γνώση του Θεού, το να μεταδώσει κανείς και σε άλλους τη γνώση, και να δημιουργήσει υιούς με τη μαθητεία των εντολών· πράγμα το οποίο έπραξαν με σαφήνεια εκείνοι που πίστεψαν στον Χριστό. Διότι δεν στέρησαν από κανέναν τη θεογνωσία, ούτε, όπως εκείνοι που είχαν προηγουμένως πιστέψει, θέλησαν να αποκλείσουν την είσοδο στους άλλους· αλλά προτρέπουν να έχουν την ελπίδα τους στον Θεό. «Για να θέσουν την ελπίδα τους στον Θεό». Αυτά κηρύσσονται σε όλους, στους οικείους και στους ξένους, στην εκκλησία, μέσα στην οποία ο Παύλος βροντοφωνάζει προς όλους:
Λεπτομέρειες
Ὁ δὲ ψαλμὸς οὗτός ἐστι διηγηματικὸς ὅλος περὶ τῶν θείων εὐεργεσιῶν καὶ τῆς τῶν Ἰουδαίων ἀγνωμοσύνης. Διὸ ἑκὼν παραθέειν βούλομαι ὅσους τῶν στίχων ταυτολεξίαν καὶ τὸ εὔληπτον ἔχουσι. «Καὶ ἀνέστησε», φησί, «μαρτύριον ἐν Ἰακὼβ», δηλαδὴ τὸν Χριστὸν ἐκ τῆς τοῦ Ἰούδα φυλῆς, «καὶ νόμον ἔθετο ἐν Ἰσραήλ», «ἵνα θῶνται ἐπὶ τὸν Θεὸν τὴν ἐλπίδα αὐτῶν καὶ μὴ ἐπιλάθωνται τῶν ἔργων τοῦ Θεοῦ μηδὲ γένωνται ὡς οἱ πατέρες αὐτῶν γενεὰ σκολιὰ καὶ παραπικραίνουσα». Ὅρα τῶν Ἰουδαίων τὰ ἐγκώμια· πῶς, ὥσπερ πατροπαράδοτον κλῆρον εἶχον τὴν κακίαν καὶ τὴν σκληροκαρδίαν. «Υἱοὶ Ἐφραὶμ ἐντείνοντες καὶ βάλλοντες τόξον, ἐστράφησαν ἐν ἡμέρᾳ πολέμου».
Αυτός ο ψαλμός είναι εξ ολοκλήρου διηγηματικός, αναφερόμενος στις θείες ευεργεσίες και στην αγνωμοσύνη των Ιουδαίων. Γι' αυτό επιθυμώ να προσπεράσω εκουσίως όσους από τους στίχους περιέχουν ταυτολογία και είναι ευκολονόητοι. «Και ανέστησε», λέει, «μαρτύριο στον Ιακώβ», δηλαδή τον Χριστό από τη φυλή του Ιούδα, «και έθεσε νόμο στον Ισραήλ», «για να θέτουν την ελπίδα τους στον Θεό και να μην ξεχνούν τα έργα του Θεού, ούτε να γίνουν σαν τους πατέρες τους, γενεά διεστραμμένη και στασιαστική». Δες τα εγκώμια των Ιουδαίων· πώς είχαν την κακία και τη σκληροκαρδία σαν πατροπαράδοτη κληρονομιά. «Οι γιοι του Εφραίμ, ενώ τέντωναν το τόξο και έριχναν βέλη, τράπηκαν σε φυγή σε ημέρα πολέμου».
Λεπτομέρειες