Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 77:53

«Έτσι οδήγησες τον λαό σου, δημιουργώντας για τον εαυτό σου ένδοξο όνομα»· ποιος από αυτά δεν αντιλαμβάνεται την αλήθεια; Διότι, ενώ ο Θεός είχε υποσχεθεί ότι θα τους καθοδηγεί, ιδού, δεν υπόσχεται πλέον να στείλει άγγελο, αλλά το Πνεύμα Του, το οποίο είναι ανώτερο από τους αγγέλους, και αυτό είναι που καθοδηγεί τον λαό. Και αποδεικνύεται ότι το Πνεύμα δεν ανήκει στα κτίσματα, ούτε είναι άγγελος, αλλά βρίσκεται υπεράνω της κτίσεως, ενωμένο με τη θεότητα του Πατρός. Διότι ο ίδιος ο Θεός διά του Λόγου εν Πνεύματι καθοδηγούσε τον λαό· γι' αυτό και σε όλη τη Γραφή λέει: «Εγώ σας ανέβασα από τη γη της Αιγύπτου· εσείς είστε μάρτυρες εάν υπήρξε ξένος Θεός ανάμεσά σας εκτός από εμένα». Και οι άγιοι απευθύνονται προς τον Θεό λέγοντας: «Οδήγησες σαν πρόβατα τον λαό σου»· και, «Τους οδήγησε ο Κύριος με ελπίδα, και δεν δειλίασαν». Σε Αυτόν αναπέμπουν και τον ύμνο λέγοντας: «Σε Αυτόν που οδήγησε τον λαό Του μέσα στην έρημο, διότι εις τον αιώνα παραμένει το έλεός Του». Ο δε μέγας Μωυσής συνεχώς αφηγείται: «Κύριος ο Θεός είναι Αυτός που προπορεύεται ενώπιόν σας». Επομένως, το Πνεύμα του Θεού δεν θα μπορούσε να είναι άγγελος, ούτε κτίσμα, αλλά αποτελεί ίδιον της θεότητάς Του. Διότι, εφόσον το Πνεύμα βρισκόταν μέσα στον λαό, ο Θεός διά του Υιού εν Πνεύματι ήταν ανάμεσά τους.

«Έτσι οδήγησες τον λαό σου, κάνοντας για τον εαυτό σου όνομα δόξης·» ποιος, με βάση αυτά, δεν βλέπει καθαρά την αλήθεια; Διότι, ενώ ο Θεός είχε υποσχεθεί ότι θα καθοδηγεί, ιδού ότι δεν υπόσχεται πλέον να στείλει άγγελο, αλλά το Πνεύμα Του, το οποίο είναι ανώτερο από τους αγγέλους, και αυτό είναι που καθοδηγεί τον λαό. Και αποδεικνύεται ότι το Πνεύμα δεν ανήκει στα κτίσματα, ούτε είναι άγγελος, αλλά βρίσκεται υπεράνω της κτίσεως, ενωμένο με τη θεότητα του Πατρός. Διότι ο ίδιος ο Θεός, διά του Λόγου, εν Πνεύματι, καθοδηγούσε τον λαό· γι' αυτό και σε ολόκληρη τη Γραφή λέει: «Εγώ σας ανέβασα από τη γη της Αιγύπτου· εσείς είστε μάρτυρες εάν υπήρξε ανάμεσά σας άλλος, ξένος Θεός εκτός από εμένα.» Και οι άγιοι προσφωνούν τον Θεό: «Οδήγησες σαν πρόβατα τον λαό σου·» και, «Τους οδήγησε ο Κύριος με ελπίδα, και δεν δείλιασαν.» Σε Αυτόν αναπέμπουν και τον ύμνο λέγοντας: «Σε Εκείνον που οδήγησε τον λαό Του μέσα από την έρημο, διότι εις τον αιώνα παραμένει το έλεός Του.» Και ο μέγας Μωυσής συνεχώς διηγείται: «Ο Κύριος ο Θεός είναι αυτός που προπορεύεται μπροστά από το πρόσωπό σας.» Άρα το Πνεύμα του Θεού δεν θα μπορούσε να είναι άγγελος, ούτε κτίσμα, αλλά αποτελεί ίδιον της θεότητάς Του. Διότι, εφόσον το Πνεύμα βρισκόταν μέσα στον λαό, ο Θεός, διά του Υιού, εν Πνεύματι, βρισκόταν ανάμεσά τους.

Διότι ο θείος λόγος μαρτυρεί ότι και αυτό είναι έργο του Θεού. «Οδήγησες», λέει, «σαν πρόβατα τον λαό σου». Και: «Εσύ που οδηγείς σαν πρόβατο τον Ιωσήφ». Και: «Τους οδήγησε με ελπίδα, και δεν δείλιασαν». Ώστε, όταν ακούσεις ότι «Όταν έλθει ο Παράκλητος, εκείνος θα σας υπενθυμίσει και θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια», την καθοδήγηση αυτή να την κατανοείς όπως διδάχθηκες, και να μη διαστρεβλώνεις το νόημά της.

Αυτός δε ήταν ο Χαμ, που πρώτος κατοίκησε την Αίγυπτο. «Και οδήγησε έξω σαν πρόβατα τον λαό του», και τα εξής. Μετά τη δέκατη πληγή εναντίον των Αιγυπτίων, διδάσκει πώς πραγματοποίησαν την πορεία τους από την Αίγυπτο λέγοντας: «Και οδήγησε έξω σαν πρόβατα τον λαό του, και τους ανέβασε σαν ποίμνιο μέσα στην έρημο». «Και τους οδήγησε με ελπίδα, και δεν δείλιασαν». Κατά δε τον Ακύλα: «Και τους καθοδήγησε με ασφάλεια, και δεν πτοήθηκαν»· κατά δε τον Σύμμαχο: «Τους οδήγησε άφοβους και απτόητους»· «και τους εχθρούς τους τους σκέπασε η θάλασσα». Και αυτά μεν προηγήθηκαν της παραμονής στην έρημο· όμως ο λόγος δεν ακολουθεί τη χρονολογική σειρά των γεγονότων· αλλά, ως ύμνος και ωδή, τοποθετεί τα δεύτερα πρώτα και τα πρώτα δεύτερα. Γι' αυτό, αφού διηγήθηκε εκ των προτέρων τα όσα συνέβησαν στην έρημο, και όσα αμάρτησαν μέσα σε αυτήν, και πόσες φορές παραπίκραναν τον Θεό, έπειτα κάνει μνεία των πρώτων γεγονότων, ώστε να μην κατακλείσει τον λόγο του με λυπηρά γεγονότα, αλλά με τις ευεργεσίες του Θεού. Γι' αυτόν τον λόγο στη συνέχεια επισυνάπτει στα όσα έπραξε ο Θεός στην Αίγυπτο, και στη διάβαση της Ερυθράς Θάλασσας, το εξής: «Και τους εισήγαγε στο όρος του αγιάσματός του, στο όρος αυτό το οποίο απέκτησε η δεξιά του»· αποσιωπώντας εδώ τα γεγονότα της ερήμου, επειδή είχε ήδη προηγηθεί η διήγησή τους.

Διότι η Αίγυπτος ερμηνεύεται ως «αυτή που καταθλίβει»· τώρα όμως προσέλαβε τα έθνη ως πρόβατα. «Και ήγαγεν» Τότε τον λαό των Ιουδαίων στην αισθητή έρημο· τώρα όμως τα έθνη στην Εκκλησία. Διότι η Εκκλησία ήταν προηγουμένως έρημος. «Και ωδήγησεν» Διότι ούτε ο λαός των Ιουδαίων φοβόταν καθοδηγούμενος από τον Θεό (ή φοβούνταν καθοδηγούμενοι από τον Θεό) τότε, ούτε ο πιστός λαός δειλιάζει (ή εδειλίαζε) πλέον, ποιμαινόμενος μέσα στην Εκκλησία του Χριστού. «Και τους εχθρούς» Τότε (τους) αισθητούς εχθρούς η αισθητή θάλασσα, ενώ τους νοητούς εχθρούς, που είναι οι δαίμονες, η νοητή θάλασσα, που είναι το βάπτισμα. «Και εισήγαγεν» Εισήγαγε στα (προς τα) μυστήρια, τα οποία τελέστηκαν στο όρος Σινά, στο όρος του Γολγοθά, στο όρος των Ελαιών. «Όρος τούτο» Διότι αυτά τα όρη τα απέκτησε, όταν εδημιούργησε τη γη με τη δεξιά Του· να εννοείς δε τον Γολγοθά. «Και εξέβαλεν» Τότε για χάρη των Ιουδαίων εξολόθρευσε τα έθνη των Αμορραίων και των Χετταίων· τώρα όμως για χάρη του πιστού λαού εξέβαλε τους δαίμονες. «Και εκληροδότησεν» Διότι τα έθνη έλαβαν ως κληρονομιά (ή κληρονομιές) τον Κύριο (τον Χριστό) διά του Ευαγγελίου, το οποίο είναι σχοινί, δηλαδή ασφάλεια. «Και κατεσκήνωσεν» Στα σκηνώματα των Αμορραίων κατοίκησαν οι Ισραηλίτες, ενώ στις εκκλησίες κατεσκήνωσαν τα έθνη που πίστεψαν. «Και επείρασαν» Ο λαός των Ιουδαίων (Εβραίων)· διότι από τους προγόνους του ήταν και πειραστής και γογγυστής.

Και μετεκίνησε σαν πρόβατα τον λαό του, και τους οδήγησε σαν ποίμνιο μέσα στην έρημο. Τους μεν εχθρούς, λέει, τους αντιμετώπισε με τον τρόπο που αναφέρθηκε προηγουμένως· τον δικό του όμως λαό τον μετεκίνησε σαν πρόβατα, και τον οδήγησε στην έρημο, δηλαδή οδηγώντας τον ο ίδιος σαν ποίμνιο, και υποδεικνύοντάς τους βοσκές, και λυτρώνοντάς τους από τα αγρίμια, και συγκρατώντας αφενός τα συναγμένα με τη φλογέρα, και επαναφέροντας αφετέρου τα πλανεμένα με την ποιμαντική ράβδο. Διότι αυτά και ακόμη περισσότερα, κάνοντας αναφορά σε ποίμνια και πρόβατα, φανέρωσε. Και τους οδήγησε με ελπίδα, και δεν δείλιασαν, και τους εχθρούς τους τους σκέπασε η θάλασσα.

Με ποια ελπίδα; Προφανώς με την υπόσχεση που δόθηκε στους πατέρες· διότι λέει στον Αβραάμ: «Να γνωρίζεις καλά ότι οι απόγονοί σου θα είναι πάροικοι σε γη ξένη, και θα τους υποδουλώσουν και θα τους κακοποιήσουν και θα τους ταπεινώσουν επί τετρακόσια χρόνια. Αλλά το έθνος στο οποίο θα γίνουν δούλοι, εγώ θα το κρίνω, και θα εξέλθουν εδώ με πολλά υπάρχοντα». Οδηγούμενοι, λοιπόν, από αυτήν την ελπίδα, δεν δείλιασαν διασχίζοντας πεζοί την Ερυθρά Θάλασσα, η οποία σκέπασε τους εχθρούς τους, και το νερό που όρμησε καταπάνω στους Αιγυπτίους έγινε τάφος τους.

Ο Θεός επιδεικνύει πολλή φιλανθρωπία και απέναντι σε εκείνους που παιδαγωγεί, αρχίζοντας από τα μικρότερα, ώστε, αφού συνετιστούν, να κερδίσουν τα μεγαλύτερα. Γι' αυτό, καταδίκασε πρώτα σε θάνατο τα κτήνη των Αιγυπτίων. Επειδή όμως τους βρήκε αναίσθητους, έπληξε τα πρωτότοκα, ενώ δεν θα είχε επιφέρει την πληγή των πρωτοτόκων, εάν, συνετισμένοι από τον θάνατο των κτηνών, είχαν ανανήψει. «Και τους οδήγησε με ελπίδα.» Με ποια ελπίδα; Είναι ολοφάνερο, με την ελπίδα της υπόσχεσης που είχε δοθεί στους πατέρες. Διότι λέει στον Αβραάμ: Να γνωρίζεις καλά, ότι οι απόγονοί σου θα είναι πάροικοι σε γη που δεν είναι δική τους· και θα τους υποδουλώσουν, και θα τους ταπεινώσουν, και θα τους κακοποιήσουν για τετρακόσια χρόνια· το έθνος όμως στο οποίο θα γίνουν δούλοι θα το κρίνω εγώ, και έπειτα θα εξέλθουν προς τα εδώ με πολλές αποσκευές.

Οδηγούμενοι, λοιπόν, από αυτή την ελπίδα, δεν δείλιασαν όταν διέσχισαν πεζή την Ερυθρά Θάλασσα, η οποία σκέπασε τους εχθρούς τους, και το νερό ορμώντας έγινε τάφος για τους Αιγυπτίους. «Τους νεανίσκους τους κατέφαγε φωτιά.» Νεανίσκους ονομάζει τους δυνατούς στον νόμο, όπως τους γραμματείς και τους Φαρισαίους, οι οποίοι στηρίζονταν στην ισχύ του γράμματος· αυτούς τους κατέφαγε η φωτιά, δηλαδή ο φθόνος προς εμάς, βλέποντας ότι δικαιωνόμαστε χωρίς τον νομικό ζυγό. Γι' αυτό και προς αυτούς έλεγε ο Ησαΐας: Ζήλος θα καταλάβει λαό απαίδευτο, και τώρα φωτιά θα καταφάγει τους αντιπάλους. «Σαν τον δυνατό που συνέρχεται από τη μέθη του κρασιού.» Ποια είναι δε αυτή η μέθη; Εκείνη από το κρασί που συμβαίνει στους δυνατούς· αλλά όταν σηκωθούν μετά το κρασί, γίνονται πιο ορμητικοί. Έτσι ελπίζουμε ότι και ο Θεός θα γίνει πιο σφοδρός, μετά τη μακροθυμία Του, εναντίον εκείνων που δεν την αντιλαμβάνονται· διότι, τι έκανε πράγματι και τώρα; «Και εξέλεξε τη φυλή του Ιούδα.» Και όμως, αυτή η Σιών και η αρχαία Ιερουσαλήμ δεν ανήκαν στη φυλή του Ιούδα, αλλά στη φυλή του Βενιαμίν. Αλλά Ιούδα ονομάζει αυτόν που εξομολογείται (διότι αυτό σημαίνει ερμηνευόμενο το όνομα Ιούδας)· η Εκκλησία είναι η φυλή αυτού· διότι μέσω της μετάνοιας και της εξομολόγησης σώζεται σε αυτήν το όρος Σιών, το οποίο πράγματι και αγάπησε. Διότι, καθένας που ατενίζει τον Θεό, αυτός ονομάζεται Σιών· επειδή Σιών ερμηνεύεται ως παρατηρητήριο.

Διότι, όταν παρέλθει η ανάγκη, ο τέτοιος άνθρωπος επιστρέφει και πάλι στην κακία, πράγμα που και εκείνος ο λαός πάθαινε τότε. Διότι, ενώ ευεργετείτο με αφωνία και μαστιγωνόταν, επέστρεφε μεν, αλλά όχι με τον σωστό τρόπο. «Διότι τον αγάπησαν», λέει, «με το στόμα τους και με τη γλώσσα τους του είπαν ψέματα» και «η καρδιά τους δεν ήταν ευθεία απέναντί του. Αυτός όμως είναι οικτίρμων και θα συγχωρήσει τις αμαρτίες τους και δεν θα τους καταστρέψει». Και, αφού περιέγραψε δραματικά τα υπόλοιπα περί της θείας μακροθυμίας, περιγράφει επίσης το πόσο «τον παρόξυναν στην έρημο» και πώς τους λύτρωσε από τη δουλεία των Αιγυπτίων, και πώς πάταξε την Αίγυπτο με δέκα πληγές και «έβγαλε τον λαό του» με κραταιά χείρα «και τους οδήγησε σαν ποίμνιο στην έρημο και τους εχθρούς τους τους σκέπασε η θάλασσα· και τους εισήγαγε στο όρος του αγιάσματός του», μολονότι εκείνα τα πλήθη που εξήλθαν από την Αίγυπτο πέθαναν μέσα στην έρημο εξαιτίας της δυστροπίας τους. «Όπως ορκίστηκα», λέει, «στην οργή μου, ότι δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή μου», ενώ οι απόγονοί τους, που καθοδηγήθηκαν από τον Ιησού του Ναυή προς τη γη της επαγγελίας και διασώθηκαν, ούτε και αυτοί διατέθηκαν προς το σωστό. «