Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 77:56

Και έθεσαν σε δοκιμασία και παρεπίκραναν τον Θεό τον Ύψιστο. Εννοεί την ειδωλολατρία που έγινε την εποχή των κριτών, καθώς και εκείνη την εποχή των βασιλέων. Και δεν τήρησαν τα μαρτύριά Του. Και αποστράφηκαν και αθέτησαν, όπως ακριβώς και οι πατέρες τους. Όπως οι πατέρες τους, λέγει, κατασκεύασαν τον μόσχο στην έρημο, αρνούμενοι τον Λυτρωτή· έτσι και αυτοί πάλι, αφού έστησαν τις δαμάλεις, προσέφεραν θυσίες, εγκαταλείποντας τον Θεό.

Και ποιο είναι αυτό το όρος παρά η Σιών, επί της οποίας οικοδομήθηκε αργότερα η Ιερουσαλήμ, μετά τους χρόνους του Ασάφ και του Δαβίδ; Έπειτα επαναλαμβάνει τη διήγηση λέγοντας τα εξής: «Και εκδίωξε από μπροστά τους έθνη, και τα έδωσε σε αυτούς ως κληρονομιά με σχοινί μέτρησης. Και εγκατέστησε στα σκηνώματά τους τις φυλές του Ισραήλ». Αφού μνημόνευσε την είσοδο στη γη της επαγγελίας και πώς παρέλαβαν το όρος Σιών, το οποίο πολλά χρόνια αργότερα απέκτησε ο Δαβίδ εκδιώκοντας με τη ρομφαία τους Ιεβουσαίους, επαναλαμβάνει την ιστορία συνοπτικά, ότι δηλαδή μετά τον θάνατο του Μωυσή, με ηγέτη τους τον Ιησού του Ναυή, εισήλθαν στη γη της επαγγελίας, και πώς εκδίωξαν τους αλλοφύλους κατακτώντας τη χώρα με πόλεμο, και πώς τη μοιράστηκαν με κλήρο μετρώντας τη γη με σχοινί. Έπειτα, πάλι τους κατηγορεί, διδάσκοντας ότι, εκτός από όσα αμάρτησαν στην έρημο, πρόσθεσαν και άλλα κακά· και μετά την απόκτηση της γης, προκάλεσαν πάλι εκεί και πίκραναν τον Ύψιστο Θεό, και τις μαρτυρίες του, που τους παραδόθηκαν μέσω του Μωυσή, δεν τις φύλαξαν· αλλά αποστράφηκαν και αθέτησαν, όπως οι πατέρες τους, και μεταστράφηκαν σε τόξο στρεβλό. Διότι, ενώ έπρεπε να τοξεύουν και να χτυπούν τους εχθρούς του Θεού και τις εχθρικές δυνάμεις που τους αντιτίθεντο, αυτοί, πέφτοντας στην ειδωλολατρία, έβαλαν κατά του Θεού με βλάσφημα και αθέμιτα λόγια.

Ποιος είναι, λοιπόν, αυτός τον οποίο έβαλαν σε πειρασμό οι πατέρες τους στην έρημο; Ποιος είναι αυτός τον οποίο παρόργισαν; Μάθε το από τον ίδιο τον Προφήτη, ο οποίος λέει ότι: «Έβαλαν σε πειρασμό τον Θεό τον Ύψιστο». Όμως ο Απόστολος, προτάσσοντας το πρόσωπο του Αγίου Πνεύματος, σε αυτό αποδίδει αυτά τα λόγια, λέγοντας: «Γι' αυτό, καθώς λέει το Άγιο Πνεύμα, κατά την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με έβαλαν σε πειρασμό οι πατέρες σας».

Επομένως, εκείνον που ο Προφήτης ονόμασε Ύψιστο Θεό, αυτόν ο θείος Απόστολος λέει ότι είναι το Άγιο Πνεύμα. Εάν όμως αμφιβάλλεις, εξέτασε πάλι τα λεγόμενα: Διότι, καθώς λέει το Άγιο Πνεύμα: «Μη σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με πείραξαν οι πατέρες σας». Εάν λοιπόν το Άγιο Πνεύμα λέει ότι: «Με πείραξαν οι πατέρες σας στην έρημο», και ο Προφήτης διαβεβαιώνει ότι αυτός που πειράχτηκε στην έρημο είναι ο Ύψιστος Θεός, τότε έκλεισαν τα στόματα των Πνευματομάχων, τα οποία λαλούν αδικία κατά του Θεού, εφόσον σαφώς τόσο ο Απόστολος όσο και ο Προφήτης μέσω αυτών των λόγων κηρύσσουν τη θεότητα του Πνεύματος. Διότι ο μεν (Προφήτης) είπε ότι, «Επείρασαν τον Ύψιστο Θεό», και απηύθυνε εκείνη τη ρήση προς τους Ισραηλίτες ως εκ μέρους του Θεού, ότι, «Στην έρημο με πείραξαν οι πατέρες σας»· ο δε μέγας Παύλος απέδωσε αυτά τα λόγια στο Άγιο Πνεύμα, ώστε μέσα από αυτά να αποδειχθεί ολοφάνερα ότι το Άγιο Πνεύμα είναι ο Ύψιστος Θεός. Άραγε βλέπουν οι εχθροί της δόξας του Πνεύματος την πύρινη γλώσσα των θείων λογίων που φωτίζει τα κρυμμένα, ή θα χλευάσουν σαν να είμαστε μεθυσμένοι από γλεύκος; Εγώ όμως, ακόμη και αν λένε τέτοια εναντίον μας, σας συμβουλεύω, αδελφοί, να μη φοβηθείτε τον ονειδισμό τέτοιων ανθρώπων, ούτε να καταβληθείτε από τις ύβρεις τους.

Διότι η Αίγυπτος ερμηνεύεται ως «αυτή που καταθλίβει»· τώρα όμως προσέλαβε τα έθνη ως πρόβατα. «Και ήγαγεν» Τότε τον λαό των Ιουδαίων στην αισθητή έρημο· τώρα όμως τα έθνη στην Εκκλησία. Διότι η Εκκλησία ήταν προηγουμένως έρημος. «Και ωδήγησεν» Διότι ούτε ο λαός των Ιουδαίων φοβόταν καθοδηγούμενος από τον Θεό (ή φοβούνταν καθοδηγούμενοι από τον Θεό) τότε, ούτε ο πιστός λαός δειλιάζει (ή εδειλίαζε) πλέον, ποιμαινόμενος μέσα στην Εκκλησία του Χριστού. «Και τους εχθρούς» Τότε (τους) αισθητούς εχθρούς η αισθητή θάλασσα, ενώ τους νοητούς εχθρούς, που είναι οι δαίμονες, η νοητή θάλασσα, που είναι το βάπτισμα. «Και εισήγαγεν» Εισήγαγε στα (προς τα) μυστήρια, τα οποία τελέστηκαν στο όρος Σινά, στο όρος του Γολγοθά, στο όρος των Ελαιών. «Όρος τούτο» Διότι αυτά τα όρη τα απέκτησε, όταν εδημιούργησε τη γη με τη δεξιά Του· να εννοείς δε τον Γολγοθά. «Και εξέβαλεν» Τότε για χάρη των Ιουδαίων εξολόθρευσε τα έθνη των Αμορραίων και των Χετταίων· τώρα όμως για χάρη του πιστού λαού εξέβαλε τους δαίμονες. «Και εκληροδότησεν» Διότι τα έθνη έλαβαν ως κληρονομιά (ή κληρονομιές) τον Κύριο (τον Χριστό) διά του Ευαγγελίου, το οποίο είναι σχοινί, δηλαδή ασφάλεια. «Και κατεσκήνωσεν» Στα σκηνώματα των Αμορραίων κατοίκησαν οι Ισραηλίτες, ενώ στις εκκλησίες κατεσκήνωσαν τα έθνη που πίστεψαν. «Και επείρασαν» Ο λαός των Ιουδαίων (Εβραίων)· διότι από τους προγόνους του ήταν και πειραστής και γογγυστής.

«και τα μαρτύρια» Διότι, αν και έλαβαν τον νόμο, δεν τον φύλαξαν. «και επέστρεψαν» Υπαινίσσεται τους Ιουδαίους της εποχής του Χριστού· διότι όπως οι πατέρες τους αθέτησαν τον Θεό στην έρημο, έτσι και αυτοί έπραξαν στον σταυρό (του Σωτήρα). «και μεταστράφηκαν» Διότι, αν και ήταν γένος του Θεού, μεταστράφηκαν από την ευθεία οδό σε πράγματα που δεν έπρεπε. «και παρώργισαν» Επειδή μανιωδώς λάτρευσαν είδωλα στους υψηλούς τόπους και προσέφεραν θυμίαμα στους δαίμονες. «και με τα γλυπτά» Προσκυνώντας τα ξόανα (τα ξύλα). «άκουσε ο Θεός» Δηλαδή, γνώρισε ο Θεός όσα έπραξαν και τους περιφρόνησε, αποστρεφόμενος αυτούς [το γένος του Ισραήλ, δηλαδή των Ιουδαίων]. «και απώθησε» Ως τυφλωμένη τη συναγωγή· διότι Σιλωάμ ερμηνεύεται υπόχυση (τύφλωση). «σκήνωμά του» Διότι ο Χριστός δεν κατασκήνωσε στις συναγωγές τους (στις ψυχές τους) ως βδελυρές. «και παρέδωσε» Όταν οι Ασσύριοι αιχμαλώτισαν την παλαιά Ιερουσαλήμ και όλα τα ιερά και τους μετέφεραν στη Βαβυλώνα. «και την καλλονή» Διότι όλα τα εκλεκτά σκεύη του ιερού μεταφέρθηκαν στη Βαβυλώνα από τους εχθρούς. «και συγκλείδωσε» Διότι παραδόθηκαν σε θάνατο εξαιτίας της πονηρής τους καρδιάς. «και την κληρονομία» Διότι αποκόπηκαν από το να είναι λαός του Θεού. «τους νεανίσκους» Όσοι συμπεριφέρθηκαν με νεανική αυθάδεια κατά του Θεού, καταναλώθηκαν όταν πυρπολήθηκε η αρχαία (παλαιά) Ιερουσαλήμ.

η'. Ονειδίζει (ελέγχει) τον λαό των Ιουδαίων, διότι, μολονότι απήλαυσαν τόσα αγαθά ώστε και ξένη κληρονομιά να λάβουν και αυτήν να τη μοιραστούν με απόλυτη ισότητα —καθώς ο Θεός έδειξε ότι συμπεριφέρθηκε στον Ισραήλ όπως ακριβώς ένας πατέρας στα παιδιά του, γι' αυτό και διέταξε να γίνει η διανομή του κλήρου με σχοινί μέτρησης, αυξάνοντας το μερίδιο για τους πολλούς και μειώνοντάς το για τους λίγους, ώστε να μην καταδυναστεύσει η ισχυρή φυλή την αδύναμη— εντούτοις, δεν θυμήθηκαν ούτε τα έθνη που εκδιώχθηκαν από μπροστά τους, ούτε τον Θεό που τα εκδίωξε. Αυτό όφειλαν να το θυμούνται, ώστε αφενός να παραμένουν ευγνώμονες προς Εκείνον, και αφετέρου να μη μιμηθούν με κανέναν τρόπο την παρανομία όσων εκδιώχθηκαν, μήπως τυχόν πάθουν και οι ίδιοι τα παρόμοια. «Και εδοκίμασαν και πίκραναν τον Θεό τον Ύψιστο, και τα μαρτύριά του δεν τα τήρησαν». Εδώ εκθέτει τη διπλή τους αμαρτία. Διότι, λέγει, όχι μόνο δοκίμασαν τον Θεό, αλλά και τον παρεπίκραναν. Και παραπικραίνουν εκείνοι που, μετά από πρώτη, δεύτερη και πολλοστή δοκιμή, εξακολουθούν να δοκιμάζουν, πράγμα που είναι βαρύ ακόμη και αν γίνεται εις βάρος ενός τυχαίου ανθρώπου, πόσο μάλλον εις βάρος του Ύψιστου Θεού· δηλαδή, του Θεού που, ως απειρομεγέθης, δεν είναι δυνατόν να δοκιμαστεί (να πειραστεί) από εμάς. Για τον λόγο αυτόν, το Πνεύμα, μέσω της προφητείας του Ησαΐα, βρίσκεται να τους μέμφεται για παρόμοια συμπεριφορά: «Ακούστε λοιπόν, οίκος του Ισραήλ· μήπως σας είναι μικρό πράγμα να προκαλείτε κόπο (αγώνα) σε ανθρώπους; Πώς λοιπόν προκαλείτε κόπο στον Κύριο;» Επιπροσθέτως, ο ψαλμωδός αναφέρει ακόμη και εκείνο, ότι «τα μαρτύριά του δεν εφύλαξαν».