Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 77:57

Και έθεσαν σε δοκιμασία και παρεπίκραναν τον Θεό τον Ύψιστο. Εννοεί την ειδωλολατρία που έγινε την εποχή των κριτών, καθώς και εκείνη την εποχή των βασιλέων. Και δεν τήρησαν τα μαρτύριά Του. Και αποστράφηκαν και αθέτησαν, όπως ακριβώς και οι πατέρες τους. Όπως οι πατέρες τους, λέγει, κατασκεύασαν τον μόσχο στην έρημο, αρνούμενοι τον Λυτρωτή· έτσι και αυτοί πάλι, αφού έστησαν τις δαμάλεις, προσέφεραν θυσίες, εγκαταλείποντας τον Θεό.

Τους ελέγχει δε και ο παρών ψαλμός, προχωρώντας στη συνέχεια και λέγοντας για αυτούς: «Απέρριψε το σκήνωμα του Ιωσήφ, και τη φυλή του Εφραίμ δεν εξέλεξε»· και πάλι: «Και απέρριψε τη σκηνή της Σηλώμ, το σκήνωμα όπου κατοίκησε ανάμεσα στους ανθρώπους»· και παρουσιάζει την αιτία λέγοντας: «Μεταστράφηκαν σε στρεβλό τόξο. Και τον παρόργισαν στους λόφους τους, και με τα γλυπτά τους προκάλεσαν τη ζηλοτυπία του». Δικαιολογημένα, λοιπόν, έχει ειπωθεί και στα προκείμενα: «Οι υιοί του Εφραίμ, ενώ τέντωναν και έριχναν με το τόξο, στράφηκαν σε φυγή σε ημέρα πολέμου».

Το πώς όμως διαστράφηκαν, το παρουσιάζει σαφέστερα λέγοντας: «Και έγιναν σαν στρεβλό τόξο». Διότι, ενώ έπρεπε να χτυπούν και να πολεμούν τους εχθρούς του Θεού, αυτοί, λατρεύοντας τα είδωλα, κήρυξαν πόλεμο εναντίον του Θεού. Γι' αυτό προσθέτει: «Δεν τήρησαν τη διαθήκη του Θεού, και δεν θέλησαν να πορευθούν σύμφωνα με τον νόμο του». Και τους υπόλοιπους ολόκληρου του έθνους τούς δηλώνει μεταφορικά μέσω των υιών του Εφραίμ, υποδηλώνοντας και εκείνους που ήταν όμοιοι ως προς τους τρόπους, ακόμη και αν δεν τύχαινε να προέρχονται από την ίδια φυλή. Επειδή και εκείνοι που στα μεταγενέστερα χρόνια αποσχίστηκαν από την Ιερουσαλήμ και λάτρεψαν τα είδωλα στη Σαμάρεια, ήταν υιοί του Εφραίμ.

Και ποιο είναι αυτό το όρος παρά η Σιών, επί της οποίας οικοδομήθηκε αργότερα η Ιερουσαλήμ, μετά τους χρόνους του Ασάφ και του Δαβίδ; Έπειτα επαναλαμβάνει τη διήγηση λέγοντας τα εξής: «Και εκδίωξε από μπροστά τους έθνη, και τα έδωσε σε αυτούς ως κληρονομιά με σχοινί μέτρησης. Και εγκατέστησε στα σκηνώματά τους τις φυλές του Ισραήλ». Αφού μνημόνευσε την είσοδο στη γη της επαγγελίας και πώς παρέλαβαν το όρος Σιών, το οποίο πολλά χρόνια αργότερα απέκτησε ο Δαβίδ εκδιώκοντας με τη ρομφαία τους Ιεβουσαίους, επαναλαμβάνει την ιστορία συνοπτικά, ότι δηλαδή μετά τον θάνατο του Μωυσή, με ηγέτη τους τον Ιησού του Ναυή, εισήλθαν στη γη της επαγγελίας, και πώς εκδίωξαν τους αλλοφύλους κατακτώντας τη χώρα με πόλεμο, και πώς τη μοιράστηκαν με κλήρο μετρώντας τη γη με σχοινί. Έπειτα, πάλι τους κατηγορεί, διδάσκοντας ότι, εκτός από όσα αμάρτησαν στην έρημο, πρόσθεσαν και άλλα κακά· και μετά την απόκτηση της γης, προκάλεσαν πάλι εκεί και πίκραναν τον Ύψιστο Θεό, και τις μαρτυρίες του, που τους παραδόθηκαν μέσω του Μωυσή, δεν τις φύλαξαν· αλλά αποστράφηκαν και αθέτησαν, όπως οι πατέρες τους, και μεταστράφηκαν σε τόξο στρεβλό. Διότι, ενώ έπρεπε να τοξεύουν και να χτυπούν τους εχθρούς του Θεού και τις εχθρικές δυνάμεις που τους αντιτίθεντο, αυτοί, πέφτοντας στην ειδωλολατρία, έβαλαν κατά του Θεού με βλάσφημα και αθέμιτα λόγια.

Γι' αυτό μετατράπηκαν σε τόξο στρεβλό· πράγμα το οποίο εξ αρχής δήλωνε το λόγιο λέγοντας: «Οι υιοί του Εφραίμ, ενώ τέντωναν και έριχναν με τα τόξα, στράφηκαν προς τα πίσω σε ημέρα πολέμου». Το πώς δε μετατράπηκαν σε τόξο στρεβλό, το αποσαφηνίζει λέγοντας στη συνέχεια: «Και τον παρόργισαν πάνω στους λόφους και με τα γλυπτά τους προκάλεσαν τη ζηλοτυπία του».

Άκουσε ο Θεός και περιφρόνησε, και εξουθένωσε σφόδρα τον Ισραήλ. Αφού απαρίθμησε και τα κακά που έπραξαν στη γη της επαγγελίας, παρουσιάζει στη συνέχεια τη δικαιοκρισία του Θεού, αποδεικνύοντας ότι ευλόγως, μετά από όλα όσα προαναφέρθηκαν, επήλθε εναντίον τους η οργή. Διότι, όταν μεταστράφηκαν σαν στρεβλό τόξο, και όταν τον παρόργισαν στους λόφους τους, και με τα γλυπτά τους είδωλα προκάλεσαν τη ζηλοτυπία του, τότε ο Θεός ούτε να τους αντικρίσει δεν καταδεχόταν, εφόσον είχαν γίνει τέτοιοι, αλλά ούτε καν να τους βλέπει· ούτε βέβαια να ακούει την ασεβή φωνή τους. Γι' αυτό προσθέτει: «Άκουσε ο Θεός και περιφρόνησε», σύμφωνα δε με τον Ακύλα, «και έδρασε ανυπερθέτως»· μη δίνοντάς τους πλέον καμία αναβολή ούτε χρονική παράταση· σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο, «Και αποδοκίμασε σφόδρα τον Ισραήλ». Και άκουσε ο Θεός κατά τον ίδιο τρόπο που είχε λεχθεί και για τους κατοίκους των Σοδόμων: «Η κραυγή των Σοδόμων και της Γομόρρας βοά προς εμένα». Διότι στους ασεβείς κραυγάζουν και βοούν τα ίδια τα έργα της ασέβειας. Ακούγοντας αυτά ο Θεός, απώθησε τη σκηνή της Σηλώμ, το σκήνωμα στο οποίο είχε κατασκηνώσει ανάμεσα στους ανθρώπους. Επειδή στη Σηλώμ είχε στηθεί αρχικά η σκηνή, όπου ιεράτευε ο Ηλεί και ο Σαμουήλ, όπως παρουσιάζει η Γραφή των Βασιλειών.

«και τα μαρτύρια» Διότι, αν και έλαβαν τον νόμο, δεν τον φύλαξαν. «και επέστρεψαν» Υπαινίσσεται τους Ιουδαίους της εποχής του Χριστού· διότι όπως οι πατέρες τους αθέτησαν τον Θεό στην έρημο, έτσι και αυτοί έπραξαν στον σταυρό (του Σωτήρα). «και μεταστράφηκαν» Διότι, αν και ήταν γένος του Θεού, μεταστράφηκαν από την ευθεία οδό σε πράγματα που δεν έπρεπε. «και παρώργισαν» Επειδή μανιωδώς λάτρευσαν είδωλα στους υψηλούς τόπους και προσέφεραν θυμίαμα στους δαίμονες. «και με τα γλυπτά» Προσκυνώντας τα ξόανα (τα ξύλα). «άκουσε ο Θεός» Δηλαδή, γνώρισε ο Θεός όσα έπραξαν και τους περιφρόνησε, αποστρεφόμενος αυτούς [το γένος του Ισραήλ, δηλαδή των Ιουδαίων]. «και απώθησε» Ως τυφλωμένη τη συναγωγή· διότι Σιλωάμ ερμηνεύεται υπόχυση (τύφλωση). «σκήνωμά του» Διότι ο Χριστός δεν κατασκήνωσε στις συναγωγές τους (στις ψυχές τους) ως βδελυρές. «και παρέδωσε» Όταν οι Ασσύριοι αιχμαλώτισαν την παλαιά Ιερουσαλήμ και όλα τα ιερά και τους μετέφεραν στη Βαβυλώνα. «και την καλλονή» Διότι όλα τα εκλεκτά σκεύη του ιερού μεταφέρθηκαν στη Βαβυλώνα από τους εχθρούς. «και συγκλείδωσε» Διότι παραδόθηκαν σε θάνατο εξαιτίας της πονηρής τους καρδιάς. «και την κληρονομία» Διότι αποκόπηκαν από το να είναι λαός του Θεού. «τους νεανίσκους» Όσοι συμπεριφέρθηκαν με νεανική αυθάδεια κατά του Θεού, καταναλώθηκαν όταν πυρπολήθηκε η αρχαία (παλαιά) Ιερουσαλήμ.

Παρέβησαν μάλιστα και αυτά, τα οποία ορίζονται με κάποια απειλή και μέσω μαρτυρίας· και αυτό ήταν δείγμα μεγάλης αλαζονείας και απείθειας. Και αποστάτησαν και αθέτησαν, όπως ακριβώς και οι πατέρες τους, μεταστρεφόμενοι σαν το στρεβλό τόξο. Και τον παρόργισαν στους λόφους τους, και προκάλεσαν τη ζηλοτυπία του με τα γλυπτά είδωλά τους. Από τη γενεά της ερήμου, ο προφήτης μετέφερε τον λόγο στις επόμενες γενεές, σύμφωνα με τον τρόπο που ενήργησαν οι πατέρες.

Και τι αθέτησαν; Τις συνθήκες δηλαδή με τον Θεό, τις οποίες σύναψαν μέσω του Μωυσή στο όρος Σινά, και μέσω του Ιησού του Ναυή στη γη της επαγγελίας, αφού την παρέλαβαν με κλήρο. Όμως δεν παρέμειναν σταθεροί, αλλά μετατράπηκαν σε στρεβλό τόξο· γι' αυτό δεν μπορούν πλέον να ρίχνουν τα βέλη τους ευθυβολώντας· όπως ακριβώς και ο λαός των Ιουδαίων, έχοντας διαστραφεί, δεν διέθετε ευθύ τρόπο ζωής· αλλά παρόργισαν τον Θεό με τους βωμούς, και προκάλεσαν τη ζηλοτυπία του με τα είδωλα· όχι επειδή νιώθει ζήλια για τα κωφά και άψυχα είδωλα ή τα δαιμόνια, αλλά επειδή παραζηλώνει για εμάς, όπως ακριβώς ένας πατέρας για τα παιδιά του, ή ένας νυμφίος για τη νύφη του, μεριμνώντας για τη δική μας σωτηρία. Άκουσε ο Θεός και τους περιφρόνησε. Διότι, πότε δεν ακούει ο Θεός; Και τι ανάγκη έχει από ακοή Αυτός που γνωρίζει τους δικούς μας λογισμούς;

«Όμως, πείρασαν περισσότερο και πίκραναν», λέει, «τον Ύψιστο Θεό και δεν φύλαξαν τα μαρτύριά του, αλλά απομακρύνθηκαν και αθέτησαν, όπως ακριβώς και οι πατέρες τους, μεταστράφηκαν σαν σε στρεβλό τόξο και τον εξόργισαν με τους βωμούς τους και προκάλεσαν τη ζηλοτυπία του με τα γλυπτά τους». Μιμούμενοι, ίσως, τους πατέρες τους στην έρημο, αντί να αναγνωρίσουν τον δοτήρα της αγίας γης, προκαλούσαν μάλλον τη ζηλοτυπία του με τα είδωλα· γι' αυτό και δικαίως, αφού εγκαταλείφθηκαν από τον Θεό, παραδίδονταν σε αιχμαλωσίες σε διάφορες εποχές. «Και τους νέους τους τους κατέφαγε η φωτιά, και οι παρθένες τους δεν πενθήθηκαν», και τα εξής, τα οποία δεν επιθυμώ να αναφέρω αναλυτικά πολυλογώντας. «Και εξέλεξε τον Δαβίδ, τον δούλο του, και τον πήρε από τα ποίμνια των προβάτων· από πίσω από εκείνα που λοχεύονταν», δηλαδή εκείνα που γεννούσαν, «τον πήρε». Διότι όταν στάλθηκε από τον Θεό ο Σαμουήλ στη Βηθλεέμ για να χρίσει βασιλιά έναν από τους γιους του Ιεσσαί, ο Ιεσσαί έφερε τους γιους του, οι οποίοι ήταν επιφανείς και πολεμιστές. Όταν, όμως, ο προφήτης κατάλαβε ότι ο Θεός δεν ευδόκησε σε αυτούς, αναζητούσε τον βασιλιά. Και αφού κλήθηκε ο Δαβίδ από τα πρόβατα και ο προφήτης γνώρισε ότι αυτός είναι ο προορισμένος από τον Θεό, τον έχρισε βασιλιά, ενώ ακόμη κυβερνούσε ο Σαούλ.

Αφού λοιπόν συγκεντρώθηκαν σε χιλιάδες και πέρασαν τον Αίμο, επιτίθενται στις δικές μας κωμοπόλεις που βρίσκονται στις παρυφές του. Οδηγοί τους στον δρόμο και συμπαραστάτες τους στη μάχη είναι εκείνοι από τους Βλάχους που επέστρεψαν στο προηγούμενο ξέρασμά τους, αυτοί που μεταστράφηκαν σε τόξο στρεβλό, στους οποίους η βασιλεία μου, σαν σε πετρώδες και άνυδρο χωράφι, έσπειρε το έλεος και έκανε μάταια αυτή την καταβολή, αυτή η άπιστη και μοιχαλίδα γενεά, η οποία αφηνίασε σαν δαμάλι, η υβρίστρια, εναντίον της οποίας ο Θεός, ο Κύριος των εκδικήσεων, δεν θα καθυστερήσει να εμφανιστεί φανερά, επειδή δεν ανέχεται πλέον τα ανόσια έργα της. Λεηλατούν λοιπόν ό,τι βρίσκεται μπροστά τους, προκαλούν κάθε είδους κακά, σφάζοντας, καταστρέφοντας, παραδίδοντας τα πάντα στο πυρ. Και καθώς εισέβαλαν στις δικές μας χώρες ταχύτερα από τη φήμη, μην βρίσκοντας σχεδόν κανέναν γενναίο αντίπαλο μπροστά τους, εξαπλώνονται και στις ιδιοκτησίες των πεδιάδων, και μερικές από αυτές ερημώνονται από αυτούς.

Επειδή, λοιπόν, αυτοί που βρίσκονταν μέσα σε αυτά τα αγαθά, και πριν εισέλθουν στη γη της επαγγελίας και μετά την είσοδό τους, παρέβησαν και οι ίδιοι την εντολή του Θεού που λέει: «Άκουε, Ισραήλ· Κύριος ο Θεός σου είναι ένας Κύριος και δεν θα προσκυνήσεις ξένο θεό» και «θυσίασαν τους γιους τους και τις κόρες τους στα δαιμόνια και έτρωγαν και έπιναν τον οίνο των σπονδών τους και προσκύνησαν αυτά που κατασκεύασαν τα δάχτυλά τους, σκότωσαν τους αγίους και λιθοβόλησαν τους προφήτες, μεταστράφηκαν σαν στρεβλό τόξο και παρόξυναν με ξένους θεούς και με τα βδελύγματά τους τον Θεό που τους έθρεψε στην έρημο και τον ξέχασαν» — τι έπραξε λοιπόν ο Κύριος που τους εξέλεξε ανάμεσα σε όλα τα έθνη; Οργίστηκε και τους αποστράφηκε; Ουδαμώς, αλλά απέστειλε τον Υιό Του για να κατακλύσει τις αμαρτίες τους, επειδή έφτασαν στο σημείο να εξομοιωθούν και αυτοί με τα έθνη, καθώς είναι γραμμένο: «Και αναμείχθηκαν με τα έθνη και έμαθαν τα έργα τους» και «ενώ βρίσκονταν σε θέση τιμής δεν το κατανόησαν». Γι' αυτό, θυμήσου σχετικά την κιβωτό, τους γιους του Νώε και τα θηρία και τα ερπετά που είχαν εισέλθει τότε σε αυτήν, όπως είπα, διηγούμενος τα σχετικά με αυτήν, ότι δηλαδή ο μεν Νώε αποτελεί τύπο του Χριστού, οι δε γιοι του τύπο του λαού που βρισκόταν υπό τον νόμο, ενώ τα θηρία και τα ερπετά τύπο των εθνών.

Νεκρή, λοιπόν, είναι μια τέτοια πίστη γι' αυτόν τον λόγο, ή μάλλον νεκροί είναι εκείνοι που την κατέχουν χωρίς τα έργα. Διότι η πίστη στον Θεό ζει πάντοτε και, όντας ζωντανή, ζωοποιεί εκείνους που προσέρχονται με αγαθή πρόθεση και την αποδέχονται, η οποία ακόμη και πριν από την τήρηση των εντολών, ανέστησε πολλούς από τον θάνατο στη ζωή και τους φανέρωσε τον Χριστό και Θεό. Και επρόκειτο, εάν παρέμεναν στις εντολές Του και τις τηρούσαν μέχρι θανάτου, να διαφυλαχθούν και οι ίδιοι από αυτές —όπως δηλαδή ακριβώς είχαν γίνει μόνο από την πίστη. Επειδή όμως στράφηκαν πίσω σαν στρεβλό τόξο και εμπλάκηκαν ξανά στις προηγούμενες πράξεις τους, εύλογα αμέσως βρέθηκαν να έχουν ναυαγήσει ως προς την πίστη και στέρησαν δυστυχώς τους εαυτούς τους από τον αληθινό πλούτο, που είναι ο Χριστός ο Θεός. Για να μην το πάθουμε και εμείς αυτό, ας τηρήσουμε, παρακαλώ, τις εντολές του Θεού με όση δύναμη έχουμε, ώστε να απολαύσουμε και τα παρόντα και τα μέλλοντα αγαθά, εννοώ βέβαια την ίδια τη θέα του Χριστού, την οποία είθε όλοι μας να αξιωθούμε να επιτύχουμε με τη χάρη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.