Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 77:6

Υιοί που πρόκειται να γεννηθούν. Με αυτά εννοεί τους αγίους μαθητές του Σωτήρος, οι οποίοι αναγγέλλουν στους υιούς τους τα θαυμάσια που επετέλεσε ο Χριστός· δηλαδή σε εκείνους που προσήλθαν στην πίστη μέσω αυτών. Και να μη λησμονήσουν τα έργα του Θεού. Αυτά θα τους διηγηθούν, μέσω των οποίων θα μπορέσουν να αναγνωρίσουν τον Θεό ως τη μοναδική τους ελπίδα.

Γι' αυτό στην αρχή των προκειμένων έλεγε: «Προσέξτε, λαέ μου, τον νόμο μου»· πλην όμως τον παλαιό νόμο και την παλαιά διαμαρτυρία (διότι έτσι ερμήνευσε ο Σύμμαχος λέγοντας: «Και έστησε διαμαρτυρία στον Ιακώβ») τα παρέδωσε στον προηγούμενο λαό, δίνοντάς τους την εντολή να τα κάνουν γνωστά στους υιούς και στους απογόνους τους, ώστε να μη διαφύγουν από την προσοχή καμίας γενεάς, αλλά να παραμείνει η διδασκαλία του νόμου και σε όσους επρόκειτο να γεννηθούν μετά από αυτούς. Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Για να γνωρίσει μια άλλη γενεά, οι υιοί που πρόκειται να γεννηθούν και να εγερθούν, και θα τα αναγγείλουν στους δικούς τους υιούς». Το δε συμπέρασμα της μελέτης του νόμου και ο σκοπός της ήταν αυτός: Να εναποθέτουν στον Θεό την ελπίδα τους, και να μην ξεχνούν τα έργα του Θεού, και να εκζητούν τις εντολές του· για να μη γίνουν σαν τους πατέρες τους, γενεά σκολιά και παραπικραίνουσα· μια γενεά η οποία δεν κατηύθυνε ορθά την καρδιά της, και δεν στάθηκε πιστό απέναντι στον Θεό το πνεύμα της. Και ποια ήταν η προηγούμενη γενεά των πατέρων, παρά εκείνη που υπήρξε κατά την εποχή του ίδιου του Μωυσή; Εξαιτίας της οποίας ο Μωυσής, αφού έλαβε τις πλάκες της νομοθεσίας, τις συνέτριψε· έτσι λοιπόν και ο ίδιος ο Μωυσής γενεά σκολιά και διεστραμμένη τους αποκαλούσε, απευθυνόμενος πρόσωπο με πρόσωπο σε αυτούς και λέγοντας: «Τέκνα γεμάτα ψεγάδια, γενεά σκολιά και διεστραμμένη, αυτά ανταποδίδετε στον Κύριο; Τέτοιος, λοιπόν, μωρός και καθόλου σοφός λαός είστε;»

ΙΘ΄. Και τα υπόλοιπα, όσα ακολούθησαν αυτά: ο στύλος της νεφέλης που επισκίαζε την ημέρα, ο στύλος του πυρός που φώτιζε τη νύχτα, και οι δύο λειτουργώντας ως καθοδηγητές· ο άρτος που έπεφτε σαν βροχή στην έρημο, η τροφή που στελνόταν από τον ουρανό, το μεν ένα σύμμετρο με την ανάγκη, το δε άλλο ξεπερνώντας την ανάγκη· το νερό από την πέτρα, που άλλοτε ανέβλυζε και άλλοτε γινόταν γλυκό· ο Αμαλήκ που καταπολεμήθηκε με την προσευχή και με το άρρητο και μυστικό σχήμα των χεριών· ο ήλιος που σταμάτησε, η σελήνη που συγκρατήθηκε, και ο Ιορδάνης που ανακόπηκε· τα τείχη που κατακρημνίστηκαν με την κυκλική περιφορά των ιερέων, με τον ήχο των σαλπίγγων, και με έναν αριθμό που έκρυβε δύναμη· η γη και το δέρας, που εναλλάξ βρέχονταν και παρέμεναν άβροχα· η δύναμη στις τρίχες, που αντισταθμιζε ολόκληρη στρατιά· οι λίγοι επίλεκτοι που ήπιαν το νερό με τη γλώσσα τους, στους οποίους ανατέθηκε η νίκη, και οι οποίοι νίκησαν, σύμφωνα με τις ελπίδες, ο μικρός αυτός αριθμός τις πολλές χιλιάδες. Τι χρειάζεται να απαριθμώ ένα προς ένα όσα θαυματούργησε ο ίδιος ο Χριστός κατά τη σωτήρια παρουσία και σάρκωσή Του, και όσα μετά από Εκείνον και μέσω Αυτού θαυματούργησαν οι ιεροί Του απόστολοι και οι υπηρέτες του Λόγου; Πόσα βιβλία και μνήμες τα διασώζουν αυτά; Ώστε να γνωρίσει η επόμενη γενεά, και οι διαδοχικές γενιές, τα θαύματα της δυνάμεως του Θεού.

Για να γνωρίσει: Διότι οι προφήτες προέλεγαν ότι τα έθνη αποτελούν άλλη γενεά, επειδή σε αυτά θα φυλάσσονταν τα μυστήρια του Χριστού, ως σε υιούς. Και θα αναστηθούν: Διότι τα έθνη, αν και πεπτωκότα, αναστήθηκαν και παρέδωσαν στα τέκνα τους τα της πίστεως και δεν θα εκλείψουν. Για να θέσουν: Διότι η ελπίδα των εθνών είναι ο Θεός [και στον παρόντα αιώνα και στον μέλλοντα]. Και να μην λησμονήσουν: Διότι τα έθνη δεν δύνανται πλέον να λησμονήσουν τη χάρη του Χριστού [και Θεού]. Και τις εντολές: Διότι όλα, όσα ενετείλατο ο Θεός στον πιστό λαό, και τα επιζητεί και τα φυλάσσει <τα αινεί>. Για να μην γίνουν: Μήπως τυχόν πάλι δουλεύσουν <πιστέψουν> στα είδωλα (στην ειδωλολατρία), όπως οι πρόγονοί τους. Γενεά σκολιά: Υπαινίσσεται (λέγει) την ιουδαϊκή γενεά. Γενεά η οποία: Διότι, αν και πολλές φορές και κατά καιρούς ευεργετήθηκε το έθνος των Ιουδαίων από τον Θεό, η καρδιά τους δεν έγινε ευθεία προς τον Θεό. Και δεν έδειξε εμπιστοσύνη: Διότι, μολονότι έγιναν τόσα πολλά θαύματα ανάμεσά τους, ποτέ δεν πίστεψαν ολόψυχα στον Θεό. Υιοί Εφραίμ: Από ένα μέρος του υπαινίσσεται ολόκληρο το έθνος (γένος) των Ιουδαίων ως έτοιμο για πόλεμο εναντίον του Θεού. Εστράφησαν: Λόγω της ασέβειάς τους πολλές φορές έπεφταν στους πολέμους (στους εχθρούς). Δεν φύλαξαν: Διότι πάντοτε υπήρξαν ανυπάκουοι στον Θεό. Και στον νόμο: Διότι ποτέ δεν πειθάρχησαν στον Θεό. Και λησμόνησαν: Ως αχάριστο γένος, πάντοτε λησμονούσαν.

Διότι είναι φανερό ότι ο Θεός πάλεψε με μορφή ανθρώπου, και το ότι κρατείται από αυτόν το φανερώνει με τα εξής λόγια: «Άφησέ με, διότι ανέτειλε η αυγή»· στα οποία αποκρίθηκε ο Ιακώβ: «Δεν θα σε αφήσω, εάν δεν με ευλογήσεις». Εκείνο, λοιπόν, το θαύμα ήταν μαρτυρία, την οποία ο Χριστός έθεσε και ως υπόμνηση της δικής του κατά σάρκα θεοφανείας. Και έθεσε νόμο στον Ισραήλ. Όσα ενετείλατο στους πατέρες μας, για να τα κάνουν γνωστά στους γιους τους. Για τον λόγο αυτόν, λέει, έθεσε νόμο στον Ισραήλ, αν και αυτοί επρόκειτο να τον παραβούν και να αθετήσουν τις νομικές διατάξεις, ώστε να γνωρίσει στους γιους τους (και είπαμε ότι αυτοί είναι όσοι από τα έθνη επιστρέφουν) όσα ενετείλατο στους πατέρες μας. Επομένως, για χάρη μας δέχεται ο λαός των Ιουδαίων τη νομοθεσία· διότι εμείς τηρούμε τον νόμο κατά το πνεύμα και σύμφωνα με τον σκοπό του νομοθέτη. Αυτό το φανερώνουν σαφέστερα τα επόμενα: «Για να γνωρίσει μια άλλη γενεά». Ποια; «Οι γιοι που θα γεννηθούν». Βλέπεις ότι μιλάει για τα έθνη; Διότι αυτά δεν είχαν ακόμη γεννηθεί στην ευσέβεια· αλλά επρόκειτο να γεννηθούν μέσω του βαπτίσματος· γι' αυτό και δικαίως ονομάζονταν «γιοι που θα γεννηθούν»· αλλά και επειδή είχαν ξεπέσει εξαιτίας της ειδωλολατρίας. Ορθώς λοιπόν η προφητεία προλέγει γι' αυτούς τη μελλοντική ανάσταση μέσω της πίστεως στον Χριστό: «Και θα αναστηθούν και θα τα αναγγείλουν στους γιους τους· ώστε να θέσουν την ελπίδα τους στον Θεό, και να μην ξεχάσουν τα έργα του Θεού, αλλά να εκζητήσουν τις εντολές του».

ΨΑΛΜΟΣ ΟΖ΄. «Και ανέστησε μαρτύριο στον Ιακώβ». Μαρτύριο ονομαζόταν η Σκηνή του Μαρτυρίου, στην οποία βρισκόταν τοποθετημένη η Κιβωτός της Διαθήκης, και μέσα στην Κιβωτό ο νόμος, καθώς και τα Χερουβείμ, και το ιλαστήριο, και η λυχνία, και η τράπεζα, και η πρόθεση των άρτων. «Για να γνωρίσει μια άλλη γενεά». Βλέπεις ότι μιλάει για τα έθνη· διότι αυτά δεν είχαν ακόμη γεννηθεί στην ευσέβεια· επρόκειτο δηλαδή να γεννηθούν μέσω του βαπτίσματος· γι' αυτό και δικαίως ονομάζονταν υιοί που επρόκειτο να γεννηθούν. Αυτό είναι αληθινά η γνώση του Θεού, το να μεταδώσει κανείς και σε άλλους τη γνώση, και να δημιουργήσει υιούς με τη μαθητεία των εντολών· πράγμα το οποίο έπραξαν με σαφήνεια εκείνοι που πίστεψαν στον Χριστό. Διότι δεν στέρησαν από κανέναν τη θεογνωσία, ούτε, όπως εκείνοι που είχαν προηγουμένως πιστέψει, θέλησαν να αποκλείσουν την είσοδο στους άλλους· αλλά προτρέπουν να έχουν την ελπίδα τους στον Θεό. «Για να θέσουν την ελπίδα τους στον Θεό». Αυτά κηρύσσονται σε όλους, στους οικείους και στους ξένους, στην εκκλησία, μέσα στην οποία ο Παύλος βροντοφωνάζει προς όλους:

Βίος και πολιτεία, ομολογία και μερική διήγηση των θαυμάτων του εν αγίοις πατρός ημών Κλήμεντος, επισκόπου Βουλγάρων, η οποία συγγράφηκε από τον αγιώτατο και αοίδιμο αρχιεπίσκοπο της Πρώτης Ιουστινιανής και πάσης Βουλγαρίας, κύριο Θεοφύλακτο, ο οποίος διετέλεσε στην Κωνσταντινούπολη μαΐστωρ των ρητόρων. Ελάτε, τέκνα, ακούστε με, ελάτε και θα σας διηγηθώ, όλοι όσοι φοβάστε τον Θεό, ώστε να γνωρίσει η άλλη γενεά, οι υιοί που θα γεννηθούν, και ο λαός που δημιουργείται να αινέσει τον Κύριο. Αυτά βέβαια είπε ο Δαβίδ, και εμείς μαζί με αυτόν σήμερα. Διότι πρέπει η θεία μεγαλοσύνη να διηγείται πάντοτε και προς όλους, όχι μόνο για τούτο, ότι δηλαδή δεν υπάρχει αριθμός στην αίνεση του Θεού, όπως πιστεύουμε, αφού όσα και αν εξαγγείλουμε ή μιλήσουμε, αυτά που παραλείπονται είναι πολλαπλάσια από κάθε αριθμό. αλλά διότι και σε εκείνους που είναι πιο ράθυμοι και νυστάζουν ως προς την εργασία του καλού, η μεγαλοπρέπεια των θαυμασίων του Θεού που κηρύττεται γίνεται αφορμή για αφύπνιση.