Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 77:67

Και πάταξε τους εχθρούς του στα οπίσθια. Αυτό το αναφέρει επειδή πάταξε τους Αζωτίους και τους Ασκαλωνίτες στις έδρες τους, μέχρις ότου απέστειλαν πίσω την κιβωτό. Και απέρριψε το σκήνωμα του Ιωσήφ. Αυτό το αναφέρει επειδή η Σηλώμ βρισκόταν στο μερίδιο του Ιωσήφ· ο δε Εφραίμ ήταν υιός του Ιωσήφ.

Και εξέλεξε τη φυλή Ιούδα. Διότι από αυτήν ανέδειξε τους βασιλείς, πρώτος εκ των οποίων ήταν ο Δαβίδ. Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι εξέλεξε φυλή αντί φυλής, την Ιούδα αντί της Ιωσήφ· και τόπο αντί τόπου, το όρος Σιών αντί της Σηλώμ.

Τους ελέγχει δε και ο παρών ψαλμός, προχωρώντας στη συνέχεια και λέγοντας για αυτούς: «Απέρριψε το σκήνωμα του Ιωσήφ, και τη φυλή του Εφραίμ δεν εξέλεξε»· και πάλι: «Και απέρριψε τη σκηνή της Σηλώμ, το σκήνωμα όπου κατοίκησε ανάμεσα στους ανθρώπους»· και παρουσιάζει την αιτία λέγοντας: «Μεταστράφηκαν σε στρεβλό τόξο. Και τον παρόργισαν στους λόφους τους, και με τα γλυπτά τους προκάλεσαν τη ζηλοτυπία του». Δικαιολογημένα, λοιπόν, έχει ειπωθεί και στα προκείμενα: «Οι υιοί του Εφραίμ, ενώ τέντωναν και έριχναν με το τόξο, στράφηκαν σε φυγή σε ημέρα πολέμου».

Και αποστέλλουν την κιβωτό του Θεού στην Ασκάλωνα. Και φώναξαν οι Ασκαλωνίτες λέγοντας: «Γιατί φέρατε σε εμάς την κιβωτό του Θεού, για να μας θανατώσετε;». Και προσθέτει στη συνέχεια: «Ότι προκλήθηκε θανατηφόρα σύγχυση σε όλη την πόλη, πάρα πολύ βαριά, όταν εισήλθε εκεί η κιβωτός του Θεού· και αυτοί που έζησαν και αυτοί που πέθαναν χτυπήθηκαν στις έδρες (στα οπίσθια)· και ανέβηκε η κραυγή της πόλης μέχρι τον ουρανό». Γι' αυτά ακριβώς έχει λεχθεί στον παρόντα ψαλμό: «Και πάταξε τους εχθρούς του στα οπίσθια· αιώνιο όνειδος τους έδωσε». Διότι ήταν όνειδος το να πληγούν στις έδρες τους, ως άνθρωποι που ακολασταίνουν με εκείνα τα μέρη του σώματος. Τους μεν εχθρούς έτσι τους τιμώρησε· τους δε δικούς του τους αντιμετώπισε διαφορετικά. Γι' αυτό ειπώθηκε: «Και απώθησε το σκήνωμα του Ιωσήφ». Ποιο είναι δε αυτό, παρά η Σηλώμ; Διότι αυτή ανήκε στην κληρονομιά του Εφραίμ· και ο Εφραίμ ήταν γιος του Ιωσήφ. Γι' αυτό προσθέτει: «Και απώθησε το σκήνωμα του Ιωσήφ, και τη φυλή του Εφραίμ δεν την εξέλεξε»· μολονότι αυτήν είχε πρώτα εκλέξει, και το σκήνωμα του Ιωσήφ είχε πρώτα τιμήσει. Γι' αυτό και η Σηλώμ περιήλθε σε έσχατη ερήμωση.

Στον προηγούμενο ψαλμό, όταν μνημόνευε τον Ιωσήφ, έλεγε ότι δεν είχε απορριφθεί ο ίδιος ο Ιωσήφ, αλλά το σκήνωμά του, μέσω του στίχου: «Και απέρριψε το σκήνωμα του Ιωσήφ, και δεν εξέλεξε τη φυλή Εφραίμ», όπου ο λόγος υποδήλωνε τον τόπο στη Σηλώμ· επειδή η Σηλώμ βρισκόταν στον κλήρο της φυλής του Ιωσήφ. Σε αυτά εδώ όμως κάνει μνεία στον Ιακώβ και στον τόπο του· υποδηλώνοντας αφενός με τον Ιακώβ τους απογόνους του θεοφιλούς άνδρα, και σημαίνοντας αφετέρου με τον τόπο του την Ιερουσαλήμ, η οποία συνέβη να ερημωθεί κατά τους χρόνους του Αντιόχου. Έπειτα στη συνέχεια προσθέτει: «Μη θυμηθείς τις παλαιές μας ανομίες».

«και οι παρθένοι» Διότι οι παρθένοι τους έγιναν αιχμάλωτες από τους Χαλδαίους και δεν υπήρχε κανείς να τις πενθήσει, ούτε νυμφίος, ούτε πατέρας, ούτε μητέρα· να εννοήσεις δε εδώ και τις συναγωγές τους. «οι ιερείς τους» Διότι μέσα στον ίδιο τον ναό κατασφάχτηκαν. «και οι χήρες» Διότι και αυτές αρπάχτηκαν βίαια και δεν υπήρχε κανείς να κλάψει γι' αυτές. «και εγέρθηκε» Λόγω της πολλής του μακροθυμίας θεωρήθηκε ότι εγέρθηκε σαν από ύπνο. «ως δυνατός» Όπως ένας δυνάστης (δυνατός) που συνήλθε από μέθη και ύπνο και κινεί το κεφάλι του με ορμή, με τον ίδιο τρόπο οργισμένος ο Θεός πάταξε ολοκληρωτικά τους Ιουδαίους. «και επάταξε» Διότι, επειδή ήταν εχθροί του Θεού, τους πάταξε (τους Ιουδαίους), ώστε να μην είναι πλέον λαός του Θεού. «όνειδος αιώνιο» Διότι μέχρι τη συντέλεια του αιώνος (και στον παρόντα αιώνα και στον μέλλοντα), αλλά και μετά τη συντέλεια, το όνειδός τους παραμένει ανεξάλειπτο. «και απέρριψε» Αναφερόμενος σε ένα μέρος, εννοεί ολόκληρο το έθνος των Ιουδαίων. «και τη φυλή» Δηλαδή, εμίσησε (και) τις καρποφορίες τους.

Διότι το όνομα Εφραίμ ερμηνεύεται «καρποφορία». Και εξέλεξε αυτούς που εξομολογούνται· διότι το όνομα Ιούδας ερμηνεύεται «εξομολόγηση». Να εννοείς όμως και το κατά σάρκα: διότι από τον Ιούδα ανέτειλε ο Κύριος. Ως «όρος» να εννοείς την Εκκλησία·

Διότι, τι έκανε λοιπόν και τώρα; Επάταξε τους εχθρούς του προς τα πίσω, και τους παρέδωσε σε αιώνιο όνειδος. Υπάρχουν εκείνοι τους οποίους ο Θεός επάταξε προς τα εμπρός, αυτοί δηλαδή για τους οποίους η πληγή απέβη προς ωφέλεια, και η μάστιγα τους έκανε να προσκολληθούν στη δικαιοσύνη· προς τα πίσω όμως, επάταξε όσους σκληρύνονται με τις τιμωρίες, όπως ακριβώς και ο Φαραώ· σε αυτούς δίνει αιώνιο όνειδος. Διότι οι πληγές των υπερβολικά πονηρών γίνονται παράδειγμα για όσους νοσούν αμετανόητα. Ή διότι με τη φράση «προς τα πίσω», ονόμασε με σεμνό τρόπο την πάθηση της έδρας. Και απέρριψε το σκήνωμα του Ιωσήφ, και δεν εξέλεξε τη φυλή του Εφραίμ.