Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 77:7

Υιοί που πρόκειται να γεννηθούν. Με αυτά εννοεί τους αγίους μαθητές του Σωτήρος, οι οποίοι αναγγέλλουν στους υιούς τους τα θαυμάσια που επετέλεσε ο Χριστός· δηλαδή σε εκείνους που προσήλθαν στην πίστη μέσω αυτών. Και να μη λησμονήσουν τα έργα του Θεού. Αυτά θα τους διηγηθούν, μέσω των οποίων θα μπορέσουν να αναγνωρίσουν τον Θεό ως τη μοναδική τους ελπίδα.

Για να μη γίνουν σαν τους πατέρες τους. Οι απόστολοι, λέει, θα αναγγείλουν τους αίνους του Θεού σε όσους διαπαιδαγωγούνται μέσω αυτού, ώστε να εκζητήσουν τις εντολές του Θεού και να μη μιμηθούν την κακοδαιμονία των πατέρων τους. Διότι εκείνη η γενεά, λέει, δεν είχε ευθεία την καρδιά της προς τον Θεό, ούτε το πνεύμα της είχε πίστη στον Θεό. Μια γενεά η οποία δεν κατηύθυνε την καρδιά της. Επειδή εκείνοι δεν απέκτησαν βέβαιη πίστη στον Θεό, μη θέλοντας να βαδίσουν την ευθεία πορεία, αλλά έχοντας διαμορφώσει φρόνημα αντίθετο προς τους θείους θεσμούς.

Γι' αυτό στην αρχή των προκειμένων έλεγε: «Προσέξτε, λαέ μου, τον νόμο μου»· πλην όμως τον παλαιό νόμο και την παλαιά διαμαρτυρία (διότι έτσι ερμήνευσε ο Σύμμαχος λέγοντας: «Και έστησε διαμαρτυρία στον Ιακώβ») τα παρέδωσε στον προηγούμενο λαό, δίνοντάς τους την εντολή να τα κάνουν γνωστά στους υιούς και στους απογόνους τους, ώστε να μη διαφύγουν από την προσοχή καμίας γενεάς, αλλά να παραμείνει η διδασκαλία του νόμου και σε όσους επρόκειτο να γεννηθούν μετά από αυτούς. Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Για να γνωρίσει μια άλλη γενεά, οι υιοί που πρόκειται να γεννηθούν και να εγερθούν, και θα τα αναγγείλουν στους δικούς τους υιούς». Το δε συμπέρασμα της μελέτης του νόμου και ο σκοπός της ήταν αυτός: Να εναποθέτουν στον Θεό την ελπίδα τους, και να μην ξεχνούν τα έργα του Θεού, και να εκζητούν τις εντολές του· για να μη γίνουν σαν τους πατέρες τους, γενεά σκολιά και παραπικραίνουσα· μια γενεά η οποία δεν κατηύθυνε ορθά την καρδιά της, και δεν στάθηκε πιστό απέναντι στον Θεό το πνεύμα της. Και ποια ήταν η προηγούμενη γενεά των πατέρων, παρά εκείνη που υπήρξε κατά την εποχή του ίδιου του Μωυσή; Εξαιτίας της οποίας ο Μωυσής, αφού έλαβε τις πλάκες της νομοθεσίας, τις συνέτριψε· έτσι λοιπόν και ο ίδιος ο Μωυσής γενεά σκολιά και διεστραμμένη τους αποκαλούσε, απευθυνόμενος πρόσωπο με πρόσωπο σε αυτούς και λέγοντας: «Τέκνα γεμάτα ψεγάδια, γενεά σκολιά και διεστραμμένη, αυτά ανταποδίδετε στον Κύριο; Τέτοιος, λοιπόν, μωρός και καθόλου σοφός λαός είστε;»

Για να γνωρίσει: Διότι οι προφήτες προέλεγαν ότι τα έθνη αποτελούν άλλη γενεά, επειδή σε αυτά θα φυλάσσονταν τα μυστήρια του Χριστού, ως σε υιούς. Και θα αναστηθούν: Διότι τα έθνη, αν και πεπτωκότα, αναστήθηκαν και παρέδωσαν στα τέκνα τους τα της πίστεως και δεν θα εκλείψουν. Για να θέσουν: Διότι η ελπίδα των εθνών είναι ο Θεός [και στον παρόντα αιώνα και στον μέλλοντα]. Και να μην λησμονήσουν: Διότι τα έθνη δεν δύνανται πλέον να λησμονήσουν τη χάρη του Χριστού [και Θεού]. Και τις εντολές: Διότι όλα, όσα ενετείλατο ο Θεός στον πιστό λαό, και τα επιζητεί και τα φυλάσσει <τα αινεί>. Για να μην γίνουν: Μήπως τυχόν πάλι δουλεύσουν <πιστέψουν> στα είδωλα (στην ειδωλολατρία), όπως οι πρόγονοί τους. Γενεά σκολιά: Υπαινίσσεται (λέγει) την ιουδαϊκή γενεά. Γενεά η οποία: Διότι, αν και πολλές φορές και κατά καιρούς ευεργετήθηκε το έθνος των Ιουδαίων από τον Θεό, η καρδιά τους δεν έγινε ευθεία προς τον Θεό. Και δεν έδειξε εμπιστοσύνη: Διότι, μολονότι έγιναν τόσα πολλά θαύματα ανάμεσά τους, ποτέ δεν πίστεψαν ολόψυχα στον Θεό. Υιοί Εφραίμ: Από ένα μέρος του υπαινίσσεται ολόκληρο το έθνος (γένος) των Ιουδαίων ως έτοιμο για πόλεμο εναντίον του Θεού. Εστράφησαν: Λόγω της ασέβειάς τους πολλές φορές έπεφταν στους πολέμους (στους εχθρούς). Δεν φύλαξαν: Διότι πάντοτε υπήρξαν ανυπάκουοι στον Θεό. Και στον νόμο: Διότι ποτέ δεν πειθάρχησαν στον Θεό. Και λησμόνησαν: Ως αχάριστο γένος, πάντοτε λησμονούσαν.

Διότι είναι φανερό ότι ο Θεός πάλεψε με μορφή ανθρώπου, και το ότι κρατείται από αυτόν το φανερώνει με τα εξής λόγια: «Άφησέ με, διότι ανέτειλε η αυγή»· στα οποία αποκρίθηκε ο Ιακώβ: «Δεν θα σε αφήσω, εάν δεν με ευλογήσεις». Εκείνο, λοιπόν, το θαύμα ήταν μαρτυρία, την οποία ο Χριστός έθεσε και ως υπόμνηση της δικής του κατά σάρκα θεοφανείας. Και έθεσε νόμο στον Ισραήλ. Όσα ενετείλατο στους πατέρες μας, για να τα κάνουν γνωστά στους γιους τους. Για τον λόγο αυτόν, λέει, έθεσε νόμο στον Ισραήλ, αν και αυτοί επρόκειτο να τον παραβούν και να αθετήσουν τις νομικές διατάξεις, ώστε να γνωρίσει στους γιους τους (και είπαμε ότι αυτοί είναι όσοι από τα έθνη επιστρέφουν) όσα ενετείλατο στους πατέρες μας. Επομένως, για χάρη μας δέχεται ο λαός των Ιουδαίων τη νομοθεσία· διότι εμείς τηρούμε τον νόμο κατά το πνεύμα και σύμφωνα με τον σκοπό του νομοθέτη. Αυτό το φανερώνουν σαφέστερα τα επόμενα: «Για να γνωρίσει μια άλλη γενεά». Ποια; «Οι γιοι που θα γεννηθούν». Βλέπεις ότι μιλάει για τα έθνη; Διότι αυτά δεν είχαν ακόμη γεννηθεί στην ευσέβεια· αλλά επρόκειτο να γεννηθούν μέσω του βαπτίσματος· γι' αυτό και δικαίως ονομάζονταν «γιοι που θα γεννηθούν»· αλλά και επειδή είχαν ξεπέσει εξαιτίας της ειδωλολατρίας. Ορθώς λοιπόν η προφητεία προλέγει γι' αυτούς τη μελλοντική ανάσταση μέσω της πίστεως στον Χριστό: «Και θα αναστηθούν και θα τα αναγγείλουν στους γιους τους· ώστε να θέσουν την ελπίδα τους στον Θεό, και να μην ξεχάσουν τα έργα του Θεού, αλλά να εκζητήσουν τις εντολές του».

Διότι αυτό είναι όντως η γνώση του Θεού, το να μεταδώσει κανείς και σε άλλους τη γνώση, και να δημιουργήσει υιούς μέσω της μαθητείας των εντολών. Αυτό ακριβώς έπραξαν με σαφήνεια όσοι πίστεψαν στον Χριστό. Διότι δεν φθόνησαν και δεν στέρησαν από κανέναν τη θεογνωσία. Ούτε όσοι πρόλαβαν και πίστεψαν επιθυμούν να αποκλείσουν την οδό για τους άλλους. Αντιθέτως, τους προτρέπουν να στηρίζουν την ελπίδα τους στον Θεό, να μην ξεχνούν τα έργα του Θεού και να αναζητούν τις εντολές Του. Διότι αυτά κηρύσσονται καθημερινά από την Εκκλησία σε όλους, στους δικούς της και στους ξένους. Μέσα σε αυτήν, ο Παύλος βροντοφωνάζει προς όλους και προς όλες: Παιδιά μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες τοκετού, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας. Δεν έπρατταν όμως έτσι οι γραμματείς και οι Φαρισαίοι, οι οποίοι έπαιρναν το κλειδί της γνώσης και δεν επέτρεπαν σε κανέναν να εισέλθει. Διότι αυτό ακριβώς φανέρωσε ο Κύριος ελέγχοντάς τους αυστηρά, όπως αναφέρουν τα όσα ακολουθούν:

ΨΑΛΜΟΣ ΟΖ΄. «Και ανέστησε μαρτύριο στον Ιακώβ». Μαρτύριο ονομαζόταν η Σκηνή του Μαρτυρίου, στην οποία βρισκόταν τοποθετημένη η Κιβωτός της Διαθήκης, και μέσα στην Κιβωτό ο νόμος, καθώς και τα Χερουβείμ, και το ιλαστήριο, και η λυχνία, και η τράπεζα, και η πρόθεση των άρτων. «Για να γνωρίσει μια άλλη γενεά». Βλέπεις ότι μιλάει για τα έθνη· διότι αυτά δεν είχαν ακόμη γεννηθεί στην ευσέβεια· επρόκειτο δηλαδή να γεννηθούν μέσω του βαπτίσματος· γι' αυτό και δικαίως ονομάζονταν υιοί που επρόκειτο να γεννηθούν. Αυτό είναι αληθινά η γνώση του Θεού, το να μεταδώσει κανείς και σε άλλους τη γνώση, και να δημιουργήσει υιούς με τη μαθητεία των εντολών· πράγμα το οποίο έπραξαν με σαφήνεια εκείνοι που πίστεψαν στον Χριστό. Διότι δεν στέρησαν από κανέναν τη θεογνωσία, ούτε, όπως εκείνοι που είχαν προηγουμένως πιστέψει, θέλησαν να αποκλείσουν την είσοδο στους άλλους· αλλά προτρέπουν να έχουν την ελπίδα τους στον Θεό. «Για να θέσουν την ελπίδα τους στον Θεό». Αυτά κηρύσσονται σε όλους, στους οικείους και στους ξένους, στην εκκλησία, μέσα στην οποία ο Παύλος βροντοφωνάζει προς όλους:

Αυτός ο ψαλμός είναι εξ ολοκλήρου διηγηματικός, αναφερόμενος στις θείες ευεργεσίες και στην αγνωμοσύνη των Ιουδαίων. Γι' αυτό επιθυμώ να προσπεράσω εκουσίως όσους από τους στίχους περιέχουν ταυτολογία και είναι ευκολονόητοι. «Και ανέστησε», λέει, «μαρτύριο στον Ιακώβ», δηλαδή τον Χριστό από τη φυλή του Ιούδα, «και έθεσε νόμο στον Ισραήλ», «για να θέτουν την ελπίδα τους στον Θεό και να μην ξεχνούν τα έργα του Θεού, ούτε να γίνουν σαν τους πατέρες τους, γενεά διεστραμμένη και στασιαστική». Δες τα εγκώμια των Ιουδαίων· πώς είχαν την κακία και τη σκληροκαρδία σαν πατροπαράδοτη κληρονομιά. «Οι γιοι του Εφραίμ, ενώ τέντωναν το τόξο και έριχναν βέλη, τράπηκαν σε φυγή σε ημέρα πολέμου».