Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 77:70

Διότι, σαν ποταμός γεμάτος από ύδατα που αναβλύζουν για την αιώνια ζωή, σε αντίθεση με αυτούς τους ορατούς και επίγειους ποταμούς, χορηγεί άφθονες τις εκροές της ενέργειάς της. Διότι το ρεύμα της δεν στερεύει, όπως ενίοτε συμβαίνει σε εκείνους, ούτε υφίσταται ανόδους και καθόδους της στάθμης όπως αυτοί, ούτε περιορίζεται στο ένα ή στο άλλο μέρος σύμφωνα με εκείνους, αλλά πάντοτε είναι πλήρης και επαρκεί για όλους. Και καθώς απορρέει σε αυτούς που μετέχουν στο πλήρωμά της, παραμένει το ίδιο γεμάτη, και, έχοντας έτσι άφθονη τη χάρη, δεν γνωρίζει να μεταδίδεται και να μερίζεται με βάση την ηλικία. Διότι τα αμέτρητα αγαθά δεν μετρώνται με τον όγκο των σωμάτων, αλλά συνδυάζονται και φανερώνονται με την ευγένεια και την καθαρότητα της ψυχής. Γι' αυτόν τον λόγο, άλλοτε μεν συμπορεύεται με τον Σαμουήλ, ο οποίος ακόμη ανατρεφόταν με γάλα, και άλλοτε αναλαμβάνει τον Δαβίδ μέσα από τα ίδια τα ποίμνια των προβάτων, ξεχωρίζοντάς τον από τους αδελφούς του, από τους οποίους θεωρούνταν παραμελημένος εξαιτίας της νεαρής του ηλικίας.

Δεν είναι καθόλου παράδοξο, ούτε μπορεί κανείς να καταδείξει κάποια διαφορά σε τούτο, στο να ειπωθεί δηλαδή ότι ο Κύριος «ανέλαβε» σάρκα ή ότι «έλαβε» τέλεια ενανθρώπηση, ή όπως συμβαίνει πολλές φορές σε εμάς πολλές λέξεις να χρησιμοποιούνται ομώνυμα. Διότι, λέει: «ο Κύριος αναλαμβάνει τους πράους» και «με ανέλαβε από τα ποίμνια των προβάτων», καθώς και «ανελήφθη» και «είπαν δύο άνδρες: γιατί στέκεστε, άνδρες Γαλιλαίοι; αυτός που ανελήφθη από εσάς». Και γενικά το «αναλαμβάνω» δεν εμπεριέχει κάποια διαφορά όταν λέμε ότι «ανέλαβε» ή «έλαβε» ή «ανέπλασε» στον εαυτό Του τη δική Του ενανθρώπηση, ούτε μας θορυβούν με αφορμή αυτή τη λέξη εκείνοι που θέλουν να εγείρονται εναντίον των ακεραίων και που λέγουν ότι δεν πρέπει να εκφραζόμαστε κατ' αυτόν τον τρόπο. Και ας μη νομίσει κανείς ότι συκοφαντούμε ή ότι εκφέρουμε χλευαστικά τα λόγια αυτά σχετικά με τη συγκεκριμένη υπόθεση. Διότι πολλές φορές σκέφτηκα περί της συγγραφής αυτών, ώστε να μη νομίσει κανείς ότι εγειρόμαστε εναντίον του από έχθρα. Διότι κανείς δεν μας έβλαψε σε τίποτε, για να μιλήσω με ανθρώπινα κριτήρια, ούτε μας άρπαξε τα υπάρχοντά μας στον κόσμο. Ενώ όμως σκεφτόμουν να μη γράψω, εξαναγκάστηκα από αυτήν τούτη την αλήθεια, για να μην παραλείψω κανέναν από εκείνους που φρονούν οτιδήποτε το ενάντιο προς την πίστη, έτσι ώστε, όταν αργότερα οι θεοσεβείς τα διαβάσουν, να επιγνώσουν ότι ο λόγος μας δεν εκφέρεται ένεκα κοσμικού ζήλου.

Γι' αυτό, σύμφωνα με τον Ακύλα έχει ειπωθεί: «Και οικοδόμησε το αγίασμά του όμοια με τα υψηλά»· σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο: «Και οικοδόμησε σαν τα υψηλά το αγίασμά του»· και σύμφωνα με τους Εβδομήκοντα: «Σαν των μονοκερώτων οικοδόμησε το αγίασμά του», εφόσον εμείς κατανοούμε ως μονοκέρωτες εκείνους που επιγράφονται με το ένα κέρας στον ουρανό, τους οποίους υποδήλωνε ο Απόστολος λέγοντας: «Και σε πανήγυρη μυριάδων αγγέλων, και σε Εκκλησία πρωτοτόκων απογεγραμμένων στους ουρανούς». «Αλλά και στη γη», λέει, «την εθεμελίωσε εις τον αιώνα». Σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο: «Σαν τη γη, την οποία εθεμελίωσε εις τον αιώνα». Διότι το αγίασμα στην αισθητή και επίγεια Ιερουσαλήμ έτσι το οικοδόμησε στη γη. Επειδή, όπως ακριβώς η γη βρίσκεται στο μέσο των υδάτων σύμφωνα με τη Γραφή, έτσι και η Ιερουσαλήμ στεκόταν στο μέσο των αλλοφύλων εθνών. Γι' αυτό έχει ειπωθεί στις προφητείες: «Αυτή είναι η Ιερουσαλήμ, την οποία έθεσα στο μέσο των εθνών». Έπειτα προσθέτει σε αυτά: «Εξέλεξε», λέει, «τον Δαβίδ τον δούλο του», για τον οποίο έχει ειπωθεί: «Βρήκα τον Δαβίδ τον δούλο μου, άνδρα σύμφωνα με την καρδιά μου»· τον οποίο εξέλεξε, όχι μόνο για να βασιλεύσει πρώτος από τη φυλή του Ιούδα, αλλά και για να κριθεί άξιος να προέλθει από το σπέρμα του ο Χριστός του Θεού. Τον εξέλεξε δε, προκρίνοντάς τον αν και οι αδελφοί του ήταν πολλοί. Και τον ανέλαβε από τα ποίμνια των προβάτων, και πίσω από τις προβατίνες που γεννούσαν.

ΡΙΖʹ. Αυτή μεν λοιπόν είναι η απολογία, τόσο μεγάλη και τόσο δικαιολογημένη· ο δε Θεός της ειρήνης, αυτός που έκανε και τα δύο ένα και μας επανέφερε σε ενότητα, αυτός που καθίζει τους βασιλείς σε θρόνους, και από το χώμα εγείρει τον φτωχό, και από την κοπριά ανυψώνει τον πένητα· αυτός που εξέλεξε τον δούλο του τον Δαβίδ και τον πήρε από τα ποίμνια των προβάτων, αν και ήταν ο πιο μικρός ανάμεσα στους γιους του Ιεσσαί και ο νεότερος· αυτός που δίνει λόγο σε εκείνους που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη για την τελείωση του Ευαγγελίου, είθε ο ίδιος να κρατήσει το δεξί μας χέρι, και να μας οδηγήσει σύμφωνα με το θέλημά του, και να μας δεχθεί με δόξα, ποιμαίνοντας τους ποιμένες και οδηγώντας τους οδηγούς· ώστε να ποιμαίνουμε το ποίμνιό του με επίγνωση, και όχι με τα εργαλεία ενός άπειρου ποιμένα, το πρώτο εκ των οποίων αποτελεί ευλογία, ενώ το δεύτερο έχει οριστεί στους παλαιούς ως κατάρα· είθε ο ίδιος να δώσει δύναμη και κραταίωση στον λαό του· και να παραστήσει ο ίδιος στον εαυτό του το ποίμνιο λαμπρό και άσπιλο, και άξιο της άνω μάνδρας, στην κατοικία αυτών που ευφραίνονται, στη λαμπρότητα των αγίων· ώστε μέσα στον ναό του όλοι να αναπέμπουμε δόξα, ποίμνιο και ποιμένες μαζί, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών· στον οποίο ανήκει κάθε δόξα στους αιώνες των αιώνων.

Αλλά ας παρασιωπηθεί και αυτό το επιχείρημα, κυρίως εξαιτίας της συνάφειάς του με το συμπέρασμα που προτάθηκε για αυτό, το οποίο κατά λέξη έχει ως εξής: «Άρα, το ανθρώπινο γένος δεν σώζεται μέσω της αναλήψεως του νου και ολόκληρου του ανθρώπου, αλλά μέσω της προσλήψεως της σάρκας». Αυτό λοιπόν είναι το συμπέρασμα. Τη διαφορά όμως μεταξύ αναλήψεως και προσλήψεως ας την ερμηνεύσουν εκείνοι που έχουν εντρυφήσει στις γραμματικές ψυχρολογίες, ώστε να αναλύουν τεχνικά σε νεαρούς μαθητές τη μικρή διαφορά αυτών των μορίων του λόγου, τα οποία ονομάζονται προθέσεις. Διότι εμείς θεωρούμε ότι αυτός που έχει προσληφθεί, έχει αναληφθεί, και δεν αμφιβάλλουμε ότι αυτός που έχει αναληφθεί, έχει προσληφθεί, έχοντας διδαχθεί από τη Γραφή αυτήν ακριβώς τη χρήση του λόγου. «Μετά δόξης με προσέλαβες», λέει ο Δαβίδ· και πάλι αλλού: «Εξέλεξε τον Δαβίδ τον δούλο του και τον ανέλαβε από τα ποίμνια του πατέρα του». Επομένως, και εκείνος που προσλήφθηκε με δόξα, αναλήφθηκε, και εκείνος που αναλήφθηκε από τα ποίμνια, προσλήφθηκε. Διότι και τα δύο λέγονται για το ίδιο πρόσωπο, ώστε το τι θέλει να πει εκείνος που ισχυρίζεται ότι το μυστήριο της ανθρώπινης φύσης οικονομείται στον Μονογενή όχι με ανάληψη αλλά με πρόσληψη, ίσως ούτε ο ίδιος δεν θα μπορούσε να το εξηγήσει.

Διότι η λέξη Σιών ερμηνεύεται ως παρατηρητήριο. Μέσω της επισκοπής, δηλαδή της Εκκλησίας, επιβλέπει ο Χριστός τα δικά μας έργα. Διότι, αφού την αγάπησε ο Χριστός, την εξέλεξε. Και οικοδόμησε: η λέξη «κέρας» ερμηνεύεται ως δύναμη, ενώ «μονόκερως» είναι η ενιαία πίστη, όπως ακριβώς έχει γραφτεί: ένας Κύριος, μία πίστη, ένα βάπτισμα. Στη γη: εννοεί την Εκκλησία και την πίστη· διότι αυτά παραμένουν στον αιώνα. Και εξέλεξε: τον Χριστό εξέλεξε ο Πατέρας. Διότι λέει: Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός· επειδή από τον Δαβίδ γεννήθηκε κατά σάρκα. Και ανέλαβε: ανέλαβε τον Χριστό από τον λαό των Ιουδαίων κατά σάρκα, όπως τον Δαβίδ από τα πρόβατα. Από πίσω (κατόπιν): αναφέρεται στις εκκλησίες· διότι αυτές παντού συγκεντρώνουν πλήθη. Επειδή το πλήθος αποτελεί στράτευμα (λόχο), και αρχηγός του είναι ο Χριστός. Για να ποιμαίνει: διότι ο Χριστός βασίλευσε επί του λαού των εθνών.

Διότι δεν υπάρχουν σε αυτήν διάφοροι βαπτισμοί, όπως στους Ιουδαίους, ούτε πολλοί περισπασμοί σχετικά με τις νουμηνίες, τους καθαρμούς και τα σάββατα, ούτε πολλοί θεοί, όπως στα έθνη που παρέμειναν στην ασέβεια, αλλά Ένας Κύριος, μία πίστη, ένα βάπτισμα· γι' αυτό οι πύλες του άδη δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της· και με αυτό εννοεί τα στόματα των αιρετικών. Και εξέλεξε τον Δαβίδ τον δούλο του, και τον ανέλαβε από τα ποίμνια των προβάτων, τον πήρε από το να ακολουθεί τις προβατίνες που γεννούσαν.

Οπωσδήποτε θα ρωτήσεις, αν αναφερόταν στα μυστήρια της Εκκλησίας, για ποιον λόγο έφερε στο προσκήνιο τον Δαβίδ, ο οποίος είναι πολύ παλαιότερος από αυτά; Επειδή ήταν πατέρας και εικόνα του Χριστού. Γι' αυτό παρελήφθη από τα ποίμνια των προβάτων, και όχι από ένα ποίμνιο. Διότι ο Χριστός έχει πολλές ποίμνες, άλλες των ανθρώπων, άλλες των αγγέλων, και άλλες των λογικών και ορατών δυνάμεων· οι οποίες μάλιστα λοχεύονται, δηλαδή εγκυμονούν. Διότι δεν έχει κανένα ποίμνιο άκαρπο, αλλά όλα εξαιτίας του φόβου Του κυοφορούν και γεννούν σωτηρία. Γι' αυτό και ο Ησαΐας έλεγε: Από τον φόβο σου, Κύριε, συλλάβαμε στη γαστέρα και γεννήσαμε, πνεύμα σωτηρίας σου φέραμε πάνω στη γη. Από εκεί παρελήφθη ο Χριστός· για να κάνει τι;

«Όμως, πείρασαν περισσότερο και πίκραναν», λέει, «τον Ύψιστο Θεό και δεν φύλαξαν τα μαρτύριά του, αλλά απομακρύνθηκαν και αθέτησαν, όπως ακριβώς και οι πατέρες τους, μεταστράφηκαν σαν σε στρεβλό τόξο και τον εξόργισαν με τους βωμούς τους και προκάλεσαν τη ζηλοτυπία του με τα γλυπτά τους». Μιμούμενοι, ίσως, τους πατέρες τους στην έρημο, αντί να αναγνωρίσουν τον δοτήρα της αγίας γης, προκαλούσαν μάλλον τη ζηλοτυπία του με τα είδωλα· γι' αυτό και δικαίως, αφού εγκαταλείφθηκαν από τον Θεό, παραδίδονταν σε αιχμαλωσίες σε διάφορες εποχές. «Και τους νέους τους τους κατέφαγε η φωτιά, και οι παρθένες τους δεν πενθήθηκαν», και τα εξής, τα οποία δεν επιθυμώ να αναφέρω αναλυτικά πολυλογώντας. «Και εξέλεξε τον Δαβίδ, τον δούλο του, και τον πήρε από τα ποίμνια των προβάτων· από πίσω από εκείνα που λοχεύονταν», δηλαδή εκείνα που γεννούσαν, «τον πήρε». Διότι όταν στάλθηκε από τον Θεό ο Σαμουήλ στη Βηθλεέμ για να χρίσει βασιλιά έναν από τους γιους του Ιεσσαί, ο Ιεσσαί έφερε τους γιους του, οι οποίοι ήταν επιφανείς και πολεμιστές. Όταν, όμως, ο προφήτης κατάλαβε ότι ο Θεός δεν ευδόκησε σε αυτούς, αναζητούσε τον βασιλιά. Και αφού κλήθηκε ο Δαβίδ από τα πρόβατα και ο προφήτης γνώρισε ότι αυτός είναι ο προορισμένος από τον Θεό, τον έχρισε βασιλιά, ενώ ακόμη κυβερνούσε ο Σαούλ.

Δ'. Δεν υπάρχει τίποτα πιο φτωχικό από τις μεθόδους της αλιευτικής τέχνης που γνωρίζουμε στη ζωή, ούτε βέβαια τίποτα πιο άξεστο από την ανατροφή που σχετίζεται με αυτήν. Διότι, όσον αφορά τις άλλες τέχνες, η άσκησή τους, εκτός από το ότι προσφέρει κοινωνική συναναστροφή, αποφέρει και μεγαλύτερο κέρδος στον τεχνίτη, είτε το εξετάσει κανείς σε θεωρητικό είτε σε πρακτικό επίπεδο. Σε αυτήν όμως, εκτός από τον μοναχικό της χαρακτήρα, είναι αντίστοιχη και η σπάνη των τροφίμων, ώστε να εκπληρώνεται αυτό που λέει η Γραφή: Κάθε μόχθος του ανθρώπου είναι για το στόμα του. Διότι ντύνονται με ράκη και είναι ρυτιδωμένοι, με ατημέλητα μαλλιά και ηλιοκαμένοι, περπατούν ξυπόλυτοι και τρέχουν πάνω-κάτω, διατρίβοντας σε ακτές και σε αρκετά ερημικούς τόπους. Άλλοτε κάθονται πάνω σε βράχια, άλλοτε ατενίζουν τους βυθούς, και από εκεί προσμένουν την ψαριά. Για ποιο λόγο λοιπόν τα εξέθεσα αυτά με τόση λεπτομέρεια; Επειδή, αν και αυτή την τέχνη ασκεί ο Ιωάννης, δεν είναι αξιοκατάκριτο. Προχώρησε στο θεωρητικό επίπεδο της μεταφοράς, και θα διαπιστώσεις ότι η γνώση αυτή ταιριάζει με το γένος. Ο Δαβίδ ήταν προηγουμένως βοσκός προβάτων, και έπειτα ορίστηκε από τον Θεό να ποιμαίνει τον δούλο Του και τον Ισραήλ, την κληρονομιά Του.