Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 78:3

Και μάλιστα στις πόλεις του Ιούδα έχτισαν ολόγυρα βωμούς· και μπροστά στις θύρες των σπιτιών τους, και στις πλατείες, προσέφεραν σε αυτούς θυμίαμα. Και τα βιβλία του ψαλμού, όσα βρήκαν, αφού τα έσκισαν, τα έκαψαν στη φωτιά. Και προστίθεται: Και πολλοί στον Ισραήλ οχυρώθηκαν με σταθερότητα ώστε να μη φάνε ακάθαρτες τροφές. Και προτίμησαν να πεθάνουν, για να μη μιανθούν από τις τροφές, και πέθαναν. Και έπεσε πολύ μεγάλη οργή πάνω στον Ισραήλ. Αυτά, εξάλλου, εκπληρώθηκαν πολλά χρόνια αργότερα, μετά την εποχή των Ασσυρίων και των Μήδων, και μετά την εποχή των Περσών και μετά τον θάνατο του Αλεξάνδρου του Μακεδόνα. Το δε θείο Πνεύμα, μέσω του προφήτη τον οποίο εξετάζουμε, αυτά ακριβώς προφητεύει λέγοντας: «Θεέ, εισήλθαν έθνη στην κληρονομιά σου, μόλυναν τον άγιό σου ναό, μετέτρεψαν την Ιερουσαλήμ σε οπωροφυλάκιο. Έδωσαν τα πτώματα των δούλων σου ως τροφή στα πετεινά του ουρανού, τις σάρκες των οσίων σου στα θηρία της γης. Έχυσαν το αίμα τους σαν νερό γύρω από την Ιερουσαλήμ, και δεν υπήρχε κανείς για να τους θάψει. Γίναμε όνειδος στους γείτονές μας, περίγελος και χλευασμός σε όσους βρίσκονται γύρω μας». Αντί όμως για τη φράση «σε οπωροφυλάκιο», ο μεν Ακύλας το απέδωσε «σε σωρούς λίθων», ο δε Σύμμαχος «σε δρυμούς».

Ψαλμός του Ασάφ. Ο λόγος αναφέρεται στη συναγωγή και δηλώνει όσα υπέστη κατά καιρούς από τους εχθρούς εξαιτίας της απιστίας τους. «Ο Θεός, ήλθοσαν»: Ο Αντίοχος και οι υπόλοιποι μετά από αυτόν, πώς κυρίευσαν το ιερό και το βεβήλωσαν. «Εμίαναν»: Διότι εισερχόμενοι με ακαθαρσία μόλυναν αυτά που θεωρούνταν άγια από αυτούς. «Εθεντο»: Διότι έτσι την ερήμωσαν, ώστε να είναι αυτή σαν καλύβα που φυλάει οπώρες. «Εθεντο τα θνησιμαία»: Διότι οι κόρακες μαζί με τους γύπες έτρωγαν αυτούς που σφαγιάζονταν από τους εχθρούς. «Τας σάρκας»: Διότι, όπως ήταν φυσικό, και νήπια και όσιοι κατασφάζονταν, και τρώγονταν επίσης από τα θηρία. «Εξέχεαν το αίμα»: Διότι τόσο πολλοί ήταν αυτοί που έπεφταν από τους πολεμίους, ώστε η πόλη κατακλυζόταν από τα αίματα και ούτε καν ταφής δεν αξιώνονταν. Αυτά δε ο Θεός επέτρεψε να συμβούν εξαιτίας της παρανομίας τους, δηλαδή του λαού. «Εγενήθημεν»: Χλευάστηκαν και ονειδίστηκαν από τους εχθρούς και τα έθνη. Διότι ενώ τιμώνταν από τον Θεό, πώς ονειδίστηκαν και ατιμάστηκαν κατ' αυτόν τον τρόπο; «Μυκτηρισμός»: Διότι όλα τα γύρω έθνη χλεύαζαν, περιπαίζοντας την αρχαία Ιερουσαλήμ, πώς, αν και αγαπημένη, ατιμάστηκε από τον Θεό, επειδή η ίδια ατίμασε τον Θεό. «Εως πότε»: Η συναγωγή, ευρισκόμενη σε θλίψη, δέεται στον Θεό, ώστε να παύσει την οργή του. «Εκκαυθήσεται»: Διότι έχει γραφτεί: Με μεγάλο ζήλο εζήλωσα την Ιερουσαλήμ. Και πάλι: Ο ζήλος του οίκου σου με κατέφαγε και ο ζήλος του Κυρίου Σαβαώθ τα έπραξε αυτά.

Διότι σάρκες ονομάζονται όσοι έχουν γήινα φρονήματα, όπως ακριβώς δήλωσε ο Θεός όταν επρόκειτο να επιφέρει τον κατακλυσμό: Δεν θα παραμείνει το πνεύμα μου στους ανθρώπους αυτούς, διότι είναι σάρκες. Έχυσαν το αίμα τους σαν νερό γύρω από την Ιερουσαλήμ, και δεν υπήρχε κανείς για να τους θάψει.

β'. Το αίμα τους είναι τα ψυχικά τους σφάλματα· για τα οποία η τιμωρία γίνεται μέχρι αίματος. Αυτά χύθηκαν σαν το νερό, ώστε να μην μπορούν πλέον να μαζευτούν πίσω, όπως ακριβώς δεν μπορεί και το νερό αφού χυθεί. Γι' αυτόν τον λόγο η γυναίκα από τη Θεκωέ έλεγε προς τον Δαβίδ: Με θάνατο θα πεθάνουμε, και όπως το νερό που χύνεται και χάνεται πάνω στη γη δεν θα συγκεντρωθεί ξανά.

Και πού το έχυσαν; Γύρω από την Ιερουσαλήμ, δηλαδή πάνω στην ίδια και σε όσους προέρχονται από αυτήν... διότι «το αίμα τους (ας πέσει) πάνω τους και πάνω στα παιδιά τους» έλεγαν οι ίδιοι, συκοφαντώντας τον Χριστό. Και δεν υπήρχε κανείς να τους θάψει. Γιατί; Επειδή οι ίδιοι ως νεκροί δεν είχαν τη δύναμη να θάψουν ο ένας τον άλλον· στην Εκκλησία δε, δεν επιτρέπεται να τους θάβει· δηλαδή, να συγκαλύπτει τα αμαρτήματά τους. Και ποιο είναι το εμπόδιο; Η απόφαση του Θεού που λέει: Άφησε τους δικούς τους νεκρούς. Γιατί; Επειδή προσπαθώντας να συγκαλύψουν τους αμαρτωλούς, καθιστούν τις δικές τους πράξεις πιο γυμνές και σε όλους αξιοκατάκριτες. Γίναμε όνειδος στους γείτονές μας, περίγελος και χλευασμός σε όσους βρίσκονται γύρω μας. Διότι ούτε η φτώχεια, ούτε η δυσμορφία του σώματος, ή η ασθένεια, ούτε κάτι άλλο παρόμοιο δεν είναι τόσο αξιοκατάκριτο για όσους το έχουν, όσο η αμαρτία· επειδή είναι πάθος εκούσιο και τραύμα που προκαλείται με τη θέλησή μας. Όμως, παρατήρησε τη σοφία του προφήτη, ότι ενώ αναφέρει πως οι τιμωρίες έρχονται σε εκείνους, δηλαδή σε αυτούς που έσφαλαν, δείχνει ότι και ο ίδιος συμμετέχει στους ονειδισμούς που τους βαραίνουν. Διότι είτε ως προφήτης για όσους απειθούν στην προφητεία, είτε ως ιερέας για όσους ιερούργησε και μύησε, οι οποίοι έπειτα παρανομούν, και για τον λόγο αυτό τιμωρούνται, αισθάνεται ντροπή. Αλλά σε ποιους γείτονές τους είναι αξιοκατάκριτοι, χλεύη και περίγελος οι Ιουδαίοι στους γύρω τους;

ΨΑΛΜΟΣ ΟΗ΄. «Κατέστησαν την Ιερουσαλήμ ως οπωροφυλάκιο.» Για ποιο λόγο ως οπωροφυλάκιο; Επειδή, αφού πήραν το πνεύμα του νόμου και των προφητών, άφησαν σε αυτούς να φυλάττουν μόνο την οπώρα του γράμματος. Αυτό όμως δεν προήλθε από ανθρώπους, αλλά από τον Θεό, ο οποίος ήθελε να διασώζονται οι αποδείξεις της δικής μας πίστης ανάμεσα στους εχθρούς. Δικαιολογημένα δε το γράμμα ονομάζεται οπώρα, επειδή δεν προσφέρει γνήσια, αλλά πρόσκαιρη τροφή. «Εξέχεαν το αίμα τους.» Αίμα τους είναι τα ψυχικά σφάλματα, για τα οποία η τιμωρία φτάνει μέχρι το αίμα· αυτά χύθηκαν σαν νερό, ώστε να μην μπορούν πλέον να ανακληθούν, όπως ακριβώς ούτε το νερό μπορεί να μαζευτεί αφού χυθεί. Ολόγυρα στην Ιερουσαλήμ· δηλαδή, πάνω σε αυτήν και σε όσους προέρχονται από αυτήν. Διότι το αίμα τους έπεσε πάνω τους και πάνω στα παιδιά τους, όπως ακριβώς έλεγαν οι ίδιοι συκοφαντώντας τον Χριστό. Και δεν υπήρχε κανείς για να τους θάψει. Γιατί; Επειδή οι ίδιοι αφενός, ως νεκροί, δεν είχαν τη δύναμη να θάψουν ο ένας τον άλλον· η Εκκλησία αφετέρου δεν ξέρει να τους θάβει, δηλαδή να συγκαλύπτει τα αμαρτήματά τους. Και τι την εμποδίζει; Η απόφαση του Χριστού που λέει: Άφησε τους νεκρούς να θάβουν τους δικούς τους νεκρούς. Γιατί; Επειδή, προσπαθώντας να συγκαλύψουν τους αμαρτωλούς, κάνουν τις δικές τους πράξεις πιο γυμνές και επονείδιστες σε όλους. «Μη θυμηθείς τις παλιές μας ανομίες.» Διότι πώς θα μπορέσουμε να αντέξουμε απέναντι σε παλιά και νέα κακά;

Με αυτήν την πνευματική μέθη μέθυσαν κάποτε οι Απόστολοι και οι Μάρτυρες. Και οι μεν διήλθαν όλον τον κόσμο κοπιάζοντας και χλευαζόμενοι, οι δε, ενώ κατακόβονταν τα μέλη τους, έχυσαν τα αίματά τους σαν νερό, και πάσχοντας τα δεινότερα μαρτύρια δεν λιγοψύχησαν, αλλά τα υπέμειναν γενναία, και αν και ήταν σοφοί, θεωρήθηκαν άφρονες. Και άλλοι περιπλανήθηκαν σε ερήμους και σε όρη και σε σπήλαια και στις οπές της γης, ζώντας μέσα σε ακαταστασία, ενώ οι ίδιοι ήταν εύτακτοι.

Προς τον επίσκοπο Βιδίνης. Λυπηρά είναι βέβαια τα όσα σου συμβαίνουν, τιμιότατε αδελφέ, και αγγίζουν κάθε καρδιά. Ποιος θα φέρει αντίρρηση; Εξωτερικά υπάρχουν μάχες, εσωτερικά φόβοι. Βοηθός και σύμμαχος πουθενά. Οι μεν εχθροί θορυβούν και σηκώνουν κεφάλι και δίνουν τα νεκρά σώματα των δούλων ως τροφή στα πετεινά του ουρανού. Χύνουν το αίμα τους γύρω από την πόλη μας και δεν υπάρχει κανείς για να τους θάψει. Οι δε φίλοι και οι πλησίον στέκονται απέναντι. Κι αν πλησιάζουν, στέκονται ετοιμάζοντας με χειρότερο τρόπο το ολέθριο αγκίστρι. Διότι, αφού η αγάπη έχει εντελώς ψυχρανθεί, εχθροί του ανθρώπου έγιναν οι ίδιοι οι οικείοι του. Αυτά βέβαια μπορούν να πληγώσουν την ψυχή σε απερίγραπτο βαθμό. Όμως, αν αναλογιστούμε ότι κάθε κεφάλι βρίσκεται σε πόνο και κάθε καρδιά σε λύπη, ο καθολικός χαρακτήρας της συμφοράς θα γίνει για εμάς παρηγοριά. Διότι ποιος, πες μου, έχει άνεση σε αυτές τις πονηρές ημέρες; Εγώ νομίζω, κανένας.