Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 78:5

Θα αναφλεγεί σαν φωτιά ο ζήλος σου. Δείξε ζήλο, λέει, για το όνομά σου το οποίο βλασφημείται από τους εχθρούς. Μη θυμηθείς τις αρχαίες ανομίες μας. Ως αρχαίες αμαρτίες εννοεί αυτές που έγιναν στην Αίγυπτο. Για να μην πουν τα έθνη: Πού είναι ο Θεός τους;

ΨΑΛΜΟΣ ΟΗ΄. <Έως πότε, Κύριε, θα οργίζεσαι εις τέλος;> (C f. 171 b, D f. 202, G f. 86, L f. 191) Διότι ο Χριστός δέχεται, και μάλιστα με μεγάλη προθυμία, τις πρεσβείες των αγίων, τις οποίες αναλαμβάνουν πολλές φορές υπέρ εκείνων που έχουν σφάλει, διότι αγωνίζονται μαζί τους σαν αδελφοί, και συμμερίζονται το δάκρυ όσων βρίσκονται σε θλίψη, και κάνουν δικές τους τις συμφορές των άλλων, και σαν να πάσχουν οι ίδιοι από αγάπη, προσπίπτουν στον φιλάγαθο Θεό λέγοντας: «Έως πότε, Κύριε, θα οργίζεσαι εις τέλος, θα εκκαίεται ως πυρ ο ζήλος σου;» Μην αφήσεις, λέγει, την οργή εντελώς και ακατάπαυστα πάνω σε αυτούς που έχουν αμαρτήσει. Δεν είναι στη φύση σου να είσαι τέτοιος· διότι ο Θεός των όλων πλήττει εκείνους που έχουν αμελήσει να θέλουν να ζουν ορθά. Επειδή όμως είναι μέγας και απαράμιλλος [κώδ. απαραβόητος] στη φιλανθρωπία, δεν μας συμπεριφέρθηκε σύμφωνα με τις ανομίες μας, ούτε μας ανταπέδωσε σύμφωνα με τις αμαρτίες μας. Διότι πάντοτε περιορίζει την οργή του, και δεν επιφέρει τις τιμωρίες σε ίση αναλογία με τα δικά μας αμαρτήματα· και έτσι, εξαιτίας του μεγέθους της ημερότητας και της αμνησικακίας που υπάρχει μέσα του, σχεδόν τον εγκαλούν μερικοί για το ότι οργίζεται έστω και καθόλου. Έτσι και ο καρτερικότατος Ιώβ, κάνοντας ακριβώς αυτό, προσερχόταν λέγοντας: «Γιατί δεν λησμόνησες την ανομία μου, και δεν καθάρισες την αμαρτία μου;» Και γιατί, λέγω, εγκαλείς τον Δεσπότη; Δεν εγκαλώ, λέει, αλλά μάλλον ζητώ τη συνήθη και έμφυτη ημερότητά του.

«Έως πότε, Κύριε, θα οργίζεσαι μέχρι τέλους; Θα αναφλέγεται σαν φωτιά ο ζήλος σου;» Μου φαίνεται ότι ο προφήτης Ασάφ, μετά την κατηγορία κατά του ιουδαϊκού έθνους, την οποία διατύπωσε στο προηγούμενο κείμενο, εισάγει ακολούθως τα προκείμενα λόγια, προκειμένου τρόπον τινά να εξιλεώσουν και να θεραπεύσουν όσα ελέγχθηκαν προηγουμένως. Απαριθμεί, λοιπόν, τους θανάτους εκείνων από τους Ιουδαίους που μαρτύρησαν υπέρ της ευσέβειας· των οποίων τα νεκρά σώματα οι εχθροί του Θεού έθεσαν ως τροφή στα πετεινά του ουρανού, και τις σάρκες των οσίων του Θεού στα θηρία της γης. Εύστοχα, επομένως, με βάση αυτά εξευμενίζει τον Θεό, σαν να του προσφέρθηκε ως θυσία ο θάνατος των οσίων του. Γι' αυτό λέει: «Έως πότε, Κύριε, θα οργίζεσαι μέχρι τέλους;» παραπέμποντας τον λόγο στην ανάμνηση των προηγουμένων, όπου είχε ειπωθεί: «Γιατί, Θεέ μου, μας απέρριψες μέχρι τέλους;»

Επειδή επιθυμεί να αναχαιτιστεί η οριστική πτώση και η αποβολή του λαού, και να καταπαύσουν τα της οργής μέσω της μνήμης του αίματος των οσίων του. Και κατά τις δύο έννοιες θα ακούσεις το: «Έως πότε, Κύριε, θα οργίζεσαι εις τέλος;» καθώς και σύμφωνα με όσα προστίθενται στη συνέχεια: «Θα εκκαυθεί ως πυρ ο ζήλος σου;» Διότι, έως πότε θα συμβαίνει και αυτό; Ο ζήλος αναφέρεται παραβολικά, κατ' αναλογία με όσους από υπερβολική αγάπη ζηλεύουν τις συζύγους τους, εάν αυτές προσέξουν άλλους άνδρες· έτσι, λοιπόν, και στην περίπτωση του Θεού, ο Λόγος συνηθίζει να ονομάζει ζήλο την εκδίκηση εναντίον εκείνων που παραβαίνουν τις διαθήκες τους προς αυτόν. Ικετεύει, επομένως, ο Προφήτης, είτε από το δικό του πρόσωπο είτε ως εκπρόσωπος εκείνων που διασώθηκαν κατά τους χρόνους του Αντιόχου, μετά την προφητεία όσων επρόκειτο να συμβούν επί του Αντιόχου, του βασιλιά της Συρίας, κατά την εποχή του οποίου οι όσιοι του Θεού υπέμειναν τον θάνατο υπέρ της ευσέβειας, ζητώντας να καταπαύσει η οργή εναντίον του λαού και να στραφεί εναντίον των εχθρών του. Γι' αυτό λέει: «Έκχεε την οργή σου επί τα έθνη που δεν σε γνωρίζουν, και επί τις βασιλείες που δεν επικαλέστηκαν το όνομά σου. Διότι κατέφαγαν τον Ιακώβ, και ερήμωσαν τον τόπο του».

Ψαλμός του Ασάφ. Ο λόγος αναφέρεται στη συναγωγή και δηλώνει όσα υπέστη κατά καιρούς από τους εχθρούς εξαιτίας της απιστίας τους. «Ο Θεός, ήλθοσαν»: Ο Αντίοχος και οι υπόλοιποι μετά από αυτόν, πώς κυρίευσαν το ιερό και το βεβήλωσαν. «Εμίαναν»: Διότι εισερχόμενοι με ακαθαρσία μόλυναν αυτά που θεωρούνταν άγια από αυτούς. «Εθεντο»: Διότι έτσι την ερήμωσαν, ώστε να είναι αυτή σαν καλύβα που φυλάει οπώρες. «Εθεντο τα θνησιμαία»: Διότι οι κόρακες μαζί με τους γύπες έτρωγαν αυτούς που σφαγιάζονταν από τους εχθρούς. «Τας σάρκας»: Διότι, όπως ήταν φυσικό, και νήπια και όσιοι κατασφάζονταν, και τρώγονταν επίσης από τα θηρία. «Εξέχεαν το αίμα»: Διότι τόσο πολλοί ήταν αυτοί που έπεφταν από τους πολεμίους, ώστε η πόλη κατακλυζόταν από τα αίματα και ούτε καν ταφής δεν αξιώνονταν. Αυτά δε ο Θεός επέτρεψε να συμβούν εξαιτίας της παρανομίας τους, δηλαδή του λαού. «Εγενήθημεν»: Χλευάστηκαν και ονειδίστηκαν από τους εχθρούς και τα έθνη. Διότι ενώ τιμώνταν από τον Θεό, πώς ονειδίστηκαν και ατιμάστηκαν κατ' αυτόν τον τρόπο; «Μυκτηρισμός»: Διότι όλα τα γύρω έθνη χλεύαζαν, περιπαίζοντας την αρχαία Ιερουσαλήμ, πώς, αν και αγαπημένη, ατιμάστηκε από τον Θεό, επειδή η ίδια ατίμασε τον Θεό. «Εως πότε»: Η συναγωγή, ευρισκόμενη σε θλίψη, δέεται στον Θεό, ώστε να παύσει την οργή του. «Εκκαυθήσεται»: Διότι έχει γραφτεί: Με μεγάλο ζήλο εζήλωσα την Ιερουσαλήμ. Και πάλι: Ο ζήλος του οίκου σου με κατέφαγε και ο ζήλος του Κυρίου Σαβαώθ τα έπραξε αυτά.

Σαφώς δε αναφέρεται στους δαίμονες, οι οποίοι τυγχάνουν γείτονες των Ιουδαίων εξαιτίας της κακίας τους· βρίσκονται δε ολόγυρά τους, παραμονεύοντάς τους κάθε μέρα. Έως πότε, Κύριε, θα οργίζεσαι μέχρι τέλους, θα αναφλέγεται σαν φωτιά ο ζήλος σου; Αυτόν τον ζήλο για τους Ιουδαίους τον εξέθεσε και ο Μωυσής, ο νομοθέτης του Θεού· διότι λέει: Αυτοί με προκάλεσαν σε ζήλια με κάτι που δεν είναι Θεός, με παρόργισαν με τα είδωλά τους.