Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 78:6

Και «ο όνος τη φάτνη του κυρίου του». Γνώρισε λοιπόν και ο όνος την ουσία της φάτνης. «Ο Ισραήλ όμως», λέει, «δεν με γνώρισε». Για αυτό, σύμφωνα με εσάς, κατηγορείται ο Ισραήλ, ότι δηλαδή δεν γνώρισε την ουσία του Θεού, όποια κι αν είναι αυτή. «Έκχεε», λέει, «την οργή σου στα έθνη που δεν σε γνωρίζουν», δηλαδή σε αυτά που δεν έχουν κατανοήσει την ουσία σου. Αλλά η γνώση έχει πολλές σημασίες, όπως είπαμε. Διότι υπάρχει η επίγνωση του Κτίστη μας, η κατανόηση των θαυμασίων Του, η τήρηση των εντολών και η οικείωση με Αυτόν. Αυτοί όμως, απορρίπτοντας όλα αυτά, έλκουν τη γνώση σε ένα μόνο σημαινόμενο, στη θεωρία της ίδιας της ουσίας του Θεού. «Θα το τοποθετήσεις», λέει, «απέναντι των μαρτυρίων, από όπου θα γίνω γνωστός σε εσένα». Άραγε το «θα γίνω γνωστός» τίθεται αντί του «θα φανερώσω την ουσία μου»; «Γνώρισε ο Κύριος αυτούς που είναι δικοί Του». Μήπως, λοιπόν, γνώρισε την ουσία των δικών Του, ενώ αγνοεί την ουσία όσων απειθούν; «Γνώρισε ο Αδάμ τη γυναίκα του». Άραγε γνώρισε την ουσία της; Και για τη Ρεβέκκα λέει: «Παρθένος ήταν, άνδρας δεν την γνώρισε». Και: «Πώς θα γίνει αυτό, αφού δεν γνωρίζω άνδρα;» Μήπως, λοιπόν, την ουσία της Ρεβέκκας δεν τη γνώρισε κανείς; Και η Μαρία αυτό άραγε εννοεί: ότι δεν έχω κατανοήσει την ουσία κανενός άνδρα; Ή μήπως το «γνώρισε» συνηθίζει η Γραφή να το χρησιμοποιεί για τις συζυγικές ενώσεις; Και το ότι ο Θεός θα γίνει γνωστός από το ιλαστήριο σημαίνει ότι θα εμφανιστεί σε αυτούς που Τον λατρεύουν.

«Τρόμος θα καταλάβει τα όρη εξαιτίας σου.» Είναι συνήθεια των αγίων προφητών να κάνουν δεήσεις υπέρ του Ισραήλ, όταν κάποιες φορές αμάρτανε και επρόκειτο να υποστεί την τιμωρία για τα παραπτώματά του, και απομακρύνοντας, τρόπον τινά, τα αποτελέσματα της οργής, παρακαλούσαν να σταλεί αυτή σε άλλους και να στραφεί στα κεφάλια των αλλοεθνών. Έτσι λοιπόν και ο θεσπέσιος Μελωδός, στον εβδομηκοστό όγδοο ψαλμό, θρηνούσε για την καταστροφή της Ιερουσαλήμ και έλεγε: «Θεέ μου, εισήλθαν έθνη στην κληρονομιά σου, μόλυναν τον άγιο ναό σου.» Και προσθέτοντας και άλλα ενδιάμεσα σε αυτά, λέει: «Έκχυσε την οργή σου πάνω στα έθνη που δεν σε γνωρίζουν, και σε βασίλεια που δεν επικαλέστηκαν το όνομά σου.» Κάτι τέτοιο λέει και τώρα ο προφήτης: «Διότι εάν ανοίξεις τον ουρανό», εννοώντας βέβαια με την κάθοδο της οργής, όπως ακριβώς συνέβη και κατά την εποχή του κατακλυσμού, διότι άνοιξαν οι καταρράκτες του ουρανού. Τότε, τρόμος θα καταλάβει τα όρη εξαιτίας σου και θα λιώσουν, «όπως λιώνει το κερί μπροστά στη φωτιά». Και όταν λέει «όρη» σε αυτά τα λόγια, δεν εννοεί βεβαίως τα αισθητά όρη, αλλά μάλλον τις πονηρές δυνάμεις, οι οποίες εξαιτίας της υπερβολικής τους αλαζονείας παρομοιάζονται πολύ εύστοχα με τα πιο ψηλά βουνά. Αυτές λοιπόν τις δυνάμεις που συνοδεύονται από αλαζονεία θα τις καταλάβει τρόμος. «Διότι θα λιώσουν σαν από φωτιά.» Επειδή, προφανώς, είναι αντίθετες στα δικά σου προστάγματα, η οργή θα πέσει πάνω τους σαν φωτιά και θα τις κατακάψει. «

Αυτά λοιπόν είπε ο γενναίος αθλητής. <Έκχεε την οργή σου στα έθνη που δεν σε έχουν γνωρίσει κ.λπ.> (D f. 202 b, G f. 86 b, L f. 191) Μας ωφελούν οι προσευχές των αγίων· διότι ικετεύουν τον Θεό υπέρ ημών, και την οργή που έρχεται εναντίον μας την μεταθέτουν τρόπον τινά σε άλλους, λέγοντας: «Έκχεε την οργή σου πάνω στα έθνη που δεν σε γνωρίζουν, και πάνω σε βασίλεια που δεν επικαλέστηκαν το όνομά σου.» Άραγε λοιπόν επιθυμεί να εκχυθούν τα αποτελέσματα της θείας οργής απλώς πάνω σε άλλους, οι οποίοι δεν έχουν αμαρτήσει καθόλου; Έπειτα πώς θα το ανεχόταν ο Θεός, εάν κάποιος τον προέτρεπε να αδικήσει; Ή πώς θα ήταν εντελώς άγιος αυτός που κάνει μια τόσο σκληρή προσευχή; Τι σημαίνει λοιπόν αυτό που λέει; Διότι, όταν σφάλλουν κάποιοι από εκείνους που έχουν υποταχθεί στον Θεό και έχουν τιμήσει τη λατρεία προς αυτόν, τότε βεβαίως τους παιδαγωγεί, έχοντας μετρήσει την επέμβασή του και έχοντας αναμείξει την οργή με ευσπλαχνία· όταν όμως κάποιοι από εκείνους που δεν τον γνωρίζουν είναι αυτοί που τον παροργίζουν συνεχώς, τότε εξαπολύει εναντίον τους αχαλίνωτο τον θυμό του. <Διότι πτωχεύσαμε πάρα πολύ.> (C f. 171 b, D f. 202 b, G f. 86 b, L f. 191) Και ποια άραγε είναι η φύση αυτής της πτωχείας που νοείται για εμάς, και ποιον ακριβώς πλούτο έχουμε χάσει, είναι αναγκαίο να το δούμε. Η ανθρώπινη φύση έχει γίνει γυμνή από κάθε αγαθό, έρημη από τα άνωθεν χαρίσματα, αποξενωμένη από την οικειότητα με τον Θεό.

Επειδή επιθυμεί να αναχαιτιστεί η οριστική πτώση και η αποβολή του λαού, και να καταπαύσουν τα της οργής μέσω της μνήμης του αίματος των οσίων του. Και κατά τις δύο έννοιες θα ακούσεις το: «Έως πότε, Κύριε, θα οργίζεσαι εις τέλος;» καθώς και σύμφωνα με όσα προστίθενται στη συνέχεια: «Θα εκκαυθεί ως πυρ ο ζήλος σου;» Διότι, έως πότε θα συμβαίνει και αυτό; Ο ζήλος αναφέρεται παραβολικά, κατ' αναλογία με όσους από υπερβολική αγάπη ζηλεύουν τις συζύγους τους, εάν αυτές προσέξουν άλλους άνδρες· έτσι, λοιπόν, και στην περίπτωση του Θεού, ο Λόγος συνηθίζει να ονομάζει ζήλο την εκδίκηση εναντίον εκείνων που παραβαίνουν τις διαθήκες τους προς αυτόν. Ικετεύει, επομένως, ο Προφήτης, είτε από το δικό του πρόσωπο είτε ως εκπρόσωπος εκείνων που διασώθηκαν κατά τους χρόνους του Αντιόχου, μετά την προφητεία όσων επρόκειτο να συμβούν επί του Αντιόχου, του βασιλιά της Συρίας, κατά την εποχή του οποίου οι όσιοι του Θεού υπέμειναν τον θάνατο υπέρ της ευσέβειας, ζητώντας να καταπαύσει η οργή εναντίον του λαού και να στραφεί εναντίον των εχθρών του. Γι' αυτό λέει: «Έκχεε την οργή σου επί τα έθνη που δεν σε γνωρίζουν, και επί τις βασιλείες που δεν επικαλέστηκαν το όνομά σου. Διότι κατέφαγαν τον Ιακώβ, και ερήμωσαν τον τόπο του».

«Έκχεον την οργήν». Επί τα έθνη, λέει, στρέψε την οργή σου, ώστε μέσα από τον φόβο να επιστρέψουν και να επιγνώσουν εσένα, τον αληθινό Θεό. «Και επί βασιλείας». Ώστε και αυτοί να κατανοήσουν και να πιστέψουν (να επιστρέψουν). «Ότι κατέφαγον». Τον ιουδαϊκό λαό· διότι καταβροχθίστηκαν από τα έθνη, και οι τόποι τους έγιναν έρημοι επειδή έπαψαν να κατοικούνται. «Μη μνησθής». Κράζουν τα έθνη: μην θυμηθείς τον προηγούμενο βίο μας, όταν προσκυνούσαμε τα είδωλα, αλλά επισκέψου μας ως Θεός. «Ταχύ προκαταλαβέτωσαν». Δηλαδή σπεύσε να μας αναζητήσεις και σπλαγχνίσου μας ως συμπαθής. «Ότι επτωχεύσαμεν» — «ο Σωτήρ ημών». Διότι υπήρχε μεγάλη φτώχεια θεοσέβειας στα έθνη πριν πιστέψουν· αφού όμως πίστεψαν, τα έθνη πλούτισαν. «Ένεκα της δόξης». Διότι δόξα του ονόματος του Χριστού υπάρχει στα έθνη, τα οποία λυτρώθηκαν από τους δαίμονες. «Και ιλάσθητι». Διότι στο όνομα του Χριστού κηρύσσεται η άφεση των αμαρτιών και αυτό επιζητούν τα έθνη. «Μήποτε είπωσιν». Τα έθνη, εκείνα που δεν έχουν επιγνώσει τον Θεό. «Και γνωσθήτω». Μιλάει για το αίμα των μαρτύρων. «Εισελθάτω». Των ψυχών, που είναι δεσμευμένες από τις αμαρτίες. «Κατά την μεγαλωσύνην». Αυτών που έχουν πεθάνει μέσα στην αμαρτία, λέει· αυτών τους απογόνους διάσωσε μέσω της πίστης. «Απόδος». Αναφέρεται στους δαίμονες, για τον τρόπο που πλησίασαν τον άνθρωπο μέσω της πλάνης· σε αυτούς ανταπόδωσε τα διπλάσια, σύμφωνα με όσα έκαναν στον άνθρωπο.

Και θα τους παρακινήσω σε ζηλοτυπία με αυτούς που δεν είναι έθνος· με ένα ασύνετο έθνος θα τους παροργίσω. Έπειτα, σε αυτά πρόσθεσε ότι, φωτιά έχει ανάψει από τον θυμό μου. Επειδή, λοιπόν, ο ζήλος για τους Ιουδαίους προετοίμασε την κλήση των εθνών (διότι λέει και ο Παύλος, όπως εσείς κάποτε απειθήσατε στον Θεό, τώρα όμως ελεηθήκατε με την απείθεια αυτών· και πάλι ο ίδιος, το παράπτωμά τους, δηλαδή των Ιουδαίων, είναι πλούτος του κόσμου, και η ήττα τους πλούτος των εθνών), αναγκαία ο προφήτης ρωτά, μέχρι πότε και αν θα παραμείνει οργισμένος με τους Ιουδαίους μέχρι τέλους· προς τον οποίο το Πνεύμα, διαμέσου του Παύλου, απαντά τα εξής: Όταν εισέλθει το πλήρωμα των εθνών, τότε όλος ο Ισραήλ θα σωθεί. Ξέσπασε την οργή σου πάνω στα έθνη που δεν σε γνωρίζουν, και πάνω σε βασίλεια που δεν επικαλέστηκαν το όνομά σου.

Διότι κατέφαγαν τον Ιακώβ και ερήμωσαν τον τόπο του. Άρα, δεν ομιλεί για όλα τα έθνη. Διότι για αυτόν τον λόγο διευκρίνισε, λέγοντας όχι απλώς «Έθνη», αλλά «Εκείνα που δεν σε γνωρίζουν», δηλώνοντας: Εμείς όμως σε γνωρίζουμε. Και το όνομα του Θεού έχει επικληθεί σε εμάς. Αλλά ούτε τον Ιακώβ καταφάγαμε. Διότι ούτε τον βλασφημούμε ούτε τον λοιδορούμε, πράγμα που ο Παύλος φανέρωσε ότι σημαίνει το καταφαγείν.

Είναι θαύμα πώς ο θείος Πέτρος, ο οποίος ανέστησε τη νεκρή Ταβιθά, άντεξε να δει τον θάνατο της θεόπαιδος· επειδή όμως έτσι φάνηκε αρεστό στον Θεό, ως ευγνώμων δούλος δεν αντιστέκεται. Έκχεε την οργή σου επάνω στα έθνη που δεν σε γνωρίζουν· εμείς όμως, Φιλάνθρωπε, είμαστε λαός σου και παιδιά σου, και της πανάγνου Μητέρας σου υπηρέτες και γνήσιοι θεράποντες.