Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 78:9

Αν και εμποδίζει, λέγει, τη σωτηρία μας το πλήθος των αμαρτιών μας, εντούτοις για το όνομά σου πράξε για εμάς, για τον ονειδισμό που σου προσάπτουν, για το αίμα των δούλων σου που χύνεται, για τον στεναγμό των δεσμωτών.

Αθανάσιος. Και την επιστροφή και την κλήση του Ισραήλ, που πρόκειται να λάβει χώρα στους ύστερους καιρούς, υποδηλώνουν οι στίχοι. Οι οποίοι και λένε: «Βοήθησέ μας, λοιπόν, και δώσε μας την εύνοιά σου». Και ομολογούν ως καιρό επιστροφής την αληθινή πίστη σε Εσένα· προσθέτοντας δε το: «Ένεκα του ονόματός σου», ομολογούν ρητώς ότι δεν είναι άξιοι να ελεηθούν όσοι στράφηκαν εναντίον του Χριστού. Αρμόζει βεβαίως σε Αυτόν να ελεεί και να σπλαχνίζεται τα ανθρώπινα πταίσματα ένεκα του εαυτού Του.

Αυτοί δε που προσεύχονται για παλαιά αμαρτήματα, είναι προφανές ότι δεν βαρύνονται με νεότερα σφάλματα. Αντί δε του «Ας μας προφθάσουν γρήγορα οι οικτιρμοί σου, διότι πτωχεύσαμε πάρα πολύ», ο Σύμμαχος το ερμήνευσε: «Βιάσου, ας μας προφθάσουν τα ελέη σου, διότι ατονήσαμε πάρα πολύ». Όπως ακριβώς ένας αθλητής, ο οποίος έχει διεξαγάγει πολλούς αγώνες και έχει υπομείνει πολλούς άθλους, βρίσκεται σε αγωνία μήπως τυχόν εξαντληθεί και πέσει, με τον ίδιο τρόπο και αυτοί ικετεύουν να τους προφθάσει η χάρη και να τύχουν βοήθειας. Γι' αυτό λένε: «Ας μας προφθάσουν γρήγορα οι οικτιρμοί σου, διότι πτωχεύσαμε πάρα πολύ. Βοήθησέ μας, ο Θεός ο Σωτήρας μας, για τη δόξα του ονόματός σου· Κύριε, λύτρωσέ μας και συγχώρεσε τις αμαρτίες μας για το όνομά σου». Και αυτά τα προφέρει ο Προφήτης εκ μέρους εκείνων που διώχθηκαν επί του βασιλιά Αντιόχου, αφήνοντας προφητικά την προσευχή μέσω της Γραφής σε όσους επρόκειτο να διωχθούν, ώστε να έχουν τη δυνατότητα να γνωρίζουν εκ των προτέρων ποια λόγια αρμόζει να χρησιμοποιούν στις προσευχές τους προς τον Θεό.

Βεβαίως, τα λεγόμενα δεν περιορίζονται μόνο σε εκείνους· αλλά αρμόζουν και σε όλους όσοι έχουν υποστεί παρόμοια δεινά, επειδή και κατά τους διωγμούς των καιρών μας, αμέτρητοι έχουν υπομείνει παρόμοια με όσα προαναφέρθηκαν· οι οποίοι θα μπορούσαν επικαίρως να χρησιμοποιήσουν τα προκείμενα λόγια, με τα οποία διδασκόμαστε να λέμε: Ένεκα της δόξης του ονόματός σου, Κύριε, λύτρωσέ μας. Διότι, έστω και αν εμείς δεν είμαστε άξιοι βοηθείας, τουλάχιστον το ένδοξο όνομά σου ας μην βλασφημείται από τα έθνη, με τον ισχυρισμό ότι δεν μπόρεσε να μας λυτρώσει. Και συγχώρησε, λέει, τις αμαρτίες μας ένεκα του ονόματός σου. Πιο πάνω, λοιπόν, λεγόταν: Μη θυμηθείς τις παλαιές μας ανομίες· αλλά εκεί μεν έκανε λόγο για ανομίες· και ανομίες ήταν όσα είχαμε πράξει παλαιότερα πριν από την υπακοή στον θείο νόμο, οι οποίες ευλόγως ονομάστηκαν παλαιές. Διότι πριν από τη γνώση του Θεού τα σφάλματα που διαπράτταμε ήταν παλαιά ανομήματα· τώρα όμως, που αναπέμπουμε την προσευχή, δεν αναγνωρίζουμε πλέον στους εαυτούς μας ανομίες, αλλά αμαρτίες· αλλά και για αυτές αξιώνουμε να λάβουμε συγχώρηση εξαιτίας του ονόματός σου το οποίο έχει επικληθεί επάνω μας. Διότι, φειδόμενος του δικού σου ονόματος που μας κοσμεί, συγχώρησε τις αμαρτίες μας, μήπως τυχόν οι εχθροί, αφού μας κάνουν υποχείριά τους, βλασφημήσουν το όνομά σου λέγοντας: Πού είναι ο Θεός τους; Αλλά, βεβαίως, ας μην τους επιτραπεί να πουν αυτό το «πού»· αντιθέτως, γενόμενος εμφανής εσύ ο ίδιος ο Σωτήρας μας, πάρε εκδίκηση για το αίμα των δούλων σου που έχει χυθεί.

«Έκχεον την οργήν». Επί τα έθνη, λέει, στρέψε την οργή σου, ώστε μέσα από τον φόβο να επιστρέψουν και να επιγνώσουν εσένα, τον αληθινό Θεό. «Και επί βασιλείας». Ώστε και αυτοί να κατανοήσουν και να πιστέψουν (να επιστρέψουν). «Ότι κατέφαγον». Τον ιουδαϊκό λαό· διότι καταβροχθίστηκαν από τα έθνη, και οι τόποι τους έγιναν έρημοι επειδή έπαψαν να κατοικούνται. «Μη μνησθής». Κράζουν τα έθνη: μην θυμηθείς τον προηγούμενο βίο μας, όταν προσκυνούσαμε τα είδωλα, αλλά επισκέψου μας ως Θεός. «Ταχύ προκαταλαβέτωσαν». Δηλαδή σπεύσε να μας αναζητήσεις και σπλαγχνίσου μας ως συμπαθής. «Ότι επτωχεύσαμεν» — «ο Σωτήρ ημών». Διότι υπήρχε μεγάλη φτώχεια θεοσέβειας στα έθνη πριν πιστέψουν· αφού όμως πίστεψαν, τα έθνη πλούτισαν. «Ένεκα της δόξης». Διότι δόξα του ονόματος του Χριστού υπάρχει στα έθνη, τα οποία λυτρώθηκαν από τους δαίμονες. «Και ιλάσθητι». Διότι στο όνομα του Χριστού κηρύσσεται η άφεση των αμαρτιών και αυτό επιζητούν τα έθνη. «Μήποτε είπωσιν». Τα έθνη, εκείνα που δεν έχουν επιγνώσει τον Θεό. «Και γνωσθήτω». Μιλάει για το αίμα των μαρτύρων. «Εισελθάτω». Των ψυχών, που είναι δεσμευμένες από τις αμαρτίες. «Κατά την μεγαλωσύνην». Αυτών που έχουν πεθάνει μέσα στην αμαρτία, λέει· αυτών τους απογόνους διάσωσε μέσω της πίστης. «Απόδος». Αναφέρεται στους δαίμονες, για τον τρόπο που πλησίασαν τον άνθρωπο μέσω της πλάνης· σε αυτούς ανταπόδωσε τα διπλάσια, σύμφωνα με όσα έκαναν στον άνθρωπο.

Εάν όμως δαγκώνετε και κατατρώγετε ο ένας τον άλλον, προσέχετε μήπως αφανιστείτε ο ένας από τον άλλον· ούτε και ερημώνουμε τον τόπο του. Πώς άλλωστε, αφού καθένας τον θεωρεί κοινή πατρίδα αντί για την ιδιαίτερή του; Επομένως ο προφήτης δεν καταράστηκε εμάς, αλλά εκείνους που παρέμειναν στην άγνοια και δεν θέλησαν να αποκτήσουν το όνομα της βασιλείας του Θεού· γι' αυτό ας φοβηθούν εκείνοι την κατάρα. Μη θυμηθείς τις παλιές μας ανομίες. Διότι πώς θα μπορέσουμε να αντέξουμε τα παλαιά και τα νέα κακά; Ίσως πάλι ο προφήτης ονομάζει παλαιές ανομίες εκείνες που έγιναν στην έρημο· επειδή για αυτές ο Θεός έθεσε πολλές και διάφορες απειλές· γι' αυτό και φοβάται την υπενθύμισή τους. Ας μας προφθάσουν γρήγορα οι οικτιρμοί σου, Κύριε, διότι φτωχύναμε πάρα πολύ. Τίποτα δεν αποδεικνύει τον άνθρωπο τόσο φτωχό όσο η αμαρτία· και γίνεται φτωχότερος, όταν προστεθεί η ασέβεια στην αμαρτία. Γι' αυτό ικέτευσαν να έλθουν γρήγορα σε αυτούς οι οικτιρμοί του Θεού, μήπως και καταστραφούν πέφτοντας σε απόγνωση από τη σφοδρότερη φτώχεια. Βοήθησέ μας, ο Θεός ο σωτήρας μας· για τη δόξα του ονόματός σου, Κύριε, λύτρωσέ μας. Πολύ σωστά ο προφήτης κατέφυγε στη δόξα του Θεού, επειδή δεν μπόρεσε να προβάλει πράξεις δικαιοσύνης του λαού· και δόξα του ονόματος του Θεού είναι το να σπλαχνίζεται αυτούς που έχουν αμαρτήσει· επειδή ονομάζεται οικτίρμων και ελεήμων και μακρόθυμος.

Γι' αυτό παρακάλεσαν να έρθουν γρήγορα σε αυτούς οι οικτιρμοί του Θεού, μήπως, έχοντας απελπιστεί από τη σφοδρότερη φτώχεια, χαθούν. Έτσι λοιπόν χάρισέ μας τη βοήθειά σου. «Βοήθησέ μας, ο Θεός ο Σωτήρας.» Αυτά απευθύνονται ως ικεσία προς τον Χριστό· διότι αυτός δεν έχει ονομαστεί ρητά μόνο Θεός, αλλά και Σωτήρας. Αυτός είναι και η δόξα του ονόματος του Θεού, δηλαδή του Πατέρα· γι' αυτό και ο Παύλος τον ονόμασε απαύγασμα της δόξας του Πατέρα. Και για ποιον λόγο; Για το όνομα, λέει, του Θεού, δηλαδή του Χριστού, ο οποίος γι' αυτό έχει κληθεί ιλαστήριο· αυτός εξασφάλισε εξιλέωση για τις αμαρτίες των Ιουδαίων, όταν καθώς σταυρωνόταν έλεγε προς τον Πατέρα: Πατέρα, συγχώρεσέ τους· διότι δεν ξέρουν τι κάνουν. Για ποιον λόγο θέλει να γίνει γνωστή η εκδίκηση στα έθνη; Επειδή επρόκειτο να στραφεί εναντίον των δαιμόνων, οι οποίοι μέσω της ειδωλολατρίας κατέστρεψαν το αίμα (δηλαδή τις ψυχές) των δούλων του Θεού (εννοεί δε των Ιουδαίων). Και ποια ήταν αυτή η εκδίκηση; Η καταστροφή των ειδώλων, η πυρπόληση των διαβολικών ναών. «Ανταπόδωσε στους γείτονές μας επταπλάσια.» Ούτε εδώ ονόμασε γείτονες τους ανθρώπους· διότι δεν θα ευχόταν να τους συμβούν επταπλάσια δεινά, γνωρίζοντας ότι ο Κριτής δεν ανέχεται κάτι τέτοιο. Ή πώς θα του έψαλλε: Διότι εσύ θα αποδώσεις στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του;

«Ένεκα της δόξας του ονόματός σου, Κύριε, λύτρωσέ μας, και συγχώρησε τις αμαρτίες μας ένεκα του ονόματός σου», Κύριε, ενθυμούμενος την απαρχή της φύσης μας, την οποία ο μονογενής σου Υιός έλαβε από εμάς από φιλανθρωπία και τη φέρει υπέρ ημών στους ουρανούς, προκειμένου να μας χαρίσει βέβαιη την ελπίδα της σωτηρίας· και για να μη γίνουμε χειρότεροι λόγω της απελπισίας, [εισάκουσέ μας] χάρη στο τίμιό του αίμα, το οποίο έχυσε για τη ζωή του κόσμου· χάρη στους αγίους του Αποστόλους και Μάρτυρες, οι οποίοι έχυσαν το ίδιο τους το αίμα υπέρ του ονόματός του· χάρη στους αγίους Προφήτες και Πατέρες και Πατριάρχες, οι οποίοι αγωνίστηκαν να γίνουν αρεστοί στο άγιό σου όνομα. Μην παραβλέψεις τη δέησή μας, Κύριε, ούτε να μας εγκαταλείψεις εντελώς. Διότι δεν έχουμε στηρίξει την πεποίθησή μας στις δικές μας δικαιοσύνες, αλλά στο δικό σου έλεος, μέσω του οποίου προστατεύεις το γένος μας. Ικετεύουμε και παρακαλούμε την αγαθότητά σου, να μη μας γίνει αιτία καταδίκης το μυστήριο που οικονόμησε για εμάς ο μονογενής σου Υιός προς σωτηρία· και «μην μας απορρίψεις» από «το πρόσωπό σου». Μην αποστραφείς την αναξιότητά μας, αλλά ελέησέ μας σύμφωνα με το μέγα σου έλεος, και σύμφωνα με το πλήθος των οικτιρμών σου παράβλεψε τα αμαρτήματά μας, ώστε, αφού προσέλθουμε ακατάκριτοι ενώπιον της αγίας σου δόξας, να αξιωθούμε τη σκέπη του μονογενούς σου Υιού, και να μην αποδοκιμαστούμε εξαιτίας των αμαρτιών μας ως πονηροί δούλοι.

Έτσι λοιπόν, αφού μυσταγωγηθήκαμε από το Πνεύμα ότι τα πρόσωπα είναι ομοούσια και ομότιμα, δηλαδή ότι οι υποστάσεις τους είναι ασύγχυτες και ταυτόχρονα αδιαίρετες στη μία θεία και υποστατική φύση και αιτία των όλων, όταν αναγόμαστε προς τον Πατέρα και Θεό με το Πνεύμα που μας ανυψώνει διά του Λόγου, και εκτείνουμε προς αυτόν τα χέρια και τα μάτια, λέμε: «Πάτερ ημών ο εν τοις ουρανοίς». Όταν πάλι προσερχόμαστε για να αποδώσουμε τις προσευχές μας στον μονογενή Υιό του Πατρός εν τω Πνεύματι που μας συνετίζει, λέμε: «Ο μονογενής Υιός, ο συναΐδιος Λόγος του Θεού και Πατρός, ο μόνος εκ μόνου, ο Θεός εκ Θεού, ο άναρχος εξ ανάρχου, ο αΐδιος εξ αϊδίου, ο αιώνιος εξ αιωνίου, το φως εκ φωτός, η ζωή εκ ζωής, ο απρόσιτος εξ απροσίτου, ο ακατάληπτος εξ ακαταλήπτου, ο άφραστος εξ αφράστου, ο αναλλοίωτος εξ αναλλοιώτου, ο ακατανόητος εξ ακατανοήτου, γίνε ίλεως στις αμαρτίες μας».