Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 79:10

Διότι ελύτρωσε τον λαό του από τον οίκο της δουλείας, και τον απάλλαξε από τη σκαιότητα των κυριάρχων, ξεσηκώνοντας εναντίον τους ολόκληρη την κτίση. Και μετατρέποντας τα ύδατα σε αίμα, πλήττοντάς τους με χαλάζι, με βαθύ και τριήμερο σκοτάδι και με όλα τα άλλα. Διότι είναι μακρύ να τα διηγηθώ ένα προς ένα. Έπειτα, αφού τους πέρασε μέσα από τη θάλασσα, τους έθρεψε στην έρημο. Τους εισήγαγε στη γη της επαγγελίας, ξεριζώνοντας σαν αγκάθια έθνη μεγάλα και μαχητικότατα. Και αυτό μας το φανέρωσε ο θεσπέσιος Δαβίδ λέγοντας προς τον σωτήρα και λυτρωτή των όλων: «Άμπελο μετέφερες από την Αίγυπτο, έδιωξες έθνη και την καταφύτευσες, άνοιξες δρόμο μπροστά της· άπλωσες τα κλήματά της μέχρι τη θάλασσα και μέχρι τα ποτάμια τις παραφυάδες της». Διότι έγινε, όπως λέει ο προφήτης Ιερεμίας, ο Ισραήλ άμπελος με καλά κλήματα, και ο καρπός της άφθονος.

Και γι' αυτήν κάπου λέει ο μακάριος Δαβίδ στο βιβλίο των Ψαλμών προς τον Σωτήρα Θεό των όλων: «Άμπελο από την Αίγυπτο μετέφερες, έδιωξες έθνη και την φύτεψες· άνοιξες δρόμο μπροστά της. Εξέτεινε τα κλήματά της μέχρι τη θάλασσα, και μέχρι τους ποταμούς τις παραφυάδες της». Διότι είχε φυτευτεί «σε ύψωμα και σε εύφορο τόπο», σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη. Όμως δεν παρήγαγε σταφύλια, αλλά μάλλον έβγαλε αγκάθια. Διότι απέναντι στο πλήθος των αγαθών που της δόθηκαν, επέδειξε την αδικία ως κάτι σύμφυτο και ισοδύναμο· και είναι προφανές ότι εννοεί την αδικία κατά του Θεού. Διότι πλήθυνε τα θυσιαστήρια και οικοδόμησε στήλες· και όσο πλούτιζε με τα άνωθεν αγαθά, τόσο πιο πρόθυμη ήταν για βεβήλωση, με το να προσκυνά τους δαίμονες, να εγείρει βωμούς και να καταμερίζει την ίδια της την καρδιά στην πολυθεϊστική πλάνη. Αλλά, λέει, αυτά δεν θα μείνουν έτσι· πώς θα μπορούσαν άλλωστε; Διότι ο ίδιος θα κατασκάψει τα θυσιαστήριά τους, και θα καταστραφούν οι στήλες τους, δηλαδή θα συντριβούν και θα γκρεμιστούν. Το δε «αυτός» θα το αναφέρεις συνετά είτε στον Θεό που εξουσιάζει τα πάντα, είτε στο πρόσωπο του Βαβυλωνίου, όπως ήδη έχει προδειχθεί πολλές φορές. Διότι συνέβη στις πόλεις της Σαμάρειας να καούν μαζί και οι ίδιοι οι ναοί, και να διαρπαγούν τα γλυπτά.

Αυτό όμως το έπραξες, μετρώντας την τιμωρία ανάλογα με τις αμαρτίες μας. <Μας έθεσες ως σημείο αντιλογίας στους γείτονές μας.> (B f. 344, H f. 317 b) Έχουν τεθεί λοιπόν οι υιοί του Ισραήλ ως σημείο αντιλογίας στους γείτονες, και προς εμπαιγμό στους εχθρούς, με ποιον άραγε τρόπο; Προφανώς, επειδή ήταν αδύναμοι, καταπατημένοι και πεσμένοι κάτω από τα πόδια των εχθρών τους· διότι δεν ήταν δυνατόν να ευημερούν ενώ προκαλούσαν λύπη [αντί καταλυπουμένους;].- Δεν Τον εγκαλούν ότι τους αδίκησε, αλλά θρηνούν μάλλον επειδή ο Ισραήλ έμεινε έρημος από τη δική Του βοήθεια. <Άνοιξες δρόμο μπροστά της, και φύτεψες τις ρίζες της, κ.λπ.> (G f. 88 b, L f. 193) Διότι, προπορευόμενος, έδιωξε από μπροστά τους τα έθνη. Ρίζα δε της ιουδαϊκής αμπέλου είναι ο Μωυσής ή ο Ιησούς. Αυτοί γέμισαν τη γη με τη δική τους ευσέβεια· διότι οι αρετές τους διαδόθηκαν παντού. Ονομάζοντας μεταφορικά τον λαό άμπελο, επέμεινε στη μεταφορά. Και όρη μεν ονομάζει την ισχύ των όμορων εθνών· και σκιά που τα κάλυπτε, την εξουσία του Ισραήλ που επιβλήθηκε σε αυτά· κέδρους δε του Θεού, τους υψηλούς άρχοντες, αυτούς που έλαβαν από τον Θεό την εξουσία να άρχουν· και αναδενδράδες που σκέπαζαν τους κέδρους, την ισραηλιτική βασιλεία που έγινε πιο περίβλεπτη από αυτούς· και αυτό έχουμε μάθει ότι συνέβη και την εποχή του μακαρίου Δαβίδ και του Σολομώντος.

Λένε δε ότι η χώρα της Ιουδαίας δηλώνεται έτσι επειδή «είναι εύφορη» και πλουσιότατη, λέγεται δε «σε κέρατο» διότι ιδρύθηκε σε αυτήν βασιλική μητρόπολη, η Ιερουσαλήμ· διότι η Γραφή συνηθίζει να ονομάζει «κέρατα» τις βασιλείες. «Τοποθέτησε φραγμό» γύρω από τον αμπελώνα, δηλαδή γύρω από ολόκληρο τον λαό, προφανώς περιφράσσοντάς τον με αγγέλους, και τον «περιχαράκωσε» στηρίζοντάς τον με προφήτες και αγίους άνδρες, αλλά και τον «φύτεψε» ως «άμπελο σωρήκ». Και ποια ήταν αυτή, αν όχι προφανώς η θεόπνευστη Γραφή και ο λόγος της θεοσέβειας που παραδόθηκε σε ολόκληρο το έθνος; Διότι ο «αμπελώνας του Κυρίου» έχει λεχθεί με άλλον τρόπο ότι είναι «ο οίκος του Ισραήλ», αφού και αυτός λαμβάνει την ονομασία «άμπελος» σύμφωνα με το: «Μετέφερες άμπελο από την Αίγυπτο, εκδίωξες έθνη και φύτεψες τις ρίζες της». Διότι ως «άμπελος» δηλώνεται ο λαός που εξήλθε μέσω του Μωυσή, όμως διαφορετική σε σχέση με τον λαό θα ήταν η «άμπελος σωρήκ» που «φυτεύτηκε» μέσα σε αυτόν, την οποία ο Σύμμαχος ερμήνευσε ως «εκλεκτή». Αυτή δε ήταν ο ίδιος ο Λόγος του Θεού, ο οποίος δίδαξε για τον εαυτό Του και στα Ευαγγέλια λέγοντας: «Εγώ είμαι η άμπελος η αληθινή, και ο Πατέρας μου ο γεωργός»· διότι από Αυτόν έλαβε και ο πρώτος λαός τη φυτεία των θείων διδασκαλιών. Εκτός δε από αυτήν την «εκλεκτή», υπήρχε και η λογική φυτεία, την οποία «ενεμβολίασε» στην παλαιά και αιγυπτιακή «άμπελο».

Αυτό θα γίνει, αν φανερωθείς και μας δείξεις το πρόσωπό Σου. Διότι, όταν γίνει αυτό, θα σωθούμε, ώστε να μπορούμε κι εμείς να λέμε: «Σημειώθηκε επάνω μας το φως του προσώπου Σου, Κύριε». «Μετέφερες άμπελο από την Αίγυπτο· έδιωξες έθνη και τη φύτεψες. Άνοιξες δρόμο μπροστά της, φύτεψες τις ρίζες της, και αυτή γέμισε τη γη». Αρχίζοντας ο Προφήτης την ικεσία του, επικαλούνταν Εκείνον που ποιμαίνει τον Ισραήλ. Ο Ισραήλ όμως ήταν κάτι άλλο από την άμπελο που αναφέρεται εδώ. Διότι ο μεν Ισραήλ ποιμαίνεται πάντοτε από τον Κύριο· η παρούσα όμως άμπελος υπέμεινε μεγάλη ροπή προς τα χειρότερα. Μέσω λοιπόν του θεοφιλούς εκείνου ανδρός, του παλαιού Ισραήλ, ικετεύει τον Θεό να επιβλέψει στους απογόνους του, οι οποίοι βρίσκονται σε κακή κατάσταση.

Έπειτα, ως άριστος γεωργός, μετά την πρώτη μεταμόσχευση, άνοιξε τον δρόμο μπροστά της, απομακρύνοντας κάθε περιττή βλάστηση και αποκόπτοντας κάθε ξένη ύλη, ώστε να μην υπάρξει κανένα εμπόδιο σε αυτήν για την έκφυση των καρπών.

Αντί δε του: «Άνοιξες δρόμο μπροστά της», ο Σύμμαχος το ερμήνευσε: «Απομάκρυνες τα εμπόδια μπροστά της». Έπειτα πρόσθεσε: «και έκανες τις ρίζες της να ριζοβολήσουν». Εφόσον δε η προαναφερθείσα άμπελος έτυχε τέτοιας φροντίδας από τον Θεό Λόγο, εύλογα γέμισε τη γη, ώστε αφενός να επισκιάσει τα όρη και να καλύψει τους κέδρους με τις αναδενδράδες της, και αφετέρου να απλώσει τα κλήματά της έως τη θάλασσα και τα βλαστάρια της μέχρι τους ποταμούς.

Όσα τα βιβλία και οι μνήμες διασώζουν. Διότι, εκτός από τα θαυμαστά γεγονότα κατά την πορεία, και εκείνον τον μεγάλο πάταγο, για να πω κάτι πολύ σύντομο, μόνος ο Ιωσήφ εισήλθε στην Αίγυπτο, και ύστερα από λίγο εξήλθαν από την Αίγυπτο εξήντα μυριάδες. Τι είναι πιο θαυμαστό από αυτό, ή μεγαλύτερο τεκμήριο της μεγαλοσύνης του Θεού, όταν θέλει να δώσει διέξοδο στα αδιέξοδα; Και η γη της επαγγελίας κληροδοτείται μέσω ενός που μισήθηκε, και εκείνος που πουλήθηκε μετακινεί έθνη, και αναδεικνύεται σε μέγα έθνος, και εκείνο το μικρό βλαστάρι γίνεται εύρωστη άμπελος, και τόσο μεγάλη, ώστε να απλώνεται πάνω σε ποταμούς, να εκτείνεται μέχρι τη θάλασσα, πλατυνόμενη από όρια σε όρια, να καλύπτει όρη με το ύψος της δόξας της, και να ξεπερνά σε ύψος τους κέδρους, και μάλιστα τους κέδρους του Θεού — όποια και αν πρέπει να υποθέσουμε ότι είναι αυτά τα όρη και αυτοί οι κέδροι. ΣΤ΄. Τέτοιο ήταν κάποτε αυτό το ποίμνιο, και τέτοιο είναι τώρα, έτσι ακμάζει και πλατύνεται· και αν όχι ακόμη τέλεια, πάντως προς τα εκεί οδεύει με τις επιμέρους προσθήκες· και προφητεύω ότι θα συνεχίσει να οδεύει. Αυτό μου προλέγει το Άγιο Πνεύμα, εάν έχω κάποιο προφητικό χάρισμα και βλέπω τα μελλοντικά· και ταυτόχρονα, με βάση όσα έχουν ήδη προηγηθεί, έχω το θάρρος και το γνωρίζω με τον λογισμό μου, ως σύντροφος του Λόγου. Διότι είναι πολύ πιο παράδοξο το ότι από εκείνον τον ένα έγινε τόσο μεγάλη, παρά το ότι η σημερινή θα προχωρήσει στο άκρο της λαμπρότητας.

Αφού λοιπόν τα εσωτερικά ζητήματα πήγαιναν όπως επιθυμούσε, και με τρόπο που δεν θα μπορούσε να φανταστεί κανείς από τους απίστους και όσους τον αγνοούσαν, συλλαμβάνει με τον νου του κάτι μεγαλύτερο και υψηλότερο. Διότι, ενώ όλοι οι άλλοι έβλεπαν μόνο ό,τι βρισκόταν στα πόδια τους και φρόντιζαν πώς θα διασφαλίσουν τα δικά τους –αν βέβαια αυτό συνιστά ασφάλεια– χωρίς να προχωρούν παραπέρα και χωρίς να μπορούν να σκεφτούν ή να κατορθώσουν κάτι μεγάλο και τολμηρό, ο ίδιος, αν και στα άλλα ήταν μετριοπαθής, σε αυτά δεν δείχνει καμία μετριοπάθεια. Αντιθέτως, σηκώνοντας ψηλά το κεφάλι και στρέφοντας γύρω το μάτι της ψυχής του, περικλείει νοερά μέσα του ολόκληρη την οικουμένη, σε όση έκταση διαδόθηκε ο σωτήριος λόγος. Βλέποντας δε τον μεγάλο κλήρο του Θεού, ο οποίος αποκτήθηκε με τους λόγους, τους νόμους και τα πάθη Του, το άγιο έθνος, το βασίλειο ιεράτευμα, να βρίσκεται σε κακή κατάσταση και να έχει διασπαστεί σε μύριες δοξασίες και πλάνες· και βλέποντας την άμπελο που μεταφέρθηκε και μεταφυτεύθηκε από την Αίγυπτο, η οποία μέσα από την άθεη και σκοτεινή άγνοια έφτασε σε άπειρο κάλλος και μέγεθος, ώστε να σκεπάσει όλη τη γη και να απλωθεί πάνω από βουνά και κέδρους, να έχει καταστραφεί από τον πονηρό και άγριο χοίρο, τον διάβολο· δεν θεώρησε αρκετό να θρηνεί σιωπηλά για τη συμφορά, να υψώνει απλώς τα χέρια προς τον Θεό και να ζητά από Εκείνον τη λύτρωση από τα δεινά που επικρατούσαν, ενώ ο ίδιος να αδρανεί, αλλά πίστευε ότι έπρεπε να βοηθήσει κάπως και να συνεισφέρει και ο ίδιος από την πλευρά του.

Και θυμήσου τη συναγωγή σου, την οποία απέκτησες από την αρχή, την οποία περιέσωσες με τα πάθη του μονογενούς σου Λόγου, την οποία αξίωσες της μεγάλης σου διαθήκης, την οποία και είλκυσες στους ουρανούς με το καινό μυστήριο και με τον αρραβώνα του Πνεύματος. Και υπενθυμίζοντας όσα πονηρά διέπραξαν οι εχθροί εναντίον των αγίων σου και πώς καυχήθηκαν εις βάρος των εορτών σου, λέγαμε: «Ύψωσε τα χέρια σου εναντίον της υπερηφάνειάς τους μέχρι τέλους». Επικαλούμασταν τη ρομφαία και τις αιγυπτιακές μάστιγες, και Τον παρακαλούσαμε να εκδικάσει τη δική Του υπόθεση, και Τον προτρέπαμε να εγερθεί επιτέλους εναντίον των ασεβών, λέγοντας: «Έως πότε οι αμαρτωλοί, Κύριε, έως πότε οι αμαρτωλοί θα καυχώνται; Έως πότε θα ταπεινώνουν τον λαό σου και θα κακοποιούν την κληρονομία σου, και ομοίως θα φθέγγονται αλλά και θα πράττουν την ανομία;». Και προσθέταμε μάλιστα και εκείνες τις γοερές φωνές, που είναι ακόμη πιο ταιριαστές με αυτά: «Μας κατέστησες αντικείμενο αντιλογίας και ύβρεως στους γείτονές μας, παροιμία στα έθνη και περίγελο σε όλους τους ανθρώπους». Και κάναμε λόγο για κάποια άμπελο, η οποία μεταφυτεύτηκε από την Αίγυπτο της σκοτεινής αθεΐας και αυξήθηκε στο κάλλος και το μέγεθος της πίστεως, κι έπειτα της αφαιρέθηκε ο φραγμός, δηλαδή η επιστασία του Θεού που μας φρουρούσε έως τότε, και αφέθηκε εκτεθειμένη σε όλους τους πονηρούς δυνάστες που διέρχονται, και λεηλατήθηκε από τον άγριο χοίρο, τον Πονηρό, που έχει την κακία ως αποκλειστικό του γνώρισμα και είναι γεμάτος από τον βόρβορο της φαυλότητας.

Διάψαλμα: μεταφορά του λόγου. «Άμπελον»: Τον λαό των Εβραίων από τη δουλεία της Αιγύπτου, και τον νέο λαό από τη θλίψη των δαιμόνων. Διότι η Αίγυπτος ερμηνεύεται ως εκείνη που θλίβει (που εκθλίβει). «Εξέβαλες»: Ο Θεός εξολόθρευσε τους Αμορραίους και τους Χετταίους και εγκατέστησε τον Ισραήλ, ο οποίος είναι ο πιστός λαός. «Ωδοποίησας»: Δηλαδή οδήγησε (ανοίγοντας δρόμο) διά του Μωυσή. «Και κατεφύτευσας»: Στερέωσε τη βάση τους ως αγαπημένων, και πληθύνθηκαν σε όλο το πρόσωπο της γης. Εννόησε δε επίσης και τον νέο λαό [τον πιστό]. «Εκάλυψεν»: Διότι σκιά και τύπος των μελλόντων ήταν οι Ιουδαίοι και όσα συνέβαιναν σε αυτούς· γι' αυτό τους προφήτες, σαν όρη, τους κάλυπτε η σκιά του νόμου. «Και αι αναδενδράδες»: Έτσι λοιπόν, αφού έπαυσε η σκιά (η κακία) και φανερώθηκε η αλήθεια, έφτασε η πίστη σε ύψος σωτηρίας. «Εξέτεινεν»: Δηλώνει το πλάτος της πίστεως και των περάτων (των αρετών), ότι δηλαδή από τα πέρατα έως τα πέρατα της οικουμένης γέμισε τη γη. «Ίνα τι καθείλες»: Τον νόμο των Ιουδαίων, που είναι η σκιά (τη σκιά), ο οποίος αποτελεί τον φραγμό, δηλαδή αυτόν κατέρριψες. «Και τρυγώσιν»: Οι δαίμονες, οι οποίοι δεν πορεύονται στην οδό της αλήθειας, αλλά παραπορεύονται. «Ελυμήνατο»: Την ιουδαϊκή γενεά τη λυμάνθηκε η πλάνη των ειδώλων· διότι όπως ο χοίρος, έτσι και η πλάνη τρέφεται με τον βούρκο. Δρυμός δε ονομάζονται τα είδωλα ως άκαρπα και υλώδη.

Άνοιξες δρόμο μπροστά της. Με ποιον τρόπο; Με την παράδοση του νόμου και με την εξολόθρευση των εθνών. Και φύτεψες βαθιά τις ρίζες της, και γέμισε τη γη. Ρίζα δε της ιουδαϊκής αμπέλου είναι ο Μωυσής, ο Ιησούς, ο Φινεές και ο Ελεάζαρ. Αυτοί γέμισαν τη γη με την ευσέβειά τους, διότι οι αρετές τους διαδόθηκαν παντού.

Εσείς είστε οι πονηροί γεωργοί, οι οποίοι κατατρώγετε τον αμπελώνα του Κυρίου Σαβαώθ. Ποιον από τους προφήτες δεν σκοτώσατε; Ο Πατέρας απέστειλε σε εσάς τους δούλους μου, τους προφήτες, απαιτώντας τον καρπό του αμπελώνα. Αμπελώνα από την Αίγυπτο μετέφερα διά του Μωυσή, τον οποίο φύτεψα σε γη εύφορη, αφού εκδίωξα έθνη, και τον κληροδότησα με σχοινί διανομής· του οποίου τις ρίζες στερέωσα με τον νόμο και τον λόγο των προφητών, και γέμισε τη γη· του οποίου τα κλήματα έφτασαν έως τη θάλασσα, και οι παραφυάδες του γέμισαν τους ποταμούς των εθνών. Εσείς όμως γκρεμίσατε τον φραγμό του, δηλαδή τη βοήθεια που προερχόταν από τον νόμο, και τον τρυγούν αφύλακτο οι δαίμονες που διαβαίνουν την οδό του βίου· ο αγριόχοιρος από το δάσος, δηλαδή ο ληστής, τον κατέστρεψε, και το άγριο θηρίο τον καταβρόχθισε. Καθώς σας ζητήθηκε ο καρπός αυτής της καλής, καρποφόρου και αληθινής αμπέλου που φυτεύτηκε, από τους δούλους μου τους προφήτες, άλλον χαστουκίσατε, άλλον καταδικάσατε σε λάκκο με βούρκο και άλλον λιθοβολήσατε. Ιδού, εγώ ο ίδιος ο Υιός και κληρονόμος είμαι παρών· σεβαστείτε την υιότητά μου, δείξτε σεβασμό στο αξίωμα της πατρικής μου φύσης.

Ικετεύει να γίνει ταχύτερα η επιφάνεια του Θεού Λόγου. «Εξέγειρε τη δύναμή σου» από εκείνους τους πατρικούς σου κόλπους «και έλα για να μας σώσεις», εμάς που βρισκόμαστε «στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου» της τυραννίας του άδη, «και φανέρωσε το πρόσωπό σου και θα σωθούμε. Κύριε, Θεέ των δυνάμεων, έως πότε θα οργίζεσαι με την προσευχή των δούλων σου; Θα μας τρέφεις με ψωμί δακρύων; Και θα μας ποτίζεις με δάκρυα άφθονα;» «Άμπελο μετέφερες από την Αίγυπτο», το πλήθος των Εβραίων. «Άνοιξες δρόμο μπροστά της» και «έδιωξες έθνη» Χαναναίων «και τη φύτεψες, και γέμισε τη γη. Η σκιά της κάλυψε τα βουνά και οι κληματίδες της τους κέδρους του Θεού». Διότι, αφού με αυτόν τον τρόπο υποδήλωσε το πλήθος εκείνου του λαού, παρομοιάζοντάς το με μια εύρωστη άμπελο, υπαινίσσεται έπειτα τον αφανισμό της. «Γιατί κατεδάφισες τον φραγμό της και την τρυγούν όλοι οι διερχόμενοι από τον δρόμο; Την κατέστρεψε αγριόχοιρος από το δάσος, άγριο θηρίο την κατασπάραξε», δηλώνοντας εδώ τη συντριβή του λαού, την οποία υπέστησαν από τους εχθρούς επειδή ασέβησαν προς τον Θεό. Άγριο θηρίο (μονιός) είναι ο μονόλυκος ή ο άγριος όνος, ή άλλο μοναχικό ζώο, ή χοίρος, μονιός είναι και ο διάβολος. «

Ποιος είναι ο κίνδυνος; Σχεδόν έχει μείνει χωρίς ψαλμωδίες και χωρίς φώτα, επειδή ακριβώς έμεινε και χωρίς επίσκοπο. Διότι, καθώς βρίσκεται πάνω στον δρόμο, σαν εκείνο το αμπέλι του Δαβίδ που κάποτε είχε καλά κλήματα και τώρα λεηλατείται από όλους τους περαστικούς, ούτε τον επίσκοπο έχει να παραμένει εκεί —διότι δεν αντέχει να παραδώσει την πλάτη του στα μαστίγια και τα μάγουλά του στα ραπίσματα—, ούτε, εφόσον ο επίσκοπος φεύγει εξαιτίας των φοβερών καταπιεστών, είναι επόμενο να παραμείνει στην εκκλησία κάποιος άλλος· διότι μαζί με την κεφαλή αποχωρεί και το υπόλοιπο σώμα. Εξάλλου, ακόμη και οι αξιωματούχοι που του παραχωρήθηκαν από τον κραταιό και άγιό μας αυθέντη και βασιλιά, οι οποίοι προηγουμένως ήταν εγκατεστημένοι γύρω από την εκκλησία, για αυτήν ακριβώς την αιτία εγκατέλειψαν τις πατρικές τους εστίες· και έχοντας εμπιστευθεί τους εαυτούς τους στην πυκνότητα του δάσους, κρύβονται εκεί.