Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 79:11

Η εκ του ουρανού κάθοδος και η διά παρθένου γέννηση και οι ευαγγελικοί λόγοι και τα θαύματα και το πάθος και ο σταυρός και ο θάνατος και ο τάφος και η ανάσταση και η ανάληψη και η εκ δεξιών καθέδρα. Διότι όλα αυτά έγιναν υπέρ των ληνών, των εκκλησιών του Χριστού. γι' αυτό και ο Ψαλμός του Δαβίδ. Επομένως, οι απόστολοι, βλέποντας ότι ευφράνθηκε η έρημος και άνθισε σαν τον κρίνο, και ότι τα αμπέλια των εθνών βλαστάνουν, και ότι η κάτω άμπελος χάρη στην άνω άμπελο αναβλάστησε και εξέτεινε τα κλήματά της έως τη θάλασσα και τις παραφυάδες της έως τους ποταμούς, και ότι η σκιά της κάλυψε τα όρη και οι κληματαριές της τους κέδρους του Θεού, και ότι τα φθοροποιά θηρία, οι δαίμονες, φοβούνται αυτήν την άμπελο, γεμάτοι θαυμασμό οι απόστολοι λένε: Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη. Δεν είναι έργο ανθρώπου το να καθαρίσει και να ανακαινίσει ολόκληρη την ανθρωπότητα που είχε χερσωθεί και γεμίσει άγρια βλάστηση, και να την αναδείξει ως νεόφυτη και να την κάνει κατάκαρπη και να γεμίσει τους ληνούς μέσα στον κόσμο, παρά μόνο δικό σου έργο, Ιησού: Πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη. Θαυμαστή η μεταβολή των πραγμάτων. Πώς εμείς που ήμασταν πρώτα αγράμματοι είμαστε τώρα ρήτορες, οι απαίδευτοι είμαστε τώρα φιλόσοφοι, οι απλοί άνθρωποι γίναμε διδάσκαλοι του κόσμου, οι άλλοτε αλιείς είμαστε τώρα και αλιείς και ληνοβάτες;

Οι δε οικείοι του Σατανά, αφού συνέλαβαν τον Ιησού, τον οδηγούν στον τόπο του Κρανίου, για να τον σταυρώσουν εκεί, εκπληρώνοντας όλα όσα είχαν γραφτεί προηγουμένως για αυτόν, και αφού τον κρέμασαν, τον στερέωσαν πάνω στον σταυρό, όπως την άμπελο σε έναν πάσσαλο. Εκείνος δε, αφού εγκαταλείφθηκε μόνος πάνω στον σταυρό, σαν δίκλωνο ή τρίκλωνο κλήμα άπλωσε κατά μήκος του οριζόντιου ξύλου τα χέρια του, και κατά μήκος του κάθετου το κεφάλι με τον θώρακα μαζί με τα πόδια. Και αφού αφαιρέθηκε όλο το φύλλωμα των υπόλοιπων κλημάτων, πληγωμένος από τα καρφιά και τη λόγχη, δάκρυζε κρουνηδόν με το άγιο αίμα του. Αιφνιδίως, όμως, αναστήθηκε τριήμερος, χωρίς να έχει μειωθεί σε τίποτα από αυτό που ήταν πριν, αλλά μάλλον έχοντας εμφανιστεί πιο ένδοξος, γεμίζοντας με πίστη και βεβαιότητα τις καρδιές των μαθητών ότι αυτός είναι η ζωή. Και αφού βλάστησε μεγάλο αριθμό, ένα πλήθος μαθητών μετά την ανάσταση, μεγαλύτερο από ό,τι πριν, όχι πλέον μόνο στην Ιουδαία, αλλά «εξέτεινε τα κλήματά της έως τη θάλασσα· η σκιά της κάλυψε τα όρη, και οι παραφυάδες της τους κέδρους του Θεού.» Αυτή η πραγματεία περί της αληθινής αμπέλου έχει, κατά το δυνατόν, κατανοηθεί με ευσέβεια.

Άμπελο από την Αίγυπτο μετέφερες. Εννοεί τον Ισραήλ. Εκδίωξες έθνη και την καταφύτευσες. Διότι, προπορευόμενος, εκδίωξες από μπροστά τους τα έθνη. Κάλυψε όρη η σκιά της. Σκιά μεν της αμπέλου είναι η σύμφωνη με τον νόμο λατρεία, λόγω του ότι ο νόμος αποτελούσε σκιά των μελλοντικών αγαθών· όρη δε, εννοεί αυτό στη Σηλώμ και αυτό στη Σιών. Διότι σε αυτούς τους δύο τόπους είχε ιδρυθεί η Σκηνή. Επομένως, δεν σημαίνει τίποτε άλλο, παρά το ότι τα όσα όριζε ο νόμος, τα οποία αποτελούσαν σκιά των μελλοντικών αγαθών, τελούνταν σε αυτά τα δύο όρη. Και οι αναδενδράδες της τους κέδρους του Θεού. Κέδροι μεν είναι οι ουράνιες δυνάμεις· αναδενδράδες δε της αμπέλου είναι οι προφήτες που προήλθαν από τον λαό, οι οποίοι υψώθηκαν και στηρίχθηκαν στις ανώτερες και λογικές δυνάμεις.

Ο Κύριος δεν συντρίβει όλους τους κέδρους, αλλά εκείνους του Λιβάνου. Επειδή ο Λίβανος είναι τόπος ειδωλολατρίας, όσες ψυχές υψώνονται με αλαζονεία εναντίον της γνώσεως του Θεού, αυτές λαμβάνουν την ονομασία του Λιβάνου και καθίστανται άξιες συντριβής. Διότι υπάρχουν κάποιοι κέδροι του Θεού, τους οποίους καλύπτουν οι κληματίδες της αμπέλου που μεταφέρθηκε από την Αίγυπτο, όπως μάθαμε στους Ψαλμούς: «Η σκιά της κάλυψε τα όρη και οι κληματίδες της τους κέδρους του Θεού». Επειδή, λοιπόν, μαζί με τις άλλες έννοιες περί του Χριστού, ο Κύριός μας ονομάζεται και άμπελος –καθώς λέει: «Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα»–, κέδροι του Θεού είναι εκείνοι που μέχρι πρότινος ήταν άκαρποι και κατάλληλοι για καύση, οι οποίοι όμως, αφού εισήλθαν υπό τη σκέπη του Χριστού και τρόπον τινά Τον ενδύθηκαν, μέσα από τη δική Του χάρη συγκαλύπτουν την ακαρπία της ζωής τους. Έτσι, τους μεν κέδρους του Θεού τους προστατεύουν οι εύκαρπες κληματίδες που τους έχουν περιπλακεί· τους δε κέδρους του Λιβάνου τους συντρίβει ο Κύριος. «Και θα τους θρυμματίσει, τον Λίβανο όπως τον μόσχο». Θυμήσου τον μόσχο στο βιβλίο της Εξόδου, τον οποίο έπλασαν κατά την ειδωλολατρία τους, τον οποίο κονιορτοποίησε ο Μωυσής και έδωσε στον λαό να τον πιει. Παρόμοια, λοιπόν, με εκείνον τον μόσχο, θα εξαφανίσει ολόκληρο τον Λίβανο και την επικρατούσα σε αυτόν συνήθεια της ειδωλολατρίας. «Και ο αγαπημένος σαν Υιός μονοκερώτων».

Διότι ελύτρωσε τον λαό του από τον οίκο της δουλείας, και τον απάλλαξε από τη σκαιότητα των κυριάρχων, ξεσηκώνοντας εναντίον τους ολόκληρη την κτίση. Και μετατρέποντας τα ύδατα σε αίμα, πλήττοντάς τους με χαλάζι, με βαθύ και τριήμερο σκοτάδι και με όλα τα άλλα. Διότι είναι μακρύ να τα διηγηθώ ένα προς ένα. Έπειτα, αφού τους πέρασε μέσα από τη θάλασσα, τους έθρεψε στην έρημο. Τους εισήγαγε στη γη της επαγγελίας, ξεριζώνοντας σαν αγκάθια έθνη μεγάλα και μαχητικότατα. Και αυτό μας το φανέρωσε ο θεσπέσιος Δαβίδ λέγοντας προς τον σωτήρα και λυτρωτή των όλων: «Άμπελο μετέφερες από την Αίγυπτο, έδιωξες έθνη και την καταφύτευσες, άνοιξες δρόμο μπροστά της· άπλωσες τα κλήματά της μέχρι τη θάλασσα και μέχρι τα ποτάμια τις παραφυάδες της». Διότι έγινε, όπως λέει ο προφήτης Ιερεμίας, ο Ισραήλ άμπελος με καλά κλήματα, και ο καρπός της άφθονος.

Και γι' αυτήν κάπου λέει ο μακάριος Δαβίδ στο βιβλίο των Ψαλμών προς τον Σωτήρα Θεό των όλων: «Άμπελο από την Αίγυπτο μετέφερες, έδιωξες έθνη και την φύτεψες· άνοιξες δρόμο μπροστά της. Εξέτεινε τα κλήματά της μέχρι τη θάλασσα, και μέχρι τους ποταμούς τις παραφυάδες της». Διότι είχε φυτευτεί «σε ύψωμα και σε εύφορο τόπο», σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη. Όμως δεν παρήγαγε σταφύλια, αλλά μάλλον έβγαλε αγκάθια. Διότι απέναντι στο πλήθος των αγαθών που της δόθηκαν, επέδειξε την αδικία ως κάτι σύμφυτο και ισοδύναμο· και είναι προφανές ότι εννοεί την αδικία κατά του Θεού. Διότι πλήθυνε τα θυσιαστήρια και οικοδόμησε στήλες· και όσο πλούτιζε με τα άνωθεν αγαθά, τόσο πιο πρόθυμη ήταν για βεβήλωση, με το να προσκυνά τους δαίμονες, να εγείρει βωμούς και να καταμερίζει την ίδια της την καρδιά στην πολυθεϊστική πλάνη. Αλλά, λέει, αυτά δεν θα μείνουν έτσι· πώς θα μπορούσαν άλλωστε; Διότι ο ίδιος θα κατασκάψει τα θυσιαστήριά τους, και θα καταστραφούν οι στήλες τους, δηλαδή θα συντριβούν και θα γκρεμιστούν. Το δε «αυτός» θα το αναφέρεις συνετά είτε στον Θεό που εξουσιάζει τα πάντα, είτε στο πρόσωπο του Βαβυλωνίου, όπως ήδη έχει προδειχθεί πολλές φορές. Διότι συνέβη στις πόλεις της Σαμάρειας να καούν μαζί και οι ίδιοι οι ναοί, και να διαρπαγούν τα γλυπτά.

Αυτό όμως το έπραξες, μετρώντας την τιμωρία ανάλογα με τις αμαρτίες μας. <Μας έθεσες ως σημείο αντιλογίας στους γείτονές μας.> (B f. 344, H f. 317 b) Έχουν τεθεί λοιπόν οι υιοί του Ισραήλ ως σημείο αντιλογίας στους γείτονες, και προς εμπαιγμό στους εχθρούς, με ποιον άραγε τρόπο; Προφανώς, επειδή ήταν αδύναμοι, καταπατημένοι και πεσμένοι κάτω από τα πόδια των εχθρών τους· διότι δεν ήταν δυνατόν να ευημερούν ενώ προκαλούσαν λύπη [αντί καταλυπουμένους;].- Δεν Τον εγκαλούν ότι τους αδίκησε, αλλά θρηνούν μάλλον επειδή ο Ισραήλ έμεινε έρημος από τη δική Του βοήθεια. <Άνοιξες δρόμο μπροστά της, και φύτεψες τις ρίζες της, κ.λπ.> (G f. 88 b, L f. 193) Διότι, προπορευόμενος, έδιωξε από μπροστά τους τα έθνη. Ρίζα δε της ιουδαϊκής αμπέλου είναι ο Μωυσής ή ο Ιησούς. Αυτοί γέμισαν τη γη με τη δική τους ευσέβεια· διότι οι αρετές τους διαδόθηκαν παντού. Ονομάζοντας μεταφορικά τον λαό άμπελο, επέμεινε στη μεταφορά. Και όρη μεν ονομάζει την ισχύ των όμορων εθνών· και σκιά που τα κάλυπτε, την εξουσία του Ισραήλ που επιβλήθηκε σε αυτά· κέδρους δε του Θεού, τους υψηλούς άρχοντες, αυτούς που έλαβαν από τον Θεό την εξουσία να άρχουν· και αναδενδράδες που σκέπαζαν τους κέδρους, την ισραηλιτική βασιλεία που έγινε πιο περίβλεπτη από αυτούς· και αυτό έχουμε μάθει ότι συνέβη και την εποχή του μακαρίου Δαβίδ και του Σολομώντος.

Αντί δε του: «Άνοιξες δρόμο μπροστά της», ο Σύμμαχος το ερμήνευσε: «Απομάκρυνες τα εμπόδια μπροστά της». Έπειτα πρόσθεσε: «και έκανες τις ρίζες της να ριζοβολήσουν». Εφόσον δε η προαναφερθείσα άμπελος έτυχε τέτοιας φροντίδας από τον Θεό Λόγο, εύλογα γέμισε τη γη, ώστε αφενός να επισκιάσει τα όρη και να καλύψει τους κέδρους με τις αναδενδράδες της, και αφετέρου να απλώσει τα κλήματά της έως τη θάλασσα και τα βλαστάρια της μέχρι τους ποταμούς.

Όμως, σε αυτή την απορία απαντά διά του προφήτη Ησαΐα, σαν να απολογείται ο γεωργός, και παρουσιάζει την αιτία λέγοντας: «Διότι περίμενα να κάνει σταφύλια, αλλά έκανε αγκάθια· και όχι δικαιοσύνη, αλλά κραυγή». Το ότι αυτά βέβαια έχουν λεχθεί για τον λαό των Ιουδαίων, κανείς δεν θα μπορούσε να το αμφισβητήσει. Θα κατανοήσεις δε πώς η σκιά της αμπέλου κάλυψε τα όρη, εάν παρατηρήσεις ότι ο νόμος, έχοντας τη σκιά των μελλοντικών αγαθών και όχι την ίδια την εικόνα των πραγμάτων, άλλοτε μεν τελούνταν στο όρος της Σηλώμ, όπου προηγουμένως είχε στηθεί η σκηνή του μαρτυρίου, άλλοτε δε στο όρος Σιών και στην Ιερουσαλήμ, και οι κληματαριές της κάλυψαν τους κέδρους του Θεού.

Ποιες θα έλεγες ότι είναι οι αναδενδράδες της αμπέλου, παρά οι προφητικές ψυχές και εκείνοι που στον παλαιό λαό είχαν υψωθεί σε μεγάλο ύψος και είχαν πολιτευθεί επαξίως του Θεού, οι οποίοι μάλιστα αναπαύονταν πάνω στους κέδρους του Θεού, δηλαδή στις αόρατες και θείες δυνάμεις; Διότι μέχρι αυτές εκτάθηκαν οι ψυχές που διέπρεψαν στον παλαιό λαό, ώστε και στο Άγιο Πνεύμα να μετέχουν, και να εκτείνουν τους καρπούς τους μέχρι την αγγελική δύναμη.

Τα δε κλήματα της αμπέλου, όντας διαφορετικά από τη σκιά και από τις αναδενδράδες, εκτάθηκαν έως τη θάλασσα. Ο δε Σύμμαχος, αντί του «τα κλήματα», λέει ότι εξέτεινε «τις χαίτες της έως τη θάλασσα». Αυτές οι χαίτες και οι κόμες, σαν αναρίθμητες τρίχες, ή και κλήματα που πληθαίνουν, σύμφωνα με το παράδειγμα της αμπέλου, θα μπορούσαν να είναι ο μεγάλος αριθμός του ιουδαϊκού έθνους, ο οποίος βεβαίως έφτασε μέχρι τη θάλασσα, γεμίζοντας ολόκληρο τον βίο των ανθρώπων. Γι' αυτό έχει λεχθεί στον προφήτη Ωσηέ: «Και ήταν ο αριθμός των υιών Ισραήλ σαν την άμμο της θάλασσας, η οποία δεν θα μετρηθεί ούτε θα εξαριθμηθεί». Άλλες δε παραφυάδες, εκτός από τα κλήματα, νεότερες και αρτιφυείς, εκτάθηκαν έως τον ποταμό: οι κήρυκες της Καινής Διαθήκης· εννοώ τους αποστόλους και τους μαθητές του Σωτήρος μας· οι οποίοι, αν και έλαβαν τη βλάστηση και τη γένεσή τους από την προαναφερθείσα άμπελο και έγιναν σαν κάποιες παραφυάδες της, δεν προχώρησαν πλέον έως τη θάλασσα όπως οι χαίτες και τα κλήματα, αλλά έως τον ποταμό, εξαιτίας του μυστηρίου της παλιγγενεσίας εν Χριστώ που χορηγείται μέσω αυτών. Εξού και για τον ίδιο τον Σωτήρα έχει λεχθεί στον 71ο Ψαλμό: «Και θα κατακυριεύσει από θάλασσα έως θάλασσα, και από τον ποταμό έως τα πέρατα της οικουμένης». Διότι, αφού ξεκίνησε το βάπτισμα από τον ποταμό Ιορδάνη, γέμισε σύμπασα την οικουμένη.

Ο προκείμενος λόγος περιγράφει τέσσερα τάγματα της προαναφερθείσας αμπέλου: αφενός τη σκιά της που καλύπτει τα όρη· αφετέρου τις αναδενδράδες της που υψώνονται, ώστε να καλύπτουν όχι απλώς κέδρους, αλλά τους κέδρους του Θεού· και επιπλέον τα κλήματα που εκτείνονται έως τη θάλασσα· και ύστερα από όλα αυτά, τις παραφυάδες που φθάνουν μέχρι τον ποταμό. Το νόημα αυτών το ερμηνεύσαμε σύμφωνα με τη χάρη που μας δόθηκε, αποδίδοντας τη μεν σκιά στην τυπική και σκιώδη λατρεία, η οποία τελούνταν στα αισθητά και σωματικά όρη· τις δε αναδενδράδες στις προφητικές ψυχές, οι οποίες στηρίζονταν πάνω στους κέδρους του Θεού, δηλαδή στις αγγελικές και θείες δυνάμεις· τα δε κλήματα ή το φύλλωμα ή τις κόμες, σε ολόκληρο το πλήθος των Ιουδαίων που εκτείνεται έως τη θάλασσα εξαιτίας του ασταθούς και κυμαινόμενου βίου των ανθρώπων· και τέλος τις παραφυάδες, στους αποστόλους του Σωτήρος ημών, οι οποίοι συνδέονται με τον ποταμό, για τον οποίο έχει λεχθεί: «Τα ορμητικά νερά του ποταμού ευφραίνουν την πόλη του Θεού». Αλλά επειδή τέτοιων δωρεών αξιώθηκε η εν λόγω άμπελος από τον Θεό Λόγο που την επέβλεπε προηγουμένως, ακολούθως ο λόγος στη συνέχεια, απευθυνόμενος προς Αυτόν που της δώρισε τόσα πολλά, εκφράζει την απορία του λέγοντας: «Γιατί κατέρριψες τον φραγμό της;». Και Εκείνος αποκρίνεται λέγοντας: «Διότι περίμενα να κάνει σταφύλια, αλλά έκανε αγκάθια»· και πάλι: «Περίμενα να επιδείξει δίκαιη κρίση, αλλά επέδειξε ανομία, και όχι δικαιοσύνη, αλλά κραυγή».

Όσα τα βιβλία και οι μνήμες διασώζουν. Διότι, εκτός από τα θαυμαστά γεγονότα κατά την πορεία, και εκείνον τον μεγάλο πάταγο, για να πω κάτι πολύ σύντομο, μόνος ο Ιωσήφ εισήλθε στην Αίγυπτο, και ύστερα από λίγο εξήλθαν από την Αίγυπτο εξήντα μυριάδες. Τι είναι πιο θαυμαστό από αυτό, ή μεγαλύτερο τεκμήριο της μεγαλοσύνης του Θεού, όταν θέλει να δώσει διέξοδο στα αδιέξοδα; Και η γη της επαγγελίας κληροδοτείται μέσω ενός που μισήθηκε, και εκείνος που πουλήθηκε μετακινεί έθνη, και αναδεικνύεται σε μέγα έθνος, και εκείνο το μικρό βλαστάρι γίνεται εύρωστη άμπελος, και τόσο μεγάλη, ώστε να απλώνεται πάνω σε ποταμούς, να εκτείνεται μέχρι τη θάλασσα, πλατυνόμενη από όρια σε όρια, να καλύπτει όρη με το ύψος της δόξας της, και να ξεπερνά σε ύψος τους κέδρους, και μάλιστα τους κέδρους του Θεού — όποια και αν πρέπει να υποθέσουμε ότι είναι αυτά τα όρη και αυτοί οι κέδροι. ΣΤ΄. Τέτοιο ήταν κάποτε αυτό το ποίμνιο, και τέτοιο είναι τώρα, έτσι ακμάζει και πλατύνεται· και αν όχι ακόμη τέλεια, πάντως προς τα εκεί οδεύει με τις επιμέρους προσθήκες· και προφητεύω ότι θα συνεχίσει να οδεύει. Αυτό μου προλέγει το Άγιο Πνεύμα, εάν έχω κάποιο προφητικό χάρισμα και βλέπω τα μελλοντικά· και ταυτόχρονα, με βάση όσα έχουν ήδη προηγηθεί, έχω το θάρρος και το γνωρίζω με τον λογισμό μου, ως σύντροφος του Λόγου. Διότι είναι πολύ πιο παράδοξο το ότι από εκείνον τον ένα έγινε τόσο μεγάλη, παρά το ότι η σημερινή θα προχωρήσει στο άκρο της λαμπρότητας.

Αφού λοιπόν τα εσωτερικά ζητήματα πήγαιναν όπως επιθυμούσε, και με τρόπο που δεν θα μπορούσε να φανταστεί κανείς από τους απίστους και όσους τον αγνοούσαν, συλλαμβάνει με τον νου του κάτι μεγαλύτερο και υψηλότερο. Διότι, ενώ όλοι οι άλλοι έβλεπαν μόνο ό,τι βρισκόταν στα πόδια τους και φρόντιζαν πώς θα διασφαλίσουν τα δικά τους –αν βέβαια αυτό συνιστά ασφάλεια– χωρίς να προχωρούν παραπέρα και χωρίς να μπορούν να σκεφτούν ή να κατορθώσουν κάτι μεγάλο και τολμηρό, ο ίδιος, αν και στα άλλα ήταν μετριοπαθής, σε αυτά δεν δείχνει καμία μετριοπάθεια. Αντιθέτως, σηκώνοντας ψηλά το κεφάλι και στρέφοντας γύρω το μάτι της ψυχής του, περικλείει νοερά μέσα του ολόκληρη την οικουμένη, σε όση έκταση διαδόθηκε ο σωτήριος λόγος. Βλέποντας δε τον μεγάλο κλήρο του Θεού, ο οποίος αποκτήθηκε με τους λόγους, τους νόμους και τα πάθη Του, το άγιο έθνος, το βασίλειο ιεράτευμα, να βρίσκεται σε κακή κατάσταση και να έχει διασπαστεί σε μύριες δοξασίες και πλάνες· και βλέποντας την άμπελο που μεταφέρθηκε και μεταφυτεύθηκε από την Αίγυπτο, η οποία μέσα από την άθεη και σκοτεινή άγνοια έφτασε σε άπειρο κάλλος και μέγεθος, ώστε να σκεπάσει όλη τη γη και να απλωθεί πάνω από βουνά και κέδρους, να έχει καταστραφεί από τον πονηρό και άγριο χοίρο, τον διάβολο· δεν θεώρησε αρκετό να θρηνεί σιωπηλά για τη συμφορά, να υψώνει απλώς τα χέρια προς τον Θεό και να ζητά από Εκείνον τη λύτρωση από τα δεινά που επικρατούσαν, ενώ ο ίδιος να αδρανεί, αλλά πίστευε ότι έπρεπε να βοηθήσει κάπως και να συνεισφέρει και ο ίδιος από την πλευρά του.

Και θυμήσου τη συναγωγή σου, την οποία απέκτησες από την αρχή, την οποία περιέσωσες με τα πάθη του μονογενούς σου Λόγου, την οποία αξίωσες της μεγάλης σου διαθήκης, την οποία και είλκυσες στους ουρανούς με το καινό μυστήριο και με τον αρραβώνα του Πνεύματος. Και υπενθυμίζοντας όσα πονηρά διέπραξαν οι εχθροί εναντίον των αγίων σου και πώς καυχήθηκαν εις βάρος των εορτών σου, λέγαμε: «Ύψωσε τα χέρια σου εναντίον της υπερηφάνειάς τους μέχρι τέλους». Επικαλούμασταν τη ρομφαία και τις αιγυπτιακές μάστιγες, και Τον παρακαλούσαμε να εκδικάσει τη δική Του υπόθεση, και Τον προτρέπαμε να εγερθεί επιτέλους εναντίον των ασεβών, λέγοντας: «Έως πότε οι αμαρτωλοί, Κύριε, έως πότε οι αμαρτωλοί θα καυχώνται; Έως πότε θα ταπεινώνουν τον λαό σου και θα κακοποιούν την κληρονομία σου, και ομοίως θα φθέγγονται αλλά και θα πράττουν την ανομία;». Και προσθέταμε μάλιστα και εκείνες τις γοερές φωνές, που είναι ακόμη πιο ταιριαστές με αυτά: «Μας κατέστησες αντικείμενο αντιλογίας και ύβρεως στους γείτονές μας, παροιμία στα έθνη και περίγελο σε όλους τους ανθρώπους». Και κάναμε λόγο για κάποια άμπελο, η οποία μεταφυτεύτηκε από την Αίγυπτο της σκοτεινής αθεΐας και αυξήθηκε στο κάλλος και το μέγεθος της πίστεως, κι έπειτα της αφαιρέθηκε ο φραγμός, δηλαδή η επιστασία του Θεού που μας φρουρούσε έως τότε, και αφέθηκε εκτεθειμένη σε όλους τους πονηρούς δυνάστες που διέρχονται, και λεηλατήθηκε από τον άγριο χοίρο, τον Πονηρό, που έχει την κακία ως αποκλειστικό του γνώρισμα και είναι γεμάτος από τον βόρβορο της φαυλότητας.

Διάψαλμα: μεταφορά του λόγου. «Άμπελον»: Τον λαό των Εβραίων από τη δουλεία της Αιγύπτου, και τον νέο λαό από τη θλίψη των δαιμόνων. Διότι η Αίγυπτος ερμηνεύεται ως εκείνη που θλίβει (που εκθλίβει). «Εξέβαλες»: Ο Θεός εξολόθρευσε τους Αμορραίους και τους Χετταίους και εγκατέστησε τον Ισραήλ, ο οποίος είναι ο πιστός λαός. «Ωδοποίησας»: Δηλαδή οδήγησε (ανοίγοντας δρόμο) διά του Μωυσή. «Και κατεφύτευσας»: Στερέωσε τη βάση τους ως αγαπημένων, και πληθύνθηκαν σε όλο το πρόσωπο της γης. Εννόησε δε επίσης και τον νέο λαό [τον πιστό]. «Εκάλυψεν»: Διότι σκιά και τύπος των μελλόντων ήταν οι Ιουδαίοι και όσα συνέβαιναν σε αυτούς· γι' αυτό τους προφήτες, σαν όρη, τους κάλυπτε η σκιά του νόμου. «Και αι αναδενδράδες»: Έτσι λοιπόν, αφού έπαυσε η σκιά (η κακία) και φανερώθηκε η αλήθεια, έφτασε η πίστη σε ύψος σωτηρίας. «Εξέτεινεν»: Δηλώνει το πλάτος της πίστεως και των περάτων (των αρετών), ότι δηλαδή από τα πέρατα έως τα πέρατα της οικουμένης γέμισε τη γη. «Ίνα τι καθείλες»: Τον νόμο των Ιουδαίων, που είναι η σκιά (τη σκιά), ο οποίος αποτελεί τον φραγμό, δηλαδή αυτόν κατέρριψες. «Και τρυγώσιν»: Οι δαίμονες, οι οποίοι δεν πορεύονται στην οδό της αλήθειας, αλλά παραπορεύονται. «Ελυμήνατο»: Την ιουδαϊκή γενεά τη λυμάνθηκε η πλάνη των ειδώλων· διότι όπως ο χοίρος, έτσι και η πλάνη τρέφεται με τον βούρκο. Δρυμός δε ονομάζονται τα είδωλα ως άκαρπα και υλώδη.

«Η σκιά της κάλυψε τα όρη, και οι κληματαριές της τους κέδρους του Θεού». Όρη είναι οι δίκαιοι του Θεού, λόγω του υψηλού και μετέωρου τρόπου ζωής τους· οι ίδιοι είναι και κέδροι· διότι «ο δίκαιος θα ανθίσει σαν τον φοίνικα, σαν τον κέδρο στον Λίβανο θα πληθυνθεί». Αυτούς τους κάλυψε η σκιά της ιουδαϊκής αμπέλου, δηλαδή ο νόμος, όπως λέει ο Παύλος: «Επειδή ο νόμος έχει τη σκιά των μελλοντικών αγαθών, όχι την ίδια την εικόνα των πραγμάτων». Ως κληματαριές θα νοήσεις τους προφητικούς λόγους, οι οποίοι, ανυψούμενοι χάρη στις αρετές εκείνων που τους εργάζονται, όπως των γεωργών πάνω στα δέντρα, φανερώνουν τον δικό τους καρπό. Αυτά, λοιπόν, κάλυψαν τους δικαίους· όχι για να τους κρύψουν, αλλά για να αποδιώξουν το ψύχος της απιστίας τους, ή τον καύσωνα κάποιας άλλης και τυχούσας αμαρτίας. «Εξέτεινε τα κλήματά της έως τη θάλασσα, και έως τους ποταμούς τις παραφυάδες της». Θάλασσα ονομάζει το βάπτισμα, ποταμούς τους μερικούς καθαρμούς, κλήματα –από τα οποία γεννιούνται τα σταφύλια– όλους τους λαμπρούς στον βίο που διέθετε ο λαός των Ιουδαίων. Αυτοί δεν εκτάθηκαν μέσα στη θάλασσα, αλλά έως τη θάλασσα, επειδή, εξαιτίας των αρετών τους, βρέθηκαν κοντά στη χάρη του βαπτίσματος. Όσοι δε ήταν παραφυάδες, χωρίς να είναι κλήματα, αλλά μιμούμενοι τα κλήματα και προσποιούμενοι τη δικαιοσύνη του νόμου, αυτοί εκτείνονταν έως τους ποταμούς, δηλαδή τους μερικούς καθαρμούς, χωρίς να καθαρίζονται από αυτούς, αλλά δίνοντας απλώς την εντύπωση ότι καθαρίζονται.

Εσείς είστε οι πονηροί γεωργοί, οι οποίοι κατατρώγετε τον αμπελώνα του Κυρίου Σαβαώθ. Ποιον από τους προφήτες δεν σκοτώσατε; Ο Πατέρας απέστειλε σε εσάς τους δούλους μου, τους προφήτες, απαιτώντας τον καρπό του αμπελώνα. Αμπελώνα από την Αίγυπτο μετέφερα διά του Μωυσή, τον οποίο φύτεψα σε γη εύφορη, αφού εκδίωξα έθνη, και τον κληροδότησα με σχοινί διανομής· του οποίου τις ρίζες στερέωσα με τον νόμο και τον λόγο των προφητών, και γέμισε τη γη· του οποίου τα κλήματα έφτασαν έως τη θάλασσα, και οι παραφυάδες του γέμισαν τους ποταμούς των εθνών. Εσείς όμως γκρεμίσατε τον φραγμό του, δηλαδή τη βοήθεια που προερχόταν από τον νόμο, και τον τρυγούν αφύλακτο οι δαίμονες που διαβαίνουν την οδό του βίου· ο αγριόχοιρος από το δάσος, δηλαδή ο ληστής, τον κατέστρεψε, και το άγριο θηρίο τον καταβρόχθισε. Καθώς σας ζητήθηκε ο καρπός αυτής της καλής, καρποφόρου και αληθινής αμπέλου που φυτεύτηκε, από τους δούλους μου τους προφήτες, άλλον χαστουκίσατε, άλλον καταδικάσατε σε λάκκο με βούρκο και άλλον λιθοβολήσατε. Ιδού, εγώ ο ίδιος ο Υιός και κληρονόμος είμαι παρών· σεβαστείτε την υιότητά μου, δείξτε σεβασμό στο αξίωμα της πατρικής μου φύσης.

Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα και ειρήνη στα οστά μας εξαιτίας των αμαρτιών μας· διότι κατακαιγόμαστε από σφοδρούς πυρετούς και νοσήματα· εσύ που γέννησες τον ιατρό των ψυχών και των σωμάτων, θεράπευσέ μας. Εσένα, Αγνή, τη θεϊκά καρποφόρο άμπελο που βλάστησε τον βότρυ της ζωής, προσκύνησαν τα δέντρα του όρους· διότι πράγματι η σκιά σου κάλυψε όλα τα όρη και ξεπέρασε τους θείους κέδρους.

Ικετεύει να γίνει ταχύτερα η επιφάνεια του Θεού Λόγου. «Εξέγειρε τη δύναμή σου» από εκείνους τους πατρικούς σου κόλπους «και έλα για να μας σώσεις», εμάς που βρισκόμαστε «στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου» της τυραννίας του άδη, «και φανέρωσε το πρόσωπό σου και θα σωθούμε. Κύριε, Θεέ των δυνάμεων, έως πότε θα οργίζεσαι με την προσευχή των δούλων σου; Θα μας τρέφεις με ψωμί δακρύων; Και θα μας ποτίζεις με δάκρυα άφθονα;» «Άμπελο μετέφερες από την Αίγυπτο», το πλήθος των Εβραίων. «Άνοιξες δρόμο μπροστά της» και «έδιωξες έθνη» Χαναναίων «και τη φύτεψες, και γέμισε τη γη. Η σκιά της κάλυψε τα βουνά και οι κληματίδες της τους κέδρους του Θεού». Διότι, αφού με αυτόν τον τρόπο υποδήλωσε το πλήθος εκείνου του λαού, παρομοιάζοντάς το με μια εύρωστη άμπελο, υπαινίσσεται έπειτα τον αφανισμό της. «Γιατί κατεδάφισες τον φραγμό της και την τρυγούν όλοι οι διερχόμενοι από τον δρόμο; Την κατέστρεψε αγριόχοιρος από το δάσος, άγριο θηρίο την κατασπάραξε», δηλώνοντας εδώ τη συντριβή του λαού, την οποία υπέστησαν από τους εχθρούς επειδή ασέβησαν προς τον Θεό. Άγριο θηρίο (μονιός) είναι ο μονόλυκος ή ο άγριος όνος, ή άλλο μοναχικό ζώο, ή χοίρος, μονιός είναι και ο διάβολος. «

Ποιος είναι ο κίνδυνος; Σχεδόν έχει μείνει χωρίς ψαλμωδίες και χωρίς φώτα, επειδή ακριβώς έμεινε και χωρίς επίσκοπο. Διότι, καθώς βρίσκεται πάνω στον δρόμο, σαν εκείνο το αμπέλι του Δαβίδ που κάποτε είχε καλά κλήματα και τώρα λεηλατείται από όλους τους περαστικούς, ούτε τον επίσκοπο έχει να παραμένει εκεί —διότι δεν αντέχει να παραδώσει την πλάτη του στα μαστίγια και τα μάγουλά του στα ραπίσματα—, ούτε, εφόσον ο επίσκοπος φεύγει εξαιτίας των φοβερών καταπιεστών, είναι επόμενο να παραμείνει στην εκκλησία κάποιος άλλος· διότι μαζί με την κεφαλή αποχωρεί και το υπόλοιπο σώμα. Εξάλλου, ακόμη και οι αξιωματούχοι που του παραχωρήθηκαν από τον κραταιό και άγιό μας αυθέντη και βασιλιά, οι οποίοι προηγουμένως ήταν εγκατεστημένοι γύρω από την εκκλησία, για αυτήν ακριβώς την αιτία εγκατέλειψαν τις πατρικές τους εστίες· και έχοντας εμπιστευθεί τους εαυτούς τους στην πυκνότητα του δάσους, κρύβονται εκεί.