Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 79:13

Εξέτεινε τα κλήματά της έως τη θάλασσα. Κλήματα και παραφυάδες της αμπέλου εννοεί όλο το πλήθος του λαού, το οποίο κατέλαβε την περιοχή από τον ποταμό Ευφράτη μέχρι την Ινδική θάλασσα. Γιατί γκρέμισες τον φραγμό της; Φραγμός της ήταν η προστασία των αγγέλων, την οποία ο Θεός απέσυρε από αυτούς. Και την τρυγούν όλοι όσοι διαβαίνουν τον δρόμο. Διότι έχει παραδοθεί ως βόσκημα στα ακάθαρτα δαιμόνια, τα οποία και νέμονται τις ψυχές τους, απογυμνώνοντάς τες από τη νοητή ευκαρπία.

Για τη φύλαξη των καρπών στα αμπέλια στήνονται σκηνές. Όταν λοιπόν το αμπέλι αφθονεί από τους οικείους του καρπούς, η σκηνή φροντίζεται και αξιώνεται κάθε επιμέλειας, ώστε από αυτήν να εποπτεύει ο φύλακας, μήπως τυχόν το τρυγήσουν οι διαβάτες του δρόμου· όταν όμως είναι άκαρπο, αναπόφευκτα παραμελούνται τα φυλακτήρια του αμπελιού. — Για τον λόγο αυτόν απειλεί με εγκατάλειψη τον Ισραηλιτικό λαό, επειδή δεν καρποφορεί τα δέοντα. Ας φοβηθούμε λοιπόν μήπως βρεθούμε άκαρποι, για να μην εγκαταλειφθούμε από την επισκοπή του Θεού. Αυτό που μας φυλάσσει είναι το Άγιο Πνεύμα. Όταν, λοιπόν, η ψυχή καρποφορεί έργα άξια των αιώνιων αποθηκών, το Πνεύμα παραμένει, τη φυλάσσει και αποτρέπει από μακριά τις επιβουλές του άγριου μονιού. Όταν όμως καλλιεργεί σταφύλι χολής και παράγει βότρυ πικρίας, τότε εγκαταλείπει την άκαρπη ψυχή, και αυτή καταπατείται από κάθε θηριώδη λογισμό και από κάθε άλογη επιθυμία.

Διότι οι φραγμοί εκείνου του λαού καταρρίφθηκαν, δηλαδή η προστασία των αγίων Δυνάμεων· και οτιδήποτε κι αν πράξουν σύμφωνα με τον νόμο, αποβαίνει προς απώλεια. Γι' αυτόν τον λόγο, τώρα μεν τους τρυγούν όσοι διαβαίνουν τον δρόμο και τους λυμάνθηκε αγριόχοιρος από το δάσος, και άγριο θηρίο τους καταβόσκησε, τώρα δε οι αόρατες δυνάμεις τους καταπατούν.

Κάτι παρόμοιο λέει και ο Ψαλμός σχετικά με την άμπελο: «Γιατί γκρέμισες τον φραγμό της; Και την κατέστρεψε αγριόχοιρος του δάσους». Διότι όσοι δεν είναι περιφραγμένοι από τον Λόγο και από αγγελική δύναμη, είναι έκδοτοι στις άλογες κινήσεις και, εξαιτίας της δυσωδίας της αμαρτίας που πλεονάζει μέσα τους, είναι κατάλληλοι για την υποδοχή χοίρων, οι οποίοι ανακινούν ακόμη περισσότερο τον βούρκο της αμαρτίας και κυλιούνται μέσα σε αυτόν. —Κάτι παρόμοιο λέει και ο Απόστολος: «Και καθώς δεν αποδέχθηκαν να έχουν την επίγνωση του Θεού, τους παρέδωσε ο Θεός σε πάθη ατιμίας, ώστε να πράττουν τα μη πρέποντα». Δηλαδή: εκείνοι που απορρίπτουν την προστασία που παρέχει ο Λόγος, είναι έκδοτοι στους κτηνώδεις λογισμούς και στα πονηρά δαιμόνια που ενεργούν τα ακάθαρτα. —Στην περίπτωση του Ισραήλ, ωστόσο, η απειλή εκπληρώθηκε, όταν, εξαιτίας της αμαρτίας τους απέναντι στον Κύριο, αφέθηκαν έκδοτοι στα έθνη και παραδόθηκαν στη διαρπαγή και στο καταπάτημα των εχθρών.

Θεωρούμε ότι, για χωρία τόσο δυσνόητα, έχουμε βρει μία ερμηνεία που δεν είναι εντελώς άστοχη. Εξέτασε, λοιπόν, εάν μπορείς να εκλάβεις ένα τέτοιο νόημα για τα λεγόμενα, ότι δηλαδή οι προερχόμενοι από την περιτομή ήταν οι χίλιες άμπελοι αξίας χιλίων σίκλων. Διότι άμπελο μετέφερε από την Αίγυπτο και, αφού εκδίωξε έθνη, τη φύτεψε. Αυτή, ενώ αρχικά ευδοκίμησε, αργότερα παραμελήθηκε, επειδή μεταστράφηκε σε πικρία· και γκρεμίστηκε ο φραγμός της, και παραδόθηκε σε λεηλασία από τους περαστικούς. Εκείνες, λοιπόν, οι πολύκαρπες άμπελοι μετατράπηκαν σε χέρσα γη και ακανθώνες, όταν ο εχθρικός στρατός τούς επιτέθηκε με αναρίθμητα βέλη και τοξεύματα, επιφέροντας την ερήμωση.

ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΕΙΣ ΤΟ ΑΣΜΑ ΑΣΜΑΤΩΝ Το όνομά σου είναι μύρο που αναβλύζει. Αυτό φανερώνει επίσης την επωνυμία του Μονογενούς που κηρύχθηκε σε όλα τα έθνη, σύμφωνα με την οποία όλα τα έθνη αναδίδουν ευωδία προς αυτόν, φέροντας το δικό του όνομα. <Γι' αυτό οι νεάνιδες, κ.λπ.> Νεάνιδα ήταν και ο Παύλος, λέγοντας: «Τα πάντα μπορώ μέσω του Χριστού που με ενδυναμώνει.» Γι' αυτό και αγάπησε πάρα πολύ, λέγοντας: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού;» Πώς όμως τον προσέλκυσαν; Ακολουθώντας τα ίχνη του και απολαμβάνοντας τα ευαγγελικά μύρα. Εάν όμως τρέξουμε, σύμφωνα με τον λόγο των νεανίδων, θα πορευθούμε οπίσω από τον Κύριο και Θεό. —Την οποία βασιλεία, στα παρόντα λόγια, την ονομάζει ταμείο. <Με έβαλαν φύλακα, κ.λπ.> Ίσως δε κατηγορεί τον εαυτό της ότι δεν φύλαξε τον δικό της αμπελώνα, αφήνοντάς τον να τον λεηλατήσει καθένας που περνούσε από τον δρόμο· και να τον καταστρέψει ο κάπρος του δάσους, και το άγριο θηρίο να τον καταβοσκήσει.

Έχει πορθηθεί όμως και με άλλον τρόπο, νοητώς δηλαδή, και κρυφά· διότι έχει παραδοθεί προς καταπάτηση στα ακάθαρτα πνεύματα. Διότι, αν έχει στερηθεί τον φραγμό της και έχει αφαιρεθεί το τείχος που την προστάτευε, πώς θα μπορούσε κάποιος να αμφιβάλλει ότι έχει γίνει βοσκή των νοητών θηρίων; Και αυτό ακριβώς ήταν που ειπώθηκε γι' αυτήν μέσω της φωνής του Δαβίδ προς τον Σωτήρα των όλων Χριστό: «Γιατί γκρέμισες τον φραγμό της, και την τρυγούν όλοι οι διαβάτες της οδού; Τη ρήμαξε αγριόχοιρος από το δάσος· και άγριος όνος τη βόσκησε». Διότι μέσω αυτών υποδηλώνει τα πολύτροπα πάθη, από τα οποία έχει κυριευθεί ο νους των Ιουδαίων· καθώς ο όνος υποδηλώνει την έσχατη αλογία, και ο χοίρος την ηδονή. Ότι λοιπόν έχει γίνει ευάλωτη σε καθέναν που επιθυμεί να την καταστρέψει το διδάσκει αυτό, λέγοντας: Δεν υπάρχει κάποιος που να μην την άρπαξε, διότι δεν υπάρχει χέρι, δηλαδή δύναμη, είτε ανθρώπων είτε πονηρών πνευμάτων, η οποία να μην την κυρίευσε.

Με αυτό υποδηλώνει τον Ισραήλ. Το αποσαφηνίζει δε και με άλλον τρόπο και λέει ότι: «Η γη του λαού μου θα βλαστήσει αγκάθια και χόρτα». Διότι χέρσεψε, όπως είπα, ο Ισραήλ. Επειδή ο Θεός εγκατέλειψε τον αμπελώνα του και έδωσε εντολή στα σύννεφα να μη ρίξουν βροχή σε αυτόν. Και έγινε χαρά για τα άγρια γαϊδούρια και βοσκότοπος για τους πονηρούς ποιμένες, δηλαδή για τα ακάθαρτα πνεύματα. Έτσι και ο μακάριος Δαβίδ, μιλώντας για τον Ισραήλ σαν να επρόκειτο για αμπελώνα, απευθύνεται προς τον Σωτήρα Θεό των συμπάντων: «Άμπελο», λέει, «μετέφερες από την Αίγυπτο, έδιωξες τα έθνη και την εφύτευσες». Έπειτα προσθέτει λέγοντας: «Γιατί κατεδάφισες τον φραγμό της και την τρυγούν όλοι οι διαβάτες του δρόμου; Την κατέστρεψε ο αγριόχοιρος από το δάσος και άγριο θηρίο τη βόσκησε». Διότι, όπως ακριβώς οι ιδιοκτήτες εγκαταλείπουν τα χέρσα χωράφια και δεν ενδιαφέρονται γι' αυτά, έστω κι αν υποστούν κάθε λογής ζημιά, έτσι και ο φιλάρετος Θεός μας εγκαταλείπει την ψυχή και την αφήνει γυμνή από κάθε προστασία, εάν αυτή καταστεί έρημη από τους καρπούς της αγαθοεργίας. <Έως ότου έλθει επάνω σας Πνεύμα από τα ύψη.>

Αλλά «τον περιέφραξε και του έβαλε φράχτη, και έχτισε πύργο μέσα σε αυτόν, και έσκαψε υπολήνιο, και περίμενε να κάνει σταφύλια, αλλά αυτός έκανε αγκάθια». Γι' αυτόν τον λόγο τη λεηλάτησε, όπως λέει ο Δαβίδ: «Αγριογούρουνο από το δάσος και άγριο θηρίο την κατέφαγε»· και γκρέμισε «τον φράχτη της, και την τρύγησαν όλοι οι διαβάτες του δρόμου». Διαψεύστηκε όμως και το έργο της ελιάς, δηλαδή πάλι της Συναγωγής των Ιουδαίων. Διότι έτσι την χαρακτηρίζει λέγοντας και ο προφήτης Ιερεμίας: «Ελιά ωραία, εύσκια στην όψη ονόμασε ο Κύριος το όνομά σου με τη φωνή της περιτομής της· άναψε φωτιά εναντίον της, μεγάλη η θλίψη επάνω σου, καταστράφηκαν τα κλαδιά της, και ο Κύριος των δυνάμεων που σε φύτεψε προανήγγειλε κακά εναντίον σου». Και επειδή, όπως λέει ο Προφήτης, το έργο της διαψεύστηκε· διότι αν και παιδαγωγούνταν προς τον Χριστό διά του νόμου και των προφητών, δεν δέχθηκαν την πίστη· γι' αυτό και αποκόπηκε, και τα μεν κλαδιά της έπεσαν, μπολιάστηκαν δε στη θέση τους οι προερχόμενοι από την αγριελιά, δηλαδή αυτοί από τα έθνη, «και έγιναν κοινωνοί της ρίζας και της παχύτητας της ήμερης ελιάς».

Ηʹ. Η όγδοη προφητεία του Ασάφ υποδηλώνει πολλά ταυτόχρονα μέσω της επιγραφής της· διότι αναφέρει «Εις το τέλος», και «Υπέρ των αλλοιωθησομένων», και «Ψαλμός»· εκτός από όλα αυτά, παρατηρείται ότι φέρει και τον τίτλο «Μαρτύριον», όντας ο μόνος ψαλμός από όσους περιέχονται σε ολόκληρο το βιβλίο με τέτοια επιγραφή. Στο «Εις το τέλος», λοιπόν, παραπέμπει επειδή προφητεύει το μέλλον· στο «Υπέρ των αλλοιωθησομένων», εξαιτίας της μεταβολής όσων φανερώνονται μέσω της προφητείας· «Μαρτύριον» δε ονομάζεται, επειδή δίνει μαρτυρία για τον άνδρα που προαναγγέλλεται σε αυτόν και ο οποίος αποκαλείται Υιός του ανθρώπου. Διότι εισάγει κάποιον Υιό του ανθρώπου και τον ονομάζει άνδρα της δεξιάς του Θεού. Αρχικά, λοιπόν, παρουσιάζει την πορεία του ιουδαϊκού έθνους από την Αίγυπτο και την εγκατάστασή του στη γη των Παλαιστινίων με αλληγορικό τρόπο, λέγοντας: «Άμπελο από την Αίγυπτο μετέφερες, εκδίωξες έθνη και τη φύτεψες», και τα όσα ακολουθούν. Έπειτα, φανερώνει τη μελλοντική τους ερήμωση, λέγοντας: «Γιατί γκρέμισες τον φραγμό της, και την τρυγούν όλοι οι διερχόμενοι από τον δρόμο;» Και για εκείνους που την πολιόρκησαν μάς πληροφορεί, λέγοντας: «Την κατέστρεψε αγριόχοιρος από το δάσος, και άγριο θηρίο την καταβόσκησε».

Παραδόξως δε, τίθεται η επιγραφή «υπέρ των ληνών», μετά τον αφανισμό της προηγούμενης αμπέλου. Διότι, αφού εκείνη καταστράφηκε από τον άγριο χοίρο και ο φράκτης της γκρεμίστηκε, εδώ ο λόγος μνημονεύει πολλές ληνούς και όχι πλέον μία. Μία ληνό, την πρώτη, δήλωνε και ο Ησαΐας λέγοντας: «Και οικοδόμησα πύργο, και έσκαψα προλήνιο σε αυτόν», δηλαδή στον αμπελώνα. Αλλά, επειδή δήλωνε την πτώση του προηγούμενου πύργου και τον αφανισμό του προληνίου, καθώς και την ερήμωση όλου του αμπελώνα σε εκείνα, εύλογα μέσω του παρόντος ευαγγελίζεται την κλήση όλων των εθνών, επιγράφοντας την προφητεία «υπέρ των ληνών». Γι' αυτό προσκαλεί σε χαρά και ευφροσύνη αυτούς που ευαγγελίζονται, λέγοντας: «Αγαλλιάσθε για τον Θεό, τον βοηθό μας· αλαλάξτε για τον Θεό του Ιακώβ. Λάβετε ψαλμό και δώστε τύμπανο, τερπνό ψαλτήρι μαζί με κιθάρα».

Διότι ζητεί να δωρίσει ο ασώματος Λόγος του Θεού την ευεργετική του δύναμη σε όλους, μέσω του ανδρός της δεξιάς Του και μέσω του Υιού του ανθρώπου. Τη μνεία, λοιπόν, της σωτηρίου θεοφανείας την έκανε με αυτόν τον τρόπο, ενώ την έκπτωση του Ισραήλ την προφητεύει ως εξής, λέγοντας: «Γιατί κατεδάφισες τον φράχτη της;», δηλαδή της αμπέλου, την οποία μετέφερε από την Αίγυπτο, «και την τρυγούν όλοι οι διαβάτες του δρόμου; Τη λεηλάτησε αγριόχοιρος από το δάσος, και μονήρες άγριο θηρίο την καταβοσκήθηκε. Έχει κατακαεί στη φωτιά και έχει κατασκαφεί». Αναφέροντας αυτά σχετικά με την άμπελο, προφήτευε την ερήμωση του ιουδαϊκού έθνους.

Όλα αυτά υπήρξαν δικά της. Και επειδή αξιώθηκε τόσα πολλά, εύλογα ο λόγος, υπό μορφή προσευχής, κάνοντας υπόμνηση σε αυτόν τον γεωργό, τον εκλιπαρεί μέσω της ικεσίας και του λέει: Επειδή αξίωσες με τόση πρόνοια και φροντίδα την προαναφερθείσα άμπελο, επιδεικνύοντας σε αυτήν όλα αυτά με φιλανθρωπία και χάρη, ποιος δεν θα βρισκόταν σε αμηχανία και δεν θα περιέπιπτε σε απορία αναρωτώμενος: Γιατί γκρέμισες τον φράχτη της και επέτρεψες σε όλους όσοι το επιθυμούν να την καταπατούν; Ώστε να την τρυγούν όσοι θέλουν, χωρίς να υπάρχει κανένα προστατευτικό περίφραγμα, και πότε μεν αγριόχοιρος από το δάσος να τη λυμαίνεται, πότε δε άγριο θηρίο να την καταβοσκά;

Ο προκείμενος λόγος περιγράφει τέσσερα τάγματα της προαναφερθείσας αμπέλου: αφενός τη σκιά της που καλύπτει τα όρη· αφετέρου τις αναδενδράδες της που υψώνονται, ώστε να καλύπτουν όχι απλώς κέδρους, αλλά τους κέδρους του Θεού· και επιπλέον τα κλήματα που εκτείνονται έως τη θάλασσα· και ύστερα από όλα αυτά, τις παραφυάδες που φθάνουν μέχρι τον ποταμό. Το νόημα αυτών το ερμηνεύσαμε σύμφωνα με τη χάρη που μας δόθηκε, αποδίδοντας τη μεν σκιά στην τυπική και σκιώδη λατρεία, η οποία τελούνταν στα αισθητά και σωματικά όρη· τις δε αναδενδράδες στις προφητικές ψυχές, οι οποίες στηρίζονταν πάνω στους κέδρους του Θεού, δηλαδή στις αγγελικές και θείες δυνάμεις· τα δε κλήματα ή το φύλλωμα ή τις κόμες, σε ολόκληρο το πλήθος των Ιουδαίων που εκτείνεται έως τη θάλασσα εξαιτίας του ασταθούς και κυμαινόμενου βίου των ανθρώπων· και τέλος τις παραφυάδες, στους αποστόλους του Σωτήρος ημών, οι οποίοι συνδέονται με τον ποταμό, για τον οποίο έχει λεχθεί: «Τα ορμητικά νερά του ποταμού ευφραίνουν την πόλη του Θεού». Αλλά επειδή τέτοιων δωρεών αξιώθηκε η εν λόγω άμπελος από τον Θεό Λόγο που την επέβλεπε προηγουμένως, ακολούθως ο λόγος στη συνέχεια, απευθυνόμενος προς Αυτόν που της δώρισε τόσα πολλά, εκφράζει την απορία του λέγοντας: «Γιατί κατέρριψες τον φραγμό της;». Και Εκείνος αποκρίνεται λέγοντας: «Διότι περίμενα να κάνει σταφύλια, αλλά έκανε αγκάθια»· και πάλι: «Περίμενα να επιδείξει δίκαιη κρίση, αλλά επέδειξε ανομία, και όχι δικαιοσύνη, αλλά κραυγή».

Ο προκείμενος ψαλμός, από τη μία πλευρά, παραγγέλλει σε άλλους να αγάλλονται, να αλαλάζουν και να ψάλλουν, και από την άλλη παρουσιάζει την αποβολή του ιουδαϊκού έθνους και την αιτία της, και μάλιστα σε απόλυτη ακολουθία με τις προηγούμενες προφητείες. Διότι, επειδή στον προηγούμενο ψαλμό ρωτούσε λέγοντας: «Γιατί γκρέμισες τον φράχτη της και την τρυγούν όλοι οι διαβάτες του δρόμου;», επιλύει την απορία, αναφέροντας στο προκείμενο κείμενο: «Εάν ο λαός μου με είχε ακούσει, εάν ο Ισραήλ είχε πορευτεί στους δρόμους μου, ακαριαία θα είχα ταπεινώσει τους εχθρούς τους». Και προσθέτει: «Και δεν άκουσε ο λαός μου τη φωνή μου, και ο Ισραήλ δεν με πρόσεξε. Και τους εγκατέλειψα στα επιτηδεύματα των καρδιών τους, και θα πορευθούν σύμφωνα με τα επιτηδεύματά τους».

«Αν ο λαός μου με είχε εισακούσει, αν ο Ισραήλ είχε πορευθεί στις οδούς μου· με απόλυτη ευκολία θα είχα ταπεινώσει τους εχθρούς τους, και θα είχα απλώσει το χέρι μου εναντίον εκείνων που τους καταθλίβουν». Έχει αιτιολογηθεί επαρκώς, ότι η οργή του Θεού δεν έπληξε το έθνος των Ιουδαίων ούτε χωρίς δίκαιη κρίση ούτε τυχαία. Και μου φαίνεται ότι έχει δοθεί η απάντηση στα προαναφερθέντα ερωτήματα, στο: «Γιατί, Θεέ, μας απέρριψες οριστικά; Γιατί οργίστηκε ο θυμός σου εναντίον των προβάτων της βοσκής σου;» και πάλι: «Γιατί κατεδάφισες τον φραγμό της, και την τρυγούν όλοι όσοι διέρχονται από την οδό;».

Αυτή η έρημος, η άνυδρη, η χήρα και απροστάτευτη, 〈της οποίας τις πύλες έκοψαν με τσεκούρια σαν σε δάσος με δέντρα, την οποία ταυτόχρονα συνέτριψαν με πέλεκυ και λαξευτήρι, της οποίας〉 αφού κατέστρεψαν και τα βιβλία 〈παρέδωσαν στη φωτιά το αγιαστήριο του Θεού, βεβήλωσαν ως το έδαφος το σκήνωμα του ονόματός〉 Του, την οποία τρύγησαν 〈όλοι όσοι περνούσαν από τον δρόμο〉 αφού πρώτα κατέρριψαν τους φραγμούς της, την οποία 〈λυμάνθηκε το αγριογούρουνο του δάσους και κατέβοσκε το άγριο θηρίο〉, με την παράδοξη δύναμη του Χριστού τώρα, όταν ο Ίδιος το θέλησε, έγινε 〈σαν τον κρίνο〉· επειδή και 〈τότε με δικό Του〉 νεύμα, σαν από προνοητικό πατέρα, παιδαγωγούνταν· διότι 〈όποιον αγαπά ο Κύριος, τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται〉.

Αφού λοιπόν τα εσωτερικά ζητήματα πήγαιναν όπως επιθυμούσε, και με τρόπο που δεν θα μπορούσε να φανταστεί κανείς από τους απίστους και όσους τον αγνοούσαν, συλλαμβάνει με τον νου του κάτι μεγαλύτερο και υψηλότερο. Διότι, ενώ όλοι οι άλλοι έβλεπαν μόνο ό,τι βρισκόταν στα πόδια τους και φρόντιζαν πώς θα διασφαλίσουν τα δικά τους –αν βέβαια αυτό συνιστά ασφάλεια– χωρίς να προχωρούν παραπέρα και χωρίς να μπορούν να σκεφτούν ή να κατορθώσουν κάτι μεγάλο και τολμηρό, ο ίδιος, αν και στα άλλα ήταν μετριοπαθής, σε αυτά δεν δείχνει καμία μετριοπάθεια. Αντιθέτως, σηκώνοντας ψηλά το κεφάλι και στρέφοντας γύρω το μάτι της ψυχής του, περικλείει νοερά μέσα του ολόκληρη την οικουμένη, σε όση έκταση διαδόθηκε ο σωτήριος λόγος. Βλέποντας δε τον μεγάλο κλήρο του Θεού, ο οποίος αποκτήθηκε με τους λόγους, τους νόμους και τα πάθη Του, το άγιο έθνος, το βασίλειο ιεράτευμα, να βρίσκεται σε κακή κατάσταση και να έχει διασπαστεί σε μύριες δοξασίες και πλάνες· και βλέποντας την άμπελο που μεταφέρθηκε και μεταφυτεύθηκε από την Αίγυπτο, η οποία μέσα από την άθεη και σκοτεινή άγνοια έφτασε σε άπειρο κάλλος και μέγεθος, ώστε να σκεπάσει όλη τη γη και να απλωθεί πάνω από βουνά και κέδρους, να έχει καταστραφεί από τον πονηρό και άγριο χοίρο, τον διάβολο· δεν θεώρησε αρκετό να θρηνεί σιωπηλά για τη συμφορά, να υψώνει απλώς τα χέρια προς τον Θεό και να ζητά από Εκείνον τη λύτρωση από τα δεινά που επικρατούσαν, ενώ ο ίδιος να αδρανεί, αλλά πίστευε ότι έπρεπε να βοηθήσει κάπως και να συνεισφέρει και ο ίδιος από την πλευρά του.

Και θυμήσου τη συναγωγή σου, την οποία απέκτησες από την αρχή, την οποία περιέσωσες με τα πάθη του μονογενούς σου Λόγου, την οποία αξίωσες της μεγάλης σου διαθήκης, την οποία και είλκυσες στους ουρανούς με το καινό μυστήριο και με τον αρραβώνα του Πνεύματος. Και υπενθυμίζοντας όσα πονηρά διέπραξαν οι εχθροί εναντίον των αγίων σου και πώς καυχήθηκαν εις βάρος των εορτών σου, λέγαμε: «Ύψωσε τα χέρια σου εναντίον της υπερηφάνειάς τους μέχρι τέλους». Επικαλούμασταν τη ρομφαία και τις αιγυπτιακές μάστιγες, και Τον παρακαλούσαμε να εκδικάσει τη δική Του υπόθεση, και Τον προτρέπαμε να εγερθεί επιτέλους εναντίον των ασεβών, λέγοντας: «Έως πότε οι αμαρτωλοί, Κύριε, έως πότε οι αμαρτωλοί θα καυχώνται; Έως πότε θα ταπεινώνουν τον λαό σου και θα κακοποιούν την κληρονομία σου, και ομοίως θα φθέγγονται αλλά και θα πράττουν την ανομία;». Και προσθέταμε μάλιστα και εκείνες τις γοερές φωνές, που είναι ακόμη πιο ταιριαστές με αυτά: «Μας κατέστησες αντικείμενο αντιλογίας και ύβρεως στους γείτονές μας, παροιμία στα έθνη και περίγελο σε όλους τους ανθρώπους». Και κάναμε λόγο για κάποια άμπελο, η οποία μεταφυτεύτηκε από την Αίγυπτο της σκοτεινής αθεΐας και αυξήθηκε στο κάλλος και το μέγεθος της πίστεως, κι έπειτα της αφαιρέθηκε ο φραγμός, δηλαδή η επιστασία του Θεού που μας φρουρούσε έως τότε, και αφέθηκε εκτεθειμένη σε όλους τους πονηρούς δυνάστες που διέρχονται, και λεηλατήθηκε από τον άγριο χοίρο, τον Πονηρό, που έχει την κακία ως αποκλειστικό του γνώρισμα και είναι γεμάτος από τον βόρβορο της φαυλότητας.

Προτού λάβουν κάτι, τιμούν, αλλά, αφού το λάβουν, μισούν. Όπως ακριβώς από μια ψηλόκορμη δρυ, που γκρεμίζεται από τη βία των ανέμων, αρπάζουν τα κλαδιά στεκόμενοι ολόγυρα, άλλος από τη μία πλευρά και άλλος από την άλλη, ή όπως ένα μεγάλο αμπέλι, του οποίου ο φράκτης έχει καταστραφεί, το τρυγούν ανελέητα οι περαστικοί οδοιπόροι, και ο μονήρης αγριόχοιρος από το δάσος το ρημάζει με τους χαυλιόδοντές του· έτσι και σε εμένα υπάρχει πόνος που προκαλεί βαθείς στεναγμούς. Διότι το χέρι μου δεν έχει πλέον τη δύναμη ούτε να τους ικανοποιήσει όλους, ούτε να τους απομακρύνει.

Διάψαλμα: μεταφορά του λόγου. «Άμπελον»: Τον λαό των Εβραίων από τη δουλεία της Αιγύπτου, και τον νέο λαό από τη θλίψη των δαιμόνων. Διότι η Αίγυπτος ερμηνεύεται ως εκείνη που θλίβει (που εκθλίβει). «Εξέβαλες»: Ο Θεός εξολόθρευσε τους Αμορραίους και τους Χετταίους και εγκατέστησε τον Ισραήλ, ο οποίος είναι ο πιστός λαός. «Ωδοποίησας»: Δηλαδή οδήγησε (ανοίγοντας δρόμο) διά του Μωυσή. «Και κατεφύτευσας»: Στερέωσε τη βάση τους ως αγαπημένων, και πληθύνθηκαν σε όλο το πρόσωπο της γης. Εννόησε δε επίσης και τον νέο λαό [τον πιστό]. «Εκάλυψεν»: Διότι σκιά και τύπος των μελλόντων ήταν οι Ιουδαίοι και όσα συνέβαιναν σε αυτούς· γι' αυτό τους προφήτες, σαν όρη, τους κάλυπτε η σκιά του νόμου. «Και αι αναδενδράδες»: Έτσι λοιπόν, αφού έπαυσε η σκιά (η κακία) και φανερώθηκε η αλήθεια, έφτασε η πίστη σε ύψος σωτηρίας. «Εξέτεινεν»: Δηλώνει το πλάτος της πίστεως και των περάτων (των αρετών), ότι δηλαδή από τα πέρατα έως τα πέρατα της οικουμένης γέμισε τη γη. «Ίνα τι καθείλες»: Τον νόμο των Ιουδαίων, που είναι η σκιά (τη σκιά), ο οποίος αποτελεί τον φραγμό, δηλαδή αυτόν κατέρριψες. «Και τρυγώσιν»: Οι δαίμονες, οι οποίοι δεν πορεύονται στην οδό της αλήθειας, αλλά παραπορεύονται. «Ελυμήνατο»: Την ιουδαϊκή γενεά τη λυμάνθηκε η πλάνη των ειδώλων· διότι όπως ο χοίρος, έτσι και η πλάνη τρέφεται με τον βούρκο. Δρυμός δε ονομάζονται τα είδωλα ως άκαρπα και υλώδη.

Γιατί γκρέμισες τον φράχτη της, και την τρυγούν όλοι όσοι περνούν από τον δρόμο; Φράχτης του ιουδαϊκού αμπελιού είναι ο Νόμος. Εάν όμως δεν το πιστεύεις, άκου τον Ησαΐα που λέει:

«Αμπελώνας δημιουργήθηκε για τον αγαπημένο, σε περίοπτη θέση, σε τόπο εύφορο»· και πάλι: «Έβαλα φράχτη γύρω του»· εννοεί δε τον νόμο· «και τον περιχάραξα»· δηλαδή με τις εντολές· «και φύτεψα κλήμα Σωρήχ, και έχτισα πύργο στη μέση του», την Ιερουσαλήμ· «και έσκαψα υπολήνιο σε αυτόν», τον ναό. Έπειτα προσθέτει: «Τι να κάνω στον αμπελώνα; Θα αφαιρέσω τον φράχτη του, και θα παραδοθεί σε διαρπαγή». Αυτόν τον φράχτη τον γκρέμισε όταν αμάρτησαν απέναντι στον Χριστό, ο οποίος τους είχε περιφράξει με τον νόμο, και τρυγώνται από εκείνους που παραπορεύονται από την οδό· δηλαδή από αυτούς που παρανομούν και δεν πορεύονται τη βασιλική οδό. Διότι τέτοιοι είναι οι σημερινοί απόγονοι των Ιουδαίων, που παρανομούν μέσα στον νόμο· γι' αυτό λέγεται γι' αυτούς όχι ότι πορεύονται την οδό, αλλά ότι την παραπορεύονται. Έτσι ώστε και η Σοφία στις Παροιμίες για τον νέο που εξαπατάται από τη διεφθαρμένη γυναίκα, έλεγε ότι είναι «στερημένος φρενών, παραπορευόμενος στην αγορά παρά τη γωνία», και όχι πορευόμενος. «Την κατέστρεψε αγριόχοιρος του δάσους και άγριος μονιός την καταβόσκησε». Ο διάβολος δεν ονομάζεται μόνο λιοντάρι λόγω της αρπακτικότητάς του, ούτε δράκοντας λόγω του δηλητηρίου της κακίας του, καθώς και με άλλα παρόμοια ονόματα που αναφέρονται στις θεόπνευστες Γραφές, αλλά λέγεται και αγριόχοιρος, επειδή χαίρεται με τον βόρβορο της κακίας, αυτός που κατοικεί στο άκαρπο δάσος της κακίας· και λέγεται μονιός, επειδή αυτός μόνος του αλαζονεύτηκε εναντίον του Θεού· είναι άγριος, δηλαδή, ως θηριώδης και ανήμερος.

Καταργώντας τον νόμο των εντολών με τις διατάξεις του. Μερικοί βέβαια λένε ότι ο νόμος είναι το μεσότοιχο· γι' αυτό ονόμασε τον νόμο έτσι, επειδή δεν άφηνε τους Ιουδαίους να αναμειγνύονται με τους Έλληνες. Σε εμένα όμως δεν φαίνεται σωστό αυτό, αλλά ονομάζει μεσότοιχο την έχθρα στη σάρκα, διότι είναι κοινό διάφραγμα που μας χωρίζει σαν τείχος από τον Θεό, όπως λέει ο προφήτης: «Μήπως οι αμαρτίες σας δεν σας χωρίζουν από εμένα;». Και εύλογα· διότι η έχθρα ήταν σαν μεσότοιχο, η οποία υφίστατο και προς τους Ιουδαίους και προς τους Έλληνες. Με την ύπαρξη δε του νόμου, όχι μόνο δεν λυνόταν η έχθρα, αλλά και αυξανόταν· διότι «ο νόμος», λέει, «κατεργάζεται οργή». Όπως λοιπόν εκεί, λέγοντας «ο νόμος κατεργάζεται οργή», δεν αποδίδει τα πάντα σε αυτόν, αλλά εξυπακούεται το «επειδή τον παραβήκαμε»· έτσι και εδώ τον ονομάζει μεσότοιχο, επειδή, όταν παραβιαζόταν, προκαλούσε έχθρα. Ο νόμος ήταν φραγμός, αλλά αυτός δημιουργήθηκε για λόγους ασφάλειας· γι' αυτό και ονομάστηκε φραγμός, για να περιφράσσει. Άκουσε άλλωστε πάλι τον προφήτη να λέει: «Και έβαλα φραγμό γύρω του»· και πάλι: «Κατεδάφισες τον φραγμό της, και την τρυγούν όλοι όσοι περνούν από τον δρόμο». Επομένως, εννοεί την ασφάλεια. Και πάλι: «Θα κατεδαφίσω τον φραγμό του, και θα παραδοθεί σε καταπάτημα»· και πάλι: «Έδωσε νόμο για βοήθεια», και πάλι: «Κάνοντας ελεημοσύνη και κρίση ο Κύριος, φανέρωσε τα δικαιώματά του στον Ισραήλ».

Περίμενα να αποδώσει δικαιοσύνη, αλλά αυτή έπραξε ανομία, και όχι δικαιοσύνη, αλλά κραυγή. Αυτό λέγεται και για την κάθε ψυχή. Διότι, όταν ο φιλάνθρωπος Θεός εκπληρώσει όλα όσα έπρεπε, και έπειτα αυτή παραγάγει αγκάθια αντί για σταφύλια, θα αφαιρέσει τον φραγμό και θα γκρεμίσει τον τοίχο, και θα γίνουμε βορά. Άκουσε, πράγματι, πώς και ένας άλλος προφήτης θρηνώντας έλεγε: «Γιατί γκρέμισες τον φραγμό της, και την τρυγούν όλοι οι διαβάτες; Την κατέστρεψε αγριόχοιρος του δάσους, και άγριος μονιός την καταβόχθισε». Εκεί, λοιπόν, κάνει λόγο για τον Μήδο και τον Βαβυλώνιο· εδώ όμως δεν μπορεί να λεχθεί αυτό, αλλά ο αγριόχοιρος και ο μονιός είναι ο διάβολος και όλη του η δύναμη. Τον αποκάλεσε δε μονιό, θέλοντας να παραστήσει την αγριότητα και την ακαθαρσία του. Διότι, όταν η Γραφή θέλει να δηλώσει την αρπακτικότητά του, λέει: «Περιφέρεται σαν λιοντάρι που ωρύεται, ζητώντας ποιον να καταπιεί»· όταν όμως θέλει να δηλώσει το ιοβόλο, το θανάσιμο και το ολέθριο, τον ονομάζει φίδι και σκορπιό: «Να πατάτε», λέει, «επάνω σε φίδια και σκορπιούς, και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού»· όταν δε θέλει να υποδείξει συγχρόνως και το ισχυρό και το ιοβόλο, τον ονομάζει δράκοντα, όπως όταν λέει: «Ο δράκοντας αυτός, που έπλασες για να παίζεις μαζί του». Και τον ονομάζει παντού δράκοντα, σκολιό φίδι και ασπίδα.

Εσείς είστε οι πονηροί γεωργοί, οι οποίοι κατατρώγετε τον αμπελώνα του Κυρίου Σαβαώθ. Ποιον από τους προφήτες δεν σκοτώσατε; Ο Πατέρας απέστειλε σε εσάς τους δούλους μου, τους προφήτες, απαιτώντας τον καρπό του αμπελώνα. Αμπελώνα από την Αίγυπτο μετέφερα διά του Μωυσή, τον οποίο φύτεψα σε γη εύφορη, αφού εκδίωξα έθνη, και τον κληροδότησα με σχοινί διανομής· του οποίου τις ρίζες στερέωσα με τον νόμο και τον λόγο των προφητών, και γέμισε τη γη· του οποίου τα κλήματα έφτασαν έως τη θάλασσα, και οι παραφυάδες του γέμισαν τους ποταμούς των εθνών. Εσείς όμως γκρεμίσατε τον φραγμό του, δηλαδή τη βοήθεια που προερχόταν από τον νόμο, και τον τρυγούν αφύλακτο οι δαίμονες που διαβαίνουν την οδό του βίου· ο αγριόχοιρος από το δάσος, δηλαδή ο ληστής, τον κατέστρεψε, και το άγριο θηρίο τον καταβρόχθισε. Καθώς σας ζητήθηκε ο καρπός αυτής της καλής, καρποφόρου και αληθινής αμπέλου που φυτεύτηκε, από τους δούλους μου τους προφήτες, άλλον χαστουκίσατε, άλλον καταδικάσατε σε λάκκο με βούρκο και άλλον λιθοβολήσατε. Ιδού, εγώ ο ίδιος ο Υιός και κληρονόμος είμαι παρών· σεβαστείτε την υιότητά μου, δείξτε σεβασμό στο αξίωμα της πατρικής μου φύσης.

Ικετεύει να γίνει ταχύτερα η επιφάνεια του Θεού Λόγου. «Εξέγειρε τη δύναμή σου» από εκείνους τους πατρικούς σου κόλπους «και έλα για να μας σώσεις», εμάς που βρισκόμαστε «στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου» της τυραννίας του άδη, «και φανέρωσε το πρόσωπό σου και θα σωθούμε. Κύριε, Θεέ των δυνάμεων, έως πότε θα οργίζεσαι με την προσευχή των δούλων σου; Θα μας τρέφεις με ψωμί δακρύων; Και θα μας ποτίζεις με δάκρυα άφθονα;» «Άμπελο μετέφερες από την Αίγυπτο», το πλήθος των Εβραίων. «Άνοιξες δρόμο μπροστά της» και «έδιωξες έθνη» Χαναναίων «και τη φύτεψες, και γέμισε τη γη. Η σκιά της κάλυψε τα βουνά και οι κληματίδες της τους κέδρους του Θεού». Διότι, αφού με αυτόν τον τρόπο υποδήλωσε το πλήθος εκείνου του λαού, παρομοιάζοντάς το με μια εύρωστη άμπελο, υπαινίσσεται έπειτα τον αφανισμό της. «Γιατί κατεδάφισες τον φραγμό της και την τρυγούν όλοι οι διερχόμενοι από τον δρόμο; Την κατέστρεψε αγριόχοιρος από το δάσος, άγριο θηρίο την κατασπάραξε», δηλώνοντας εδώ τη συντριβή του λαού, την οποία υπέστησαν από τους εχθρούς επειδή ασέβησαν προς τον Θεό. Άγριο θηρίο (μονιός) είναι ο μονόλυκος ή ο άγριος όνος, ή άλλο μοναχικό ζώο, ή χοίρος, μονιός είναι και ο διάβολος. «

{ "chunk_id": "", "translation": "Εάν όμως η ψυχή σκεπαστεί με άκαρπες παραφυάδες και φύλλα απροσεξίας και δεν φέρει καρπό δικαιοσύνης, και παραμείνει ακλάδευτη και άσκαφτη, και την τρυγούν οι δαίμονες που περνούν από τον δρόμο του βίου, και την καταστρέφει το αγριογούρουνο του δάσους και ο άγριος χοίρος, δηλαδή ο δαίμονας της ακαθαρσίας, θα ακούσει ίσως το «κατακαμένη με φωτιά και κατεστραμμένη» από το πρόσωπο του Θεού· και αφαιρείται ο φραγμός και γκρεμίζεται το τείχος του θείου φόβου από αυτήν, και δεν της δίνεται η βροχή των δακρύων, και σκληραίνει και χερσεύει, και φυτρώνουν πάνω της αγκάθια όπως σε χέρσα γη, και καλλιεργεί σταφύλι χολής από το αμπέλι των Σοδόμων, τσαμπί της πικρίας, παράγοντας ως κρασί το δηλητήριο των δρακόντων και το αθεράπευτο δηλητήριο της ασπίδας, δηλαδή την αναισθησία και την απόγνωση [***" }

Χαίρε, θειότατε και πανάγιε πατέρα, καθώς αναδείχθηκες θείος μεγαλήτωρ και σε όλα λακωνικός εναντίον των παθών και των δαιμόνων, και αφού εμπέδωσες αυτές τις αρετές στους μαθητές σου, τους ανέδειξες νικητές των σαρκικών θελημάτων. Χαίρε, αξιοθαύμαστε πατέρα, διότι αφού φυτεύτηκες από την αρχή στην έρημο ως θείος βλαστός, ρίζωσες και αυξήθηκες, άνθισες και καρποφόρησες, υψώθηκες σαν φοίνικας, σαν κέδρος, σαν πλάτανος, έχτισες μέσα σε αυτήν πολυάριθμη φωλιά λογικών νεοσσών και την περιτείχισες με φράχτες θεοσέβειας. Τώρα όμως, αλίμονο στις συμφορές μου, καταστράφηκαν οι φράχτες, γκρεμίστηκε ο φραγμός, και όχι απλώς την λυμάνθηκε αγριόχοιρος του δάσους, αλλά και άθεα σκυλιά την κατέλαβαν και μας εκδίωξαν από εκεί εξαιτίας των αμαρτιών μας. Αλλά μην ξεχάσεις εντελώς τη μάνδρα σου και το ποίμνιό σου, ω πανσεβάσμιε πατέρα, ούτε να επιτρέψεις να δοθούν «τα άγια στους σκύλους», αλλά, επειδή έχεις παρρησία προς τον Κύριο, καθάρισε τη μάνδρα σου και συγκέντρωσε τα ποίμνιά σου. Αλλά αυτά μεν ας σταματήσουν εδώ.

Στη συνέχεια λοιπόν, αφού παρέλαβες την εκκλησία, τον αμπελώνα του Χριστού, η οποία είχε χερσωθεί και ήταν εκτεθειμένη σε λεηλασία από όλους επειδή γκρεμίστηκε ή αφαιρέθηκε ο περίβολος που είχε προηγουμένως, την περιφράσσεις με άρρηκτο τείχος και την κάνεις απρόσιτη στα θηρία του δάσους και στις ίδιες τις αλεπούδες, δόλια ζώα που χαίρονται με πτώματα που μυρίζουν, τις οποίες, που χάσκοναν πολύ για τις ρώγες, αφού τις διασκόρπισες με τη σφεντόνα των λόγων σου, τις διώχνεις μακριά. Έπειτα, φροντίζεις για την καλλιέργειά της και από άκαρπη τη μεταβάλλεις σε γόνιμη, και ενώ θρηνούσε σαν τον παράδεισο της Γραφής που δεν είχε νερό, την ποτίζεις σαν από δωδεκάκρουνη πηγή με τη δική σου σοφία. Διότι, αγγελικός μεν ως προς τον τρόπο και αξιοθαύμαστος ως προς τον βίο ήταν και εκείνος που την διοικούσε προηγουμένως, αλλά υπερβολικά απλός για να μπορεί να εξημερώνει τα ήθη των ανθρώπων και να συμπεριφέρεται στον καθένα κατάλληλα, ή με τα λόγια ενός έμπειρου γεωργού να καθαρίζει και να οργώνει το αμπέλι. Και ήταν μεν ένα άγαλμα λαξευμένο στην αρετή και πρόβαλλε τον εαυτό του ως πρότυπο άριστων πράξεων, δεν είχε όμως φροντίσει να φράζει τους δρόμους των αγριογούρουνων που λυμαίνονταν το αμπέλι και το κατέτρωγαν με τα δόντια τους και το ποδοπατούσαν με τα πόδια τους. Εσύ όμως, όντας σπουδαίος στον λόγο και έχοντας μελετήσει με ακρίβεια μια τέτοια επιστήμη και έχοντας συγκεντρώσει επαρκή γνώση από τα εσωτερικά και τα εξωτερικά ζητήματα, τα πιο μακρινά και τα πιο κοντινά, σχετικά με τα κακά που κυοφορούνται και εκείνα που βρίσκονται ήδη στα πόδια μας, τα απομάκρυνες με άριστο τρόπο, όπως κανείς άλλος μέχρι σήμερα.

Βλέπετε δε ότι η άμπελος δεν καρποφορεί στην τύχη· αλλά, επειδή φυτεύεται με πολλούς κόπους, πρώτα αυξάνεται και ολοκληρώνεται, και έπειτα φτάνει στην καρποφορία· στη συνέχεια, κλαδεύεται, σκάβεται, υποστυλώνεται, ξεβλασταρώνεται, καθαρίζεται από τα τριβόλια, από τα αγκάθια, και από όλη την άγρια βλάστηση· και έτσι στην ώρα της δίνει τον καρπό, αφού λιπανθεί και κοπριστεί και ξεφυλλιστεί, και αφού δεχθεί τις άλλες φροντίδες με τις οποίες ο γεωργός ασχολείται εμπειρικά. Μήπως δεν μπορεί κανείς να διαπιστώσει το ίδιο και σε εσάς; Διότι ποιος απέδωσε πνευματικό καρπό χωρίς να έχει περάσει από αυτά και τα παρόμοια στάδια; Δηλαδή χωρίς να έχει φυτευτεί και αυξηθεί και ωριμάσει στη νοητή κατά Χριστόν ηλικία, χωρίς να έχει σκαφτεί και κλαδευτεί και υποστυλωθεί μεταφορικά με τις εντολές του Κυρίου. Όποιος όμως δεν τα έχει υποστεί αυτά, παραμένει ατελής και άκαρπος· και τον τρυγούν, σύμφωνα με τα όσα έχουν γραφτεί, όλοι οι καταστροφικοί δαίμονες που περνούν από τον δρόμο.

Διότι, ποιος έφερε πνευματικό καρπό, χωρίς να έχει δοκιμάσει αυτά και τα παρόμοια, και σαν να μην έχει φυτευτεί, αυξηθεί και ωριμάσει στη νοούμενη κατά Χριστόν ηλικία, έχοντας σκαφτεί και κλαδευτεί, υποστυλωθεί και περιφραχθεί μεταφορικά με τις εντολές του Κυρίου; Εκείνος όμως που δεν είναι έτσι, παραμένει ατελής και άκαρπος, «και τον τρυγούν», σύμφωνα με τη Γραφή, «όλοι οι περαστικοί από τον δρόμο», δηλαδή οι καταστροφικοί δαίμονες.

Ποιος είναι ο κίνδυνος; Σχεδόν έχει μείνει χωρίς ψαλμωδίες και χωρίς φώτα, επειδή ακριβώς έμεινε και χωρίς επίσκοπο. Διότι, καθώς βρίσκεται πάνω στον δρόμο, σαν εκείνο το αμπέλι του Δαβίδ που κάποτε είχε καλά κλήματα και τώρα λεηλατείται από όλους τους περαστικούς, ούτε τον επίσκοπο έχει να παραμένει εκεί —διότι δεν αντέχει να παραδώσει την πλάτη του στα μαστίγια και τα μάγουλά του στα ραπίσματα—, ούτε, εφόσον ο επίσκοπος φεύγει εξαιτίας των φοβερών καταπιεστών, είναι επόμενο να παραμείνει στην εκκλησία κάποιος άλλος· διότι μαζί με την κεφαλή αποχωρεί και το υπόλοιπο σώμα. Εξάλλου, ακόμη και οι αξιωματούχοι που του παραχωρήθηκαν από τον κραταιό και άγιό μας αυθέντη και βασιλιά, οι οποίοι προηγουμένως ήταν εγκατεστημένοι γύρω από την εκκλησία, για αυτήν ακριβώς την αιτία εγκατέλειψαν τις πατρικές τους εστίες· και έχοντας εμπιστευθεί τους εαυτούς τους στην πυκνότητα του δάσους, κρύβονται εκεί.