Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 79:15

Θεέ των δυνάμεων, επίστρεψε. Σε ικετεύω, λοιπόν, τον δυνατό Δεσπότη, να δεις από ψηλά τη φθορά της αμπέλου και να αξιώσεις θεραπείας το πάθος της. Διότι αυτή η δική σου πρόνοια της προσέφερε την προηγούμενη ευημερία. Και αποκατάστησε αυτήν που φύτεψε η δεξιά σου. Επειδή εσύ, λέει, την φύτεψες, και έπειτα παραδόθηκε στη φωτιά, κατασκάφτηκε και χάθηκε, κατόπιν δικής σου επιτιμήσεως, αποκατάστησέ την και προετοίμασέ την έτοιμη για σωτηρία· προετοίμασέ την δε μέσω του Υιού του ανθρώπου. Διότι η φράση «επί υιόν ανθρώπου», σημαίνει «μέσω του Υιού του ανθρώπου».

Διότι ο μέγας Δαβίδ δεν εισέπραττε φόρους μόνο από τους αλλοφύλους και τους Ιδουμαίους και τους Αμμανίτες και τους Μωαβίτες, αλλά και από τους δύο λαούς των Σύρων. Προς δε τον Σολομώντα έσπευσε και η βασίλισσα των Αιθιόπων· τόσο ξακουστός είχε γίνει σε όλους. Και κλήματα ονομάζει το πλήθος του λαού· και παραφυάδες τους προσηλύτους, αυτούς που προσήλθαν από τα έθνη και δέχθηκαν τη θεία επίγνωση. Μέσα από όλα αυτά φανέρωσε την προηγούμενη ευκαρπία του λαού. <Και άγριος μονιός.> (E f. 168. Κυρίλλου και Ησυχίου.) Αυτά θα τα εννοήσεις και για τον διάβολο. <Επίστρεψε, λοιπόν, και επίβλεψε.> [Cod. M f. 143] Παύσε την αποστροφή· φρόντισε τη χερσωμένη, στέλνοντας πάνω της τη νοητή βροχή. Περίφραξέ την, σαν με κάποιον φράχτη, με λογικές δυνάμεις, και με τη δική σου δύναμη και χάρη κατήρτισε αυτήν, «την οποία φύτεψε η δεξιά σου». Και δεξιά του Πατρός είναι ο Υιός· διότι μέσω αυτού, σαν με χέρι, εργάζεται τα πάντα. Διότι τότε η κατακαμένη θα αναβλαστήσει και θα αναζωογονηθεί, και θα δώσει αγαθούς καρπούς· διότι αυτοί που την κατέκαψαν θα εξολοθρευτούν. Πρόσωπο δε του Θεού είναι ο Υιός· διότι είναι εικόνα και χαρακτήρας της υποστάσεώς Του, και στο πρόσωπό Του έχουμε δει τον Πατέρα. <Επίσκεψαι την άμπελο αυτήν, και κατήρτισέ την, κ.τ.λ.>

λ.> (F f. 132 b, K f. 148) Ετοίμασε, λοιπόν, με κάποιον τρόπο για τον Υιό του ανθρώπου, δηλαδή, χάρισέ τους μια αγαθή καρδιά, ώστε και να επιγνώσουν και να αποδεχθούν μέσω της πίστεως αυτόν που έγινε άνθρωπος. Και μετά από λίγο: Όταν, λοιπόν, λέει, καταρτίσει αυτήν την άμπελο και ετοιμάσει την καρδιά της στο να αποδεχθεί μέσω της πίστεως αυτόν που έγινε Υιός ανθρώπου, τότε βεβαίως η πυρπολημένη και ανασκαμμένη που έχει καταντήσει σε παντελή αχρηστία, θα αναβλαστήσει και πάλι και θα αναβιώσει, και θα αποδώσει αγαθούς καρπούς· διότι εκείνοι που την πυρπόλησαν και την ανέσκαψαν θα απολεστούν από την επιτίμηση του προσώπου σου.

Θεέ των δυνάμεων, επίστρεψε, σε παρακαλώ, και επίβλεψε από τον ουρανό, και δες, και επισκέψου την άμπελο αυτήν, και στερέωσέ την, αυτήν που φύτεψε η δεξιά σου. Ανάλογα με το όνομά σου, Θεέ, έτσι είναι και η αίνεσή σου έως τα πέρατα της γης. Γεμάτη δικαιοσύνη είναι η δεξιά σου.

«Θεέ των δυνάμεων, επίστρεψε λοιπόν, επίβλεψε από τον ουρανό, και δες, και επισκέψου την άμπελο αυτή, και αποκατάστησέ την, αυτήν που φύτεψε η δεξιά σου, και επίβλεψε τον υιό του ανθρώπου, τον οποίο κατέστησες κραταιό για τον εαυτό σου. Κατακαμένη από τη φωτιά και ξεριζωμένη, από την επιτίμηση του προσώπου σου θα απολεστούν.» Αφού του υπενθύμισε, ως προς αγαθό γεωργό, την πολλή του φροντίδα για την άμπελο και την ερήμωση που της συνέβη μετέπειτα, στη συνέχεια και ακολούθως τον ικετεύει να επιστρέψει, ως εκείνος που είχε αποστρέψει το πρόσωπό του και, μέσω της αποστροφής αυτής, είχε παραδώσει την άμπελο σε όλους τους εχθρούς της. Τον ικετεύει δε να επισκεφθεί και να επιβλέψει άνωθεν από τον ουρανό· και να θυμηθεί ότι η προαναφερθείσα άμπελος ήταν δική του φυτεία και γεώργιο της δικής του δεξιάς, και, αφού το θυμηθεί, να την επισκεφθεί, επειδή, ενώ παλαιότερα είχε φυτευτεί από τη δική του δεξιά, τώρα είναι κατακαμένη από τη φωτιά και ξεριζωμένη, και έχει απολεστεί από την επιτίμηση του προσώπου του. Τον παρακαλεί επίσης να την αποκαταστήσει, αναλαμβάνοντάς την και ανακτώντας την ως σωτήρας και ιατρός· και αυτά να τα πράξει μέσω του Υιού, τον οποίο κατέστησε κραταιό για τον εαυτό του. Μέσα από αυτά, ο λόγος διδάσκει σαφώς ότι πρόκειται για τον πρώτο εμπρησμό τον οποίο υπέμεινε αρχικά ο τόπος από τους Βαβυλώνιους. Διότι, μετά τον δεύτερο εμπρησμό που προκλήθηκε από τους Ρωμαίους, δεν θα παρακαλούσε να λάβει χώρα η θεοφάνεια του Σωτήρος, η οποία είχε ήδη πραγματοποιηθεί.

«και όνος άγριος» Ο διάβολος κατένεμε τη συναγωγή των Ιουδαίων, διότι εγκαταστάθηκε σε αυτήν υπερβολικά. «ο Θεός των δυνάμεων» Δηλαδή, κατεύθυνε προς τα έθνη τη φιλανθρωπία σου, λέει ο προφήτης. «επίβλεψον» Φανερώσου, δηλαδή, στη γη. «και επίσκεψαι» Τη γενεά των εθνών. «και κατάρτισαι» Στήριξέ την με τα μυστήριά σου· διότι αυτή και μόνο είναι άγιο φύτευμα της δεξιάς σου, ο λαός που προέρχεται από τα έθνη. «και επί υιόν» Αναφέρεται στην ανθρώπινη φύση του Κυρίου, την οποία προσέλαβε· διότι δι' αυτής σώθηκαν τα έθνη. «εμπεπυρισμένη» Η ιουδαϊκή συναγωγή, καθώς παρόργισε τον Θεό· διότι και ο ναός [τους] παραδόθηκε στη φωτιά. «από επιτιμήσεως» Οι Ιουδαίοι, οι οποίοι εξέκλιναν από το πρόσωπο του Κυρίου· αυτοί χάθηκαν, μη δεχόμενοι τον Χριστό. «γενηθήτω» Εννοεί τον Χριστό, ως όντα η δεξιά του Πατρός. «και επί υιόν» Τον Χριστό, ως όντα Υιό του Θεού, ονομαζόμενο δε υιό ανθρώπου, τον οποίο ενίσχυσε λέγοντας: Ούτος εστιν ο Υιός μου ο αγαπητός, εν ω ευδόκησα. «και ου μη αποστώμεν» Διότι, αφότου τα έθνη ενώθηκαν με τον Χριστό [αφού πίστεψαν], δεν χωρίζονται πλέον από αυτόν. «ζωώσεις ημάς» Διότι, αφότου οι πιστοί αξιώθηκαν την αιώνια ζωή, δεν παύουν να επικαλούνται το όνομα του Κυρίου του Θεού. «Κύριε ο Θεός» Διότι τα έθνη έχουν ακόμη ανάγκη επιστροφής. «και επίφανον» Διότι με την εμφάνιση του Χριστού σώθηκε όλη η κτίση και κάθε πνοή.

Αυτός λυμαίνεται τη συναγωγή των Ιουδαίων, αφότου καθαιρέθηκε ο φραγμός της· δηλαδή, αφότου ο Χριστός κατέπαυσε τη νομική πολιτεία· διότι ανήκουν στη μερίδα του εχθρού, επειδή δεν κατέχουν ούτε τον νόμο, ούτε θυσιαστήριο, ούτε οτιδήποτε άλλο από όσα συντελούν στη λατρεία του Θεού. Ο Θεός των δυνάμεων, επίστρεψε, λοιπόν, και επίβλεψε από τον ουρανό, και δες. Διότι, επειδή ούτε ο νόμος ούτε οι προφήτες οδήγησαν τον Ισραήλ σε επιστροφή, αναγκαίως παρακαλεί να τον επιστρέψει Εκείνος· δηλαδή, να τον διορθώσει. Και πώς θα τον επιστρέψει; Επιβλέποντας από τον ουρανό και βλέποντας. Διότι πότε δεν βλέπει; Αλλά τώρα ζητά από Αυτόν να δει οπωσδήποτε πιο ευσπλαχνικά, ώστε να πράξει κάτι περισσότερο για τη δική μας ευεργεσία από ό,τι στο παρελθόν.

γʹ. Λοιπόν, επιθυμεί να έλθει ως ιατρός, και ως γεωργός να περιποιηθεί την άμπελο, να εξοντώσει τον νοητό σκώληκα, και να αποκόψει τα περιττά κλήματα, από τα οποία δεν θα μπορέσει να καρποφορήσει. Και για ποιον λόγο γίνεται αυτό; Όχι για χάρη της ιδίας, λέγει, της οποίας κατέστρεψε τον φραγμό και την παρέδωσε στον εχθρό, αλλά για χάρη του δεσποτικού κλήματος που πρόκειται να βλαστήσει από αυτήν. Γι' αυτό, αφού είπε, «Επίσκεψαι την άμπελον ταύτην», πρόσθεσε, «Καί επί Υιόν ανθρώπου, όν εκραταίωσας εαυτώ»· δηλαδή, εξαιτίας του Υιού που προέρχεται από την ιουδαϊκή άμπελο, «Όν εκραταίωσας εαυτώ», επίσκεψαι αυτήν. Διότι αληθώς, η έλευση του Μονογενούς ήταν επίσκεψη για τον λαό των Ιουδαίων, εάν βέβαια την είχαν αποδεχθεί. Γι' αυτό και ο Ιωάννης έλεγε: «Εις τα ίδια ήλθε, και οι ίδιοι αυτόν ουκ έγνωσαν»· και ο ίδιος ο Κύριος: «Ουκ ήλθον ει μη εις τα πρόβατα τα απολωλότα οίκου Ισραήλ». «Εμπεπυρισμένη πυρί, και ανεσκαμμένη, από επιτιμήσεως του προσώπου σου απολούνται». Επειδή συνέκρινε τη συναγωγή των Ιουδαίων με αμπελώνα, αναγκαστικά διαχωρίζει τον λόγο του, άλλοτε αναφερόμενος στην εικόνα, και άλλοτε σε εκείνους για τους οποίους χρησιμοποίησε την εικόνα. Κατακάηκε λοιπόν με φωτιά η άμπελος των Ιουδαίων, δηλαδή η συναγωγή· και μάλιστα με εκείνη τη φωτιά για την οποία ο Χριστός έλεγε: «Πυρ ήλθον βαλείν εις την γην, και τι ήθελον, ει ήδη ανήφθη;».

ΨΑΛΜΟΣ ΟΘ'. «Εσύ που ποιμαίνεις τον Ισραήλ, πρόσεξε.» Αυτός ο ποιμένας του Ισραήλ δεν είναι άλλος από εκείνον που είπε: Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός, αυτός που ποιμαίνει όσους έχουν νου που βλέπει τον Θεό. «Εξέγειρε τη δύναμή σου και έλα.» Αυτόν τον λόγο προχωρώντας ο προφήτης τον διασαφήνισε περισσότερο, δηλώνοντας πώς και γιατί πρόκειται να έλθει ο Χριστός. Διότι εμείς είμαστε η αιτία της παρουσίας του, προκειμένου να μας επιστρέψει και να μας διορθώσει. Ο δε τρόπος της παρουσίας του είναι φανερός, ώστε να τον βλέπουμε πρόσωπο με πρόσωπο, διότι δεν θα σωζόμασταν διαφορετικά, παρά μόνον εάν μας φανερωνόταν αυτό το πρόσωπο. «Μας κατέστησες αντικείμενο αντιλογίας στους γείτονές μας.» Συνεχίζει την ίδια ικεσία, ώστε να αποδείξει πόσο αναγκαία είναι αυτή· συγχρόνως δε διδάσκοντας και εμάς να μην ολιγωρούμε όταν δεν εισακούεται αμέσως η προσευχή μας, αλλά να επιμένουμε· διότι οπωσδήποτε θα επιτύχουμε. «Ο Θεός των δυνάμεων, επίστρεψε.» Επειδή, δηλαδή, ούτε ο νόμος ούτε οι προφήτες έκαναν τον Ισραήλ να επιστρέψει, κατ' ανάγκην παρακαλεί τον ίδιο τον Χριστό να τον επαναφέρει. «Και επισκέψου αυτήν την άμπελο.» Επειδή συνέκρινε τη Συναγωγή των Ιουδαίων με άμπελο, κατ' ανάγκην μοιράζει και τον λόγο του, άλλοτε απευθυνόμενος στην εικόνα και άλλοτε προς εκείνους για τους οποίους χρησιμοποίησε την εικόνα. Κάηκε, λοιπόν, με πυρ η άμπελος των Ιουδαίων, δηλαδή η Συναγωγή των Ιουδαίων, και μάλιστα με εκείνο το πυρ για το οποίο ο Χριστός έλεγε: Πυρ ήλθα να βάλω στη γη, και τι άλλο θέλω, αν έχει ήδη ανάψει;

Ο δε Βαρλαάμ, διακόπτοντάς τον από τον θρήνο, σηκώθηκε, στάθηκε σε προσευχή και υψώνοντας τα χέρια του προς τους ουρανούς έλεγε: «Ο Θεός και Πατέρας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, εσύ που φώτισες τα προηγουμένως σκοτισμένα και έφερες στην ύπαρξη από το μη ον αυτήν την ορατή και αόρατη κτίση, εσύ που επανέφερες το πλάσμα σου και δεν μας άφησες να πορευόμαστε οπίσω από την αφροσύνη μας, σε ευχαριστούμε, καθώς και τη δική σου σοφία και δύναμη, τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, μέσω του οποίου εποίησες και τους αιώνες, και εμάς που είχαμε πέσει μας ανέστησες, και σε εμάς που σφάλαμε συγχώρεσες τις αμαρτίες, εμάς που πλανηθήκαμε επανέφερες, εμάς που αιχμαλωτιστήκαμε λύτρωσες και εμάς που ήμασταν νεκροί ζωοποίησες με το τίμιο και δεσποτικό αίμα του Υιού σου. Εσένα, λοιπόν, επικαλούμαι και τον μονογενή σου Υιό και το πανάγιό σου Πνεύμα: επίβλεψε σε τούτο το λογικό σου πρόβατο, που προσήλθε μέσω εμού του αναξίου ως θυσία σε εσένα, και αγίασε την ψυχή του με τη δική σου δύναμη και χάρη· επίσκεψαι την άμπελο τούτη, που φυτεύτηκε διά του Αγίου σου Πνεύματος, και δώσε της να καρποφορήσει καρπό δικαιοσύνης· ενίσχυσέ τον, στερεώνοντας μέσα του τη διαθήκη σου, και ελευθέρωσέ τον από την απάτη του διαβόλου».

Ωδή ε΄. Εξέστη τα σύμπαντα. Βλέποντας τα μέλη σου να κόβονται και να απορρίπτονται, είδες κάθε μέλος ως προσφορά, λέγοντας: «Κύριε, δες αυτήν την άμπελο που κλαδεύεται για σένα, ώστε να σου αποδώσει τον καρπό της στον καιρό της». «Τώρα χαίρω» αναφωνούσε ο Παύλος, «αναπληρώνοντας πρόθυμα στα μέλη μου τα υστερήματα των παθημάτων του Χριστού»· εσύ δε, μάρτυρα, στερούμενος τα μέλη σου υπέρ του Χριστού, χαιρόσουν σαν να στεφανωνόσουν.

Ωδή πέμπτη. Εξέστη τα σύμπαντα. Βλέποντας τα μέλη σου να κόβονται και να ρίχνονται, έψαλλες τον κατάλληλο ύμνο για το κάθε μέλος, λέγοντας: «Κύριε, κοίταξε αυτή την άμπελο που κόβεται για εσένα, ώστε να σου αποδώσει τον καρπό της στον καιρό της». «Τώρα χαίρομαι», φώναζε ο Παύλος, «αναπληρώνοντας πρόθυμα στα μέλη μου τα υστερήματα των παθημάτων του Χριστού»· εσύ όμως, μάρτυρα, στερούμενος τα μέλη σου για τον Χριστό, χαιρόσουν σαν να στεφανωνόσουν.

Αλλά επίβλεψε από τον ουρανό, και δες, και σώσε μας για το άγιο όνομά σου· και φανέρωσέ μας τις μεθοδείες των πολεμίων μας· και λύτρωσέ μας από τις μηχανορραφίες τους, και μην απομακρύνεις από εμάς τη βοήθειά σου, διότι εμείς δεν είμαστε ικανοί να νικήσουμε τις αντιξοότητες· εσύ όμως είσαι δυνατός στο να σώζεις από όλους τους εχθρούς.

«Θεέ των δυνάμεων, επίστρεψε, λοιπόν, και επίβλεψε από τον ουρανό και δες, και επισκέψου την άμπελο αυτή και στερέωσέ την, αυτήν που φύτεψε το δεξί σου χέρι»· «και τον Υιό του ανθρώπου, τον οποίο ενίσχυσε» με θαύματα και με την καθοδήγηση του λαού. «Ας έλθει το χέρι σου επί τον άνδρα της δεξιάς σου», δηλαδή στον ίδιο αυτόν καθοδηγητή· «και δεν θα απομακρυνθούμε από εσένα», υπακούοντας σε αυτόν. «Κύριε, Θεέ των δυνάμεων, επίστρεψέ μας», δηλαδή επισκέψου μας, «και φανέρωσε το πρόσωπό σου, και θα σωθούμε». Ορθώς, λοιπόν, ελέχθη προηγουμένως ότι, όταν τους σκότωνε, τότε τον αναζητούσαν.

Ψαλμός 80. Εις το τέλος, υπέρ των ληνών, ψαλμός ωδής στον Ασάφ. Νομίζω, βεβαίως, ότι και ο παρών ψαλμός προβάλλεται ως συνέχεια του προηγούμενου. Διότι, αφού σε εκείνον τον ψαλμό είπαν ευρισκόμενοι σε θλίψη: «επίβλεψε από τον ουρανό και δες» και «φανέρωσε το πρόσωπό σου και θα σωθούμε» και όλα τα παρόμοια, και αφού έτυχαν της συνδρομής και της αντίληψης του Θεού, εύλογα αγάλλονται και υμνούν τη θεία βοήθεια λέγοντας: «Αγαλλιαστείτε στον Θεό τον βοηθό μας, αλαλάξτε στον Θεό του Ιακώβ· αρχίστε ψαλμό και χτυπήστε τύμπανο, τερπνό ψαλτήρι μαζί με κιθάρα· σαλπίστε με σάλπιγγα κατά τη νουμηνία».

ΛΟΓΟΣ ΟΑ'. Το να φοβόμαστε τον Θεό και να τηρούμε όσα λέει. ΑΔΕΛΦΟΙ ΚΑΙ ΠΑΤΕΡΕΣ ΚΑΙ ΤΕΚΝΑ, Εφόσον έχω τοποθετηθεί αναξίως ως προϊστάμενός σας, σαν σε αμπελώνα του Κυρίου, είναι χρέος μου σχεδόν κάθε μέρα, για να το πω έτσι, όχι μόνο να τον επισκέπτομαι, αλλά και να τον ποτίζω και να τον καθαρίζω μέσω της άρδευσης και της καλλιέργειας του λόγου, αν βέβαια μπορώ μέσα στην αμάθειά μου. Χαίρεται δε ο γεωργός, όταν βλέπει το αμπέλι να ευδοκιμεί· χαίρομαι κι εγώ ο αμαρτωλός, όταν δω ότι κάποιος από εσάς καρποφορεί. Ευλογημένο λοιπόν είναι το καρποφόρο κλήμα, το οποίο είναι κατάφορτο από πνευματικά σταφύλια, τα οποία αναβλύζουν κρασί κατανύξεως, και ευφραίνουν πρώτα μεν τον Θεό, έπειτα δε και τη δική μου ταπεινότητα. Διότι προς αυτό το κλήμα ο Θεός αναφωνεί εκείνο το λόγιο του Δαβίδ: Αυτή είναι η άμπελος, την οποία φύτεψε το δεξί μου χέρι. Άξιο κατάρας όμως είναι το άκαρπο κλήμα, που αποξηραίνεται από την πνευματική ικμάδα των αγαθών πράξεων· και ίσως ακούσει εκείνο -αν βέβαια φοβάται- το οποίο έχει ειπωθεί από παλιά μέσω του προφήτη Μωυσή εκ μέρους του Θεού: Το κλήμα τους προέρχεται από τα Γόμορρα, το σταφύλι τους είναι σταφύλι χολής, τα τσαμπιά τους γεμάτα πίκρα. Μη γένοιτο όμως να ειπωθούν αυτά για κάποιον από εσάς· διότι μια φοβερή απειλή προβάλλεται στα Ευαγγέλια, όπως γράφει ο Ιωάννης, η οποία λέει τα εξής: Ότι κάθε κλήμα που δεν κάνει καρπό, κόβεται και ρίχνεται σε ατελεύτητο πυρ.

Κατήχηση 25η: Περί του να μην παράγουμε αγκάθια και τριβόλους παθών αλλά να καρποφορούμε τα τσαμπιά της αρετής. Αδελφοί και πατέρες, δεν έχω να πω ή να μιλήσω για κάτι νεότερο από όσα έχουν ειπωθεί κάθε φορά από τους αγίους, παρά μόνο να επαναλαμβάνω εκείνα τα ίδια και να σας μιλώ για αυτά προς καθοδήγηση στο καλύτερο. Εμπρός λοιπόν, ας εξετάσουμε και σήμερα μερικά σύντομα πράγματα και, αν σας φαίνεται καλό, ας ξεκινήσουμε τον λόγο από τα τρέχοντα. Τι λοιπόν; Δεν έφτασε ο τρύγος; Και στα κλήματα όπου βρίθουν οι καρποί υπάρχει χαρά και ευλογία, ενώ σε εκείνα όπου υπάρχει έλλειψη καρπών υπάρχει λύπη και αποθάρρυνση. «Και τι σχέση έχουν αυτά με εμάς;» θα μπορούσε να πει κάποιος από τους ακροατές. Και βέβαια έχουν απόλυτη σχέση, επειδή και εμείς μεταφορικά έχουμε ονομαστεί αμπελώνας του Κυρίου. Ή μήπως αγνοείτε την ωδή που ψάλλεται κατά την τελετή του σχήματος; Δεν την αναλάβαμε όλοι μας αυτήν; «Κύριε, Κύριε, επίβλεψε από τον ουρανό και δες, και επισκέψου την άμπελο αυτή, και στερέωσέ την, αυτήν που φύτεψε το δεξί σου χέρι.» Και βέβαια και ο Κύριος στα Ευαγγέλια λέει τα εξής: «Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα· εκείνος που μένει ενωμένος μαζί μου και εγώ μαζί του, αυτός φέρει πολύ καρπό, διότι χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα.»

«Θα έλθει, και θα καταστρέψει τους γεωργούς, και θα δώσει τον αμπελώνα σε άλλους.» Αμπελώνας είναι ο λαός, τον οποίο φύτεψε ο Κύριος. Διότι «στερέωσε», λέει, «αυτήν την άμπελο, την οποία φύτεψε η δεξιά σου.» Και ο Μωυσής λέει: «Αφού τους εισαγάγεις, φύτεψέ τους στο άγιο όρος σου.» Φραγμός δε είναι ο νόμος, ο οποίος τους εμποδίζει να αναμειγνύονται με τα άλλα έθνη. Πύργος είναι ο ναός, επειδή είναι περίβλεπτος. Υπολήνιο δε είναι το θυσιαστήριο, όπου χυνόταν το αίμα. Ανέθεσε δε τον λαό σε γεωργούς, δηλαδή στους εκάστοτε δασκάλους και άρχοντες των Ιουδαίων. Απέστειλε έπειτα έναν δούλο, ίσως τους προφήτες της εποχής του Ηλία, όπως τον Μιχαία, τον οποίο χτύπησε ο Σεδεκίας ο ψευδοπροφήτης. Δεύτερο δε δούλο, τον οποίο αφού λιθοβόλησαν τον τραυμάτισαν στο κεφάλι, δηλαδή ολοκλήρωσαν και έφθασαν στο αποκορύφωμα την ύβρι, εννοώντας τους προφήτες της εποχής του Ωσηέ και του Ησαΐα. Και τρίτο δούλο, τους προφήτες κατά την αιχμαλωσία, δηλαδή αυτούς της εποχής του Δανιήλ και του Ιεζεκιήλ.