Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 79:18

Ποιος δε είναι ο υιός του ανθρώπου παρά ο ίδιος ο Κύριός μας, όπως ο ίδιος αναφέρει για τον εαυτό του στα Ευαγγέλια; Ας είναι το χέρι σου επάνω σε άνδρα της δεξιάς σου. Αυτή η πράξη, λέγει, της σωτηρίας του λαού, η οποία υποδηλώνεται μέσω του χεριού, ας γίνει επάνω στον άνδρα της δεξιάς σου, τουτέστιν μέσω του άνδρα που βρίσκεται στα δεξιά σου. Και ποιος είναι αυτός παρά ο Υιός του ανθρώπου, ο οποίος είναι η δεξιά του Πατρός, έστω και αν έγινε άνθρωπος;

Στον ίδιο τον Χριστό μάλιστα περισσότερο από όλους αρμόζει να λέει, σύμφωνα με την ανθρώπινη φύση, προς τον Θεό και Πατέρα: «Εισάκουσον δικαιοσύνης μου»· διότι αυτός δεν έπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του. [<Από το πρόσωπό σου ας προέλθει η κρίση μου.> Είναι σαν να έλεγε: Εσύ ο ίδιος γίνε δικαστής σε όσα με αφορούν, και την ευθύτητά σου, δηλαδή τη δίκαιη κρίση σου, ας δουν τα μάτια μου.] <Με επισκέφθηκες τη νύχτα, με δοκίμασες στο πυρ, και δεν βρέθηκε σε εμένα αδικία.> (C f. 28 b.) Εκείνος που και τη νύχτα και στον ύπνο του είναι ανεπίδεκτος αισχρών και παράλογων φαντασιών, εάν είναι δυνατόν, ας λέει αυτά. Πρέπει δε να σημειωθεί ότι το «Επεσκέψω» δεν τίθεται εδώ με την έννοια της τιμωρίας. Και πάλι πρέπει να γνωρίζουμε ότι ο διάβολος πυρώνει με τρόπο αντίθετο από τον Θεό· ο δε Θεός πυρώνει και είτε βρίσκει την προϋπάρχουσα αδικία, είτε, επειδή δεν προϋπάρχει, δεν τη βρίσκει. <Από εκείνους που ανθίστανται στη δεξιά σου> (C f. 29.) Ως ανθιστάμενους στη δεξιά του Θεού εννοεί τους δαίμονες· δεξιά δε του Θεού είναι κάθε ευσεβής και δίκαιος, για τους οποίους σε άλλο σημείο λέγει: «Ας είναι το χέρι σου επί τον άνδρα της δεξιάς σου»· στη σωτηρία αυτού ανθίστανται οι δαίμονες, από τους οποίους ο Θεός ελευθερώνει αυτούς που ελπίζουν σε Αυτόν. (A f. 94.)

Και πάλι ονομάζει πρόσωπο του Θεού και Πατρός τον Υιό· διότι είναι εικόνα και χαρακτήρας της υποστάσεώς Του, και στο πρόσωπό Του έχουμε δει τον Πατέρα. <Επί τον άνδρα της δεξιάς σου, και επί τον υιό του ανθρώπου.> (E f. 168 b) Ομολογούμε ότι με αυτά ονομάζει τον Σωτήρα των πάντων Χριστό, δηλαδή τον μονογενή Λόγο του Θεού· επειδή έγινε άνθρωπος, αναφέρεται σε αυτά που Τον αφορούν με ανθρώπινο τρόπο. —Αυτός είναι ο Χριστός, αυτός είναι ο Λόγος του Θεού που ενανθρώπησε, και υπέμεινε για χάρη μας την κένωση, παραμένοντας ταυτόχρονα αυτό που ήταν.

Μέγιστο, λοιπόν, είναι το τραύμα της ανθρωπότητας. Από τα πόδια έως το κεφάλι δεν υπήρχε σε αυτήν ακεραιότητα. Δεν υπήρχε μαλακτικό φάρμακο να τοποθετηθεί, ούτε λάδι, ούτε επίδεσμοι. Έπειτα, οι προφήτες θρηνώντας και κοπιάζοντας έλεγαν: Ποιος θα δώσει από τη Σιών τη σωτηρία; Και πάλι: Ας έλθει το χέρι σου επάνω στον άνδρα της δεξιάς σου και επάνω στον υιό του ανθρώπου, τον οποίο στερέωσες για τον εαυτό σου. Και δεν πρόκειται να απομακρυνθούμε από εσένα. Και άλλος από τους προφήτες παρακαλούσε λέγοντας: Κύριε, κλίνε τους ουρανούς και κατάβα. Τα τραύματα της ανθρωπότητας υπερβαίνουν τη δική μας θεραπευτική ικανότητα. Τους προφήτες σου τους σκότωσαν και τα θυσιαστήριά σου τα κατέσκαψαν. Το κακό είναι αδύνατο να διορθωθεί από εμάς, έχει ανάγκη από εσένα τον διορθωτή.

Ηʹ. Η όγδοη προφητεία του Ασάφ υποδηλώνει πολλά ταυτόχρονα μέσω της επιγραφής της· διότι αναφέρει «Εις το τέλος», και «Υπέρ των αλλοιωθησομένων», και «Ψαλμός»· εκτός από όλα αυτά, παρατηρείται ότι φέρει και τον τίτλο «Μαρτύριον», όντας ο μόνος ψαλμός από όσους περιέχονται σε ολόκληρο το βιβλίο με τέτοια επιγραφή. Στο «Εις το τέλος», λοιπόν, παραπέμπει επειδή προφητεύει το μέλλον· στο «Υπέρ των αλλοιωθησομένων», εξαιτίας της μεταβολής όσων φανερώνονται μέσω της προφητείας· «Μαρτύριον» δε ονομάζεται, επειδή δίνει μαρτυρία για τον άνδρα που προαναγγέλλεται σε αυτόν και ο οποίος αποκαλείται Υιός του ανθρώπου. Διότι εισάγει κάποιον Υιό του ανθρώπου και τον ονομάζει άνδρα της δεξιάς του Θεού. Αρχικά, λοιπόν, παρουσιάζει την πορεία του ιουδαϊκού έθνους από την Αίγυπτο και την εγκατάστασή του στη γη των Παλαιστινίων με αλληγορικό τρόπο, λέγοντας: «Άμπελο από την Αίγυπτο μετέφερες, εκδίωξες έθνη και τη φύτεψες», και τα όσα ακολουθούν. Έπειτα, φανερώνει τη μελλοντική τους ερήμωση, λέγοντας: «Γιατί γκρέμισες τον φραγμό της, και την τρυγούν όλοι οι διερχόμενοι από τον δρόμο;» Και για εκείνους που την πολιόρκησαν μάς πληροφορεί, λέγοντας: «Την κατέστρεψε αγριόχοιρος από το δάσος, και άγριο θηρίο την καταβόσκησε».

Με αυτά υποδηλώνει ότι πρόκειται να υπάρξουν δύο πολιορκητές του έθνους· πράγμα το οποίο βέβαια συνέβη και κατά τους χρόνους των Βαβυλωνίων· διότι πρώτος ο Ασσύριος, αφού επιτέθηκε, οδήγησε στην αιχμαλωσία τις δέκα φυλές του Ισραήλ· έπειτα μετά από αυτόν, ο Βαβυλώνιος καθυπέταξε τους υπόλοιπους, πυρπολώντας την Ιερουσαλήμ μαζί με τον ναό. Αυτό ακριβώς προαναγγέλλει ο λόγος λέγοντας: «Είναι κατακαμένη στη φωτιά και ξεθεμελιωμένη»· συνέβη όμως και κατά τη διάρκεια της ρωμαϊκής κυριαρχίας, αφού πρώτα τους πολιόρκησε ο Τίτος, ο οποίος πυρπόλησε και το ιερό, ύστερα από όσα τόλμησαν εκείνοι εναντίον του Σωτήρος ημών· και έπειτα ο Αδριανός, ο οποίος νομοθέτησε να είναι η ίδια η πόλη άβατη για τους Ιουδαίους. Αλλά, επειδή προφήτευσε αυτά περί της πολιορκίας του έθνους, προχωρώντας, αναπέμπει ευχή για τη σωτήρια θεοφάνεια λέγοντας: «Ας έλθει το χέρι σου επί τον άνδρα της δεξιάς σου, και επί τον Υιό του ανθρώπου, τον οποίο ενίσχυσες για τον εαυτό σου». Παρακαλεί δε με τα λόγια αυτά να φανερωθεί πάνω στη γη ο άνδρας της δεξιάς του Θεού. Διότι, λέει, μέσω αυτού εμείς που τον αποδεχθήκαμε δεν πρόκειται ποτέ να αποστατήσουμε από εσένα, αλλά και θα μας ζωοποιήσεις μέσω αυτού· γι' αυτό και ικετεύουμε λέγοντας: Κύριε των δυνάμεων, επίστρεψέ μας, και φανέρωσε το πρόσωπό σου διά του φανερωθέντος ανδρός, και θα σωθούμε.

Διότι, όπως εκεί φανέρωνε τον αφανισμό της αμπέλου, έτσι και εδώ ελέγχει την απείθεια και την ανυπακοή των ίδιων· και όπως σε εκείνο εισήγαγε τον άνδρα της δεξιάς του Θεού και τον κραταιωμένο Υιό του ανθρώπου, έτσι, μέσω των προκειμένων, συνήψε την προφητεία για τους ληνούς, δηλαδή για τις Εκκλησίες του Θεού, τις οποίες ίδρυσε ο Υιός του ανθρώπου.

Εν συνεχεία, επειδή προηγουμένως ονόμασε τον Χριστό του Θεού άνδρα της δεξιάς Του και Υιό ανθρώπου κραταιωμένο, υποδηλώνοντας την ένσαρκη παρουσία Του, για να μην Τον θεωρήσει κανείς απλό άνθρωπο και όμοιο με τους πολλούς, θεολογεί γι' Αυτόν στα προκείμενα λέγοντας: «Ο Θεός στάθηκε σε σύναξη θεών». Και προκειμένου να μην ταραχθεί κανείς ως προς το δόγμα της μοναρχίας (του Θεού), ακούγοντας τον Χριστό του Θεού να ονομάζεται Θεός, ευλόγως ονομάζει θεούς και τους περισσότερους που κατηγορούνται στα επόμενα, σχεδόν προτρέποντάς μας να μη διστάζουμε να αποκαλούμε Θεό και τον Υιό του Θεού. Διότι, εάν οι κατακρινόμενοι άρχοντες του έθνους αξιώθηκαν να ονομαστούν θεοί, ποιος κίνδυνος θα υπήρχε στο να ομολογήσουμε ως Θεό τον άνδρα της δεξιάς του Θεού και τον κραταιωμένο Υιό του ανθρώπου; Έπειτα, στο τέλος όλων, ο Προφήτης αναπέμπει προσευχή υπέρ της κλήσεως των εθνών λέγοντας: «Ανάστα, ο Θεός, κρίνε τη γη, διότι εσύ θα κατακληρονομήσεις όλα τα έθνη». Συναφής με αυτόν φαίνεται να είναι και ο μθ΄ ψαλμός, στον οποίο επίσης έχει λεχθεί: «Ο Θεός των θεών, ο Κύριος, μίλησε». Και στους δύο, επομένως, παρουσιάζεται ως Θεός θεών· και πάλι και στους δύο καταγράφεται να κρίνει.

Πρώτον μεν, λοιπόν, εξιστορεί την έξοδο των Ιουδαίων από την Αίγυπτο και την εγκατάστασή τους στη γη των Παλαιστινίων· έπειτα, συνδέει την πολιορκία που επήλθε σε αυτούς αργότερα από τους Ασσυρίους και τους Βαβυλωνίους, και επιπλέον εκθέτει ικεσία για την επιφάνεια του Χριστού. Αυτά, βέβαια, θα καταδειχθούν λεπτομερώς κατά την ερμηνεία των προφητευόμενων. Στην αρχή ο ψαλμός επικαλείται αυτόν που ποιμαίνει τον Ισραήλ. Και αυτός ήταν ο Λόγος του Θεού, όπως πολλές φορές αποδείξαμε, καταδεικνύοντας ότι εκείνος που έχει καταγραφεί ότι εμφανίστηκε στον Αβραάμ με ανθρώπινη μορφή, που απευθύνθηκε στον Μωυσή και που προπορευόταν του λαού στην έρημο, δεν είναι ο επέκεινα των όλων Θεός, αλλά ότι αυτός δεν είναι άλλος από εκείνον που είπε στα Ευαγγέλια: «Πριν να γίνει ο Αβραάμ, εγώ είμαι»· και, «Ο Αβραάμ ο πατέρας σας αγαλλίασε για να δει τη δική μου ημέρα, και την είδε και χάρηκε». Αυτόν ακριβώς επικαλείται εδώ λέγοντας: «Εσύ που ποιμαίνεις τον Ισραήλ, πρόσεξε», και τα εξής, και τον ικετεύει να φανερώσει το πρόσωπό του για την κοινή σωτηρία όλων, και παρακαλεί να πραγματοποιηθεί το ταχύτερο η παρουσία του, λέγοντας: «Εξέγειρε τη δύναμή σου και έλα για να μας σώσεις». Και αφού λέει για τρίτη φορά, «Φανέρωσε το πρόσωπό σου, και θα σωθούμε», παρουσιάζει στη συνέχεια τον τρόπο της επιφανείας, προσθέτοντας: «Ας έλθει το χέρι σου επάνω στον άνδρα της δεξιάς σου, και επάνω στον υιό του ανθρώπου, τον οποίο κατέστησες δυνατόν για τον εαυτό σου».

Διότι ζητεί να δωρίσει ο ασώματος Λόγος του Θεού την ευεργετική του δύναμη σε όλους, μέσω του ανδρός της δεξιάς Του και μέσω του Υιού του ανθρώπου. Τη μνεία, λοιπόν, της σωτηρίου θεοφανείας την έκανε με αυτόν τον τρόπο, ενώ την έκπτωση του Ισραήλ την προφητεύει ως εξής, λέγοντας: «Γιατί κατεδάφισες τον φράχτη της;», δηλαδή της αμπέλου, την οποία μετέφερε από την Αίγυπτο, «και την τρυγούν όλοι οι διαβάτες του δρόμου; Τη λεηλάτησε αγριόχοιρος από το δάσος, και μονήρες άγριο θηρίο την καταβοσκήθηκε. Έχει κατακαεί στη φωτιά και έχει κατασκαφεί». Αναφέροντας αυτά σχετικά με την άμπελο, προφήτευε την ερήμωση του ιουδαϊκού έθνους.

Ιδού, αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας έρημος· οπότε, σύμφωνα και με τον Απόστολο, έφθασε σε αυτούς η οργή μέχρι τέλους. Ας έλθει το χέρι σου πάνω στον άνδρα της δεξιάς σου, και πάνω στον υιό του ανθρώπου, τον οποίο ενδυνάμωσες για τον εαυτό σου. Και δεν θα απομακρυνθούμε από εσένα· εσύ θα μας ζωογονήσεις.

Μία θεραπεία για όλα τα προαναφερθέντα διδάσκει το Άγιο Πνεύμα: την παρουσία του Χριστού του Θεού ανάμεσα στους ανθρώπους. Γι' αυτόν τον λόγο, μετά από όσα προφητεύθηκαν περί της ερημώσεως του αμπελώνα και του εμπρησμού που επήλθε σε αυτόν, τα προκείμενα λόγια ικετεύουν ώστε να προσδοκούμε ως λυτρωτή τον άνδρα της δεξιάς του Θεού, και τον υιό του ανθρώπου ο οποίος έχει ενδυναμωθεί από τον Θεό. Αυτός ήταν ο αγαπητός του Θεού, τον οποίο παραδίδει στους αναγνώστες ώστε να τον γνωρίσουν και να εύχονται να είναι παρών· έτσι ώστε, εκείνοι που διδάσκονται εκ των προτέρων αυτά, αφού τον γνωρίσουν και πιστέψουν σε αυτόν, να ελπίζουν ότι μέσω αυτού θα επιτύχουν τη θεραπεία των δεινών.

Γι' αυτό, εκ μέρους εκείνων που έχουν ανάγκη θεραπείας λέει το: «Ας έλθει το χέρι σου πάνω στον άνδρα της δεξιάς σου, και πάνω στον υιό του ανθρώπου, τον οποίο στερέωσες για τον εαυτό σου. Και δεν θα απομακρυνθούμε από εσένα». Το δε βαθύτερο νόημα του λόγου είναι το εξής: Επιτέλους κάποτε ας επιλάμψει το αφανές και αόρατο χέρι σου πάνω στον άνδρα που είναι υπηρέτης της δεξιάς σου, και πάνω σε εκείνον που πρόκειται να ονομαστεί Υιός ανθρώπου· τον οποίο εσύ ο ίδιος ετοίμασες για τον εαυτό σου, τον κατέστησες κραταιό όργανο της δύναμής σου, αναδεικνύοντας αυτόν τον ίδιο ως άγαλμα της δικής σου θεότητας.

Γι' αυτό έχει λεχθεί σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Θα μας ζωοποιήσεις, και με το όνομά σου θα κληθούμε». Προκαλεί δε απορία με ποιον τρόπο οι απόγονοι των Ιουδαίων, ενώ διαβάζουν αυτά τα κείμενα και τα μελετούν επισταμένως από την τρυφερή τους ηλικία, δεν αναζητούν να μάθουν ποιος άραγε ήταν ο άνδρας που βρίσκεται στα δεξιά του Θεού, ούτε αναγνωρίζουν τον λεγόμενο Υιό του ανθρώπου· γι' αυτό και παραμένουν στη συμφορά τους.

Διότι, εάν τον είχαν αναγνωρίσει και τον είχαν μάθει, θα είχαν γνωρίσει και τον Λόγο του Θεού που κατοίκησε μέσα του, τον οποίο επικαλείτο η παρούσα δέηση. Εμείς όμως, γνωρίζοντας ότι προϋπήρχε και ότι ανέκαθεν φρόντιζε τους ανθρώπους· διότι «στον κόσμο ήταν, και ο κόσμος δημιουργήθηκε δι' αυτού, και ο κόσμος δεν τον γνώρισε»· γνωρίζουμε ότι ήρθε και στα δικά του, όταν το χέρι του, δηλαδή η πρακτική του δύναμη, τέθηκε πάνω στον άνδρα της δεξιάς του, αυτόν που και μέσα από τα Ευαγγέλια ονομάστηκε Υιός ανθρώπου· τον οποίο ο ίδιος συγκρότησε για τον εαυτό του, καταρτίζοντάς τον εκ Πνεύματος Αγίου. Και αφού τον επιγνώσουμε, δεν θα απομακρυνθούμε πλέον, λαμβάνοντας ζωή δι' αυτού και φέροντας το όνομά του.

«και όνος άγριος» Ο διάβολος κατένεμε τη συναγωγή των Ιουδαίων, διότι εγκαταστάθηκε σε αυτήν υπερβολικά. «ο Θεός των δυνάμεων» Δηλαδή, κατεύθυνε προς τα έθνη τη φιλανθρωπία σου, λέει ο προφήτης. «επίβλεψον» Φανερώσου, δηλαδή, στη γη. «και επίσκεψαι» Τη γενεά των εθνών. «και κατάρτισαι» Στήριξέ την με τα μυστήριά σου· διότι αυτή και μόνο είναι άγιο φύτευμα της δεξιάς σου, ο λαός που προέρχεται από τα έθνη. «και επί υιόν» Αναφέρεται στην ανθρώπινη φύση του Κυρίου, την οποία προσέλαβε· διότι δι' αυτής σώθηκαν τα έθνη. «εμπεπυρισμένη» Η ιουδαϊκή συναγωγή, καθώς παρόργισε τον Θεό· διότι και ο ναός [τους] παραδόθηκε στη φωτιά. «από επιτιμήσεως» Οι Ιουδαίοι, οι οποίοι εξέκλιναν από το πρόσωπο του Κυρίου· αυτοί χάθηκαν, μη δεχόμενοι τον Χριστό. «γενηθήτω» Εννοεί τον Χριστό, ως όντα η δεξιά του Πατρός. «και επί υιόν» Τον Χριστό, ως όντα Υιό του Θεού, ονομαζόμενο δε υιό ανθρώπου, τον οποίο ενίσχυσε λέγοντας: Ούτος εστιν ο Υιός μου ο αγαπητός, εν ω ευδόκησα. «και ου μη αποστώμεν» Διότι, αφότου τα έθνη ενώθηκαν με τον Χριστό [αφού πίστεψαν], δεν χωρίζονται πλέον από αυτόν. «ζωώσεις ημάς» Διότι, αφότου οι πιστοί αξιώθηκαν την αιώνια ζωή, δεν παύουν να επικαλούνται το όνομα του Κυρίου του Θεού. «Κύριε ο Θεός» Διότι τα έθνη έχουν ακόμη ανάγκη επιστροφής. «και επίφανον» Διότι με την εμφάνιση του Χριστού σώθηκε όλη η κτίση και κάθε πνοή.

Γι' αυτό, εξαιτίας της επιτιμήσεως του προσώπου του Θεού, δηλαδή του Χριστού, θα αφανιστούν. Διότι τους επιτίμησε επειδή, έχοντας τα κλειδιά της γνώσης, ούτε οι ίδιοι εισέρχονται και εμποδίζουν αυτούς που θέλουν να εισέλθουν. «Ας έλθει το χέρι σου επί τον άνδρα της δεξιάς σου, και επί τον Υιό του ανθρώπου, τον οποίο έκανες κραταιό για τον εαυτό σου. Και δεν πρόκειται να απομακρυνθούμε από σένα». Άνδρα της δεξιάς ονομάζει τον Χριστό· άνδρα λόγω της ανθρωπότητάς του, και της δεξιάς του, αφενός μεν επειδή κάθεται στα δεξιά του Πατρός με τη σάρκα του, αφετέρου επειδή αυτός συγκρότησε ολόκληρη την κτίση. Τον αποκαλεί επίσης Υιό του ανθρώπου, ομοίως εξαιτίας της σάρκας· αλλά για να κατανοήσεις ότι είναι απολύτως ομοούσιος με τον Πατέρα ως προς τη θεότητα, λέει: «τον οποίο έκανες κραταιό για τον εαυτό σου». Διότι τον έκανε κραταιό, επειδή ο ίδιος τον γέννησε· και τον έκανε κραταιό για τον εαυτό του, επειδή τον γέννησε ισοδύναμο και απολύτως απαράλλακτο σε όλα. Εύχεται να έλθει το χέρι του Πατρός πάνω σε αυτούς, δηλαδή, να εκδηλωθούν ανάμεσά μας τα σημεία και τα θαύματα· διότι αυτά άλλοτε ονομάζονται χέρι του Θεού και άλλοτε δάχτυλο.

«Θεέ των δυνάμεων, επίστρεψε, λοιπόν, και επίβλεψε από τον ουρανό και δες, και επισκέψου την άμπελο αυτή και στερέωσέ την, αυτήν που φύτεψε το δεξί σου χέρι»· «και τον Υιό του ανθρώπου, τον οποίο ενίσχυσε» με θαύματα και με την καθοδήγηση του λαού. «Ας έλθει το χέρι σου επί τον άνδρα της δεξιάς σου», δηλαδή στον ίδιο αυτόν καθοδηγητή· «και δεν θα απομακρυνθούμε από εσένα», υπακούοντας σε αυτόν. «Κύριε, Θεέ των δυνάμεων, επίστρεψέ μας», δηλαδή επισκέψου μας, «και φανέρωσε το πρόσωπό σου, και θα σωθούμε». Ορθώς, λοιπόν, ελέχθη προηγουμένως ότι, όταν τους σκότωνε, τότε τον αναζητούσαν.

Αλλά δεν εγκατέλειψες αυτούς που σε εκζητούν, Κύριε· επέβλεψες από τον ουρανό και είδες τους υιούς των θανατωμένων και μας σπλαγχνίστηκες, και, αφού εξαπέστειλες το φως σου και την αλήθεια σου στον υιό του ανθρώπου, τον οποίο ενδυνάμωσες για τον εαυτό σου, και στον άνδρα της δεξιάς σου, επαύξησες τη μεγαλωσύνη σου επάνω στον σεβαστό· και, αφού δίδαξες τα χέρια του για μάχη και τα δάχτυλά του για πόλεμο, συνέτριψες τους βραχίονες του αμαρτωλού και έσπασες σιδερένιους μοχλούς· εξήγαγες τους δεσμώτες και είπες στους παρανομούντες: μην παρανομείτε, και σε εκείνους που παραπικραίνουν: μην υψώνετε κέρας.