Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 79:2

Ο δε Ιωσήφ, όταν πέθανε ο Ιακώβ, αγαπώντας τον όχι τόσο αποκλειστικά ως πατέρα του, όσο τιμώντας τον ως κοινό πατριάρχη του έθνους, μετέφερε από την Αίγυπτο το λείψανό του με εκείνη την πολυθρύλητη φροντίδα, έτσι ώστε ο Μωυσής, μαζί με τη γένεση του κόσμου και την υπόλοιπη ιστορία, να παραδώσει στους ανθρώπους καταγεγραμμένη και αυτή τη διήγηση. Ο δε Ιωσήφ πάλι, στα φανερά, ενώ ο Ισραήλ οδοιπορούσε, κάτω από τα μάτια, όπως θα έλεγε κανείς, του Φαραώ εκλάπη, και παντού συμπαρευρισκόταν με τον λαό το σώμα του, και μεταφερόταν με επιμέλεια ως ένα αγαθό και αλεξίκακο, ασφαλές φυλακτό των εξακοσίων χιλιάδων. Και έτρεφαν τέτοιο σεβασμό για τη λάρνακα του προπάτορα, όσον και για την αγία κιβωτό, η οποία έφερε τον νόμο του Θεού. Γι' αυτό και ο Δαβίδ, παρακαλώντας κάπου τον Θεό να είναι ίλεως και ευμενής προς τον λαό, και εκλιπαρώντας τον με μύριες ικεσίες, ώστε, αφού σταματήσει τη συνεχή και αλλεπάλληλη πληγή των συμφορών, να διοικεί πάλι την Ιερουσαλήμ με αγαθή πρόνοια όπως παλαιότερα, λέει τα εξής: «Ο ποιμαίνων τον Ισραήλ, πρόσχες, ο οδηγών ωσεί πρόβατον τον Ιωσήφ». Διότι εκλιπαρεί τον Θεό με τα ονόματα των αγαπητών και φίλων Του, και πολύ επιδέξια μεταχειρίζεται την ικεσία, σαν να αποκρύπτει και να σκεπάζει τις αμαρτίες του πλήθους που είχε ασεβήσει με τα ονόματα των αγίων πατέρων.

Ο Ιωσήφ πουλήθηκε από τους αδελφούς του και ελευθερώθηκε από τον Θεό· και εσύ, ω νεοφώτιστε, είχες κάποτε πουληθεί στην αμαρτία και με τη χάρη του Χριστού ελευθερώθηκες. «Στην ελευθερία, λοιπόν, με την οποία ο Χριστός μας ελευθέρωσε, να στέκεστε σταθεροί». Ο Ιωσήφ περιπλανιόταν στην έρημο και οδηγούνταν από τον Θεό προς τη βασιλεία — αλλά «Αυτός που οδηγεί σαν πρόβατο τον Ιωσήφ» — βρήκε και εσένα να περιπλανιέσαι σαν πρόβατο, και ως ποιμένας σε βάσταξε και στα άνω βασίλεια σε προσέφερε δώρο στον Πατέρα. Μιμήσου τον σώφρονα: ο Ιωσήφ πουλιόταν σε μάγειρα και σαν τον καπνό αποστρεφόταν την Αιγύπτια.

Πότε; Όταν κάθισε πάνω σε πουλάρι αυτός που κάθεται πάνω στα Χερουβίμ, όταν φερόταν πάνω σε κτήνος αυτός που φέρει τα πάντα με τον λόγο της δυνάμεώς του, για να κάνει θεό τον άνθρωπο που είχε αποκτηνωθεί. Διότι τότε και τα παιδιά πήραν τα βάγια των φοινίκων και επευφημώντας τον βασιλιά Χριστό έλεγαν: «Ωσαννά στον υιό του Δαβίδ· ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου». Έπειτα οι αρχιερείς είπαν στον Χριστό: «Ακούς τι λένε αυτοί;» Και ο Χριστός απάντησε: Ακούτε ότι αυτό που έπρεπε να λέτε εσείς, το λένε αυτοί. Γίνονται το δικό σας στόμα· συνηγορούν υπέρ σας. Εάν όμως δεν το θέλετε εσείς, αυτοί εκπληρώνουν την προφητεία: «Ποτέ δεν διαβάσατε: Από το στόμα νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνο;» Ω, τι αντιστροφή: νήπια δοξάζουν και γέροντες ατιμάζουν· θηλάζοντες υμνούν και νομομαθείς παρανομούν· «Από το στόμα νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνο». Νήπια δε ονομάζει αυτούς που είναι νήπια ως προς την κακία, αυτούς που με άδολα χείλη και ανυπόκριτα στόματα δοξάζουν τον Θεό. Αλλά και τώρα από «στόμα νηπίων και θηλαζόντων» έχει καταρτιστεί αίνος. Διότι δες τους νεοφώτιστους σαν άσπιλα νήπια που γεννήθηκαν άνωθεν· πώς αυτοί που παλαιότερα λέρωναν το στόμα τους με πορνικά άσματα, τώρα ψάλλουν κινούμενοι από το Άγιο Πνεύμα, και τον ύμνο των πιστών τώρα για πρώτη φορά τον προφέρουν, και αναπέμπουν αίνο που ποτέ δεν είχαν ακούσει.

Μακεδ. Εμείς λέμε ότι το Άγιο Πνεύμα είναι καθοδηγητικό. Και εκείνος που καθοδηγεί, καθοδηγεί προς κάποιον άλλον. Ορθ. Δεν καθοδηγεί, λοιπόν, ο Θεός; Μακεδ. Πού είναι γραμμένο αυτό; Ορθ. Αυτός που κάθεται πάνω στα Χερουβίμ ποιος είναι; Μακεδ. Ο Θεός. Ορθ. Άκουσε, λοιπόν, τον Δαβίδ που λέει: «Εσύ που ποιμαίνεις τον Ισραήλ, δώσε προσοχή· εσύ που οδηγείς σαν πρόβατο τον Ιωσήφ, εσύ που κάθεσαι πάνω στα Χερουβίμ, φανερώσου». Ακούς ότι ο Θεός και ποιμαίνει και καθοδηγεί; Μακεδ. Ναι, ο Θεός ποιμαίνει και καθοδηγεί· αλλά καθοδηγεί προς τον εαυτό Του. Το Πνεύμα όμως δεν καθοδηγεί προς τον εαυτό Του, αλλά καθοδηγεί προς όλη την αλήθεια. Ορθ.

Επειδή είναι ποιμένας του λαού, όπως λέει ο προφήτης: «Εσύ που ποιμαίνεις τον Ισραήλ, άκουσε προσεκτικά, εσύ που οδηγείς σαν πρόβατα τον Ιωσήφ». Αθανάσιος: Ο ίδιος προφήτης τον ονόμασε και Κύριο και Θεό και ιερέα. Ζακχαίος είπε: Διάβασέ μου πού είναι γραμμένο. Αθανάσιος: Στον 109ο Ψαλμό αναφέρονται τα εξής: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου. Ράβδο δυνάμεως θα σου αποστείλει ο Κύριος από τη Σιών, και κυριάρχησε ανάμεσα στους εχθρούς σου. Μαζί σου είναι η εξουσία κατά την ημέρα της δυνάμεώς σου, μέσα στις λαμπρότητες των αγίων σου· από τη μήτρα σε γέννησα πριν από τον εωσφόρο. Ορκίστηκε ο Κύριος και δεν θα μεταμεληθεί: Εσύ είσαι ιερέας εις τον αιώνα κατά την τάξη του Μελχισεδέκ». Ζακχαίος είπε: Και πότε έγινε ιερέας; Για τον Σολομώντα έχει ειπωθεί το «κατά την τάξη του Μελχισεδέκ», και μάλιστα «εις τον αιώνα»· διότι έτσι έχει ειπωθεί: «Ορκίστηκε ο Κύριος και δεν θα μεταμεληθεί: Εσύ είσαι ιερέας εις τον αιώνα κατά την τάξη του Μελχισεδέκ». Αθανάσιος: Ο Σολομών ούτε ιερέας έγινε, ούτε σε όλη του τη ζωή ευαρέστησε τον Θεό, αλλά αφού έπραξε το πονηρό ενώπιον του Κυρίου, πέθανε· πώς λοιπόν παραμένει ιερέας εις τον αιώνα; Ζακχαίος είπε: Στον Χριστό, λοιπόν, είπε: «Κάθισε στα δεξιά μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς υποπόδιο των ποδιών σου»;

Προβάλλει λοιπόν ικεσία, ζητώντας να γίνει η επιφάνεια του Σωτήρα μας και η απελευθέρωση ολόκληρου του γένους του Ισραήλ. Εσύ που ποιμαίνεις τον Ισραήλ, δώσε προσοχή. Σε ικετεύω, Δέσποτα, Εσένα που σαν ποιμένας προνοείς για τον λαό, να δεχθείς την ικεσία μου.

Εσύ που κάθεσαι επάνω στα χερουβείμ, φανερώσου ενώπιον του Εφραίμ, του Βενιαμίν και του Μανασσή. Κατά την πορεία της σκηνής βάδιζαν τρεις φυλές, του Ιούδα, του Ισάχαρ και του Ζαβουλών. Ακολουθούσαν δε προς τον νότο άλλες τρεις: η φυλή του Εφραίμ, του Βενιαμίν και του Μανασσή. Επάνω δε στα χρυσά χερουβείμ, που βρίσκονταν πάνω από την κιβωτό, υπήρχε η δόξα του Θεού· διότι αυτή προπορευόταν από αυτούς κατά την πορεία. Εσύ, λοιπόν, που κάθεσαι επάνω στα χερουβείμ και προπορεύεσαι της κιβωτού, ώστε να βρίσκεσαι μπροστά από τον Εφραίμ, τον Βενιαμίν και τον Μανασσή (διότι η λέξη «εναντίον» σημαίνει «έμπροσθεν»), διά της δικής σου δυνάμεως χορήγησε τη σωτηρία.

Απόκριση: Ότι ο Χριστός είναι Θεός και Κύριος, το μαρτυρούν οι προφήτες· ο μεν Δαβίδ λέγοντας: «Θεός είναι ο Κύριος, και φανερώθηκε σε εμάς»· και πάλι: «Έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε»· και πάλι: «Εσύ που κάθεσαι πάνω στα χερουβίμ, φανερώσου»· ο δε Αββακούμ πάλι λέει: «Ο Θεός θα έλθει από τη Θαιμάν»· και ο Βαρούχ: «Αυτός είναι ο Θεός μας, κανένας άλλος δεν μπορεί να συγκριθεί μαζί του· ανακάλυψε κάθε οδό της γνώσης και την έδωσε στον Ιακώβ, τον δούλο του, και στον Ισραήλ, τον αγαπημένο του. Μετά από αυτά, φανερώθηκε πάνω στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους». Ιδού πώς ολοφάνερα οι προφήτες αποκαλούν τον Χριστό Θεό.

Διότι ο θείος λόγος μαρτυρεί ότι και αυτό είναι έργο του Θεού. «Οδήγησες», λέει, «σαν πρόβατα τον λαό σου». Και: «Εσύ που οδηγείς σαν πρόβατο τον Ιωσήφ». Και: «Τους οδήγησε με ελπίδα, και δεν δείλιασαν». Ώστε, όταν ακούσεις ότι «Όταν έλθει ο Παράκλητος, εκείνος θα σας υπενθυμίσει και θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια», την καθοδήγηση αυτή να την κατανοείς όπως διδάχθηκες, και να μη διαστρεβλώνεις το νόημά της.

Διότι, ερευνώντας με ακρίβεια τη δόξα του Κυρίου, μοιάζουμε με εκείνους που θέλουν να μετρήσουν τον ουρανό με τη σπιθαμή. Επομένως, όταν λέγεται κάτι για τον Θεό με ανθρώπινο τρόπο, ας κατανοείται θεοπρεπώς. Επειδή τι θα κάνεις όταν ακούσεις τον Δαβίδ να ψάλλει: «Εσύ που κάθεσαι πάνω στα Χερουβίμ φανερώσου, εξέγειρε τη δύναμή σου και έλα για να μας σώσεις;». Διότι πώς κάθεται το ασώματο; Και από πού παρακαλεί να έρθει σε εμάς ο Θεός των όλων, Εκείνος που λέει μέσω των προφητών: «Μήπως τον ουρανό και τη γη δεν τα γεμίζω εγώ, λέει ο Κύριος;». Πού λοιπόν θα ερχόταν σε εμάς Εκείνος που τα γεμίζει όλα; Πάλι έχει γραφτεί ότι κάποιοι κατασκεύαζαν έναν πύργο που έφτανε στον ουρανό: «Και κατέβηκε ο Κύριος να δει την πόλη και τον πύργο· και είπε ο Κύριος: Ελάτε, και αφού κατεβούμε ας συγχύσουμε εκεί τις γλώσσες τους». Πού κατέβηκε ο Κύριος; Ή με ποιον τρόπο η αγία Τριάδα προτρέπει τον εαυτό της σε κάθοδο; Και γιατί, πες μου, και ο ίδιος ο Σωτήρας υποσχέθηκε να μας στείλει από τον ουρανό τον Παράκλητο; Διότι πού ή από πού αποστέλλεται αυτό που γεμίζει τα πάντα; «Διότι το Πνεύμα του Κυρίου έχει γεμίσει την οικουμένη», όπως έχει γραφτεί.

Εάν λοιπόν θεωρήσουμε ότι οι φτωχοί είναι οι άγιοι, δεν λησμόνησε την κραυγή τους, την οποία εξέφεραν, παρακαλώντας πάρα πολλές φορές τον Θεό, τον Σωτήρα των πάντων, να επιβλέψει την οικουμένη και να βοηθήσει αυτούς που βρίσκονται πάνω στη γη. Διότι έλεγαν: «Εσύ που κάθεσαι πάνω στα Χερουβείμ, φανερώσου· εξέγειρε τη δύναμή σου και έλα για να μας σώσεις»· και πάλι: «Κύριε, κλίνε τους ουρανούς και κατέβα». Εάν όμως εννοούμε ως φτωχούς τα έθνη, επειδή δεν θα μπορούσε κανείς να αποδείξει ότι αυτά ύψωσαν ποτέ φωνές υπέρ του εαυτού τους (διότι πώς θα μπορούσαν να επικαλεστούν έναν Θεό που δεν γνώριζαν;), λέμε ότι η φωνή τους προήλθε περισσότερο μέσω των πραγμάτων παρά μέσω των λόγων. Διότι κάθε αδικία τρόπον τινά σχεδόν κραυγάζει εναντίον εκείνου που την διαπράττει, και προσφέρει ικεσία υπέρ των αδικουμένων, καταγγέλλοντας τη σκληρότητα εκείνου που αμαρτάνει, και κινητοποιώντας για βοήθεια εκείνον που μπορεί να προστατεύσει.

Γι' αυτό λοιπόν, καθώς η αγία μας πανήγυρη προλάμπει και μας καλεί σε καθαρή και νόμιμη αγνεία· σε όσους βέβαια είναι ακόμη προσκολλημένοι στην κακία, είναι αναγκαίο να πούμε: «Καθαρίστε τα χέρια σας, αμαρτωλοί, και εξαγνίστε τις καρδιές σας, δίψυχοι». Σε εκείνους όμως που απέφυγαν το βέβηλο αίσχος της αμαρτίας και ασκούν τη σεμνή αγάπη του πολιτεύματος, ας φέρει το χαρμόσυνο μήνυμα ο προφήτης, λέγοντας: «Φωτίζου, φωτίζου, Ιερουσαλήμ· διότι ήλθε το φως σου και η δόξα του Κυρίου ανέτειλε πάνω σου». Διότι, επειδή όλοι οι άνθρωποι που κατοικούν κάτω από τον ήλιο, έχοντας γίνει «μερίδες αλεπούδων», σύμφωνα με το γεγραμμένο, διαμοιράζονταν σε πολυειδή και πολύτροπη κακία, και νικημένοι από το σκοτάδι της άγνοιας, έπεφταν σε βαθιά αμαρτία σαν σε λάκκο· αναγκαίως ο Ψαλμωδός, καλώντας τον Θεό Λόγο από τον ουρανό προς εμάς, έλεγε: «Εσύ που ποιμαίνεις τον Ισραήλ, πρόσεξε· εσύ που οδηγείς σαν πρόβατο τον Ιωσήφ· εσύ που κάθεσαι πάνω στα Χερουβίμ, εμφανίσου ενώπιον του Εφραίμ και του Βενιαμίν και του Μανασσή· εξέγειρε τη δύναμή σου και έλα για να μας σώσεις». Όταν δε αισθανόταν ότι Εκείνος θα έλθει στον κατάλληλο καιρό σε εμάς που βρισκόμασταν πεσμένοι, φώναζε πάλι: «Γιατί, Κύριε, στέκεσαι μακριά; Παραβλέπεις στους καιρούς της ανάγκης, στις θλίψεις;». Διότι ο Σωτήρας, μην έχοντας αναλάβει ακόμη τη δική μας ομοίωση, βρισκόταν μακριά μας, ως προς τον λόγο της ενανθρώπησης.

Γι' αυτόν τον λόγο, οι μακάριοι προφήτες, θρηνώντας για εμάς και σχεδόν κλαίγοντας πάνω μας που βρισκόμασταν πεσμένοι νεκροί, ανάλωσαν αμέτρητους λόγους. Διότι από τη μια πλευρά ο μακάριος Ησαΐας λέει: «Πλάτυνε ο άδης την ψυχή του, και άνοιξε διάπλατα το στόμα του, χωρίς να σταματά». Επειδή δεν υπήρχε καμία υποχώρηση του κακού· αντίθετα, καταβεβλημένοι από την αφόρητη σαν πλεονεξία επιβολή του Σατανά που μας τυραννούσε, οι άθλιοι άνθρωποι κατέβαιναν στον άδη κατά την αναχώρησή τους από εδώ, ενώ ο θάνατος τους κατέπινε λαίμαργα και ο εφευρέτης της αμαρτίας μάς ποίμαινε σαν να λέμε προς αυτόν. Και βέβαια, όχι χωρίς δάκρυα, όπως μόλις είπα, αναφερόταν σε μια τέτοια συμφορά και ο ίδιος ο θεσπέσιος Δαβίδ. Και έλεγε λοιπόν για εμάς τα εξής, τη μια φορά: «Σαν πρόβατα κλείστηκαν στον άδη, ο θάνατος θα τους ποιμάνει»· και την άλλη πάλι: «Εσύ που ποιμαίνεις τον Ισραήλ, άκουσε προσεκτικά, εσύ που οδηγείς σαν πρόβατο τον Ιωσήφ· εσύ που κάθεσαι πάνω στα Χερουβίμ, φανερώσου· εξέγειρε τη δύναμή σου και έλα για να μας σώσεις». Γι' αυτόν τον λόγο και δεν παραμείναμε παντοτινά υπό την εξουσία του θανάτου. Διότι έστειλε σε εμάς από τον ουρανό ο Θεός και Πατέρας τον καλό ποιμένα, τον Κύριό μας Ιησού Χριστό· ο οποίος δεν ποιμαίνει όσους υποτάχθηκαν σε αυτόν προς τον άδη, αλλά τους οδηγεί στην αφθαρσία και τη ζωή.

Γι' αυτό το παιδί προσευχόταν ο προφήτης Δαβίδ λέγοντας: Εσύ που κάθεσαι πάνω στα Χερουβίμ, φανερώσου, εξέγειρε τη δύναμή σου και έλα για να μας σώσεις. Και πάλι: ας μας προφθάσουν γρήγορα οι οικτιρμοί σου, Κύριε. Και πάλι: Κύριε, γείρε τους ουρανούς σου και κατέβα. Και αλλού: Εσύ, Κύριε, ο Θεός των δυνάμεων, στρέψε την προσοχή σου για να επισκεφθείς όλα τα έθνη. Γι' αυτό, μάθετέ το, έθνη, και ηττηθείτε.

Τότε λοιπόν ο αγαθός και φιλάνθρωπος Θεός στέλνει τον μονογενή Του Υιό. Διότι μόνο στον Θεό ανήκε το να θεραπεύσει και να υπερνικήσει ένα τέτοιο πάθος· και αυτό δεν το αγνόησαν οι προφήτες. Γι' αυτό και φανερά έλεγε ο Δαβίδ: Ο καθήμενος επί των Χερουβίμ, εμφανίσου, εξέγειρε τη δύναμή σου και έλα για να μας σώσεις. Και: Κύριε, κλίνε τους ουρανούς και κατέβα· και όλα τα παρόμοια. Και όλοι οι άλλοι προφήτες, ο καθένας τους με διαφορετικό τρόπο, κραύγασαν πολλά τέτοια, άλλοτε παρακαλώντας Τον να κατέλθει, και άλλοτε έχοντας την πλήρη βεβαιότητα ότι οπωσδήποτε κατέρχεται.

Και ο μεν προς τον Θεό έλεγε: Από τα έγκατα του άδη άκουσε την κραυγή μου, τη φωνή μου· ο δε άλλος: Εκ βαθέων έκραξα προς εσένα, Κύριε· Κύριε, εισάκουσε τη φωνή μου· και άλλος: Φανέρωσε το πρόσωπό σου και θα σωθούμε· και έτερος: Εσύ που κάθεσαι πάνω στα χερουβείμ, εμφανίσου· και άλλος: Εξέγειρε τη δύναμή σου και έλα για να μας σώσεις· και έτερος: Ας μας προφθάσουν γρήγορα οι οικτιρμοί σου, Κύριε· και άλλος: Λύτρωσε την ψυχή μου από τον κατώτατο άδη· και έτερος: Κύριε, ανέβασε την ψυχή μου από τον άδη· και άλλος: Μην εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη· και έτερος: Ας αναβεί η ζωή μου από τη φθορά προς εσένα, Κύριε ο Θεός μου.

Πρώτον μεν, λοιπόν, εξιστορεί την έξοδο των Ιουδαίων από την Αίγυπτο και την εγκατάστασή τους στη γη των Παλαιστινίων· έπειτα, συνδέει την πολιορκία που επήλθε σε αυτούς αργότερα από τους Ασσυρίους και τους Βαβυλωνίους, και επιπλέον εκθέτει ικεσία για την επιφάνεια του Χριστού. Αυτά, βέβαια, θα καταδειχθούν λεπτομερώς κατά την ερμηνεία των προφητευόμενων. Στην αρχή ο ψαλμός επικαλείται αυτόν που ποιμαίνει τον Ισραήλ. Και αυτός ήταν ο Λόγος του Θεού, όπως πολλές φορές αποδείξαμε, καταδεικνύοντας ότι εκείνος που έχει καταγραφεί ότι εμφανίστηκε στον Αβραάμ με ανθρώπινη μορφή, που απευθύνθηκε στον Μωυσή και που προπορευόταν του λαού στην έρημο, δεν είναι ο επέκεινα των όλων Θεός, αλλά ότι αυτός δεν είναι άλλος από εκείνον που είπε στα Ευαγγέλια: «Πριν να γίνει ο Αβραάμ, εγώ είμαι»· και, «Ο Αβραάμ ο πατέρας σας αγαλλίασε για να δει τη δική μου ημέρα, και την είδε και χάρηκε». Αυτόν ακριβώς επικαλείται εδώ λέγοντας: «Εσύ που ποιμαίνεις τον Ισραήλ, πρόσεξε», και τα εξής, και τον ικετεύει να φανερώσει το πρόσωπό του για την κοινή σωτηρία όλων, και παρακαλεί να πραγματοποιηθεί το ταχύτερο η παρουσία του, λέγοντας: «Εξέγειρε τη δύναμή σου και έλα για να μας σώσεις». Και αφού λέει για τρίτη φορά, «Φανέρωσε το πρόσωπό σου, και θα σωθούμε», παρουσιάζει στη συνέχεια τον τρόπο της επιφανείας, προσθέτοντας: «Ας έλθει το χέρι σου επάνω στον άνδρα της δεξιάς σου, και επάνω στον υιό του ανθρώπου, τον οποίο κατέστησες δυνατόν για τον εαυτό σου».

Εύλογα, λοιπόν, στην επιγραφή τα λεγόμενα έχουν ονομαστεί «μαρτύριον»· διότι ο προφήτης διαβεβαίωσε ότι αυτά θα αποτελέσουν μαρτυρία. Γι' αυτό και από τον Σύμμαχο και από τον Ακύλα έχει αποδοθεί ως «μαρτυρία». Αντί δε της φράσης «ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων», ο μεν Σύμμαχος μετέφρασε «υπέρ των ανθών», ο δε Ακύλας «υπέρ των κρίνων»· επειδή ο λόγος παραβάλλει με άνθη και κρίνα την πρόσκαιρη και βραχύβια ευημερία που γνώρισε κάποτε το ιουδαϊκό έθνος. Αναπέμπει, λοιπόν, ο Προφήτης ικεσία προς τον Λόγο του Θεού, ο οποίος παλαιότερα επέβλεπε και επισκοπούσε τον Ισραήλ, και επικαλούμενος Αυτόν λέγει: «Ὁ ποιμαίνων τὸν Ἰσραήλ, πρόσχες» (Εσύ που ποιμαίνεις τον Ισραήλ, πρόσεξε)· και με αυτόν τον τρόπο Τον ικετεύει, υπενθυμίζοντάς Του την παλαιά Του εποπτεία.

Διότι δώσε προσοχή, λέει, στα δικά σου θρέμματα και στα δικά σου πρόβατα, εσύ που κάποτε τα ποίμανες. Διότι, εάν και κάποια άλλη φορά στο παρελθόν ανέλαβες την ποιμαντική φροντίδα των ανθρώπων και καθοδήγησες τον λαό σου που βρισκόταν ανάμεσα στους ανθρώπους, θυμήσου αυτά ακριβώς· και μην παραβλέψεις αυτούς τους οποίους αξίωσες τέτοιας πρόνοιας. Δώσε προσοχή, λοιπόν, λέει, και κατανόησε τι έχει υποστεί το ποίμνιό σου, και πώς το λυμάνθηκε αγριόχοιρος από το δάσος, και άγριο μονήρες θηρίο το καταβοσκήθηκε, και πώς έχει πυρποληθεί από φωτιά και έχει ανασκαφεί από την επιτίμηση του προσώπου σου. Αυτά δε τα διδάσκει στο ιουδαϊκό έθνος ο Προφήτης εν Αγίω Πνεύματι, προλαμβάνοντας τους χρόνους και τα γεγονότα ώστε να τα μελετούν και να τα απαγγέλλουν· προκειμένου, όταν φτάσει ο καιρός και πραγματοποιηθούν στην πράξη όσα έχουν προφητευτεί, να έχουν έτοιμη τη γνώση της ικεσίας προς τον Θεό. Το ποιος δε είναι αυτός που ποιμαίνει τον Ισραήλ, το φανερώνει ο ίδιος που είπε: «Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός, και γνωρίζω τα δικά μου, και τα δικά μου με γνωρίζουν»· και πάλι: «Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός, και θέτω τη ζωή μου για τα πρόβατα». Αυτός δε ήταν και εκείνος που οδηγούσε τον Ιωσήφ σαν πρόβατο, δηλαδή είτε τη φυλή, είτε ολόκληρο το ιουδαϊκό έθνος ονομάζοντάς το μεταφορικά από μία φυλή, αυτή του Ιωσήφ· ή μάλλον τον ίδιο τον άνδρα, τον προπάτορα της φυλής.

Επειδή ήταν μαζί του όταν τον επιβουλεύονταν οι αδελφοί του, και όταν πωλούνταν στους Ισμαηλίτες, και όταν οδηγούνταν στην Αίγυπτο, και όταν υπηρετούσε ως δούλος τον Πετεφρή, και όταν απέφευγε την ακόλαστη δέσποινα, καθώς και όταν τον έκλεισαν στο δεσμωτήριο. Σε όλα αυτά, λοιπόν, η γραφή του Μωυσή το επισημαίνει λέγοντας: «Και ήταν ο Κύριος με τον Ιωσήφ». Γι' αυτό μου φαίνεται ότι ο Θεοδοτίων ερμήνευσε πιο εύστοχα λέγοντας: «Αυτός που καθοδηγεί σαν πρόβατο τον Ιωσήφ». Έτσι θα μπορούσες να πεις ότι ποιμάνθηκε και ο ίδιος ο Ισραήλ, ο οποίος πρώτος έφερε αυτήν την προσηγορία. Και αυτός ήταν ο Ιακώβ, ο γιος του Ισαάκ.

Αυτά δε, που κατασκευάστηκαν ως τύποι από τον Μωυσή με χρυσό, εννοώ τα χερουβίμ και το ιλαστήριο, προπορεύονταν του λαού μέσα στην έρημο ενώπιον του Εφραίμ, του Βενιαμίν και του Μανασσή. Διότι κατά την πορεία των δώδεκα φυλών, μπροστά μεν από την κιβωτό στρατοπέδευαν τρεις φυλές, του Ιούδα, του Ισάχαρ και του Ζαβουλών· την κιβωτό δε, την ακολουθούσαν ομοίως τρεις φυλές, του Εφραίμ, του Βενιαμίν και του Μανασσή, βαδίζοντας πίσω από τα χερουβίμ. Γι' αυτό λέγεται εδώ: Εσύ που κάθεσαι πάνω στα χερουβίμ, εμφανίσου ενώπιον του Εφραίμ, του Βενιαμίν και του Μανασσή. Γι' αυτό και σύμφωνα με τον Ακύλα έχει ειπωθεί: Εσύ που κάθεσαι στα χερουβίμ, εμφανίσου ενώπιον του προσώπου του Εφραίμ, του Βενιαμίν και του Μανασσή.

Διότι εσύ, λέγει, που προπορεύεσαι κατά πρόσωπον και ενώπιον του Εφραίμ και του Βενιαμίν και του Μανασσή, φανερώσου. Σε αυτά τα λόγια, ο Προφήτης επικαλείται τον Λόγο του Θεού, κάνοντας την επίκληση μέσα από γεγονότα γνωστά στον λαό· και όχι από τη θεοπτία που είδε ο Προφήτης Ιεζεκιήλ. Εκλιπαρεί δε μέσω της προσευχής αυτόν τον οποίο παρακαλεί: Εάν καταδέχθηκες, λέγει, σε κάποιον καιρό να προπορευθείς ανθρώπων, και να ηγηθείς των προαναφερθεισών φυλών, φανερώσου και τώρα σε αυτούς τους ίδιους που χειμάζονται και χάνονται· και εσύ ο ίδιος, που και τότε ποίμανες και προηγήθηκες του λαού, εξέγειρε τη δύναμή σου και έλα για να μας σώσεις. Ικετεύει, λοιπόν, μέσα από αυτά τα λόγια, να πραγματοποιήσει τον ερχομό του στους ανθρώπους και να αναλάβει πάλι εκείνους που αποστράφηκαν και βρέθηκαν σε έκπτωση, και να τους κάνει να επιστρέψουν πάλι σε αυτόν. Γι' αυτό λέγει: Ο Θεός, επίστρεψέ μας και φανέρωσε το πρόσωπό σου, και θα σωθούμε. Κύριε, ο Θεός των δυνάμεων, έως πότε θα οργίζεσαι ενάντια στην προσευχή των δούλων σου; Αυτός που ονομάζεται στο παρόν χωρίο Κύριος και Θεός των δυνάμεων, ήταν ο ίδιος που ποίμαινε τον αληθινό Ισραήλ, και οδήγησε σαν πρόβατο τον Ιωσήφ, και αυτός που κάθεται πάνω στα χερουβίμ, και ο οποίος προπορευόταν ενώπιον του Εφραίμ, του Βενιαμίν και του Μανασσή. Ονομάζεται δε Κύριος και Θεός των δυνάμεων, όπως σε άλλα σημεία αναφέρεται ως αρχιστράτηγος της δύναμης του Κυρίου και Άγγελος της μεγάλης βουλής.

Αυτό θα γίνει, αν φανερωθείς και μας δείξεις το πρόσωπό Σου. Διότι, όταν γίνει αυτό, θα σωθούμε, ώστε να μπορούμε κι εμείς να λέμε: «Σημειώθηκε επάνω μας το φως του προσώπου Σου, Κύριε». «Μετέφερες άμπελο από την Αίγυπτο· έδιωξες έθνη και τη φύτεψες. Άνοιξες δρόμο μπροστά της, φύτεψες τις ρίζες της, και αυτή γέμισε τη γη». Αρχίζοντας ο Προφήτης την ικεσία του, επικαλούνταν Εκείνον που ποιμαίνει τον Ισραήλ. Ο Ισραήλ όμως ήταν κάτι άλλο από την άμπελο που αναφέρεται εδώ. Διότι ο μεν Ισραήλ ποιμαίνεται πάντοτε από τον Κύριο· η παρούσα όμως άμπελος υπέμεινε μεγάλη ροπή προς τα χειρότερα. Μέσω λοιπόν του θεοφιλούς εκείνου ανδρός, του παλαιού Ισραήλ, ικετεύει τον Θεό να επιβλέψει στους απογόνους του, οι οποίοι βρίσκονται σε κακή κατάσταση.

Επειδή, λοιπόν, είτε ο λόγος της σοφίας, είτε ο λόγος της γνώσεως, είτε η πίστη, είτε η αντίληψη, είτε η κυβέρνηση, είτε οτιδήποτε άλλο από όσα μας σώζουν έχει καταγραφεί στις Γραφές, όλα αυτά τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα, διανέμοντάς τα ιδιαιτέρως στον καθένα όπως ακριβώς βούλεται· για τον λόγο αυτό, δεν απορρίπτουμε τον λόγο του Ευνόμιου, ο οποίος λέει ότι το Πνεύμα συνεργεί με τους πιστούς προς κατανόηση και θεωρία όσων έχουν διαταχθεί από αυτό το ίδιο το Πνεύμα, επειδή όλα τα αγαθά διδάγματα έχουν διαταχθεί σε εμάς από Αυτό. «Αντηχώντας», λέει, «σε εκείνους που προσεύχονται». Το να προσπαθήσει κανείς με σπουδή να ανασκευάσει το νόημα αυτού του ρητού θα ήταν μωρό, εφόσον εξ αρχής είναι εξίσου προφανές σε όλους το γελοίο και το ανόητο αυτής της φράσης. Διότι ποιος είναι τόσο παράφρων και εκτός εαυτού, ώστε να περιμένει να μάθει από εμάς ότι το Άγιο Πνεύμα δεν είναι κουδούνι ή άδειο πιθάρι, ώστε να αντηχεί και να δονείται δεχόμενο ως χτύπημα τη φωνή εκείνου που προσεύχεται; «Οδηγώντας», λέει, «προς το συμφέρον». Αυτό το πράττει παρομοίως τόσο ο Πατέρας όσο και ο Υιός. Διότι «καθοδηγεί ως πρόβατο τον Ιωσήφ», και οδήγησε σαν πρόβατα τον λαό Του, και «το Πνεύμα το αγαθό μας οδηγεί σε ευθεία γη». «Κραταιώνοντας (ενισχύοντας)», λέει, «προς την ευσέβεια». Ο Δαβίδ λέει ότι αποτελεί έργο του Θεού το να κραταιώνει τον άνθρωπο στην ευσέβεια· διότι «Εσύ είσαι η κραταίωση και η καταφυγή μου», λέει ο προφήτης, και «ο Κύριος είναι το κραταίωμα του λαού Του», και «Αυτός θα δώσει δύναμη και κραταίωση στον λαό Του».

Και λίγο παρακάτω: «Μου έδειξε ο Κύριος τον Ιησού, τον μέγα ιερέα, να στέκεται ενώπιον του αγγέλου του Κυρίου· και ο διάβολος στεκόταν στα δεξιά του για να του εναντιωθεί. Και είπε ο Κύριος προς τον διάβολο: Να σε επιτιμήσει ο Κύριος, διάβολε. Και διαβεβαίωσε ο άγγελος του Κυρίου τον Ιησού, λέγοντας: Αυτά λέει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ: Εάν πορευθείς στους δρόμους μου και εάν φυλάξεις τα προστάγματά μου, τότε και εσύ θα κρίνεις τον οίκο μου.» Και πάλι: «Άκουσε λοιπόν, Ιησού, μέγα ιερέα.» Ο Ησαΐας λέει: «Έγινα φανερός σε όσους δεν με αναζητούσαν, και βρέθηκα από όσους δεν ρωτούσαν για εμένα.» (Και πάλι: «Και θα δείτε μέγα βασιλέα.» Τον Θεό όμως κανείς δεν τον βλέπει.) Και πάλι: «Θα επιφανεί ο Κύριος σε αυτούς, και θα εξολοθρεύσει όλους τους θεούς των εθνών.» Και πάλι: «Ιδού, είμαι παρών στο έθνος που δεν επικαλέστηκε το όνομά μου.» Ο Δαβίδ λέει: «Εσύ που κάθεσαι πάνω στα Χερουβίμ, εμφανίσου. Εξέγειρε τη δύναμή σου και έλα για να μας σώσεις.» Και πάλι: «Θα κατέβει σαν βροχή πάνω σε δέρας.» Υποδηλώνοντας έτσι το ατάραχο και αθόρυβο της καθόδου· διότι, όταν η βροχή κατεβαίνει στη γη, προκαλεί θόρυβο· όταν όμως κατεβαίνει πάνω σε μάλλινο δέρας, δεν προκαλεί. Ο Μιχαίας λέει: «Και εσύ, Βηθλεέμ, γη του Ιούδα, δεν είσαι καθόλου η πιο ασήμαντη ανάμεσα στους ηγεμόνες του Ιούδα· διότι από εσένα θα εξέλθει για χάρη μου ηγέτης, ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου τον Ισραήλ· και οι έξοδοί του είναι από την αρχή, από τις ημέρες του αιώνος.»

Και όπως ακριβώς, αν κάποιος πει ότι ο όρος «ζώο» αποδίδεται σε πολλά και διαφορετικά κατά το είδος όντα, δεν θα μπορούσε να ελεγχθεί ότι έχει αποκλίνει από την αλήθεια εάν προέβαινε στην περιγραφή ειδικά του ανθρώπου, ούτε θα τον κατηγορούσε κανείς ότι αστόχησε ως προς την πραγματικότητα, εάν δεν απέδιδε στα πτηνά, στα τετράποδα και στα ένυδρα τον ίδιο ακριβώς ορισμό που διατύπωσε για τον άνθρωπο· έτσι, εφόσον η έννοια που κατανοείται «κατ᾽ επίνοιαν» είναι πολυσχιδής και ποικίλη, δεν θα αποτελούσε αναίρεσή της το να πει κανείς ότι δεν πρόκειται κυρίως για εκείνη την επίνοια με το αιτιολογικό ότι υπάρχει και άλλη, έτσι ώστε, ακόμη κι αν εξεταστεί κάποιο άλλο είδος επίνοιας, ο προηγούμενος ορισμός δεν είναι εσφαλμένος. «Εάν, λοιπόν, κάποιος», λέει, «από τους αποστόλους ή τους προφήτες αποδεικνυόταν ότι χρησιμοποίησε αυτά τα ονόματα για τον Χριστό, το ψεύδος θα είχε κάποια δικαιολογία». Πόση φιλοπονία για τις Γραφές του Θεού μαρτυρούν τα λόγια αυτά για τον συγγραφέα τους! Κανείς από τους προφήτες ή τους αποστόλους δεν ονόμασε τον Κύριο άρτο, ή λίθο, ή πηγή, ή αξίνα, ή φως, ή ποιμένα; Τι λέει, λοιπόν, ο Δαβίδ; Για ποιον λέει «Κύριος ποιμαίνει με», και «Ο ποιμαίνων τον Ισραήλ πρόσχες»; Άραγε διαφέρει καθόλου το να πει κανείς «ποιμένας» από το «αυτός που ποιμαίνει» και το «Παρά σοι πηγή ζωής»; Άραγε αποδέχεται να αποκαλείται ο Κύριος «πηγή» και «Λίθον ον απεδοκίμασαν οι οικοδομούντες»;

«Εις το τέλος - υπέρ του Ασσυρίου»: Η προφητεία σημαίνει την τελική μεταβολή της συναγωγής, μαρτυρώντας την πτώση που επρόκειτο να συμβεί από τους Ασσυρίους. Ακόμη και την παρουσία του Χριστού. «Ο ποιμαίνων»: Προσευχή του λαού προς τον Θεό. «Ο οδηγών»: Υπαινίσσεται αυτούς που ζουν με σωφροσύνη, ότι οδηγούνται από τον Θεό, όπως ο σώφρων Ιωσήφ. «Ο καθήμενος»: Ομιλεί για την έλευση του Χριστού. «Εναντίον Εφραίμ»: Υπαινίσσεται ολόκληρο το έθνος των Ιουδαίων, επειδή είναι σκληροί και ασεβείς. «Εξέγειρον»: Τα έθνη κραυγάζουν: σήκω, λέγει, κατάβα για να μας αναζητήσεις και σώσε μας, ω Θεέ, ως ελεήμων. «Ο Θεός επίστρεψον»: Από την οδό της πλάνης [επίστρεψε τα έθνη]. «Και επίφανον»: Ας δούμε τη δόξα σου να κατασκηνώνει σε εμάς και ας σωθούμε. «Κύριε ο Θεός»: Έως πότε, ενώ σε παρακαλούμε, παρασιωπάς, λένε τα έθνη, αλλά και βρισκόμαστε σε αιχμαλωσία των δαιμόνων. «Ψωμιείς»: Διότι ούτε χωρίς κλαυθμό δεν τρώμε τον άρτο μας, επιποθώντας να αξιωθούμε του μυστικού άρτου. «Και ποτιείς»: Διότι και το ποτήριό μας αναμειγνύεται με δάκρυα· καθώς περιμένουμε να αξιωθούμε το αίμα σου, Κύριε. «Έθου ημάς»: Στον λαό, λέγει, των Ιουδαίων· διότι δεν ήθελαν να σωθούν τα έθνη. «Και οι εχθροί»: Οι δαίμονες· διότι αυτοί είναι κακοί εχθροί του ανθρώπου· επειδή εξουθένωσαν σφόδρα τον άνθρωπο. «Κύριε ο Θεός»: Λένε τα έθνη προς τον Θεό: εμάς που πλανιόμαστε στην ειδωλολατρία, επίστρεψέ μας.

Στο τέλος, υπέρ εκείνων που πρόκειται να αλλοιωθούν, μαρτυρία για τον Ασάφ, ψαλμός για τον Ασσύριο. 1. Αποκαλεί «εκείνους που πρόκειται να αλλοιωθούν» όσους ανακαινίζονται μέσω της μετάνοιας. Αναγκαία δε πρόσθεσε το «Στο τέλος», επειδή έχουμε τη μετάνοια ως τελευταία άγκυρα· επιπλέον, αυτή έχει κηρυχθεί ακριβώς στο τέλος των αιώνων μέσω της παρουσίας του Χριστού. Σε αυτούς έψαλε ο Ασάφ τον παρόντα ψαλμό ως μαρτυρία, εξιστορώντας μέσα στον ψαλμό τα όσα υπέφερε ο λαός των Ιουδαίων εξαιτίας του πλήθους των αμαρτημάτων του. «Εσύ που ποιμαίνεις τον Ισραήλ, πρόσεξε· εσύ που οδηγείς σαν πρόβατο τον Ιωσήφ· εσύ που κάθεσαι πάνω στα Χερουβίμ, εμφάνισου.»

Αλλά τη δουλεία τους ο Θεός τη μετέβαλε σε ελευθερία και στα αγαθά που την ακολουθούν, τον Οποίο τώρα ο προφήτης παρακάλεσε να επιβλέψει, ώστε, αφού δει ολόκληρο το γένος μας να είναι υποδουλωμένο στους νοητούς εχθρούς (διότι ο προφήτης δεν ικέτευσε να επιβλέψει μόνο τον ίδιο, αλλά αορίστως, δηλαδή όλους), να σπεύσει προς τη δική μας ελευθερία και να επιδημήσει ταχύτερα εν σαρκί, επειδή ακριβώς έχουμε ανάγκη τη δική Του παρουσία για να ελευθερωθούμε. Διότι οι άνθρωποι δεν μπορούσαν να υποδεχθούν αλλιώς Εκείνον που κάθεται πάνω στα Χερουβίμ όταν εμφανίζεται, παρά μόνο μέσω της σάρκας. Ενώπιον του Εφραίμ και του Βενιαμίν και του Μανασσή, εξέγειρε τη δυναστεία σου και έλα για να μας σώσεις. Σαφώς ζήτησε την ένσαρκη άφιξη του Μονογενούς, γι' αυτό τον παρακαλεί όχι μόνο να έλθει, αλλά και να εξεγείρει τη δική του δυναστεία. Ονομάζει δε δυναστεία τη σάρκωση, διότι έτσι την αποκάλεσε και σε ένα άλλο χωρίο των ψαλμών: Ο Κύριος ενεδύθη δύναμη και περιεζώσθη.

ΨΑΛΜΟΣ ΟΘ'. «Εσύ που ποιμαίνεις τον Ισραήλ, πρόσεξε.» Αυτός ο ποιμένας του Ισραήλ δεν είναι άλλος από εκείνον που είπε: Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός, αυτός που ποιμαίνει όσους έχουν νου που βλέπει τον Θεό. «Εξέγειρε τη δύναμή σου και έλα.» Αυτόν τον λόγο προχωρώντας ο προφήτης τον διασαφήνισε περισσότερο, δηλώνοντας πώς και γιατί πρόκειται να έλθει ο Χριστός. Διότι εμείς είμαστε η αιτία της παρουσίας του, προκειμένου να μας επιστρέψει και να μας διορθώσει. Ο δε τρόπος της παρουσίας του είναι φανερός, ώστε να τον βλέπουμε πρόσωπο με πρόσωπο, διότι δεν θα σωζόμασταν διαφορετικά, παρά μόνον εάν μας φανερωνόταν αυτό το πρόσωπο. «Μας κατέστησες αντικείμενο αντιλογίας στους γείτονές μας.» Συνεχίζει την ίδια ικεσία, ώστε να αποδείξει πόσο αναγκαία είναι αυτή· συγχρόνως δε διδάσκοντας και εμάς να μην ολιγωρούμε όταν δεν εισακούεται αμέσως η προσευχή μας, αλλά να επιμένουμε· διότι οπωσδήποτε θα επιτύχουμε. «Ο Θεός των δυνάμεων, επίστρεψε.» Επειδή, δηλαδή, ούτε ο νόμος ούτε οι προφήτες έκαναν τον Ισραήλ να επιστρέψει, κατ' ανάγκην παρακαλεί τον ίδιο τον Χριστό να τον επαναφέρει. «Και επισκέψου αυτήν την άμπελο.» Επειδή συνέκρινε τη Συναγωγή των Ιουδαίων με άμπελο, κατ' ανάγκην μοιράζει και τον λόγο του, άλλοτε απευθυνόμενος στην εικόνα και άλλοτε προς εκείνους για τους οποίους χρησιμοποίησε την εικόνα. Κάηκε, λοιπόν, με πυρ η άμπελος των Ιουδαίων, δηλαδή η Συναγωγή των Ιουδαίων, και μάλιστα με εκείνο το πυρ για το οποίο ο Χριστός έλεγε: Πυρ ήλθα να βάλω στη γη, και τι άλλο θέλω, αν έχει ήδη ανάψει;

Όπως λέει ο Δαβίδ, ζητώντας την παρουσία του: «Εσύ που κάθεσαι πάνω στα Χερουβίμ, εμφανίσου.» Διότι και τα Χερουβίμ είναι τετραπρόσωπα, και τα πρόσωπά τους είναι εικόνες του έργου του Υιού του Θεού. «Διότι το πρώτο ζώο», λέει, «είναι όμοιο με λιοντάρι», χαρακτηρίζοντας το έμπρακτο, ηγεμονικό και βασιλικό του γνώρισμα· «το δεύτερο είναι όμοιο με μοσχάρι», φανερώνοντας την ιερουργική και ιερατική του τάξη· «το τρίτο έχει πρόσωπο ανθρώπου», περιγράφοντας ολοκάθαρα την ανθρώπινη παρουσία του· «και το τέταρτο είναι όμοιο με αετό που πετάει», διασαφηνίζοντας τη δωρεά του Πνεύματος που ίπταται πάνω από την εκκλησία. Επομένως, και τα ευαγγέλια είναι σύμφωνα με αυτά, στα οποία εδρεύει ο Χριστός. Διότι το κατά Ιωάννην εξιστορεί την ηγεμονική και ένδοξη γέννησή του από τον Πατέρα, λέγοντας: «Στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος.» Το δε κατά Λουκάν, επειδή έχει ιερατικό χαρακτήρα, άρχισε από τον ιερέα Ζαχαρία που προσέφερε θυμίαμα στον Θεό· διότι ήδη ετοιμαζόταν το σιτευτό μοσχάρι, που επρόκειτο να θυσιαστεί για την ανεύρεση του νεότερου γιου. Το δε κατά Ματθαίον κηρύττει την ανθρώπινη γέννησή του, λέγοντας: «Βίβλος γενέσεως Ιησού Χριστού, υιού Δαβίδ, υιού Αβραάμ.»

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ ΕΥΣΕΒΙΟ. Η μεν κιβωτός και το ιλαστήριο, το οποίο ήταν επίθημα της κιβωτού, σαν πώμα, αποτελούσαν σύμβολα του ανθρώπου που φυλάει τα θεία λόγια, έχει ευμενή τον Θεό και προστατεύεται από τις θείες δυνάμεις (καθώς λέει ο Υμνωδός: Στην καρδιά μου έκρυψα τα λόγια σου, γι' αυτό και έλεγε: Κάτω από τη σκέπη των πτερύγων σου θα με σκεπάσεις, δηλαδή των θείων δυνάμεων· διότι τα χερουβίμ με τις πτέρυγές τους σκέπαζαν και την κιβωτό και το ιλαστήριο), κατά πιο φυσική έννοια όμως, φανέρωναν ξεκάθαρα τα τεκμήρια του Χριστού, ο οποίος εκπλήρωσε τον νόμο και έγινε ιλασμός για τις αμαρτίες μας (ότι δηλαδή, εκπληρώνοντας τον νόμο, αυτός θα εξιλεώσει την αμαρτία του κόσμου). Διότι ο Θεός τον προκαθόρισε, όπως λέει ο ταμίας των δεσποτικών λογίων, ως ιλαστήριο, ώστε με το αίμα του να αποδείξει τη δική του δικαιοσύνη. Διότι έδωσε ως αντάλλαγμα για λύτρο τον Μονογενή, ώστε να έχει υπόσταση η χάρη· αφού δηλαδή δέχθηκε ένα ιεείο υπέρ όλων και ανώτερο από την αξία όλων, και την έχθρα κατέλυσε και την καταδίκη συγχώρησε και μας ανύψωσε στην υιοθεσία και μας στόλισε με αμέτρητα αγαθά. Τα δε χερουβίμ, που αποτελούν θρόνο και άρμα του Θεού (Εσύ που κάθεσαι πάνω στα χερουβίμ, εμφανίσου), φανέρωναν για Εκείνον για τον οποίο κατασκευάστηκε ο ναός, ότι είναι αχώρητος και χωρίς σχήμα, και αυτά είχαν τεθεί ως σύμβολο της βασιλείας του.

Δεν αναζητούσαν για τον Κύριο άρμα λιθοκόλλητο, πορφυρόστρωτο και πλαισιωμένο από βασιλικά όπλα· διότι γνώριζαν τα Χερουβίμ και τα Σεραφίμ, τις εξαπτέρυγες λαμπάδες, τα οποία συνθέτουν το άρμα Του, έχοντας πειστεί σε εκείνον που έχει πει: «Εσύ που κάθεσαι επί των Χερουβίμ, εμφανίσου». Επομένως, εκείνο το πιστό πλήθος των Ιεροσολύμων, αφού έλαβε την αποκάλυψη από τον Θεό, δεν σκανδαλίστηκε από τον ταπεινό πώλο, αλλά ενδυναμώθηκε από τη Δεσποτική παρουσία. Γι' αυτό, μόλις είδαν τον Κύριο να επιβαίνει στον πώλο, αμέσως, παρακινούμενοι από τις προφητικές ρήσεις, πήραν τα βαΐα των φοινίκων και έλεγαν τα πλήθη μεταξύ τους: Τι περιμένουμε και δεν βγαίνουμε σε προϋπάντηση του νοητού φοίνικα, κρατώντας τα βαΐα των φοινίκων; Ο καρπός Του είναι γεμάτος από γλυκύτητα και αθανασία· τα φύλλα Του αποτελούν ιάματα για την οικουμένη· το στέλεχός Του, δηλαδή το ξύλο του σταυρού, είναι η σωτηρία όλου του κόσμου και το τρόπαιο της νίκης κατά του διαβόλου. Ακούσαμε την Εκκλησία, που προέρχεται από εμάς, να βοά στο Άσμα Ασμάτων: «Θα ανεβώ στον φοίνικα, θα κρατήσω τα κλαδιά του».

Διότι, αφού έλαβε την αποκάλυψη των αμαρτημάτων της από τον Δεσπότη, λέει: «Κύριε, βλέπω ότι εσύ είσαι προφήτης». Ήταν το ίδιο γι' αυτήν σαν να έλεγε τον λόγο του Δαβίδ: «Από τα κρυφά μου αμαρτήματα καθάρισέ με». Και καθόταν ο Θεός, συνομιλώντας με τη γυναίκα. Ω της μεγάλης φιλανθρωπίας! Αυτός που κάθεται πάνω στα Χερουβίμ συνομιλεί με μια πόρνη γυναίκα. «Βλέπω ότι εσύ είσαι προφήτης. Οι πατέρες μας προσκύνησαν στο όρος αυτό, και εσείς λέτε ότι στα Ιεροσόλυμα είναι ο τόπος όπου πρέπει να προσκυνάμε». Η πόρνη εισάγει συζήτηση περί δογμάτων, και επειδή νόμισε ότι ο Δεσπότης είναι προφήτης, δεν ζήτησε τίποτα το βιωτικό· Τον ομολόγησε Κύριο και δεν επιζήτησε περιουσία χρημάτων. «Κύριε, βλέπω ότι εσύ είσαι προφήτης». Τον ομολόγησε Κύριο και δεν ζήτησε τίποτα περισσότερο από τα πατρικά δόγματα. «Οι πατέρες μας προσκύνησαν στο όρος αυτό, και εσείς λέτε ότι στα Ιεροσόλυμα είναι ο τόπος, όπου πρέπει να προσκυνάμε». Διότι σε εκείνο το όρος, το Σώμωρ, ο Αβραάμ πρόσφερε τον ίδιο του τον υιό, τον Ισαάκ, ως θυσία στον Θεό, ενώ στα Ιεροσόλυμα ο Ιακώβ, κατεβαίνοντας στη Μεσοποταμία προς τον Λάβαν τον Σύρο, είδε κατά τη διάρκεια του ύπνου του την κλίμακα να εκτείνεται από τη γη έως τον ουρανό, και πάλεψε την πάλη με τον Θεό· γι' αυτό και έλεγε: «Ο Θεός μού εμφανίστηκε στη Λούσα». Γι' αυτόν τον λόγο η γυναίκα άπτεται δογμάτων, και λέει: «Κύριε, βλέπω ότι εσύ είσαι προφήτης».

Ειρήνη ικετεύσαμε, για γαλήνη δεηθήκαμε, πόλεμο δεν θελήσαμε, τη μάχαιρα την αποποιηθήκαμε· και έρχεσαι και λέγεις: «Δεν ήλθα να φέρω ειρήνη, αλλά μάχαιρα»; Εξόπλισε εναντίον μας το φοβερό στρατόπεδο των εναγών δαιμόνων του· και αφού μας κατέσφαξε όλους με τη δίστομη ρομφαία της αμαρτίας, μας κατακρήμνισε στον άδη. Γι' αυτόν τον λόγο ζητούμε από εσένα οίκτο· όλος ο χορός των αγίων αναφωνούσε προς εσένα λέγοντας: «Εσύ που ποιμαίνεις τον Ισραήλ, πρόσεξε, εσύ που οδηγείς σαν πρόβατο τον Ιωσήφ, εσύ που κάθεσαι επί των Χερουβίμ, φανερώσου, εξέγειρε τη δύναμή σου και έλα για να μας σώσεις».

Και τι να λέω για τους δίκαιους ανθρώπους; Τη στιγμή που ο ίδιος ο Θεός και σωτήρας μας, ο Κύριος Χριστός, προήλθε από μητρικά σπλάχνα και έπλυνε τα πόδια των μαθητών Του· ο Μονογενής, αυτός που βρίσκεται στους κόλπους του Πατέρα σύμφωνα με τη μαρτυρία του Ιωάννη, ο σύνθρονος και σύγχρονος με τον Πατέρα, αυτός που συμβασιλεύει μαζί Του στην ατελεύτητη βασιλεία, ήρθε και ανέλαβε τη μορφή του δούλου· αυτός που περιβάλλεται το φως σαν ιμάτιο, αυτός που κάθεται πάνω στα Χερουβείμ, έπλυνε τα πόδια των αποστόλων· και όχι μόνο τα έπλυνε, αλλά πήρε και ένα λέντιο και ζώστηκε (για τον οποίο η Γραφή λέει: «Η άβυσσος είναι το περιβόλαιό του σαν ιμάτιο»), για να σε καθοδηγήσει προς εκείνη την ταπεινοφροσύνη και, μέσω αυτής, να σε ανταμείψει με τα χαρίσματα που αυτή προσφέρει· διότι στους ταπεινούς δίνει χάρη, ενώ στους υπερηφάνους αντιτάσσεται.

ΚΑʹ. Ώ του θαύματος! Αυτός που ποιμαίνει τον Ισραήλ, ως Θεός προαιώνιος, παραδίδεται σε θάνατο ως άνθρωπος από ισραηλιτικό χέρι. Αυτός που οδηγεί τον Ισραήλ σαν πρόβατο, οδηγήθηκε για να θυσιαστεί ως άκακο αρνί, και φέρνει το ξύλο της ζωής απέναντι στο ξύλο της γνώσης, και με τη γεύση της χολής αναμεμειγμένης με ξύδι, εξόρισε την ασθένεια που ενέσκηψε στη φύση από τη γλυκιά βρώση. Αυτός που κάθεται πάνω στα Χερουβίμ ως Θεός, κρέμεται στον σταυρό ως κριτής, όντας ο ίδιος η ζωή των ανθρώπων, την οποία οι θεοκτόνοι, αν και την είδαν κρεμασμένη στο ξύλο, δεν πίστεψαν. Διότι έκλεισαν τα μάτια τους, και με τα αυτιά τους άκουσαν βαριά. Αυτός που έπλασε τον άνθρωπο με θεϊκά χέρια, όλη την ημέρα άπλωσε τα άχραντα χέρια Του προς λαό απειθή και αντιλέγοντα, και παραθέτει την ψυχή Του στις πατρικές παλάμες. Και κεντιέται με λόγχη η πλευρά Εκείνου που από την πλευρά του Αδάμ δημιούργησε την Εύα, και πηγάζει θείο αίμα και νερό, ποτό αθανασίας και βάπτισμα αναπλάσεως. Γι' αυτό ντράπηκε ο ήλιος, μη αντέχοντας να βλέπει τον νοητό ήλιο της δικαιοσύνης να εμπαίζεται. Η γη σειόταν, ραντιζόμενη με το δεσποτικό αίμα, αποτινάσσοντας την κηλίδα των ειδωλολατρικών μιασμάτων, και σκιρτώντας περιχαρής για την κάθαρση. Νεκροί ανασταίνονταν από τα μνήματα, προαναγγέλλοντας την έγερση Εκείνου που νεκρώθηκε για εμάς. Έσβηνε ο ήλιος και πάλι άναβε, σχηματίζοντας την απαρίθμηση του τριημέρου του Δεσπότη.

Αλλά γέμισε λοιπόν, τίμιε Πάτερ, και εσύ τον κάλαμο της διδασκαλίας με το θείο Πνεύμα, και κάλεσε ποιμαντικά και φιλάνθρωπα αυτόν που περιπλανιέται χωρίς ποιμένα στα όρη της άγνοιας και στους λόφους της κακίας· και θέσε τον υπό τη δεξιά σου, και περίδεσε με ευσπλαχνία αυτόν που έχει κατασπαραχθεί από τα πολλά πονηρά δαγκώματα των λύκων της Αραβίας, δηλαδή της Δύσης· διότι το όνομα της Αραβίας, όταν ερμηνεύεται στην ελληνική γλώσσα, όπως λένε, σημαίνει Δύση. Αντιλαμβάνομαι δε, και ίσως όχι εσφαλμένα, σύμφωνα με τους κανόνες της αναγωγικής ερμηνείας, ότι διά της Αραβίας νοείται αυτή η σάρκα, η οποία δρα τυραννικά στα καθ' εμέ έναντι των θείων νόμων του πνεύματος· η οποία αληθώς εκτρέφει πολλούς αναιδείς και ανήμερους λύκους· η οποία όντως κατέστη δύση εξαιτίας της αμαρτίας, και αληθώς ονομάζεται έτσι· επί της οποίας επέβη, ως αγαθός και φιλάνθρωπος, ο καλός ποιμένας, ο Θεός που ποιμαίνει τον Ισραήλ, και Λόγος του Θεού· Εκείνος που κάθεται πάνω στα Χερουβίμ, επιδεικνύοντας προφανώς τη μέριμνά Του.

Καθώς ο Γαβριήλ έλεγε αυτά, εμφανίζεται ο Σωτήρας, και οι άγγελοι ύμνησαν: «Ευλογημένος αυτός που έρχεται στο όνομα του Κυρίου. Ο Κύριος είναι Θεός και φανερώθηκε σε εμάς». Και η Πανάμωμος είπε: «Κύριε, γείρε τους ουρανούς και κατέβα», «εσύ που κάθεσαι πάνω στα Χερουβίμ, φανερώσου». Και εμφανίστηκε ο Κύριος λέγοντάς της: Χαίρε, Μητέρα· χαίρε, σεμνή· χαίρε, Παρθένε αγνή· χαίρε, θεομακάριστη· ειρήνη στο πνεύμα σου, ειρήνη στην καρδιά σου, ειρήνη στο σώμα σου. Σήκω, «ας φύγουμε από εδώ».