Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 79:3

Εσύ που κάθεσαι επάνω στα χερουβείμ, φανερώσου ενώπιον του Εφραίμ, του Βενιαμίν και του Μανασσή. Κατά την πορεία της σκηνής βάδιζαν τρεις φυλές, του Ιούδα, του Ισάχαρ και του Ζαβουλών. Ακολουθούσαν δε προς τον νότο άλλες τρεις: η φυλή του Εφραίμ, του Βενιαμίν και του Μανασσή. Επάνω δε στα χρυσά χερουβείμ, που βρίσκονταν πάνω από την κιβωτό, υπήρχε η δόξα του Θεού· διότι αυτή προπορευόταν από αυτούς κατά την πορεία. Εσύ, λοιπόν, που κάθεσαι επάνω στα χερουβείμ και προπορεύεσαι της κιβωτού, ώστε να βρίσκεσαι μπροστά από τον Εφραίμ, τον Βενιαμίν και τον Μανασσή (διότι η λέξη «εναντίον» σημαίνει «έμπροσθεν»), διά της δικής σου δυνάμεως χορήγησε τη σωτηρία.

Διότι, ερευνώντας με ακρίβεια τη δόξα του Κυρίου, μοιάζουμε με εκείνους που θέλουν να μετρήσουν τον ουρανό με τη σπιθαμή. Επομένως, όταν λέγεται κάτι για τον Θεό με ανθρώπινο τρόπο, ας κατανοείται θεοπρεπώς. Επειδή τι θα κάνεις όταν ακούσεις τον Δαβίδ να ψάλλει: «Εσύ που κάθεσαι πάνω στα Χερουβίμ φανερώσου, εξέγειρε τη δύναμή σου και έλα για να μας σώσεις;». Διότι πώς κάθεται το ασώματο; Και από πού παρακαλεί να έρθει σε εμάς ο Θεός των όλων, Εκείνος που λέει μέσω των προφητών: «Μήπως τον ουρανό και τη γη δεν τα γεμίζω εγώ, λέει ο Κύριος;». Πού λοιπόν θα ερχόταν σε εμάς Εκείνος που τα γεμίζει όλα; Πάλι έχει γραφτεί ότι κάποιοι κατασκεύαζαν έναν πύργο που έφτανε στον ουρανό: «Και κατέβηκε ο Κύριος να δει την πόλη και τον πύργο· και είπε ο Κύριος: Ελάτε, και αφού κατεβούμε ας συγχύσουμε εκεί τις γλώσσες τους». Πού κατέβηκε ο Κύριος; Ή με ποιον τρόπο η αγία Τριάδα προτρέπει τον εαυτό της σε κάθοδο; Και γιατί, πες μου, και ο ίδιος ο Σωτήρας υποσχέθηκε να μας στείλει από τον ουρανό τον Παράκλητο; Διότι πού ή από πού αποστέλλεται αυτό που γεμίζει τα πάντα; «Διότι το Πνεύμα του Κυρίου έχει γεμίσει την οικουμένη», όπως έχει γραφτεί.

Εάν λοιπόν θεωρήσουμε ότι οι φτωχοί είναι οι άγιοι, δεν λησμόνησε την κραυγή τους, την οποία εξέφεραν, παρακαλώντας πάρα πολλές φορές τον Θεό, τον Σωτήρα των πάντων, να επιβλέψει την οικουμένη και να βοηθήσει αυτούς που βρίσκονται πάνω στη γη. Διότι έλεγαν: «Εσύ που κάθεσαι πάνω στα Χερουβείμ, φανερώσου· εξέγειρε τη δύναμή σου και έλα για να μας σώσεις»· και πάλι: «Κύριε, κλίνε τους ουρανούς και κατέβα». Εάν όμως εννοούμε ως φτωχούς τα έθνη, επειδή δεν θα μπορούσε κανείς να αποδείξει ότι αυτά ύψωσαν ποτέ φωνές υπέρ του εαυτού τους (διότι πώς θα μπορούσαν να επικαλεστούν έναν Θεό που δεν γνώριζαν;), λέμε ότι η φωνή τους προήλθε περισσότερο μέσω των πραγμάτων παρά μέσω των λόγων. Διότι κάθε αδικία τρόπον τινά σχεδόν κραυγάζει εναντίον εκείνου που την διαπράττει, και προσφέρει ικεσία υπέρ των αδικουμένων, καταγγέλλοντας τη σκληρότητα εκείνου που αμαρτάνει, και κινητοποιώντας για βοήθεια εκείνον που μπορεί να προστατεύσει.

ΨΑΛΜΟΣ ΟΘ΄. [<Ενώπιον του Εφραίμ και του Βενιαμίν και του Μανασσή.> Μέσω των τριών πιο επιφανών φυλών υποδηλώνει ολόκληρο το γένος του Ισραήλ.] <Ελθέ για να μας σώσεις.> (B f. 343 b, C f. 173. E f. 166 b, H f. 316 b) Διότι αυτά έχουν ειπωθεί προφητικά. Εκπληρώθηκαν όμως, όπως είπα, σε εμάς, στους οποίους έχουν φθάσει τα τέλη των αιώνων. Επειδή στους έσχατους καιρούς του αιώνα έγινε άνθρωπος ο μονογενής Λόγος του Θεού. <Φανέρωσε το πρόσωπό σου και θα σωθούμε.> (B f. 343 b, F f. 131 b, H f. 317, K f. 147) Πρόσωπο του Θεού και Πατρός ονομάζουν τον Υιό· διότι είναι εικόνα και χαρακτήρας της υποστάσεώς Του, και σε Αυτόν και μόνο διαφαίνεται το κάλλος του Θεού και Πατρός. —Όταν έλαμψε σε εμάς το πρόσωπο του Πατρός, δηλαδή ο Υιός, επιστρέψαμε προς τον ζώντα και αληθινό Θεό από τη μάταιη πατροπαράδοτη διαγωγή μας, και σωθήκαμε δι' Αυτού. <Έως πότε θα οργίζεσαι με την προσευχή του δούλου σου;> (E f. 167, F f. 131 b) Δεν Τον μέμφεται πλέον ότι βραδύνει, αλλά μάλλον Τον παρακαλεί να επισπεύσει τη χάρη· όμως ο παντογνώστης Θεός γνωρίζει και τον κατάλληλο καιρό για το κάθε πράγμα. <Θα μας ποτίσεις με δάκρυα με το μέτρο.> [Cod. M f. 142.] Οδυρόμενοι και στενάζοντας μετέχουμε στα αναγκαία.

Γι' αυτό λοιπόν, καθώς η αγία μας πανήγυρη προλάμπει και μας καλεί σε καθαρή και νόμιμη αγνεία· σε όσους βέβαια είναι ακόμη προσκολλημένοι στην κακία, είναι αναγκαίο να πούμε: «Καθαρίστε τα χέρια σας, αμαρτωλοί, και εξαγνίστε τις καρδιές σας, δίψυχοι». Σε εκείνους όμως που απέφυγαν το βέβηλο αίσχος της αμαρτίας και ασκούν τη σεμνή αγάπη του πολιτεύματος, ας φέρει το χαρμόσυνο μήνυμα ο προφήτης, λέγοντας: «Φωτίζου, φωτίζου, Ιερουσαλήμ· διότι ήλθε το φως σου και η δόξα του Κυρίου ανέτειλε πάνω σου». Διότι, επειδή όλοι οι άνθρωποι που κατοικούν κάτω από τον ήλιο, έχοντας γίνει «μερίδες αλεπούδων», σύμφωνα με το γεγραμμένο, διαμοιράζονταν σε πολυειδή και πολύτροπη κακία, και νικημένοι από το σκοτάδι της άγνοιας, έπεφταν σε βαθιά αμαρτία σαν σε λάκκο· αναγκαίως ο Ψαλμωδός, καλώντας τον Θεό Λόγο από τον ουρανό προς εμάς, έλεγε: «Εσύ που ποιμαίνεις τον Ισραήλ, πρόσεξε· εσύ που οδηγείς σαν πρόβατο τον Ιωσήφ· εσύ που κάθεσαι πάνω στα Χερουβίμ, εμφανίσου ενώπιον του Εφραίμ και του Βενιαμίν και του Μανασσή· εξέγειρε τη δύναμή σου και έλα για να μας σώσεις». Όταν δε αισθανόταν ότι Εκείνος θα έλθει στον κατάλληλο καιρό σε εμάς που βρισκόμασταν πεσμένοι, φώναζε πάλι: «Γιατί, Κύριε, στέκεσαι μακριά; Παραβλέπεις στους καιρούς της ανάγκης, στις θλίψεις;». Διότι ο Σωτήρας, μην έχοντας αναλάβει ακόμη τη δική μας ομοίωση, βρισκόταν μακριά μας, ως προς τον λόγο της ενανθρώπησης.

Γι' αυτόν τον λόγο, οι μακάριοι προφήτες, θρηνώντας για εμάς και σχεδόν κλαίγοντας πάνω μας που βρισκόμασταν πεσμένοι νεκροί, ανάλωσαν αμέτρητους λόγους. Διότι από τη μια πλευρά ο μακάριος Ησαΐας λέει: «Πλάτυνε ο άδης την ψυχή του, και άνοιξε διάπλατα το στόμα του, χωρίς να σταματά». Επειδή δεν υπήρχε καμία υποχώρηση του κακού· αντίθετα, καταβεβλημένοι από την αφόρητη σαν πλεονεξία επιβολή του Σατανά που μας τυραννούσε, οι άθλιοι άνθρωποι κατέβαιναν στον άδη κατά την αναχώρησή τους από εδώ, ενώ ο θάνατος τους κατέπινε λαίμαργα και ο εφευρέτης της αμαρτίας μάς ποίμαινε σαν να λέμε προς αυτόν. Και βέβαια, όχι χωρίς δάκρυα, όπως μόλις είπα, αναφερόταν σε μια τέτοια συμφορά και ο ίδιος ο θεσπέσιος Δαβίδ. Και έλεγε λοιπόν για εμάς τα εξής, τη μια φορά: «Σαν πρόβατα κλείστηκαν στον άδη, ο θάνατος θα τους ποιμάνει»· και την άλλη πάλι: «Εσύ που ποιμαίνεις τον Ισραήλ, άκουσε προσεκτικά, εσύ που οδηγείς σαν πρόβατο τον Ιωσήφ· εσύ που κάθεσαι πάνω στα Χερουβίμ, φανερώσου· εξέγειρε τη δύναμή σου και έλα για να μας σώσεις». Γι' αυτόν τον λόγο και δεν παραμείναμε παντοτινά υπό την εξουσία του θανάτου. Διότι έστειλε σε εμάς από τον ουρανό ο Θεός και Πατέρας τον καλό ποιμένα, τον Κύριό μας Ιησού Χριστό· ο οποίος δεν ποιμαίνει όσους υποτάχθηκαν σε αυτόν προς τον άδη, αλλά τους οδηγεί στην αφθαρσία και τη ζωή.

Γι' αυτό το παιδί προσευχόταν ο προφήτης Δαβίδ λέγοντας: Εσύ που κάθεσαι πάνω στα Χερουβίμ, φανερώσου, εξέγειρε τη δύναμή σου και έλα για να μας σώσεις. Και πάλι: ας μας προφθάσουν γρήγορα οι οικτιρμοί σου, Κύριε. Και πάλι: Κύριε, γείρε τους ουρανούς σου και κατέβα. Και αλλού: Εσύ, Κύριε, ο Θεός των δυνάμεων, στρέψε την προσοχή σου για να επισκεφθείς όλα τα έθνη. Γι' αυτό, μάθετέ το, έθνη, και ηττηθείτε.

Τότε λοιπόν ο αγαθός και φιλάνθρωπος Θεός στέλνει τον μονογενή Του Υιό. Διότι μόνο στον Θεό ανήκε το να θεραπεύσει και να υπερνικήσει ένα τέτοιο πάθος· και αυτό δεν το αγνόησαν οι προφήτες. Γι' αυτό και φανερά έλεγε ο Δαβίδ: Ο καθήμενος επί των Χερουβίμ, εμφανίσου, εξέγειρε τη δύναμή σου και έλα για να μας σώσεις. Και: Κύριε, κλίνε τους ουρανούς και κατέβα· και όλα τα παρόμοια. Και όλοι οι άλλοι προφήτες, ο καθένας τους με διαφορετικό τρόπο, κραύγασαν πολλά τέτοια, άλλοτε παρακαλώντας Τον να κατέλθει, και άλλοτε έχοντας την πλήρη βεβαιότητα ότι οπωσδήποτε κατέρχεται.

Μην αμελήσεις λοιπόν, ας μην σε κυριεύσει η φροντίδα των γήινων πραγμάτων και μην ρίξεις τον εαυτό σου στην απόγνωση. Διότι ο Θεός, από τη δική Του ευσπλαχνία, σε δέχεται κοντά Του και σε υπερασπίζεται, όπως και όλους όσους Τον αναζητούν με όλη τους την καρδιά. Πλησίασέ Τον λοιπόν με επιμονή, πέσε μπροστά Του, στέναξε, κλάψε και πες Του: Κύριέ μου, Σωτήρα μου, γιατί με εγκατέλειψες; Σπλαχνίσου με, διότι Εσύ είσαι ο μόνος φιλάνθρωπος· σώσε με τον αμαρτωλό, διότι Εσύ είσαι ο μόνος αναμάρτητος· σκέπασέ με από τον βούρκο των ανομιών μου, για να μην καταποντιστώ στους αιώνες των αιώνων. Λύτρωσέ με από το στόμα του Εχθρού· διότι, ιδού, ωρύεται σαν λιοντάρι, θέλοντας να με καταπιεί· εξέγειρε τη δύναμή Σου και έλα για να με σώσεις· άστραψε με την αστραπή Σου και διασκόρπισε τη δύναμή του.

Και ο μεν προς τον Θεό έλεγε: Από τα έγκατα του άδη άκουσε την κραυγή μου, τη φωνή μου· ο δε άλλος: Εκ βαθέων έκραξα προς εσένα, Κύριε· Κύριε, εισάκουσε τη φωνή μου· και άλλος: Φανέρωσε το πρόσωπό σου και θα σωθούμε· και έτερος: Εσύ που κάθεσαι πάνω στα χερουβείμ, εμφανίσου· και άλλος: Εξέγειρε τη δύναμή σου και έλα για να μας σώσεις· και έτερος: Ας μας προφθάσουν γρήγορα οι οικτιρμοί σου, Κύριε· και άλλος: Λύτρωσε την ψυχή μου από τον κατώτατο άδη· και έτερος: Κύριε, ανέβασε την ψυχή μου από τον άδη· και άλλος: Μην εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη· και έτερος: Ας αναβεί η ζωή μου από τη φθορά προς εσένα, Κύριε ο Θεός μου.

Πρώτον μεν, λοιπόν, εξιστορεί την έξοδο των Ιουδαίων από την Αίγυπτο και την εγκατάστασή τους στη γη των Παλαιστινίων· έπειτα, συνδέει την πολιορκία που επήλθε σε αυτούς αργότερα από τους Ασσυρίους και τους Βαβυλωνίους, και επιπλέον εκθέτει ικεσία για την επιφάνεια του Χριστού. Αυτά, βέβαια, θα καταδειχθούν λεπτομερώς κατά την ερμηνεία των προφητευόμενων. Στην αρχή ο ψαλμός επικαλείται αυτόν που ποιμαίνει τον Ισραήλ. Και αυτός ήταν ο Λόγος του Θεού, όπως πολλές φορές αποδείξαμε, καταδεικνύοντας ότι εκείνος που έχει καταγραφεί ότι εμφανίστηκε στον Αβραάμ με ανθρώπινη μορφή, που απευθύνθηκε στον Μωυσή και που προπορευόταν του λαού στην έρημο, δεν είναι ο επέκεινα των όλων Θεός, αλλά ότι αυτός δεν είναι άλλος από εκείνον που είπε στα Ευαγγέλια: «Πριν να γίνει ο Αβραάμ, εγώ είμαι»· και, «Ο Αβραάμ ο πατέρας σας αγαλλίασε για να δει τη δική μου ημέρα, και την είδε και χάρηκε». Αυτόν ακριβώς επικαλείται εδώ λέγοντας: «Εσύ που ποιμαίνεις τον Ισραήλ, πρόσεξε», και τα εξής, και τον ικετεύει να φανερώσει το πρόσωπό του για την κοινή σωτηρία όλων, και παρακαλεί να πραγματοποιηθεί το ταχύτερο η παρουσία του, λέγοντας: «Εξέγειρε τη δύναμή σου και έλα για να μας σώσεις». Και αφού λέει για τρίτη φορά, «Φανέρωσε το πρόσωπό σου, και θα σωθούμε», παρουσιάζει στη συνέχεια τον τρόπο της επιφανείας, προσθέτοντας: «Ας έλθει το χέρι σου επάνω στον άνδρα της δεξιάς σου, και επάνω στον υιό του ανθρώπου, τον οποίο κατέστησες δυνατόν για τον εαυτό σου».

Αυτά δε, που κατασκευάστηκαν ως τύποι από τον Μωυσή με χρυσό, εννοώ τα χερουβίμ και το ιλαστήριο, προπορεύονταν του λαού μέσα στην έρημο ενώπιον του Εφραίμ, του Βενιαμίν και του Μανασσή. Διότι κατά την πορεία των δώδεκα φυλών, μπροστά μεν από την κιβωτό στρατοπέδευαν τρεις φυλές, του Ιούδα, του Ισάχαρ και του Ζαβουλών· την κιβωτό δε, την ακολουθούσαν ομοίως τρεις φυλές, του Εφραίμ, του Βενιαμίν και του Μανασσή, βαδίζοντας πίσω από τα χερουβίμ. Γι' αυτό λέγεται εδώ: Εσύ που κάθεσαι πάνω στα χερουβίμ, εμφανίσου ενώπιον του Εφραίμ, του Βενιαμίν και του Μανασσή. Γι' αυτό και σύμφωνα με τον Ακύλα έχει ειπωθεί: Εσύ που κάθεσαι στα χερουβίμ, εμφανίσου ενώπιον του προσώπου του Εφραίμ, του Βενιαμίν και του Μανασσή.

Διότι εσύ, λέγει, που προπορεύεσαι κατά πρόσωπον και ενώπιον του Εφραίμ και του Βενιαμίν και του Μανασσή, φανερώσου. Σε αυτά τα λόγια, ο Προφήτης επικαλείται τον Λόγο του Θεού, κάνοντας την επίκληση μέσα από γεγονότα γνωστά στον λαό· και όχι από τη θεοπτία που είδε ο Προφήτης Ιεζεκιήλ. Εκλιπαρεί δε μέσω της προσευχής αυτόν τον οποίο παρακαλεί: Εάν καταδέχθηκες, λέγει, σε κάποιον καιρό να προπορευθείς ανθρώπων, και να ηγηθείς των προαναφερθεισών φυλών, φανερώσου και τώρα σε αυτούς τους ίδιους που χειμάζονται και χάνονται· και εσύ ο ίδιος, που και τότε ποίμανες και προηγήθηκες του λαού, εξέγειρε τη δύναμή σου και έλα για να μας σώσεις. Ικετεύει, λοιπόν, μέσα από αυτά τα λόγια, να πραγματοποιήσει τον ερχομό του στους ανθρώπους και να αναλάβει πάλι εκείνους που αποστράφηκαν και βρέθηκαν σε έκπτωση, και να τους κάνει να επιστρέψουν πάλι σε αυτόν. Γι' αυτό λέγει: Ο Θεός, επίστρεψέ μας και φανέρωσε το πρόσωπό σου, και θα σωθούμε. Κύριε, ο Θεός των δυνάμεων, έως πότε θα οργίζεσαι ενάντια στην προσευχή των δούλων σου; Αυτός που ονομάζεται στο παρόν χωρίο Κύριος και Θεός των δυνάμεων, ήταν ο ίδιος που ποίμαινε τον αληθινό Ισραήλ, και οδήγησε σαν πρόβατο τον Ιωσήφ, και αυτός που κάθεται πάνω στα χερουβίμ, και ο οποίος προπορευόταν ενώπιον του Εφραίμ, του Βενιαμίν και του Μανασσή. Ονομάζεται δε Κύριος και Θεός των δυνάμεων, όπως σε άλλα σημεία αναφέρεται ως αρχιστράτηγος της δύναμης του Κυρίου και Άγγελος της μεγάλης βουλής.

Ή μήπως νομίζουν ότι το «Ελθέτω» είναι μειωτικό της αξίας; Έπειτα, δεν ακούν τον μεγάλο Δαβίδ, ο οποίος καλεί κοντά του και τον Πατέρα, αναφωνώντας: «Έλθε για να μας σώσεις»; Εάν, λοιπόν, προκειμένου για τον Πατέρα η έλευση είναι σωτήρια, πώς προκειμένου για το Πνεύμα η έλευση είναι επονείδιστη;

Και λίγο παρακάτω: «Μου έδειξε ο Κύριος τον Ιησού, τον μέγα ιερέα, να στέκεται ενώπιον του αγγέλου του Κυρίου· και ο διάβολος στεκόταν στα δεξιά του για να του εναντιωθεί. Και είπε ο Κύριος προς τον διάβολο: Να σε επιτιμήσει ο Κύριος, διάβολε. Και διαβεβαίωσε ο άγγελος του Κυρίου τον Ιησού, λέγοντας: Αυτά λέει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ: Εάν πορευθείς στους δρόμους μου και εάν φυλάξεις τα προστάγματά μου, τότε και εσύ θα κρίνεις τον οίκο μου.» Και πάλι: «Άκουσε λοιπόν, Ιησού, μέγα ιερέα.» Ο Ησαΐας λέει: «Έγινα φανερός σε όσους δεν με αναζητούσαν, και βρέθηκα από όσους δεν ρωτούσαν για εμένα.» (Και πάλι: «Και θα δείτε μέγα βασιλέα.» Τον Θεό όμως κανείς δεν τον βλέπει.) Και πάλι: «Θα επιφανεί ο Κύριος σε αυτούς, και θα εξολοθρεύσει όλους τους θεούς των εθνών.» Και πάλι: «Ιδού, είμαι παρών στο έθνος που δεν επικαλέστηκε το όνομά μου.» Ο Δαβίδ λέει: «Εσύ που κάθεσαι πάνω στα Χερουβίμ, εμφανίσου. Εξέγειρε τη δύναμή σου και έλα για να μας σώσεις.» Και πάλι: «Θα κατέβει σαν βροχή πάνω σε δέρας.» Υποδηλώνοντας έτσι το ατάραχο και αθόρυβο της καθόδου· διότι, όταν η βροχή κατεβαίνει στη γη, προκαλεί θόρυβο· όταν όμως κατεβαίνει πάνω σε μάλλινο δέρας, δεν προκαλεί. Ο Μιχαίας λέει: «Και εσύ, Βηθλεέμ, γη του Ιούδα, δεν είσαι καθόλου η πιο ασήμαντη ανάμεσα στους ηγεμόνες του Ιούδα· διότι από εσένα θα εξέλθει για χάρη μου ηγέτης, ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου τον Ισραήλ· και οι έξοδοί του είναι από την αρχή, από τις ημέρες του αιώνος.»

«Εις το τέλος - υπέρ του Ασσυρίου»: Η προφητεία σημαίνει την τελική μεταβολή της συναγωγής, μαρτυρώντας την πτώση που επρόκειτο να συμβεί από τους Ασσυρίους. Ακόμη και την παρουσία του Χριστού. «Ο ποιμαίνων»: Προσευχή του λαού προς τον Θεό. «Ο οδηγών»: Υπαινίσσεται αυτούς που ζουν με σωφροσύνη, ότι οδηγούνται από τον Θεό, όπως ο σώφρων Ιωσήφ. «Ο καθήμενος»: Ομιλεί για την έλευση του Χριστού. «Εναντίον Εφραίμ»: Υπαινίσσεται ολόκληρο το έθνος των Ιουδαίων, επειδή είναι σκληροί και ασεβείς. «Εξέγειρον»: Τα έθνη κραυγάζουν: σήκω, λέγει, κατάβα για να μας αναζητήσεις και σώσε μας, ω Θεέ, ως ελεήμων. «Ο Θεός επίστρεψον»: Από την οδό της πλάνης [επίστρεψε τα έθνη]. «Και επίφανον»: Ας δούμε τη δόξα σου να κατασκηνώνει σε εμάς και ας σωθούμε. «Κύριε ο Θεός»: Έως πότε, ενώ σε παρακαλούμε, παρασιωπάς, λένε τα έθνη, αλλά και βρισκόμαστε σε αιχμαλωσία των δαιμόνων. «Ψωμιείς»: Διότι ούτε χωρίς κλαυθμό δεν τρώμε τον άρτο μας, επιποθώντας να αξιωθούμε του μυστικού άρτου. «Και ποτιείς»: Διότι και το ποτήριό μας αναμειγνύεται με δάκρυα· καθώς περιμένουμε να αξιωθούμε το αίμα σου, Κύριε. «Έθου ημάς»: Στον λαό, λέγει, των Ιουδαίων· διότι δεν ήθελαν να σωθούν τα έθνη. «Και οι εχθροί»: Οι δαίμονες· διότι αυτοί είναι κακοί εχθροί του ανθρώπου· επειδή εξουθένωσαν σφόδρα τον άνθρωπο. «Κύριε ο Θεός»: Λένε τα έθνη προς τον Θεό: εμάς που πλανιόμαστε στην ειδωλολατρία, επίστρεψέ μας.

Αλλά τη δουλεία τους ο Θεός τη μετέβαλε σε ελευθερία και στα αγαθά που την ακολουθούν, τον Οποίο τώρα ο προφήτης παρακάλεσε να επιβλέψει, ώστε, αφού δει ολόκληρο το γένος μας να είναι υποδουλωμένο στους νοητούς εχθρούς (διότι ο προφήτης δεν ικέτευσε να επιβλέψει μόνο τον ίδιο, αλλά αορίστως, δηλαδή όλους), να σπεύσει προς τη δική μας ελευθερία και να επιδημήσει ταχύτερα εν σαρκί, επειδή ακριβώς έχουμε ανάγκη τη δική Του παρουσία για να ελευθερωθούμε. Διότι οι άνθρωποι δεν μπορούσαν να υποδεχθούν αλλιώς Εκείνον που κάθεται πάνω στα Χερουβίμ όταν εμφανίζεται, παρά μόνο μέσω της σάρκας. Ενώπιον του Εφραίμ και του Βενιαμίν και του Μανασσή, εξέγειρε τη δυναστεία σου και έλα για να μας σώσεις. Σαφώς ζήτησε την ένσαρκη άφιξη του Μονογενούς, γι' αυτό τον παρακαλεί όχι μόνο να έλθει, αλλά και να εξεγείρει τη δική του δυναστεία. Ονομάζει δε δυναστεία τη σάρκωση, διότι έτσι την αποκάλεσε και σε ένα άλλο χωρίο των ψαλμών: Ο Κύριος ενεδύθη δύναμη και περιεζώσθη.

Και για ποιον λόγο, ενώ ήταν δυνατός και προηγουμένως, παραμένοντας όμως άγνωστος στους ανθρώπους, όταν ήλθε εν σαρκί φανέρωσε τη δύναμή του σε όλη τη γη, λέει πως η δύναμη αυτή εξεγέρθηκε απέναντι στον Εφραίμ, τον Βενιαμίν και τον Μανασσή; Διότι από ένα μέρος ονομάζει ολόκληρο τον Ισραήλ, προς τον οποίο ο Χριστός ήλθε αφού σαρκώθηκε από τους ουρανούς· γι' αυτό λέει, απέναντί τους εξέγειρε τη δύναμή σου· ή επειδή, διατηρώντας αντίθετη στάση απέναντί του, τέτοιον ακριβώς τον βρήκαν, ανάλογα με τον τρόπο που τον προσέγγισαν.

ΨΑΛΜΟΣ ΟΘ'. «Εσύ που ποιμαίνεις τον Ισραήλ, πρόσεξε.» Αυτός ο ποιμένας του Ισραήλ δεν είναι άλλος από εκείνον που είπε: Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός, αυτός που ποιμαίνει όσους έχουν νου που βλέπει τον Θεό. «Εξέγειρε τη δύναμή σου και έλα.» Αυτόν τον λόγο προχωρώντας ο προφήτης τον διασαφήνισε περισσότερο, δηλώνοντας πώς και γιατί πρόκειται να έλθει ο Χριστός. Διότι εμείς είμαστε η αιτία της παρουσίας του, προκειμένου να μας επιστρέψει και να μας διορθώσει. Ο δε τρόπος της παρουσίας του είναι φανερός, ώστε να τον βλέπουμε πρόσωπο με πρόσωπο, διότι δεν θα σωζόμασταν διαφορετικά, παρά μόνον εάν μας φανερωνόταν αυτό το πρόσωπο. «Μας κατέστησες αντικείμενο αντιλογίας στους γείτονές μας.» Συνεχίζει την ίδια ικεσία, ώστε να αποδείξει πόσο αναγκαία είναι αυτή· συγχρόνως δε διδάσκοντας και εμάς να μην ολιγωρούμε όταν δεν εισακούεται αμέσως η προσευχή μας, αλλά να επιμένουμε· διότι οπωσδήποτε θα επιτύχουμε. «Ο Θεός των δυνάμεων, επίστρεψε.» Επειδή, δηλαδή, ούτε ο νόμος ούτε οι προφήτες έκαναν τον Ισραήλ να επιστρέψει, κατ' ανάγκην παρακαλεί τον ίδιο τον Χριστό να τον επαναφέρει. «Και επισκέψου αυτήν την άμπελο.» Επειδή συνέκρινε τη Συναγωγή των Ιουδαίων με άμπελο, κατ' ανάγκην μοιράζει και τον λόγο του, άλλοτε απευθυνόμενος στην εικόνα και άλλοτε προς εκείνους για τους οποίους χρησιμοποίησε την εικόνα. Κάηκε, λοιπόν, με πυρ η άμπελος των Ιουδαίων, δηλαδή η Συναγωγή των Ιουδαίων, και μάλιστα με εκείνο το πυρ για το οποίο ο Χριστός έλεγε: Πυρ ήλθα να βάλω στη γη, και τι άλλο θέλω, αν έχει ήδη ανάψει;

Ικετεύει να γίνει ταχύτερα η επιφάνεια του Θεού Λόγου. «Εξέγειρε τη δύναμή σου» από εκείνους τους πατρικούς σου κόλπους «και έλα για να μας σώσεις», εμάς που βρισκόμαστε «στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου» της τυραννίας του άδη, «και φανέρωσε το πρόσωπό σου και θα σωθούμε. Κύριε, Θεέ των δυνάμεων, έως πότε θα οργίζεσαι με την προσευχή των δούλων σου; Θα μας τρέφεις με ψωμί δακρύων; Και θα μας ποτίζεις με δάκρυα άφθονα;» «Άμπελο μετέφερες από την Αίγυπτο», το πλήθος των Εβραίων. «Άνοιξες δρόμο μπροστά της» και «έδιωξες έθνη» Χαναναίων «και τη φύτεψες, και γέμισε τη γη. Η σκιά της κάλυψε τα βουνά και οι κληματίδες της τους κέδρους του Θεού». Διότι, αφού με αυτόν τον τρόπο υποδήλωσε το πλήθος εκείνου του λαού, παρομοιάζοντάς το με μια εύρωστη άμπελο, υπαινίσσεται έπειτα τον αφανισμό της. «Γιατί κατεδάφισες τον φραγμό της και την τρυγούν όλοι οι διερχόμενοι από τον δρόμο; Την κατέστρεψε αγριόχοιρος από το δάσος, άγριο θηρίο την κατασπάραξε», δηλώνοντας εδώ τη συντριβή του λαού, την οποία υπέστησαν από τους εχθρούς επειδή ασέβησαν προς τον Θεό. Άγριο θηρίο (μονιός) είναι ο μονόλυκος ή ο άγριος όνος, ή άλλο μοναχικό ζώο, ή χοίρος, μονιός είναι και ο διάβολος. «

Άραγε λοιπόν δεν είναι μεγάλος για εμάς ο αγώνας; Δεν είναι πολλή η φροντίδα; Δεν είναι πολλή η επιμέλεια; Δεν πρέπει να υψώσουμε τα χέρια στον ουρανό και να πούμε: «Επίβλεψε, Κύριε, από το άγιο κατοικητήριό σου· εξέγειρε τη δύναμή σου και έλα για να μας σώσεις»; Έχουμε πολλή ανάγκη από ακατάπαυστη μελέτη και μόχθο για αυτό, και να μην στρέφουμε πουθενά αλλού τον σκοπό και τον λογισμό μας παρά μόνο σε αυτό. Και έτσι με ταπείνωση και συντριβή καρδιάς, και τούτο με ελπίδα και ανδρεία ψυχής, και με πίστη ειλικρινή και υπακοή δεδοκιμασμένη, ώστε να τα βλέπει αυτά ο εχθρός, να δειλιάζει και να αποτρέπεται. Δεν αφήνει ποτέ ο Κύριος τον αγωνιστή της αρετής να ολιγωρήσει, εφόσον Τον επικαλείται για να Τον έχει βοηθό· «διότι σε Αυτόν ήλπισε η καρδιά μου και βοηθήθηκα, και ανέθαλε η σάρκα μου». Και όταν Αυτός βοηθάει, ποιος μπορεί να αντισταθεί; Ποιος έχει τη δύναμη να τον καταβάλει; Κανείς απολύτως, αλλά ακόμη κι αν επαναστατήσουν χιλιάδες και μυριάδες εχθροί, δεν πρόκειται να φοβηθεί ένας τέτοιος άνθρωπος· διότι με το όνομα του Κυρίου θα αμυνθεί και θα τους σκορπίσει. Ακόμη και αν ο δρόμος είναι μακρύς (διότι ίσως παρατείνεται για τόσα και τόσα χρόνια), ωστόσο δεν υπάρχει καμία εμπόδιση ως προς τη βοήθεια του Κυρίου και την απόλαυση της νίκης. Εκεί τρέχουν την ίδια μέρα και οι νικητές στεφανώνονται, χαίρονται και αγάλλονται· αλλά η χαρά τους δεν διαρκεί για πολύ, παρά μόνο για κάποιο χρονικό διάστημα, και έπειτα πάλι είναι σαν να μην έχουν νικήσει.