Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 79:5

ΨΑΛΜΟΣ ΟΘ΄. [<Ενώπιον του Εφραίμ και του Βενιαμίν και του Μανασσή.> Μέσω των τριών πιο επιφανών φυλών υποδηλώνει ολόκληρο το γένος του Ισραήλ.] <Ελθέ για να μας σώσεις.> (B f. 343 b, C f. 173. E f. 166 b, H f. 316 b) Διότι αυτά έχουν ειπωθεί προφητικά. Εκπληρώθηκαν όμως, όπως είπα, σε εμάς, στους οποίους έχουν φθάσει τα τέλη των αιώνων. Επειδή στους έσχατους καιρούς του αιώνα έγινε άνθρωπος ο μονογενής Λόγος του Θεού. <Φανέρωσε το πρόσωπό σου και θα σωθούμε.> (B f. 343 b, F f. 131 b, H f. 317, K f. 147) Πρόσωπο του Θεού και Πατρός ονομάζουν τον Υιό· διότι είναι εικόνα και χαρακτήρας της υποστάσεώς Του, και σε Αυτόν και μόνο διαφαίνεται το κάλλος του Θεού και Πατρός. —Όταν έλαμψε σε εμάς το πρόσωπο του Πατρός, δηλαδή ο Υιός, επιστρέψαμε προς τον ζώντα και αληθινό Θεό από τη μάταιη πατροπαράδοτη διαγωγή μας, και σωθήκαμε δι' Αυτού. <Έως πότε θα οργίζεσαι με την προσευχή του δούλου σου;> (E f. 167, F f. 131 b) Δεν Τον μέμφεται πλέον ότι βραδύνει, αλλά μάλλον Τον παρακαλεί να επισπεύσει τη χάρη· όμως ο παντογνώστης Θεός γνωρίζει και τον κατάλληλο καιρό για το κάθε πράγμα. <Θα μας ποτίσεις με δάκρυα με το μέτρο.> [Cod. M f. 142.] Οδυρόμενοι και στενάζοντας μετέχουμε στα αναγκαία.

Διότι εσύ, λέγει, που προπορεύεσαι κατά πρόσωπον και ενώπιον του Εφραίμ και του Βενιαμίν και του Μανασσή, φανερώσου. Σε αυτά τα λόγια, ο Προφήτης επικαλείται τον Λόγο του Θεού, κάνοντας την επίκληση μέσα από γεγονότα γνωστά στον λαό· και όχι από τη θεοπτία που είδε ο Προφήτης Ιεζεκιήλ. Εκλιπαρεί δε μέσω της προσευχής αυτόν τον οποίο παρακαλεί: Εάν καταδέχθηκες, λέγει, σε κάποιον καιρό να προπορευθείς ανθρώπων, και να ηγηθείς των προαναφερθεισών φυλών, φανερώσου και τώρα σε αυτούς τους ίδιους που χειμάζονται και χάνονται· και εσύ ο ίδιος, που και τότε ποίμανες και προηγήθηκες του λαού, εξέγειρε τη δύναμή σου και έλα για να μας σώσεις. Ικετεύει, λοιπόν, μέσα από αυτά τα λόγια, να πραγματοποιήσει τον ερχομό του στους ανθρώπους και να αναλάβει πάλι εκείνους που αποστράφηκαν και βρέθηκαν σε έκπτωση, και να τους κάνει να επιστρέψουν πάλι σε αυτόν. Γι' αυτό λέγει: Ο Θεός, επίστρεψέ μας και φανέρωσε το πρόσωπό σου, και θα σωθούμε. Κύριε, ο Θεός των δυνάμεων, έως πότε θα οργίζεσαι ενάντια στην προσευχή των δούλων σου; Αυτός που ονομάζεται στο παρόν χωρίο Κύριος και Θεός των δυνάμεων, ήταν ο ίδιος που ποίμαινε τον αληθινό Ισραήλ, και οδήγησε σαν πρόβατο τον Ιωσήφ, και αυτός που κάθεται πάνω στα χερουβίμ, και ο οποίος προπορευόταν ενώπιον του Εφραίμ, του Βενιαμίν και του Μανασσή. Ονομάζεται δε Κύριος και Θεός των δυνάμεων, όπως σε άλλα σημεία αναφέρεται ως αρχιστράτηγος της δύναμης του Κυρίου και Άγγελος της μεγάλης βουλής.

Στον διάδοχο του Μωυσή, λοιπόν, τον Ιησού, αφού φανερώθηκε με μορφή άνδρα, ομολογούσε ποιος ήταν λέγοντας: Εγώ είμαι ο αρχιστράτηγος της δυνάμεως του Κυρίου. Στον Ησαΐα, πάλι, έχει λεχθεί ότι: Παιδίον γεννήθηκε για εμάς, υιός και μας δόθηκε. Του οποίου η εξουσία βρίσκεται πάνω στον ώμο του, και το όνομά του καλείται Άγγελος της μεγάλης βουλής. Σύμφωνα δε με τους υπόλοιπους ερμηνευτές: Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, άρχων ειρήνης, πατέρας του αιώνος. Αυτό, λοιπόν, διδάσκεται από το προφητικό Πνεύμα να αναπέμπει ως προσευχή ο εγκαταλελειμμένος και έρημος λαός, και να του λέει: Κύριε, ο Θεός των δυνάμεων, έως πότε θα οργίζεσαι με την προσευχή του δούλου σου; Αντί της φράσης αυτής, όλοι οι υπόλοιποι ερμηνευτές απέδωσαν «του λαού σου». Διδάσκονται, επίσης, να τρώνε άρτο δακρύων για όσα τόλμησαν να πράξουν, ώστε, αφού θρηνήσουν για τα δικά τους κακά και πενθήσουν, να τύχουν παρηγοριάς, σύμφωνα με τον μακαρισμό που λέει: Μακάριοι όσοι κλαίνε, διότι θα γελάσουν· μακάριοι όσοι πενθούν, διότι θα παρηγορηθούν.

«Εις το τέλος - υπέρ του Ασσυρίου»: Η προφητεία σημαίνει την τελική μεταβολή της συναγωγής, μαρτυρώντας την πτώση που επρόκειτο να συμβεί από τους Ασσυρίους. Ακόμη και την παρουσία του Χριστού. «Ο ποιμαίνων»: Προσευχή του λαού προς τον Θεό. «Ο οδηγών»: Υπαινίσσεται αυτούς που ζουν με σωφροσύνη, ότι οδηγούνται από τον Θεό, όπως ο σώφρων Ιωσήφ. «Ο καθήμενος»: Ομιλεί για την έλευση του Χριστού. «Εναντίον Εφραίμ»: Υπαινίσσεται ολόκληρο το έθνος των Ιουδαίων, επειδή είναι σκληροί και ασεβείς. «Εξέγειρον»: Τα έθνη κραυγάζουν: σήκω, λέγει, κατάβα για να μας αναζητήσεις και σώσε μας, ω Θεέ, ως ελεήμων. «Ο Θεός επίστρεψον»: Από την οδό της πλάνης [επίστρεψε τα έθνη]. «Και επίφανον»: Ας δούμε τη δόξα σου να κατασκηνώνει σε εμάς και ας σωθούμε. «Κύριε ο Θεός»: Έως πότε, ενώ σε παρακαλούμε, παρασιωπάς, λένε τα έθνη, αλλά και βρισκόμαστε σε αιχμαλωσία των δαιμόνων. «Ψωμιείς»: Διότι ούτε χωρίς κλαυθμό δεν τρώμε τον άρτο μας, επιποθώντας να αξιωθούμε του μυστικού άρτου. «Και ποτιείς»: Διότι και το ποτήριό μας αναμειγνύεται με δάκρυα· καθώς περιμένουμε να αξιωθούμε το αίμα σου, Κύριε. «Έθου ημάς»: Στον λαό, λέγει, των Ιουδαίων· διότι δεν ήθελαν να σωθούν τα έθνη. «Και οι εχθροί»: Οι δαίμονες· διότι αυτοί είναι κακοί εχθροί του ανθρώπου· επειδή εξουθένωσαν σφόδρα τον άνθρωπο. «Κύριε ο Θεός»: Λένε τα έθνη προς τον Θεό: εμάς που πλανιόμαστε στην ειδωλολατρία, επίστρεψέ μας.

Θεέ, επίστρεψέ μας και φανέρωσε το πρόσωπό σου, και θα σωθούμε. Προχωρώντας, ο προφήτης έκανε τον λόγο του σαφέστερο, δηλώνοντας και πώς επρόκειτο να έλθει ανάμεσά μας ο Χριστός και για ποιον λόγο. Διότι η μεν αιτία της παρουσίας του ήταν για να μας επιστρέψει και να μας διορθώσει. Ο δε τρόπος ήταν η σαφής εμφάνισή του, ώστε να τον δούμε πρόσωπο με πρόσωπο, διότι δεν θα μπορούσαμε να σωθούμε αλλιώς, παρά μόνο αν εμφανιζόταν σε εμάς με αυτόν τον τρόπο. Έτσι και ο Ιακώβ ο πατριάρχης έλεγε: Είδα τον Θεό πρόσωπο με πρόσωπο, και σώθηκε η ψυχή μου. Γι' αυτό και ο Μωυσής ζήτησε να τον δει κατ' αυτόν τον τρόπο, όχι από περιέργεια, αλλά γνωρίζοντας ως προφήτης ότι σε αυτό βασίζεται η σωτηρία των ανθρώπων, όχι για να δει τη γυμνή θεότητα. Διότι αυτό το πρόσωπό του κανείς, όπως λέει ο ίδιος ο Θεός, δεν θα μπορέσει να το αντικρίσει. Κύριε, Θεέ των δυνάμεων, έως πότε θα οργίζεσαι με την προσευχή των δούλων σου; Δεν χρησιμοποίησε μάταια αυτά τα λόγια, αλλά ταυτόχρονα φανερώνοντας το δικό του αξίωμα, παρακάλεσε επίσης να έλθει Εκείνος. Γι' αυτό τον αποκαλούσε όχι μόνο Θεό, αλλά και Κύριο των δυνάμεων, δηλαδή των επουρανίων.

Από κοινού το Έως πότε· διότι μέχρι τότε οι προφήτες ελάμβαναν άρτο δακρύων, αλλά και ποτό, θρηνώντας για την ανθρωπότητα, μέχρις ότου ο Χριστός, αφού ήλθε, έγινε ο ίδιος άρτος ζωής και ποτήριο. Πολύ σωστά δε πρόσθεσε το Με μέτρο, δείχνοντας πως τίποτα δεν είναι χωρίς μέτρο στον Θεό, αλλά τα πάντα επιβάλλονται στους ανθρώπους με κανόνα και μέτρο για το συμφέρον τους, είτε οργή, είτε παιδαγωγία. Μας έβαλες σε αντιλογία με τους γείτονές μας, και οι εχθροί μας μάς χλεύασαν. Ο λόγος σαφώς υπαινίσσεται τους ίδιους και τώρα ως εχθρούς και γείτονες· τα οποία... μέχρι την παρουσία Του ο Χριστός ανέβαλε, με χλευασμό και κοροϊδία... προς μεν τους ανθρώπους, και ιδιαίτερα προς τους ίδιους τους προφήτες, θεωρώντας ότι δεν έλεγαν την αλήθεια σε όσα προφήτευαν για την έλευση του Σωτήρα· αλλά βέβαια και όχι τυχαία αντιλογία υπέμεναν οι προφήτες από αυτούς, καθώς εκείνοι ενεργούσαν μέσα από τους ψευδοπροφήτες και έλεγαν άλλα. Και κυρίως βέβαια τοποθέτησε την αντιλογία στους δαίμονες, τους νοητούς εχθρούς και γείτονες, παρουσιάζοντας σαφώς ότι όπως οι υπηρέτες υποτάσσονται στους αφέντες τους, έτσι και οι δαίμονες υποτάσσονται στους προφήτες, αλλά από αλαζονεία όμως πολλές φορές, αφού επαρθούν, αντιλέγουν. Κύριε, ο Θεός των δυνάμεων, επίστρεψέ μας, και φανέρωσε το πρόσωπό σου, και θα σωθούμε.

Ικετεύει να γίνει ταχύτερα η επιφάνεια του Θεού Λόγου. «Εξέγειρε τη δύναμή σου» από εκείνους τους πατρικούς σου κόλπους «και έλα για να μας σώσεις», εμάς που βρισκόμαστε «στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου» της τυραννίας του άδη, «και φανέρωσε το πρόσωπό σου και θα σωθούμε. Κύριε, Θεέ των δυνάμεων, έως πότε θα οργίζεσαι με την προσευχή των δούλων σου; Θα μας τρέφεις με ψωμί δακρύων; Και θα μας ποτίζεις με δάκρυα άφθονα;» «Άμπελο μετέφερες από την Αίγυπτο», το πλήθος των Εβραίων. «Άνοιξες δρόμο μπροστά της» και «έδιωξες έθνη» Χαναναίων «και τη φύτεψες, και γέμισε τη γη. Η σκιά της κάλυψε τα βουνά και οι κληματίδες της τους κέδρους του Θεού». Διότι, αφού με αυτόν τον τρόπο υποδήλωσε το πλήθος εκείνου του λαού, παρομοιάζοντάς το με μια εύρωστη άμπελο, υπαινίσσεται έπειτα τον αφανισμό της. «Γιατί κατεδάφισες τον φραγμό της και την τρυγούν όλοι οι διερχόμενοι από τον δρόμο; Την κατέστρεψε αγριόχοιρος από το δάσος, άγριο θηρίο την κατασπάραξε», δηλώνοντας εδώ τη συντριβή του λαού, την οποία υπέστησαν από τους εχθρούς επειδή ασέβησαν προς τον Θεό. Άγριο θηρίο (μονιός) είναι ο μονόλυκος ή ο άγριος όνος, ή άλλο μοναχικό ζώο, ή χοίρος, μονιός είναι και ο διάβολος. «