Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 8:1

Και ας μας ερμηνεύσουν τα ορώμενα τον επιλήνιο ψαλμό. Το αμπέλι τρυγήθηκε και, ως πατητήρι, το θυσιαστήριο γέμισε με τσαμπιά. Οι πατητές των σταφυλιών, οι τρυγητές και όσοι ανεβαίνουν στα δέντρα, σαν τζιτζίκια που μελωδούν, μας έδειξαν και σήμερα χαριέστατο τον παράδεισο της Εκκλησίας. Και ποιοι είναι οι πατητές; Οι προφήτες και οι απόστολοι, οι οποίοι ψάλλουν για εμάς τον επιλήνιο ψαλμό: «Εις το τέλος υπέρ των ληνών». Και ποιοι είναι τα τζιτζίκια; Οι νεοφώτιστοι, οι οποίοι δροσίζονται από την κολυμβήθρα και αναπαύονται στον σταυρό σαν πάνω σε δέντρο, θερμαίνονται από τον ήλιο της δικαιοσύνης, περιλάμπονται από το Πνεύμα, κελαηδούν πνευματικά και λένε: «Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη». Ωραία είναι τα λογικά και λευκόπτερα τζιτζίκια της κολυμβήθρας· επειδή ακριβώς είναι λογικά, γι' αυτό είναι και λευκόπτερα. Τα τζιτζίκια τρέφονται με τη δροσιά, ενώ οι νεοφώτιστοι στηρίζονται με τον Λόγο· διότι, ό,τι είναι για εκείνα η δροσιά, αυτό είναι για τούτους ο ουράνιος Λόγος, και για τον καθένα από αυτούς εύχεται, όπως ο Ισαάκ στον Ιακώβ, λέγοντας: «Ιδού, από την ευφορία της γης», δηλαδή της Εκκλησίας, «θα είναι η κατοικία σου, και από τη δροσιά του ουρανού άνωθεν». Τον άνωθεν Θεό τον είδες κάτω στη γη, μέσω της σάρκας, σαν δροσιά στον αγρό· από τη γη και τη δροσιά να τρέφεσαι πλουσιοπάροχα.

Εις τον Ψαλμόν Η', Ομιλία Β'. Εις τον ίδιον ψαλμόν, άλλως. Ώ, τι θαυμαστή και ταχεία νίκη! Χθες αναγινωσκόταν η υπεράσπιση υπέρ της κληρονόμου Εκκλησίας, και σήμερα η κληρονόμος, απολαμβάνοντας την κληρονομιά και τρυγώντας τα αμπέλια του νυμφίου, ψάλλει τα επιλήνια: «Εις το τέλος, υπέρ των ληνών». Και επειδή η κληρονόμος Εκκλησία νίκησε την αποκληρωμένη συναγωγή των Ιουδαίων και υπεγράφη η εναντίον της απόφαση, η οποία περιέχει τα εξής: «Διώξε τη δούλη και τον γιο της, διότι δεν πρόκειται να κληρονομήσει ο γιος της δούλης μαζί με τον γιο της ελεύθερης», επειδή, λοιπόν, η Εκκλησία κληρονόμησε πλούτο και υπάρχοντα, χρυσό και άργυρο, μαργαριτάρια και ενδύματα, δούλους και δούλες — χρυσό εννοώντας τον δόκιμο λόγο της πίστεως, άργυρο τα λαμπρά δόγματα, ως «αργύριο πεπυρωμένο», μαργαριτάρια τις αρετές, «επιθυμητά περισσότερο από χρυσό και από πολύτιμο λίθο πολύ», ενδύματα τα κατορθώματα, «ντυθείτε ως εκλεκτοί του Θεού», δούλους και δούλες τους προφήτες και τις όσιες ψυχές, «Εγώ είμαι δούλος σου και γιος της δούλης σου».

«Και βεβαίως στους δούλους μου και στις δούλες μου θα εκχύσω από το πνεύμα μου και θα προφητεύσουν» — γι' αυτό σήμερα η κληρονόμος εκκλησία ως νύμφη προχώρησε στα χωράφια του νυμφίου και εισήλθε στις νομές και στις εισόδους των κτημάτων, και βρήκε να χορεύουν τους τρυγητές και τους πατητές των σταφυλιών, και ευχαριστεί τον νυμφίο για τα πατητήρια. Γι' αυτό και ο ψαλμός επιγράφηκε υπέρ των πατητηρίων· διότι λέει: «Εις το τέλος, υπέρ των ληνών». Αλλά όπως οι αμπελουργοί και οι πατητές, βλέποντας τους καρπούς των δικών τους κόπων, ευφραίνονται, έτσι και οι προφήτες και οι απόστολοι, βλέποντας τα λόγια τους να εκπληρώνονται στην πράξη, αγάλλονται. Επειδή, λοιπόν, ο προκείμενος ψαλμός έχει την επιγραφή «Υπέρ των ληνών», και ληνοί ονομάζονται οι εκκλησίες του Χριστού, δες τους μεν προφήτες ως αμπελουργούς να προσεύχονται «υπέρ των ληνών», ώστε να γεμίσουν από τα σταφύλια των σωζόμενων ψυχών, τους δε αποστόλους ως τρυγητές και πατητές να ευχαριστούν τον Θεό υπέρ των ληνών, επειδή οι ανά τον κόσμο εκκλησίες γέμισαν από τις σωζόμενες ψυχές, έτσι ώστε να λένε ευχαριστώντας και θαυμάζοντας: «Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη». Και γιατί οι προφήτες ονομάζονται αμπελουργοί και οι απόστολοι πατητές; Γιατί;

«Δεν υπάρχει Ιουδαίος ούτε Έλληνας, δεν υπάρχει δούλος ούτε ελεύθερος, δεν υπάρχει άρσεν και θήλυ· διότι όλοι εσείς είστε ένας εν Χριστώ Ιησού». Είδες πώς ο ληνός, η κολυμβήθρα, ανέδειξε τους διάφορους βότρυες σε έναν οίνο. «Εις το τέλος υπέρ των ληνών. Εις το τέλος», της οικονομίας του Χριστού· «Υπέρ των ληνών», των ανά τον κόσμο εκκλησιών του Χριστού· «Ψαλμός στον Δαβίδ», για μεν τον γιο του Ιεσσαί ενεργή προφητεία, για δε τον Υιό του Θεού πράξη θεοπρεπής και οικονομία θαυμαστή. Ποια είναι αυτή;

Επειδή, λοιπόν, οι βαπτισθέντες είναι και άνθη και βότρυες, άνθη μεν επειδή αναδίδουν την ευωδία του Χριστού, άνθη εξαιτίας του άνθους από τη ρίζα του Ιεσσαί, άνθη επειδή δικαιώθηκαν εκ πίστεως —διότι «ο δίκαιος ως φοίνιξ ανθήσει»—, βότρυες δε ως καρποί της μονογενούς αμπέλου, βότρυες επειδή εξαρτώνται από τη διδασκαλία του Χριστού, όπως είπε ο ευαγγελιστής: «Διότι όλος ο λαός κρεμόταν από αυτόν ακούγοντάς τον» — επειδή, λοιπόν, οι νεοφώτιστοι είναι άνθη και βότρυες, ή μάλλον επειδή τα άνθη της αμπέλου έγιναν βότρυες, για τον λόγο αυτό επιγράφηκε ο ψαλμός «Υπέρ των ληνών»: «Εις το τέλος, υπέρ των ληνών». Όταν η άμπελος ανθίζει, δεν ετοιμάζονται ακόμη οι ληνοί. Όταν όμως τα άνθη γίνουν ώριμοι βότρυες, τότε ετοιμάζονται και οι ληνοί. Επειδή, λοιπόν, τα άνθη της αμπέλου έγιναν βότρυες, «Εις το τέλος, υπέρ των ληνών· ψαλμός τω Δαυίδ»: ο λόγος του Δαυίδ είναι ενεργός, προβαίνοντας σε πράξη.

Ομιλία 4 στον Ψαλμό 8. Εις τον ίδιο ψαλμό, με άλλον τρόπο. Καλά είναι τα επιλήνια άσματα των αγίων, διότι αποτελούν θεραπείες των ψυχών. Καλά είναι τα μελωδήματα πάνω από τα πατητήρια, διότι διεγείρουν και τους ασθενείς σε θεία σκιρτήματα. Ποιος από τους ασθενείς δεν επιθυμεί να πατήσει στα πατητήρια; Διότι, ακόμη και αν μόνο η είδηση για τους τρυγητές ή για εκείνους που πατούν τα σταφύλια φτάσει στα αυτιά του, αυτός που είναι δέσμιος της ασθένειας βγάζει φτερά από την προθυμία του, για να προλάβει την ετήσια καρποφορία της αμπέλου. Αυτό έπαθα και εγώ, αδελφοί, ερχόμενος στον αμπελώνα του Χριστού, ενώ από τη μία εμποδίζομαι να εργαστώ εξαιτίας της σωματικής μου ασθένειας, από την άλλη όμως παρακινούμαι να μπω στο πατητήρι από την προθυμία των μεγάλων γεωργών και σοφών διδασκάλων.

«Και σύναξη λαών θα σε περικυκλώσει» σαν φυτεία ελαιόδεντρων: «Οι υιοί σου σαν νεόφυτα ελιάς γύρω από το τραπέζι σου». Και ποια είναι η σύναξη των λαών; Η κατασκευή των ληνών, η οικοδόμηση των εκκλησιών του Χριστού: «Εις το τέλος, υπέρ των ληνών». Και ποιος είναι ο οικοδόμος των εκκλησιαστικών ληνών; Ο Χριστός, οι απόστολοι και όλοι οι άγιοι. Ο μεν Χριστός λέγοντας: «Πάνω σε αυτή την πέτρα», τη στερεή, την ομολογία του Πέτρου, «θα οικοδομήσω την εκκλησία μου». Ο δε απόστολος λέγοντας τόσο για τον εαυτό του όσο και για εκείνους που έρχονται μετά από αυτόν: «Ως σοφός αρχιτέκτονας έθεσα θεμέλιο, άλλος εποικοδομεί». Είδες την οικοδόμηση των ληνών; Είδες την προκοπή των εκκλησιών; Για να γίνουν λοιπόν αυτά «εις το τέλος» της ενανθρώπησης του Χριστού και της εκπλήρωσης του νόμου («διότι τέλος του νόμου είναι ο Χριστός, υπέρ των ληνών»), υπέρ της οικοδόμησης δηλαδή των εκκλησιών ευχαριστούσε ο Δαβίδ: «Εις το τέλος, υπέρ των ληνών· ψαλμός του Δαβίδ». Και γιατί κατέγραψε την προφητεία και την ευχαριστία υπέρ των εκκλησιών ως ψαλμό;

Εις το τέλος, υπέρ των ληνών, Ψαλμός του Δαβίδ. 8ος. Υπόθεση. Παλαιότερα μεν, κατά τη νομική λατρεία, υπήρχε ένα προλήνιο, δηλαδή το θυσιαστήριο που βρισκόταν στον ναό· μετά όμως την κλήση των εθνών, υπάρχουν πολλοί ληνοί. Αυτοί είναι οι Εκκλησίες, οι οποίες δέχονται τους καρπούς εκείνων που διαπρέπουν στη θεοσέβεια. [Ειπώθηκε το «Εις το τέλος», διότι όσα προφητεύθηκαν θα λάβουν την εκπλήρωσή τους στο τέλος των αιώνων. Διότι ομιλεί περί του Χριστού και των Εκκλησιών μετά την ενανθρώπηση.]

Ο α΄ και ο β΄ είναι ανεπίγραφοι· ο δε τρίτος, «Όταν διέφευγε από το πρόσωπο του Αβεσαλώμ του υιού του»· ο ρμβ΄, «Όταν ο υιός του τον καταδίωκε»· ο ε΄, «Υπέρ της κληρονομούσης»· ο ς΄ και ο ια΄, «Υπέρ της ογδόης»· ο ζ΄, «Υπέρ των λόγων του Χουσί, υιού του Ιεμενή»· οι η΄, π΄ και πγ΄, «Υπέρ των ληνών»· ο θ΄, «Υπέρ των κρυφίων του υιού»· ο με΄, «Υπέρ των κρυφίων»· ο ιε΄, «Εις στηλογραφίαν»· οι ις΄ και πε΄, «Προσευχή»· ο ιζ΄, «Όταν τον έσωσε ο Κύριος από το χέρι όλων των εχθρών του»· ο κα΄, «Υπέρ της εωθινής αντιλήψεως»· ο κγ΄, «Της μιας Σαββάτων»· ο κς΄, «Πριν από το χρίσμα»· ο κη΄, «Εξοδίου σκηνής»· ο κθ΄, «Του εγκαινισμού του οίκου»· ο λ΄, «Εκστάσεως»· ο λα΄, «Συνέσεως»· ο λγ΄, «Όταν αλλοίωσε το πρόσωπό του ενώπιον του Αβιμέλεχ»· ο λε΄, «Στον δούλο του Κυρίου, τον Δαβίδ»· ο λζ΄, «Εις ανάμνηση περί του Σαββάτου»· ο μδ΄, «Υπέρ των αλλοιωθησομένων, στους υιούς Κορέ, εις σύνεσιν, ωδή υπέρ του αγαπητού»· ο ξη΄, «Υπέρ των αλλοιωθησομένων»· ο οθ΄, «Υπέρ των αλλοιωθησομένων, μαρτύριο υπέρ του Ασσυρίου»· ο ν΄, «Όταν ήλθε προς αυτόν ο Ναθάν ο προφήτης, αφού είχε εισέλθει στη Βερσαβεέ»· ο να΄, «Όταν ήλθε ο Δωήκ ο Ιδουμαίος και ανήγγειλε στον Σαούλ και του είπε: Ήλθε ο Δαβίδ στον οίκο του Αβιμελέχ»· ο νβ΄, «Υπέρ Μαελέθ»· ο νγ΄, «Όταν ήλθαν οι Ζιφαίοι και είπαν στον Σαούλ: Δεν κρύβεται ο Δαβίδ σε εμάς;».

ΨΑΛΜΟΣ Η'. <Εις το τέλος υπέρ των ληνών· ψαλμός τω Δαβίδ.> (A f. 52) Προαναγγέλλεται λοιπόν διά της προκειμένης ωδής η κλήση των εθνών· και επιγράφηκε αυτή: Εις το τέλος υπέρ των ληνών. Και το μεν Εις το τέλος, δηλώνει την παρουσία που έλαβε χώρα κατά τη συντέλεια των αιώνων, δηλαδή την ενανθρώπηση του Μονογενούς· το δε υπέρ των ληνών έχει την εξής έννοια: διότι μερικοί υποστηρίζουν ότι ονομάζονται ληνοί μεταφορικώς οι Εκκλησίες του Χριστού, στις οποίες οι μυσταγωγοί συγκεντρώνουν σαν σταφύλια εκείνους που πιστεύουν στον Χριστό, τόσο από το ποίμνιο των Ιουδαίων όσο και από τα έθνη, και συγκεντρώνουν καρπούς σαν από τον Δεσποτικό αμπελώνα· ή υποστηρίζουν ότι ληνοί είναι τα θυσιαστήρια, επειδή σε αυτά προσκομίζονται οι προσφορές όλων. <Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη!> (A. f. 53) Διότι παλαιά μεν η δόξα του Θεού σχεδόν περιοριζόταν μόνο στην Ιουδαία· διότι σε αυτήν ήταν γνωστός ο Θεός, και στον Ισραήλ ήταν μεγάλο το όνομά του· επειδή όμως ο Κύριος όντας Θεός φανερώθηκε σε εμάς, έχει γίνει θαυμαστό το όνομά του μεταξύ εκείνων που βρίσκονται σε όλη τη γη. Εκπλήσσεται λοιπόν ο προφήτης για τη γνώση του ονόματος του Θεού που διαχύθηκε στους ανθρώπους· διότι ο Θεός δεν είναι πλέον γνωστός μόνο σε αυτούς που ανήκουν στον Ιούδα. <Διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου.> (A. f. 53 b) Ίσως δε η υψωθείσα μεγαλοπρέπεια να μην είναι άλλη από την οικονομία του.

ΨΑΛΜΟΣ ΤΟΥ ΔΑΒΙΔ Ηʹ. Εις το τέλος, υπέρ των ληνών. Αυτά που προφητεύονται τώρα για τη συντέλεια των αιώνων δημιούργησαν την επιγραφή «εις το τέλος». Το δε «υπέρ των ληνών» ειπώθηκε για τις Εκκλησίες που συστάθηκαν σε όλη τη γη, οι οποίες ονομάζονται «ληνοί» σύμφωνα με τον νόμο της αλληγορίας. Όταν βέβαια ο λαός ήταν ένας, και αυτός ήταν ο Ισραήλ, για αυτόν χρησίμευε ως πύργος ο ναός που υπήρχε ανάμεσά τους, και ως προλήνιο το θυσιαστήριο μπροστά από τον ναό, σύμφωνα με τη φωνή του Ησαΐα.

Θʹ. Σε απόλυτη ακολουθία προς τα προλεχθέντα, η ανά χείρας προφητεία έχει επιγραφεί «υπέρ των ληνών» και παραπέμπει στο τέλος. Ως ληνούς δε, μέσω αυτών, ονομάζει τις ανά όλη την οικουμένη Εκκλησίες του Θεού, στις οποίες έχει συγκεντρωθεί ο τρυγητός της αγίας αμπέλου.

Αλλά για τους οκτώ που προαναφέρθηκαν, τέτοια περίπου ήταν η υπόθεση· ενώ από τους τέσσερις παρόντες, οι οποίοι επιγράφονται και αυτοί στους υιούς Κορέ, οι δύο τελευταίοι περιλαμβάνουν τη γέννηση και τον θάνατό του, σαν να φρόντισε επίτηδες ο Λόγος να φανερώσει τις προφητείες γι' αυτά στο τέλος όλων. Πολύς, βέβαια, ήταν ο λόγος για τη γέννησή του, την οποία υπαινίχθηκε συγκαλυμμένα στον 86ο ψαλμό· και εκτενέστερος και βαθύτερος είναι ο λόγος για τον θάνατό του, τον οποίο καταδέχτηκε χάριν των ανθρώπων, ο οποίος είναι ο τελευταίος από όλους όσους επιγράφονται στους υιούς Κορέ· εννοώ ότι περιλαμβάνεται στον 87ο ψαλμό. Οι δύο ψαλμοί που προηγούνται αυτών, δηλαδή αυτός που εξετάζουμε τώρα και ο επόμενός του, προφητεύουν την παρουσία του στους ανθρώπους και τα κατορθώματα που προήλθαν από αυτήν. Ο προκείμενος ψαλμός, ωστόσο, έχει την επιγραφή: «Εἰς τὸ τέλος, ὑπὲρ τῶν ληνῶν». Και καθώς υπάρχουν τρεις που φέρουν τέτοια επιγραφή, ο ένας τυγχάνει να είναι αυτός· παρόμοια επιγραφή έχει και ο 8ος, όπως επίσης και ο 80ός. Από αυτούς, όμως, δύο ονομάστηκαν ψαλμοί, ο 8ος και ο παρών.

Γι' αυτό περιέχουν αγγελίες παρόντων αγαθών. Ο 80ός, όμως, είχε μεν την επιγραφή «Υπέρ των ληνών», αλλά δεν ήταν ουσιαστικά ψαλμός, επειδή περιέχει κάποια λυπηρά λόγια εναντίον του Ισραήλ. Επειδή δε οι επιγραφόμενοι «Υπέρ των ληνών» είναι τρεις στο σύνολο, αποδίδονται σε τρία πρόσωπα: ο 8ος στον Δαβίδ, ο 80ός στον Ασάφ, και ο προκείμενος στους υιούς Κορέ. Και εύλογα και οι τρεις φέρουν την επιγραφή «εις το τέλος», όπως νομίζω, εξαιτίας των προφητειών που περιέχουν, οι οποίες εκπληρώθηκαν στο τέλος των καιρών και κατά τη συντέλεια του αιώνος.

Ψ. Ψαλμού Ηʹ. — Δʹ. Τα πρώτα εδάφια του όγδοου ψαλμού, αρχίζοντας από το «Κύριε ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη», φαίνεται να αποτελούν προφητεία για την κλήση των εθνών· γι' αυτό άλλωστε φέρει και την επιγραφή «υπέρ των ληνών»· όπου ως «ληνοί» νοούνται οι ανά την οικουμένη εκκλησίες, στις οποίες τα λογικά σταφύλια της αληθινής αμπέλου του Χριστού και των ιερών αποστόλων, που είναι σαν τα κλήματά της, συμπιεζόμενα παρέχουν τον νοερό και πρόξενο πάσης ευφροσύνης οίνο, ο οποίος προκύπτει από τα διδάγματά τους. Διότι διαφορετικά δεν είναι δυνατόν να εφαρμοστούν τα όσα λέγονται στον ψαλμό σε υλικούς ληνούς (πατητήρια)· επειδή το κείμενο δεν περιέχει απολύτως καμία τέτοια έννοια, όπως συμβαίνει σε άλλες περιπτώσεις, είτε περί της αμπέλου που μεταφέρθηκε από την Αίγυπτο, είτε περί του αμπελώνα του Κυρίου Σαβαώθ, είτε περί κάποιου παρόμοιου θέματος. Τα δε εδάφια από το «Τι είναι ο άνθρωπος, ώστε να τον θυμάσαι, ή ο υιός του ανθρώπου, ώστε να τον επισκέπτεσαι; Τον ελάττωσες για λίγο σε σύγκριση με τους αγγέλους, με δόξα και τιμή τον στεφάνωσες» και τα εξής, έχουν εφαρμοστεί στον Σωτήρα και Κύριό μας Ιησού στην προς Εβραίους επιστολή, όπου στο ρητό «τα πάντα τα υπέταξες κάτω από τα πόδια του», προστίθεται το: «τώρα όμως δεν βλέπουμε ακόμη τα πάντα να του έχουν υποταχθεί. Βλέπουμε όμως τον Ιησού, που για λίγο ελαττώθηκε σε σύγκριση με τους αγγέλους, να είναι στεφανωμένος με δόξα και τιμή εξαιτίας του πάθους του θανάτου».

Πάλι, σε άλλους ψαλμούς, μαζί με αυτά συνεπιγράφονται και κάποια άλλα, έχοντας ως επί το πλείστον τοποθετηθεί στην αρχή το «εις το τέλος», ενώ μαζί με αυτή τη φράση συντάσσονται ποικίλα και διάφορα. Διότι προσγράφει είτε «υπέρ των αλλοιωθησομένων», είτε «υπέρ των κρυφίων», είτε «υπέρ της κληρονομούσης», είτε «υπέρ της ογδόης», είτε «υπέρ των ληνών», είτε «υπέρ της αντιλήψεως της εωθινής», είτε «υπέρ Μαελέθ», είτε «υπέρ του λαού του από των αγίων μεμακρυμμένου», είτε «μη διαφθείρης», είτε «εις στηλογραφίαν», είτε και τα δύο αυτά, είτε «εις Σολομώντα», είτε «ωδή υπέρ του αγαπητού», είτε «υπέρ των κρυφίων του υιού», είτε «εις εξομολόγησιν», είτε κάποια ιστορική περίσταση· όπως όταν βρισκόταν στο σπήλαιο, ή όταν ήταν στην έρημο, ή όταν ο Σαούλ έστειλε ανθρώπους για να τον θανατώσουν, ή υπέρ των λόγων του Χουσί, ή όταν αλλοίωσε το πρόσωπό του ενώπιον του Αβιμέλεχ, ή κατά την έλευση των Ζιφαίων, ή κατά την έλευση του Δωήκ του Ιδουμαίου και την αναγγελία του στον Σαούλ, ή κατά τις ημέρες που ο Κύριος τον διέσωσε από το χέρι όλων των εχθρών του και από το χέρι του Σαούλ, ή όταν επέστρεψε ο Ιωάβ και πάταξε δώδεκα χιλιάδες άνδρες στη φάραγγα των αλών, ή όταν προσήλθε σε αυτόν ο Νάθαν ο προφήτης, αφότου εκείνος είχε εισέλθει προς τη Βηρσαβεέ. Σε ορισμένους ψαλμούς υπάρχει ως επιγραφή το εβραϊκό «αλληλούια», αναγραφόμενο είτε δύο φορές το ίδιο είτε μία φορά, ενώ σε άλλους αναγράφονται στην ίδια επιγραφή κατά συζυγίαν και τα ονόματα κάποιων προφητών, όπως «αλληλούια Αγγαίου και Ζαχαρίου», και «αλληλούια Ιερεμίου και Ιεζεκιήλ».

Αλλά αυτό θα γίνει φανερό από τα λόγια του Κυρίου, ο Οποίος είπε: «Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα»· διότι, εάν πραγματικά βρισκόμαστε μέσα σε Αυτόν, ριζωμένοι, καρποφορώντας και αυξανόμενοι, καθώς λέγει ο απόστολος, θα κατανοήσουμε μέσα από όσα έχουν ειπωθεί ότι, εφόσον δημιουργηθήκαμε μέσα σε Αυτόν και χωρίς Αυτόν δεν υπάρχουμε, απαιτείται από εμάς εκ μέρους Του το τσαμπί των έργων μας να είναι άξιο του ζωτικού χυμού που μας τρέφει, το οποίο ούτε εξαιτίας της οργής να είναι αγουρωπό και στυφό, ούτε εξαιτίας κάποιας ηδονής να φθείρεται και να διαλύεται μέσα στη σήψη. Διότι μέσα στη ληνό (πατητήρι) της ψυχής του καθενός –και ληνός είναι η συνείδηση– το τσαμπί των έργων θα αποθηκεύσει για εμάς τον οίνο για την έπειτα ζωή. Και είναι απόλυτη ανάγκη ο καθένας να τρέφεται από τους δικούς του κόπους, οποιοιδήποτε κι αν τύχει να είναι αυτοί· πόσο μακάριοι, βέβαια, είναι εκείνοι οι γεωργοί, των οποίων ο οίνος ευφραίνει την καρδιά κατά την ώρα της απόλαυσης. Αξιολύπητοι δε, αντίθετα, και άξιοι θρήνων είναι εκείνοι των οποίων ο οίνος γίνεται δηλητήριο δρακόντων, κατά τον λόγο του Μωυσή, έχοντας μεταβληθεί σε δηλητηριώδη σύσταση, καρποφορώντας την απώλεια από το Σοδομιτικό κλήμα. Εάν λοιπόν αποβλέπεις στην ογδόη ημέρα, να θυμάσαι, λέγει, τις ληνούς, ώστε, μέσω των αγαθών έργων, οι ληνοί σου να υπερχειλίσουν από ανθοσμία οίνο, κατά τον παροιμιώδη λόγο.

Ποια είναι λοιπόν αυτή; Το να θεωρεί κανείς ως ίσο στην κακία το να κάνει την αρχή της αδικίας και το να εκδικείται εκείνον που την ξεκίνησε. Διότι επιδικάζει στον εαυτό του τα έσχατα και γίνεται ο καθοριστής της δικής του τιμωρίας, εάν βρεθεί να έχει ανταλλάξει, σαν σε συναλλαγή, το κακό με το κακό και να έχει ανταποδώσει σε εκείνους που του το προσέφεραν πρώτοι αυτό που έλαβε· και έτσι, έπειτα από αυτούς τους αγώνες, αναδεικνύεται και πάλι νικητής. Διότι ακολουθεί η επιγραφή «Υπέρ των ληνών», η οποία προδεικνύει το τέλος. Και το τέλος των αγώνων είναι η νίκη. Το να αναπτύξουμε όμως και πάλι διεξοδικά την έννοια του «Υπέρ των ληνών» θα ήταν περιττό, εφόσον έχει διασαφηνιστεί επαρκώς κατά την εξέτασή της στην οικεία θέση. Όπως δε μετά την πρώτη φυγή από τον Αβεσσαλώμ, διακρίνοντας τη μάταιη επιδίωξη από τα αληθινά πράγματα, αξιώνεται της νίκης, έτσι και τώρα, μετά από παρόμοιους αγώνες, χρησιμοποιώντας τον λόγο «Υπέρ των ληνών» ως σύμμαχο απέναντι στον αντίπαλο, καθίσταται νικητής με το να καταλύσει τον εχθρό και συνάμα εκδικητή. Ο οποίος γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ονομάζεται και εχθρός και εκδικητής, επειδή τα ίδια του τα δελεάσματα προς την αμαρτία αποτελούν την πιο πικρή τιμωρία για όσους τα γεύονται· και τα μέσα με τα οποία ελκύει απατηλά τον άνθρωπο προς την κοινωνία του κακού, αυτά ακριβώς συνιστούν το πιο οδυνηρό είδος της τιμωρίας. Έτσι ερμηνεύει αυτό το νόημα ο θείος απόστολος λέγοντας: «λαμβάνοντας οι ίδιοι στον εαυτό τους την αντιμισθία που έπρεπε για την πλάνη τους».

Εις το τέλος, υπέρ των ληνών. Ο τέλειος λόγος της ωδής ειπώθηκε υπέρ των θυσιαστηρίων· διότι ληνούς ονομάζει τα θυσιαστήρια, στα οποία το αίμα του Χριστού εκχέεται (διαχειρίζεται) ως οίνος. «Κύριε ο Κύριος ημών». Διότι σε όλη τη γη θαυμαστώθηκε το μυστήριο της οικονομίας· επειδή στο όνομα του Θεού υποτάχθηκε όλη η κτίση. «Ότι επήρθη». Διότι εκεί οδήγησε (οδήγησες) τον άνθρωπο, καθιστώντας τον μεγαλοπρεπή, τιμώντας τον πάνω από τις ουράνιες δυνάμεις· επειδή τον συνέγειρες και τον συνεκάθισες. «Εκ στόματος». Η προφητεία εννοεί τα παιδιά, που κραύγαζαν στον Σωτήρα: Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου· ωσαννά εν τοις υψίστοις. «Ένεκα των εχθρών». Διότι οι Ιουδαίοι ως εχθροί του Κυρίου παροξύνθηκαν με τα παιδιά που κραύγαζαν, ενώ καταλύθηκε ο διάβολος, κατανοώντας ότι αυτός που υμνείται είναι Θεός· διότι ο διάβολος γίνεται εχθρός και εκδικητής. «Ότι όψομαι». Ο σαρκωθείς Λόγος που εμφανίστηκε ως άνθρωπος· αυτός εποίησε και τον ουρανό και τη γη και τους φωστήρες και τον άνθρωπο. «Τι εστιν άνθρωπος». Εάν, δηλαδή, δεν θυμόσουν και δεν επισκεπτόσουν τον άνθρωπο, και, προσλαμβάνοντάς τον, δεν τον έσωζες ως αγαθός, θα είχε χαθεί· διότι η Γραφή λέει τα περισσότερα μεταφορικά. «Ηλάττωσας». Δηλαδή, τον έκανες ίσο με τους αγγέλους, με μόνη διαφορά ότι τον περιέβαλες με σάρκα. «Δόξη και τιμή». Αφού δόξασες τον άνθρωπο με ακατάληπτη δόξα, προσλαμβάνοντάς τον στη θεότητα, τον τίμησες ανεβάζοντάς τον στους ουρανούς.

Στον Η΄ Ψαλμό. Εις το τέλος, υπέρ των ληνών. Άλλος, Επινίκιο υπέρ των ληνών. Άλλος, Στον νικοποιό, υπέρ της Γετθίτιδος. Ο δε Εβραίος, Λαμανασσή, αλ αγεθθίθ. Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη! Άλλος, Πόσο μεγάλο είναι το όνομά σου!

Ψαλμός η'. Εις το τέλος, υπέρ των ληνών, ψαλμός του Δαβίδ. Του οποίου η επιγραφή είναι: «Εις το τέλος», λέγει, «υπέρ των ληνών». «Ληνοί» (πατητήρια) δε μυστικώς είναι ο σταυρός και ο τόπος του Κρανίου, στους οποίους, σαν τσαμπί σταφυλιού που συνθλίβεται, το δεσποτικό σώμα αποστραγγίστηκε και έρρευσε το αίμα του Χριστού ως θείος μούστος, για το οποίο έχει γραφεί και στον προφήτη Ησαΐα: «Γιατί», λέγει, «είναι κόκκινα τα ενδύματά σου, σαν εκείνου που πατάει σε γεμάτο πατητήρι;» Και εκείνος απαντά: «Πατητήρι», λέγει, «πάτησα ολομόναχος» και τα εξής. Αυτόν λοιπόν που συνθλίφθηκε με αυτόν τον τρόπο στα προαναφερθέντα πατητήρια, υμνεί ο Δαβίδ λέγοντας: «Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη· διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου πάνω από τους ουρανούς». Διότι, αν και εμφανίστηκες στη γη και συναναστράφηκες με τους ανθρώπους, και πάλι «υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου πάνω από τους ουρανούς» καθώς κάθισες στα δεξιά του Πατρός, από όπου ποτέ δεν χωρίστηκες. Εσύ που «από το στόμα νηπίων και θηλαζόντων βρεφών ετοίμασες αίνο εξαιτίας των εχθρών σου, για να καταργήσεις τον εχθρό και εκδικητή», τον κακόβουλο εκδικητή. Για να φράξεις, λέγει, τα στόματα των εχθρών σου, γέμισες τα στόματα των νηπίων με αίνους, ώστε να κράζουν: «Ωσαννά, σώσε εσύ που βρίσκεσαι στα ύψιστα», για να καταργήσεις κατά διπλό τρόπο τον διάβολο, ως εχθρό και εκδικητή: εχθρό, επειδή είναι πολέμιος και φίλος της αμαρτίας· εκδικητή, επειδή μετά την αμαρτία χτυπά με λύπη μέσω λογισμών απόγνωσης. «