Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 8:10

Ομιλία Α' εις τον 8ο Ψαλμό: «Κύριε ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη». Η θεϊκή και προαιώνια άμπελος βλάστησε από τον τάφο και καρποφόρησε τους νεοφώτιστους ως βότρυες στο θυσιαστήριο.

Και ας μας ερμηνεύσουν τα ορώμενα τον επιλήνιο ψαλμό. Το αμπέλι τρυγήθηκε και, ως πατητήρι, το θυσιαστήριο γέμισε με τσαμπιά. Οι πατητές των σταφυλιών, οι τρυγητές και όσοι ανεβαίνουν στα δέντρα, σαν τζιτζίκια που μελωδούν, μας έδειξαν και σήμερα χαριέστατο τον παράδεισο της Εκκλησίας. Και ποιοι είναι οι πατητές; Οι προφήτες και οι απόστολοι, οι οποίοι ψάλλουν για εμάς τον επιλήνιο ψαλμό: «Εις το τέλος υπέρ των ληνών». Και ποιοι είναι τα τζιτζίκια; Οι νεοφώτιστοι, οι οποίοι δροσίζονται από την κολυμβήθρα και αναπαύονται στον σταυρό σαν πάνω σε δέντρο, θερμαίνονται από τον ήλιο της δικαιοσύνης, περιλάμπονται από το Πνεύμα, κελαηδούν πνευματικά και λένε: «Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη». Ωραία είναι τα λογικά και λευκόπτερα τζιτζίκια της κολυμβήθρας· επειδή ακριβώς είναι λογικά, γι' αυτό είναι και λευκόπτερα. Τα τζιτζίκια τρέφονται με τη δροσιά, ενώ οι νεοφώτιστοι στηρίζονται με τον Λόγο· διότι, ό,τι είναι για εκείνα η δροσιά, αυτό είναι για τούτους ο ουράνιος Λόγος, και για τον καθένα από αυτούς εύχεται, όπως ο Ισαάκ στον Ιακώβ, λέγοντας: «Ιδού, από την ευφορία της γης», δηλαδή της Εκκλησίας, «θα είναι η κατοικία σου, και από τη δροσιά του ουρανού άνωθεν». Τον άνωθεν Θεό τον είδες κάτω στη γη, μέσω της σάρκας, σαν δροσιά στον αγρό· από τη γη και τη δροσιά να τρέφεσαι πλουσιοπάροχα.

Οι τέττιγες σιωπούν τρεφόμενοι με το γεύμα της δρόσου. Όταν δε ανατείλει ο ήλιος και απορροφήσει την ικμάδα της τράπεζάς τους, κεντριζόμενοι από την πείνα, ψάλλουν νηστεύοντας και παρηγορούν τους εαυτούς τους κιθαρίζοντας· οι νεοφώτιστοι, όμως, και με τη δρόσο του Πνεύματος χαίρονται και τρέφονται, και από τον ήλιο Χριστό θερμαίνονται και, θαυμάζοντας τον άνω Τροφέα, λέγουν: «Κύριε ο Κύριος ημών, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη». Και επειδή μνημονεύσαμε τον τέττιγα, όπως ακριβώς είπε ο παροιμιαστής: «Πήγαινε στο μυρμήγκι, ω οκνηρέ», έτσι κι εγώ λέγω: Πήγαινε στον τέττιγα, ω αδελφέ, «και ζήλωσε τις οδούς του, και γίνε σοφότερος από αυτόν», ώστε, όπως ακριβώς ο τέττιγας που πετά ολόγυρα στα χωράφια και στους αγρούς και αναπαύεται στα εύκαρπα δέντρα, δεν ληστεύει το μήλο, δεν κλέβει το καρύδι, δεν τινάζει την ελιά, δεν καταστρέφει το ρόδι, δεν λυπεί τον γεωργό, αλλά, αρκούμενος στο δικό του γεύμα, τη δρόσο, γίνεται θεατής των ξένων αγαθών και όχι ληστής τους, έτσι κι εσύ, αδελφέ μου, καθώς διαμένεις στον κόσμο σαν σε αγρό, να μη ζημιώσεις κανέναν, να μην εκβιάσεις κανέναν, να μη συκοφαντήσεις κανέναν, αλλά, όπως με δρόσο, να αρκεστείς σε όσα σου έχουν δοθεί από τον Θεό. Σαν τέττιγας πάνω στο δέντρο, σταυρώσου ως προς τον κόσμο.

Ψάλλε μαζί με τον Παύλο: «Για μένα ο κόσμος έχει σταυρωθεί, και εγώ για τον κόσμο». Αγωνίσου, νεοφώτιστε, για να μην σε νικήσει ο τζίτζικας και πει πάλι ο Θεός: «Το τρυγόνι και ο τζίτζικας και το χελιδόνι, τα πουλιά του αγρού γνώρισαν τους καιρούς της ελεύσεώς τους, αυτός όμως ο λαός δεν με γνώρισε», ώστε, δροσιζόμενος πάντοτε από το Άγιο Πνεύμα, απαλλασσόμενος από τον χειμώνα των πειρασμών, βιώνοντας την άνοιξη και θαυμάζοντας την ανάσταση του Χριστού, να λες: «Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη», διότι αφού γεννήθηκες στη γη ως τζίτζικας, δίδαξες και εμάς να γεννιόμαστε ως τζίτζικες. Και ας λέει ο Ιωάννης: «Οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα», και τα εξής. Διότι, όπως ακριβώς ο τζίτζικας είναι υιός χωρίς σπορά και γνωρίζει ως μητέρα του τη γη, ενώ πατέρα δεν γνωρίζει, έτσι και ο Χριστός γνωρίζει ως μητέρα την Παρθένο, ενώ πατέρα σπορέα δεν γνωρίζει. Και όπως ακριβώς ο τζίτζικας, αφού γεννηθεί από τη γη, αρχικά διαφεύγει την προσοχή των πολλών και βρίσκεται ως ένα τίποτα και βουβός, ευκαταφρόνητος, αλλά μετά το να τραφεί με δροσιά και να υψωθεί στο δέντρο, το μελώδημά του γίνεται ξακουστό στις περιοχές, έτσι και ο Χριστός, όταν γεννήθηκε, ήταν ευκαταφρόνητος σαν τον τζίτζικα —και μάρτυρας είναι ο ίδιος που είπε: «Εγώ όμως είμαι σκουλήκι και όχι άνθρωπος, όνειδος των ανθρώπων και εξουθένωμα του λαού»— αλλά μετά τη δροσιά και το δέντρο, μετά το βάπτισμα και τον σταυρό, ακούστηκε το ευαγγέλιό του στον κόσμο, σαν σε αγρό...

Για να γίνουν λοιπόν αυτά, οι μεν προφήτες ως γεωργοί προσεύχονταν «υπέρ των ληνών», ώστε οι εκκλησίες του Χριστού να γεμίσουν από τις ψυχές που σώζονται. Οι δε απόστολοι, ως φίλοι, τρυγητές και ληνοβάτες, βλέποντας τους ληνούς γεμάτους από σταφύλια, δηλαδή τις εκκλησίες από λαούς, ανέπεμψαν ευχαριστήρια φωνή «υπέρ των ληνών» στον Θεό λέγοντας: «Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη». Επειδή κάθε γεωργία και κάθε ανθρώπινη πράξη είναι ανώφελη αν δεν συνεργεί ο Θεός —«διότι ούτε αυτός που φυτεύει είναι κάτι ούτε αυτός που ποτίζει, αλλά ο Θεός που δίνει την αύξηση»— γι' αυτόν τον λόγο την αφθονία των σταφυλιών και το γέμισμα των ληνών δεν τα απέδωσαν στους γεωργούς, αλλά στον Θεό που τα τελεσιούργησε. Και γιατί οι εκκλησίες του Χριστού ονομάζονται ληνοί; Διότι, όπως ακριβώς στον ληνό ρίχνονται ποικίλα και διάφορα σταφύλια από διαφορετικά αμπέλια και τόπους και παράγουν έναν και ενιαίο οίνο, έτσι και στην Εκκλησία του Χριστού οι πιστοί, προερχόμενοι από διάφορα έθνη, πόλεις και τόπους, αναπέμπουν μία δοξολογία στον Θεό. Διότι, από τη στιγμή που βρεθούν στον ληνό, δηλαδή την κολυμβήθρα, δεν αναγνωρίζονται πλέον από τα αξιώματα, τα σχήματα ή τις πόλεις τους, αλλά από το ένδυμα, λαμβάνοντας όλοι ένα ένδυμα χάριτος και ένα φρόνημα πίστεως. Μάρτυρας αυτού είναι ο απόστολος που λέει: «Διότι όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, ενδυθήκατε τον Χριστό».

Η εκ του ουρανού κάθοδος και η διά παρθένου γέννηση και οι ευαγγελικοί λόγοι και τα θαύματα και το πάθος και ο σταυρός και ο θάνατος και ο τάφος και η ανάσταση και η ανάληψη και η εκ δεξιών καθέδρα. Διότι όλα αυτά έγιναν υπέρ των ληνών, των εκκλησιών του Χριστού. γι' αυτό και ο Ψαλμός του Δαβίδ. Επομένως, οι απόστολοι, βλέποντας ότι ευφράνθηκε η έρημος και άνθισε σαν τον κρίνο, και ότι τα αμπέλια των εθνών βλαστάνουν, και ότι η κάτω άμπελος χάρη στην άνω άμπελο αναβλάστησε και εξέτεινε τα κλήματά της έως τη θάλασσα και τις παραφυάδες της έως τους ποταμούς, και ότι η σκιά της κάλυψε τα όρη και οι κληματαριές της τους κέδρους του Θεού, και ότι τα φθοροποιά θηρία, οι δαίμονες, φοβούνται αυτήν την άμπελο, γεμάτοι θαυμασμό οι απόστολοι λένε: Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη. Δεν είναι έργο ανθρώπου το να καθαρίσει και να ανακαινίσει ολόκληρη την ανθρωπότητα που είχε χερσωθεί και γεμίσει άγρια βλάστηση, και να την αναδείξει ως νεόφυτη και να την κάνει κατάκαρπη και να γεμίσει τους ληνούς μέσα στον κόσμο, παρά μόνο δικό σου έργο, Ιησού: Πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη. Θαυμαστή η μεταβολή των πραγμάτων. Πώς εμείς που ήμασταν πρώτα αγράμματοι είμαστε τώρα ρήτορες, οι απαίδευτοι είμαστε τώρα φιλόσοφοι, οι απλοί άνθρωποι γίναμε διδάσκαλοι του κόσμου, οι άλλοτε αλιείς είμαστε τώρα και αλιείς και ληνοβάτες;

Και θαυμάζοντας οι απόστολοι ψάλλουν επιλήνιο άσμα: «Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη. Κύριε» των επουρανίων, «ο Κύριός μας» των επιγείων. «Κύριε» των πατριαρχών, «ο Κύριός μας» των αποστόλων. «Κύριε» των προφητών, «ο Κύριός μας» των ευαγγελιστών. «Κύριε» όσων βρίσκονται υπό τον νόμο, «ο Κύριός μας» όσων βρίσκονται υπό τη χάρη.

Κύριε όλων των δημιουργημάτων, Κύριέ μας των σωζομένων. Κύριε εκείνων που απέθαναν για εσένα, Κύριέ μας εκείνων που ζουν για εσένα. Διότι για αυτόν τον σκοπό ο Χριστός απέθανε και ανέστη και έζησε, ώστε να κυριεύσει και νεκρών και ζώντων. Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη. Όχι στην Ιουδαία είναι θαυμαστό το όνομά σου, αλλά σε όλη τη γη. Διότι εκεί βλασφημήθηκε: «Οι δε διερχόμενοι τον εβλασφημούσαν». Όπως είναι θαυμαστό το όνομά σου στην παλαιά, έτσι είναι θαυμαστό το όνομά σου και στην καινή.

Ο ψαλμός είναι δηλωτικός πράξης και έργου. Επειδή, λοιπόν, ο Δαβίδ είχε τόση πεποίθηση στην προφητεία του, έβλεπε τα μελλοντικά ως ήδη πεπραγμένα. Για αυτά που επρόκειτο να συμβούν, επομένως, πρόσφερε ευχαριστία ως για ήδη γενόμενα, λέγοντας στον Θεό: «Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη». Πώς, άλλωστε, δεν θα ευχαριστούσε ο Δαβίδ για τις ανά τον κόσμο εκκλησίες του Χριστού; Διότι αυτός που επιθυμούσε να στήσει ένα σκήνωμα και μία καλύβα για τον Θεό, όχι για να περιορίσει τον Θεό σε κάποιον τόπο, αλλά για να φτιάξει για τον εαυτό του έναν ευκτήριο οίκο, όπου ως σε φιλικό κοιτώνα θα συνομιλεί με τον Δεσπότη, αυτός που για μία σκηνή αγρυπνούσε τόσες φορές και έλεγε: «Αν θα δώσω ύπνο στα μάτια μου έως ότου βρω τόπο για τον Κύριο», αυτός που με τον πόθο του νικούσε τον ύπνο και, ως εραστής την αγαπημένη του, αναζητούσε τη σκηνή, όταν είδε όχι μία, αλλά μύριες σκηνές, τις εκκλησίες του Χριστού, και ότι παντού στη γη θαυμάζεται Εκείνος που παντού εξαιτίας των Ιουδαίων βλασφημείται, και ότι Εκείνος που έλεγε στους Ιουδαίους: «Εξαιτίας σας το όνομά μου βλασφημείται ανάμεσα στα έθνη», ο Ίδιος είπε στους αποστόλους: «Από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση, το όνομά μου έχει δοξαστεί ανάμεσα στα έθνη», αυτό ακριβώς που άκουσε να λέει ο Θεός, αυτό αναφώνησε ευχαριστώντας, λέγοντας: «Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη».

Επειδή βεβαίως και ο Μονογενής έχει ονομαστεί άμπελος, και οι πιστοί κλήματα. Εάν όμως ο Ιουδαίος επιμένει πεισματικά ότι ο ψαλμός αναφέρεται στον κοινό άνθρωπο· ακόμη και έτσι ας γίνει γνωστό, ότι γι' αυτόν τον λόγο τα πάντα υποτάχθηκαν σε αυτόν, επειδή πλάστηκε κατ' εικόνα του Θεού που επρόκειτο να ενανθρωπήσει.] Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη! Εκπλήσσεται για τη γνώση του ονόματος του Θεού που δόθηκε στους ανθρώπους. Διότι ο Θεός δεν είναι πλέον γνωστός μόνο σε όσους βρίσκονται στην Ιουδαία.

Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη! Επαναλαμβάνοντάς το, αναδιπλασιάζει τον θαυμασμό του, εκπληττόμενος, όπως ανέφερα, για τη θεογνωσία που συντελέστηκε στους ανθρώπους.

Ότι δε και διά του βαπτίσματος επρόκειτο ο Χριστός, ο Θεός μας, να καταργήσει τον διάβολο, το μαρτυρεί ο ογ' ψαλμός, λέγοντας προς τον Θεό τα εξής: «Εσύ συνέτριψες τις κεφαλές των δρακόντων επάνω στο ύδωρ· εσύ συνέθλασες την κεφαλή του δράκοντα.» Ότι δε ο Χριστός είναι ο δημιουργός του ουρανού, αυτός που περιπάτησε στη θάλασσα, ας ακούσουμε τον Ιώβ που λέει τα εξής: «Αυτός που εξέτεινε τον ουρανό μόνος του, και περιπατεί επί της θαλάσσης σαν πάνω σε έδαφος.» Περί δε του πώλου και της όνου, επί των οποίων επικάθισε ο Χριστός, ας ακούσουμε τον προφήτη Ζαχαρία να λέει: «Χαίρε σφόδρα, θυγατέρα Σιών· κήρυττε, θυγατέρα Ιερουσαλήμ· ιδού ο βασιλεύς σου έρχεται σε εσένα δίκαιος και σωτήρας, ο ίδιος πράος και επιβαίνων επί υποζυγίου και πώλου νέου.» Τι είναι λοιπόν πιο ξεκάθαρο από αυτές τις προφητικές φωνές; Αλλά όμως, παρόλο που προφήτευαν τόσο φανερά για τον Χριστό, ο Σατανάς τύφλωσε τα μάτια των Ιουδαίων, και πώρωσε τις κόρες της ψυχής τους, ώστε να παραβλέπουν τέτοιου είδους μαρτυρίες. Ας ακούσουμε λοιπόν και περί των παίδων, οι οποίοι αναβόησαν το «Ωσαννά» προς τον Χριστό, και τον αποκάλεσαν προφανώς Κύριο στον η' ψαλμό: «Κύριε, ο Κύριος ημών, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη! Διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου υπεράνω των ουρανών. Εκ στόματος νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνο.»

Προς εκείνους που υποστηρίζουν ότι ο Πατέρας είναι μέγας Θεός, ενώ ο Υιός δεν είναι ίσος. Μολονότι κατεξοχήν ομολογούμε ότι η Τριάδα αποτελεί μία θεότητα, βρίσκουμε στην Αγία Γραφή τον Υιό, προκειμένου να κλείσουν τα στόματα των αντιπάλων, να χαρακτηρίζεται μέγας σε σύγκριση με τον Πατέρα. Διότι λέει ο Δαβίδ: «Γνωστός είναι ο Θεός στην Ιουδαία· στον Ισραήλ είναι μέγα το όνομά του»· η δε Ιουδαία περιοριζόταν σε έναν συγκεκριμένο τόπο. Για τον Υιό, όμως, αναφέρεται: «Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη!». Επειδή το όνομα του Χριστού γέμισε όλη τη γη. Διότι σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος των αγίων, και έως τα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους. Δικαιολογημένα, λοιπόν, λέει ο ψαλμός: «Θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη». Και τι σημαίνει αυτό που ακολουθεί: «Διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου υπεράνω των ουρανών»; Αυτό εκπληρώνεται όταν ανέβηκαν στο όρος οι μαθητές μαζί με τον Σωτήρα, ο οποίος, καθώς επρόκειτο να αναληφθεί, τους έλεγε: «Μείνετε στα Ιεροσόλυμα, έως ότου ενδυθείτε δύναμη εξ ύψους»· εξαιτίας ακριβώς του ότι υψώθηκε: «Διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου υπεράνω των ουρανών». Σε αυτόν, λοιπόν, απευθύνεται ο Δαβίδ λέγοντας: «Διότι θα δω τους ουρανούς, τα έργα των δακτύλων σου».

Αγνοούν δε, όπως φαίνεται, ότι ο Ιησούς Χριστός δεν νοείται και δεν λέγεται από εμάς απλώς ως ένας κοινός και ιδιαίτερος άνθρωπος καθ' εαυτόν, αλλά μάλλον ως ο εκ Θεού Λόγος που ενανθρώπησε. Για να φανεί όμως ότι η απόδοση των εννοιών προχωρά με την πρέπουσα τάξη, ας καταπιαστούμε πριν από τα άλλα με τη θεωρία του ψαλμού που παρατέθηκε. Γνώριζε ως προφήτης ο θεσπέσιος Δαβίδ ότι, σύμφωνα με την αψευδή και θεία υπόσχεση, θα γεννηθεί «εκ του καρπού της οσφύος του κατά σάρκα», όμως δεν αγνοούσε ότι, αν και υπάρχει ως Θεός κατά φύση, θα συγκαταβεί στα ανθρώπινα την κατάλληλη στιγμή. Συνομιλεί, λοιπόν, στον όγδοο ψαλμό και απευθύνει τα λόγια του προς αυτόν, αναγνωρίζοντας έναν Θεό προερχόμενο και από τα δύο, ως άνθρωπο και ταυτόχρονα ως Θεό. Γι' αυτό λέει: «Κύριε, ο Κύριος ημών, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη, διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου υπεράνω των ουρανών». Διότι πού ακριβώς ή από ποιους δεν θαυμάστηκε ο Χριστός; Ή πώς δεν υψώθηκε υπεράνω των ουρανών η μεγαλοπρέπειά Του και η λαμπρότητα της δόξας Του; Εφόσον είναι αληθές ότι «στο όνομα του Ιησού Χριστού θα κάμψει κάθε γόνυ επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων, και κάθε γλώσσα θα ομολογήσει ότι Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός εις δόξαν Θεού Πατρός».

ΨΑΛΜΟΣ Η'. <Εις το τέλος υπέρ των ληνών· ψαλμός τω Δαβίδ.> (A f. 52) Προαναγγέλλεται λοιπόν διά της προκειμένης ωδής η κλήση των εθνών· και επιγράφηκε αυτή: Εις το τέλος υπέρ των ληνών. Και το μεν Εις το τέλος, δηλώνει την παρουσία που έλαβε χώρα κατά τη συντέλεια των αιώνων, δηλαδή την ενανθρώπηση του Μονογενούς· το δε υπέρ των ληνών έχει την εξής έννοια: διότι μερικοί υποστηρίζουν ότι ονομάζονται ληνοί μεταφορικώς οι Εκκλησίες του Χριστού, στις οποίες οι μυσταγωγοί συγκεντρώνουν σαν σταφύλια εκείνους που πιστεύουν στον Χριστό, τόσο από το ποίμνιο των Ιουδαίων όσο και από τα έθνη, και συγκεντρώνουν καρπούς σαν από τον Δεσποτικό αμπελώνα· ή υποστηρίζουν ότι ληνοί είναι τα θυσιαστήρια, επειδή σε αυτά προσκομίζονται οι προσφορές όλων. <Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη!> (A. f. 53) Διότι παλαιά μεν η δόξα του Θεού σχεδόν περιοριζόταν μόνο στην Ιουδαία· διότι σε αυτήν ήταν γνωστός ο Θεός, και στον Ισραήλ ήταν μεγάλο το όνομά του· επειδή όμως ο Κύριος όντας Θεός φανερώθηκε σε εμάς, έχει γίνει θαυμαστό το όνομά του μεταξύ εκείνων που βρίσκονται σε όλη τη γη. Εκπλήσσεται λοιπόν ο προφήτης για τη γνώση του ονόματος του Θεού που διαχύθηκε στους ανθρώπους· διότι ο Θεός δεν είναι πλέον γνωστός μόνο σε αυτούς που ανήκουν στον Ιούδα. <Διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου.> (A. f. 53 b) Ίσως δε η υψωθείσα μεγαλοπρέπεια να μην είναι άλλη από την οικονομία του.

Ο Χριστός λοιπόν λέγεται ότι ελαττώθηκε σε σύγκριση με τους αγγέλους λόγω του πάθους του θανάτου· διότι καταδέχθηκε να πάθει με τη δική του σάρκα, αν και παρέμεινε απαθής κατά τη φύση της θεότητάς του. [Μας στεφάνωσε όμως με δόξα και τιμή, διότι, όντας κατά φύσιν Θεός, ελαττώθηκε για εμάς, ώστε εμείς να πλουτίσουμε υπέρ φύσιν εν αυτώ. «Διότι μας συνήγειρε και μας συγκάθισε στα επουράνια εν Χριστώ.» Διότι, με το να συγκαθίσει εκείνος στον θρόνο, το καύχημα θα επεκταθεί σε ολόκληρη την ανθρώπινη φύση. Έτσι, με τη δική του πτωχεία εμείς πλουτίσαμε, για χάρη των οποίων στεφανώθηκε με δόξα και τιμή, παρόλο που είναι ο Κύριος της δόξης ως Θεός. Διότι, ενώ είχαμε καταστεί άτιμοι με την παράβαση του Αδάμ, δοξαστήκαμε με την υπέρ ημών υπακοή του Χριστού.] <Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη!> (A f. 58) Επαναλαμβάνει το θαύμα, και θέτει πάλι το ίδιο προοίμιο ως επίλογο, εκπλησσόμενος για τη θεογνωσία που αποκτήθηκε από τους ανθρώπους.

Και πριν από την απόδειξη και μετά την απόδειξη λέει τα ίδια λόγια, και από το μέγιστο θαύμα οδηγείται στη δοξολογία· και βλέποντας τη δόξα του Σωτήρα να απλώνεται σε όλη την υφήλιο, σχεδόν ανασκιρτά, και επαναλαμβάνοντας τον λόγο του λέει: «Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη!»

β'. Εκείνοι δε που καυχώνται ότι έχουν πατέρα τον πιστότατο Αβραάμ, δεν θέλουν να δεχθούν ότι ο Σωτήρας όλων μας αναστήθηκε από τους νεκρούς, νομίζοντας οι άθλιοι ότι με μια ανυπόστατη φήμη μπορούν να μολύνουν καθημερινά την ομορφιά μιας τόσο μεγάλης αλήθειας (διότι «διαδόθηκε», λέει, «αυτός ο λόγος μεταξύ των Ιουδαίων μέχρι σήμερα»). Την αλήθεια αυτή την αναγνώρισαν μεν οι δαίμονες. Εκείνοι όμως που ομολόγησαν ότι έχουν υποδεχθεί τις εντολές του Θεού, ούτε στα λόγια δεν προαιρούνται να την τιμήσουν, και αυτά ενώ ο προφήτης λέει: «Κύριε, Κύριέ μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη· διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου πάνω από τους ουρανούς»· και πάλι: «Υψώσου πάνω από τους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη ας είναι η δόξα σου».

Ας πούμε λοιπόν πάλι: Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη· διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου υπεράνω των ουρανών, για να γνωρίσουμε σαφώς ότι η ενανθρώπηση του Κυρίου και η από τη γη επάνοδός του στους ουρανούς, της οποίας τη μνήμη εορτάζουμε σήμερα, γέμισε τον κόσμο με τη γνώση του Θεού. Διότι, όσο καιρό βρισκόταν επί της γης, οι περισσότεροι είχαν μικρή αντίληψη για το μεγαλείο της δόξας του· όταν όμως ανήλθε φανερά στους ουρανούς, έχοντας εκπληρώσει, όπως έπρεπε, όλο το θέλημα του Πατέρα, ολόκληρη η κτίση γέμισε από θαυμασμό και γνώση, βλέποντας τον Κύριο των όλων να αναβαίνει, δηλαδή να αναλαμβάνεται. Επάρθηκε, δηλαδή υψώθηκε υπεράνω όλων των ουρανών, σύμφωνα με την προφητεία, ως άνθρωπος, ανέβηκε όμως ως Θεός· διότι λέει: Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας.

Κύριε, Κύριέ μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη! Διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου υπεράνω των ουρανών. Από το στόμα νηπίων και βρεφών που θηλάζουν κατήρτισες αίνο εξαιτίας των εχθρών σου, για να καταλύσεις τον εχθρό και τον εκδικητή.

Ψ. Ψαλμού Ηʹ. — Δʹ. Τα πρώτα εδάφια του όγδοου ψαλμού, αρχίζοντας από το «Κύριε ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη», φαίνεται να αποτελούν προφητεία για την κλήση των εθνών· γι' αυτό άλλωστε φέρει και την επιγραφή «υπέρ των ληνών»· όπου ως «ληνοί» νοούνται οι ανά την οικουμένη εκκλησίες, στις οποίες τα λογικά σταφύλια της αληθινής αμπέλου του Χριστού και των ιερών αποστόλων, που είναι σαν τα κλήματά της, συμπιεζόμενα παρέχουν τον νοερό και πρόξενο πάσης ευφροσύνης οίνο, ο οποίος προκύπτει από τα διδάγματά τους. Διότι διαφορετικά δεν είναι δυνατόν να εφαρμοστούν τα όσα λέγονται στον ψαλμό σε υλικούς ληνούς (πατητήρια)· επειδή το κείμενο δεν περιέχει απολύτως καμία τέτοια έννοια, όπως συμβαίνει σε άλλες περιπτώσεις, είτε περί της αμπέλου που μεταφέρθηκε από την Αίγυπτο, είτε περί του αμπελώνα του Κυρίου Σαβαώθ, είτε περί κάποιου παρόμοιου θέματος. Τα δε εδάφια από το «Τι είναι ο άνθρωπος, ώστε να τον θυμάσαι, ή ο υιός του ανθρώπου, ώστε να τον επισκέπτεσαι; Τον ελάττωσες για λίγο σε σύγκριση με τους αγγέλους, με δόξα και τιμή τον στεφάνωσες» και τα εξής, έχουν εφαρμοστεί στον Σωτήρα και Κύριό μας Ιησού στην προς Εβραίους επιστολή, όπου στο ρητό «τα πάντα τα υπέταξες κάτω από τα πόδια του», προστίθεται το: «τώρα όμως δεν βλέπουμε ακόμη τα πάντα να του έχουν υποταχθεί. Βλέπουμε όμως τον Ιησού, που για λίγο ελαττώθηκε σε σύγκριση με τους αγγέλους, να είναι στεφανωμένος με δόξα και τιμή εξαιτίας του πάθους του θανάτου».

Πρόβατα — τα πετεινά: Τα αισθητά τα υπέταξε στον άνθρωπο, ενώ τα νοητά στον Χριστό. «Πρόβατα» εννοεί τους απλούς και πράους ανθρώπους, «βόδια» εκείνους που βαστάζουν (με ανδρεία) τον ζυγό της πίστεως, «κτήνη» τα έθνη που πρόκειται να επιστρέψουν, «πετεινά» όσους ακολουθούν τον ουράνιο βίο, και «ιχθύες» τους ανθρώπους που αλληλοσπαράσσονται, ώστε να μεταβάλουν τρόπο ζωής. Διότι αυτοί, μέσα στη θάλασσα του βίου, όπως μέσα στα ύδατα, κολυμπώντας στις ηδονές ζούσαν με αστάθεια (ήταν ασταθείς). Κύριε, ο Κύριος ημών: Διότι θαυμαστό και ένδοξο είναι το όνομα του Κυρίου σε όλη τη γη, ως όνομα ανώτερο από κάθε άλλο.

Ο Θεός, ο οποίος μόνος επιτελεί θαυμάσια, για τον οποίο λέει ο Δαβίδ: Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη· διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου υπεράνω των ουρανών· από το στόμα νηπίων και βρεφών που θηλάζουν ετοίμασες αίνο. Τότε λοιπόν από το στόμα νηπίων και βρεφών που θηλάζουν, τώρα όμως από το στόμα αγλώττων· τότε η φύση ήταν ανώριμη; τώρα όμως το στόμα είναι έρημο· απαλή ήταν τότε η ρίζα στα παιδιά, αλλά ο καρπός ολοκληρωμένος· εδώ όμως και αυτή η ίδια η ρίζα είχε αφαιρεθεί, και η παραγωγή του καρπού δεν εμποδιζόταν· διότι καρπός της γλώσσας είναι η φωνή. Τα κατοπινά είναι πιο θαυμαστά από τα προηγούμενα.

Στον Η΄ Ψαλμό. Εις το τέλος, υπέρ των ληνών. Άλλος, Επινίκιο υπέρ των ληνών. Άλλος, Στον νικοποιό, υπέρ της Γετθίτιδος. Ο δε Εβραίος, Λαμανασσή, αλ αγεθθίθ. Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη! Άλλος, Πόσο μεγάλο είναι το όνομά σου!

Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη. Όπως ακριβώς, όταν ομιλεί περί της δημιουργίας, δεν αναφέρεται μόνο στις άνω δυνάμεις, αλλά κατεβάζει τον λόγο και στα αισθητά· έτσι και όταν διδάσκει περί της τιμής που έχει αποδοθεί στους ανθρώπους, αφού υπαινίχθηκε εκείνα τα απόρρητα και ασώματα, τα οποία απαρίθμησε, τώρα ενδιατρίβει περισσότερο στα αισθητά, τα οποία ήταν σαφέστερα από εκείνα σε όσους διαθέτουν πιο παχυλή αντίληψη.

Αυτό ακριβώς είπε και ο μακάριος Αμβακούμ: «Κάλυψε τους ουρανούς η αρετή του, και από τη σύνεσή του είναι πλήρης η γη». Αυτό είπε και ο μακάριος Δαβίδ στον όγδοο ψαλμό: «Κύριε, Κύριέ μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη· διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου υπεράνω των ουρανών». Επομένως, το «Υψώσου» λέγεται αντί του: αποδείξου υψηλός και υπέρτερος όλων, και ας μάθει όλη η γη τη δική σου δόξα. «Για να λυτρωθούν οι αγαπητοί σου· σώσε με τη δεξιά σου και εισάκουσέ με». Διότι ζητά να έλθει γρήγορα η χάρη, και Εκείνος που υψώνεται στους ουρανούς να φανερώσει τη δόξα Του σε όλη τη γη, ώστε να λυτρωθούν εκείνοι που μπορούν να πουν: «Καθώς μας εξέλεξε στο πρόσωπό του προ καταβολής κόσμου, για να είμαστε άγιοι και άμωμοι ενώπιόν του με αγάπη, προορίζοντάς μας για υιοθεσία μέσω του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας». Αγαπητοί δε του Θεού είναι οι άνθρωποι που σώθηκαν μέσω της αγάπης Του προς το δικό μας γένος, τους οποίους, αφού υψώθηκε στον ουρανό, ελευθέρωσε από την αρχαία αιχμαλωσία, όπως λέει ο Παύλος: «Ανεβαίνοντας στα ύψη, αιχμαλώτισες την αιχμαλωσία, έλαβες χαρίσματα μεταξύ των ανθρώπων». Ως «δεξιά του Θεού» ονομάζει την αγαθή ενέργεια ή το Άγιο Πνεύμα· επειδή ονομάζεται και «δάκτυλος Θεού», εφόσον η Τριάδα έχει μία ουσία, δύναμη και ενέργεια.

Και ότι αυτό είναι αληθές και τόσο πολύ εκείνη είναι ανώτερη από τούτη, ας το πει πάλι ο ίδιος ο Παύλος. Διότι, αφού είπε: «Εκ μέρους γνωρίζουμε», και επειδή ήθελε να δείξει πόσο είναι αυτό το μέρος και ότι τώρα κατέχουμε το ελάχιστο, πρόσθεσε: «Όταν ήμουν νήπιο, σαν νήπιο μιλούσα, σαν νήπιο σκεφτόμουν, σαν νήπιο συλλογιζόμουν· όταν όμως έγινα άνδρας, κατήργησα τα του νηπίου», παραβάλλοντας την παρούσα γνώση με την κατάσταση του νηπίου, και τη μελλοντική γνώση με τον τέλειο άνδρα. Και δεν είπε: «Όταν ήμουν παιδί» (διότι παιδί λέγεται και ο δωδεκάχρονος), αλλά: «Όταν ήμουν νήπιο», υποδηλώνοντάς μας το βρέφος που βρίσκεται στον μαστό και τρέφεται ακόμη με γάλα και θηλάζει. Διότι, για να βεβαιωθείς ότι η Γραφή ονομάζει νήπιο αυτόν ακριβώς, άκουσε τον Ψαλμό που λέει: «Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη, διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου υπεράνω των ουρανών· από το στόμα νηπίων και θηλαζόντων ετοίμασες αίνο». Βλέπεις ότι παντού ονομάζει νήπιο αυτόν που θηλάζει;

Διότι τα πάντα συγχαίρουν στη σημερινή πανήγυρη, τα πάντα συνεορτάζουν σήμερα, βλέποντας τον λυτρωτή μας να πορεύεται προς το πάθος για να μας λυτρώσει από την κατάρα· πράγμα που άλλωστε φανερώνουν και τα τεκμήρια της ευφροσύνης. Ο Δαβίδ πρώτος, ψάλλοντας με αγαλλίαση και κρούοντας την κινύρα, μελωδεί και συμψάλλει μαζί μας: «Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε ολόκληρη τη γη». Τι λέγεις, ω θεοπάτορ; Πώς αποκαλείς τώρα θαυμαστό το όνομα που είναι πάντοτε υπερθαύμαστο; Και γιατί είναι τώρα θαυμαστό; «Διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου υπεράνω των ουρανών». Ποια μεγαλοπρέπεια, ω προφήτη; Της ένσαρκης οικονομίας Του. Και πώς το διατυπώνει αυτό; «Από το στόμα νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνο». Ώ, της προφητικής αυτής ευφωνίας!

Ψαλμός η'. Εις το τέλος, υπέρ των ληνών, ψαλμός του Δαβίδ. Του οποίου η επιγραφή είναι: «Εις το τέλος», λέγει, «υπέρ των ληνών». «Ληνοί» (πατητήρια) δε μυστικώς είναι ο σταυρός και ο τόπος του Κρανίου, στους οποίους, σαν τσαμπί σταφυλιού που συνθλίβεται, το δεσποτικό σώμα αποστραγγίστηκε και έρρευσε το αίμα του Χριστού ως θείος μούστος, για το οποίο έχει γραφεί και στον προφήτη Ησαΐα: «Γιατί», λέγει, «είναι κόκκινα τα ενδύματά σου, σαν εκείνου που πατάει σε γεμάτο πατητήρι;» Και εκείνος απαντά: «Πατητήρι», λέγει, «πάτησα ολομόναχος» και τα εξής. Αυτόν λοιπόν που συνθλίφθηκε με αυτόν τον τρόπο στα προαναφερθέντα πατητήρια, υμνεί ο Δαβίδ λέγοντας: «Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη· διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου πάνω από τους ουρανούς». Διότι, αν και εμφανίστηκες στη γη και συναναστράφηκες με τους ανθρώπους, και πάλι «υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου πάνω από τους ουρανούς» καθώς κάθισες στα δεξιά του Πατρός, από όπου ποτέ δεν χωρίστηκες. Εσύ που «από το στόμα νηπίων και θηλαζόντων βρεφών ετοίμασες αίνο εξαιτίας των εχθρών σου, για να καταργήσεις τον εχθρό και εκδικητή», τον κακόβουλο εκδικητή. Για να φράξεις, λέγει, τα στόματα των εχθρών σου, γέμισες τα στόματα των νηπίων με αίνους, ώστε να κράζουν: «Ωσαννά, σώσε εσύ που βρίσκεσαι στα ύψιστα», για να καταργήσεις κατά διπλό τρόπο τον διάβολο, ως εχθρό και εκδικητή: εχθρό, επειδή είναι πολέμιος και φίλος της αμαρτίας· εκδικητή, επειδή μετά την αμαρτία χτυπά με λύπη μέσω λογισμών απόγνωσης. «

Διότι έτσι έπρεπε ο άνθρωπος, που πλάστηκε κατ' εικόνα σου, να κυριαρχεί στα πάντα. «Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη». Διότι έτσι και μετά την ενανθρώπηση, χάρη στο πλήθος των θαυμάτων σου, θαυμάστηκες ως Κύριος και Θεός σε όλη την κτίση, αν και πάρα πολλοί σε όλη τη γη τυφλώθηκαν από εκούσια κακία.