Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 8:2

Ομιλία Α' εις τον 8ο Ψαλμό: «Κύριε ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη». Η θεϊκή και προαιώνια άμπελος βλάστησε από τον τάφο και καρποφόρησε τους νεοφώτιστους ως βότρυες στο θυσιαστήριο.

Και ας μας ερμηνεύσουν τα ορώμενα τον επιλήνιο ψαλμό. Το αμπέλι τρυγήθηκε και, ως πατητήρι, το θυσιαστήριο γέμισε με τσαμπιά. Οι πατητές των σταφυλιών, οι τρυγητές και όσοι ανεβαίνουν στα δέντρα, σαν τζιτζίκια που μελωδούν, μας έδειξαν και σήμερα χαριέστατο τον παράδεισο της Εκκλησίας. Και ποιοι είναι οι πατητές; Οι προφήτες και οι απόστολοι, οι οποίοι ψάλλουν για εμάς τον επιλήνιο ψαλμό: «Εις το τέλος υπέρ των ληνών». Και ποιοι είναι τα τζιτζίκια; Οι νεοφώτιστοι, οι οποίοι δροσίζονται από την κολυμβήθρα και αναπαύονται στον σταυρό σαν πάνω σε δέντρο, θερμαίνονται από τον ήλιο της δικαιοσύνης, περιλάμπονται από το Πνεύμα, κελαηδούν πνευματικά και λένε: «Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη». Ωραία είναι τα λογικά και λευκόπτερα τζιτζίκια της κολυμβήθρας· επειδή ακριβώς είναι λογικά, γι' αυτό είναι και λευκόπτερα. Τα τζιτζίκια τρέφονται με τη δροσιά, ενώ οι νεοφώτιστοι στηρίζονται με τον Λόγο· διότι, ό,τι είναι για εκείνα η δροσιά, αυτό είναι για τούτους ο ουράνιος Λόγος, και για τον καθένα από αυτούς εύχεται, όπως ο Ισαάκ στον Ιακώβ, λέγοντας: «Ιδού, από την ευφορία της γης», δηλαδή της Εκκλησίας, «θα είναι η κατοικία σου, και από τη δροσιά του ουρανού άνωθεν». Τον άνωθεν Θεό τον είδες κάτω στη γη, μέσω της σάρκας, σαν δροσιά στον αγρό· από τη γη και τη δροσιά να τρέφεσαι πλουσιοπάροχα.

Οι τέττιγες σιωπούν τρεφόμενοι με το γεύμα της δρόσου. Όταν δε ανατείλει ο ήλιος και απορροφήσει την ικμάδα της τράπεζάς τους, κεντριζόμενοι από την πείνα, ψάλλουν νηστεύοντας και παρηγορούν τους εαυτούς τους κιθαρίζοντας· οι νεοφώτιστοι, όμως, και με τη δρόσο του Πνεύματος χαίρονται και τρέφονται, και από τον ήλιο Χριστό θερμαίνονται και, θαυμάζοντας τον άνω Τροφέα, λέγουν: «Κύριε ο Κύριος ημών, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη». Και επειδή μνημονεύσαμε τον τέττιγα, όπως ακριβώς είπε ο παροιμιαστής: «Πήγαινε στο μυρμήγκι, ω οκνηρέ», έτσι κι εγώ λέγω: Πήγαινε στον τέττιγα, ω αδελφέ, «και ζήλωσε τις οδούς του, και γίνε σοφότερος από αυτόν», ώστε, όπως ακριβώς ο τέττιγας που πετά ολόγυρα στα χωράφια και στους αγρούς και αναπαύεται στα εύκαρπα δέντρα, δεν ληστεύει το μήλο, δεν κλέβει το καρύδι, δεν τινάζει την ελιά, δεν καταστρέφει το ρόδι, δεν λυπεί τον γεωργό, αλλά, αρκούμενος στο δικό του γεύμα, τη δρόσο, γίνεται θεατής των ξένων αγαθών και όχι ληστής τους, έτσι κι εσύ, αδελφέ μου, καθώς διαμένεις στον κόσμο σαν σε αγρό, να μη ζημιώσεις κανέναν, να μην εκβιάσεις κανέναν, να μη συκοφαντήσεις κανέναν, αλλά, όπως με δρόσο, να αρκεστείς σε όσα σου έχουν δοθεί από τον Θεό. Σαν τέττιγας πάνω στο δέντρο, σταυρώσου ως προς τον κόσμο.

Ψάλλε μαζί με τον Παύλο: «Για μένα ο κόσμος έχει σταυρωθεί, και εγώ για τον κόσμο». Αγωνίσου, νεοφώτιστε, για να μην σε νικήσει ο τζίτζικας και πει πάλι ο Θεός: «Το τρυγόνι και ο τζίτζικας και το χελιδόνι, τα πουλιά του αγρού γνώρισαν τους καιρούς της ελεύσεώς τους, αυτός όμως ο λαός δεν με γνώρισε», ώστε, δροσιζόμενος πάντοτε από το Άγιο Πνεύμα, απαλλασσόμενος από τον χειμώνα των πειρασμών, βιώνοντας την άνοιξη και θαυμάζοντας την ανάσταση του Χριστού, να λες: «Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη», διότι αφού γεννήθηκες στη γη ως τζίτζικας, δίδαξες και εμάς να γεννιόμαστε ως τζίτζικες. Και ας λέει ο Ιωάννης: «Οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα», και τα εξής. Διότι, όπως ακριβώς ο τζίτζικας είναι υιός χωρίς σπορά και γνωρίζει ως μητέρα του τη γη, ενώ πατέρα δεν γνωρίζει, έτσι και ο Χριστός γνωρίζει ως μητέρα την Παρθένο, ενώ πατέρα σπορέα δεν γνωρίζει. Και όπως ακριβώς ο τζίτζικας, αφού γεννηθεί από τη γη, αρχικά διαφεύγει την προσοχή των πολλών και βρίσκεται ως ένα τίποτα και βουβός, ευκαταφρόνητος, αλλά μετά το να τραφεί με δροσιά και να υψωθεί στο δέντρο, το μελώδημά του γίνεται ξακουστό στις περιοχές, έτσι και ο Χριστός, όταν γεννήθηκε, ήταν ευκαταφρόνητος σαν τον τζίτζικα —και μάρτυρας είναι ο ίδιος που είπε: «Εγώ όμως είμαι σκουλήκι και όχι άνθρωπος, όνειδος των ανθρώπων και εξουθένωμα του λαού»— αλλά μετά τη δροσιά και το δέντρο, μετά το βάπτισμα και τον σταυρό, ακούστηκε το ευαγγέλιό του στον κόσμο, σαν σε αγρό...

«Και βεβαίως στους δούλους μου και στις δούλες μου θα εκχύσω από το πνεύμα μου και θα προφητεύσουν» — γι' αυτό σήμερα η κληρονόμος εκκλησία ως νύμφη προχώρησε στα χωράφια του νυμφίου και εισήλθε στις νομές και στις εισόδους των κτημάτων, και βρήκε να χορεύουν τους τρυγητές και τους πατητές των σταφυλιών, και ευχαριστεί τον νυμφίο για τα πατητήρια. Γι' αυτό και ο ψαλμός επιγράφηκε υπέρ των πατητηρίων· διότι λέει: «Εις το τέλος, υπέρ των ληνών». Αλλά όπως οι αμπελουργοί και οι πατητές, βλέποντας τους καρπούς των δικών τους κόπων, ευφραίνονται, έτσι και οι προφήτες και οι απόστολοι, βλέποντας τα λόγια τους να εκπληρώνονται στην πράξη, αγάλλονται. Επειδή, λοιπόν, ο προκείμενος ψαλμός έχει την επιγραφή «Υπέρ των ληνών», και ληνοί ονομάζονται οι εκκλησίες του Χριστού, δες τους μεν προφήτες ως αμπελουργούς να προσεύχονται «υπέρ των ληνών», ώστε να γεμίσουν από τα σταφύλια των σωζόμενων ψυχών, τους δε αποστόλους ως τρυγητές και πατητές να ευχαριστούν τον Θεό υπέρ των ληνών, επειδή οι ανά τον κόσμο εκκλησίες γέμισαν από τις σωζόμενες ψυχές, έτσι ώστε να λένε ευχαριστώντας και θαυμάζοντας: «Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη». Και γιατί οι προφήτες ονομάζονται αμπελουργοί και οι απόστολοι πατητές; Γιατί;

Για να γίνουν λοιπόν αυτά, οι μεν προφήτες ως γεωργοί προσεύχονταν «υπέρ των ληνών», ώστε οι εκκλησίες του Χριστού να γεμίσουν από τις ψυχές που σώζονται. Οι δε απόστολοι, ως φίλοι, τρυγητές και ληνοβάτες, βλέποντας τους ληνούς γεμάτους από σταφύλια, δηλαδή τις εκκλησίες από λαούς, ανέπεμψαν ευχαριστήρια φωνή «υπέρ των ληνών» στον Θεό λέγοντας: «Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη». Επειδή κάθε γεωργία και κάθε ανθρώπινη πράξη είναι ανώφελη αν δεν συνεργεί ο Θεός —«διότι ούτε αυτός που φυτεύει είναι κάτι ούτε αυτός που ποτίζει, αλλά ο Θεός που δίνει την αύξηση»— γι' αυτόν τον λόγο την αφθονία των σταφυλιών και το γέμισμα των ληνών δεν τα απέδωσαν στους γεωργούς, αλλά στον Θεό που τα τελεσιούργησε. Και γιατί οι εκκλησίες του Χριστού ονομάζονται ληνοί; Διότι, όπως ακριβώς στον ληνό ρίχνονται ποικίλα και διάφορα σταφύλια από διαφορετικά αμπέλια και τόπους και παράγουν έναν και ενιαίο οίνο, έτσι και στην Εκκλησία του Χριστού οι πιστοί, προερχόμενοι από διάφορα έθνη, πόλεις και τόπους, αναπέμπουν μία δοξολογία στον Θεό. Διότι, από τη στιγμή που βρεθούν στον ληνό, δηλαδή την κολυμβήθρα, δεν αναγνωρίζονται πλέον από τα αξιώματα, τα σχήματα ή τις πόλεις τους, αλλά από το ένδυμα, λαμβάνοντας όλοι ένα ένδυμα χάριτος και ένα φρόνημα πίστεως. Μάρτυρας αυτού είναι ο απόστολος που λέει: «Διότι όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, ενδυθήκατε τον Χριστό».

Η εκ του ουρανού κάθοδος και η διά παρθένου γέννηση και οι ευαγγελικοί λόγοι και τα θαύματα και το πάθος και ο σταυρός και ο θάνατος και ο τάφος και η ανάσταση και η ανάληψη και η εκ δεξιών καθέδρα. Διότι όλα αυτά έγιναν υπέρ των ληνών, των εκκλησιών του Χριστού. γι' αυτό και ο Ψαλμός του Δαβίδ. Επομένως, οι απόστολοι, βλέποντας ότι ευφράνθηκε η έρημος και άνθισε σαν τον κρίνο, και ότι τα αμπέλια των εθνών βλαστάνουν, και ότι η κάτω άμπελος χάρη στην άνω άμπελο αναβλάστησε και εξέτεινε τα κλήματά της έως τη θάλασσα και τις παραφυάδες της έως τους ποταμούς, και ότι η σκιά της κάλυψε τα όρη και οι κληματαριές της τους κέδρους του Θεού, και ότι τα φθοροποιά θηρία, οι δαίμονες, φοβούνται αυτήν την άμπελο, γεμάτοι θαυμασμό οι απόστολοι λένε: Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη. Δεν είναι έργο ανθρώπου το να καθαρίσει και να ανακαινίσει ολόκληρη την ανθρωπότητα που είχε χερσωθεί και γεμίσει άγρια βλάστηση, και να την αναδείξει ως νεόφυτη και να την κάνει κατάκαρπη και να γεμίσει τους ληνούς μέσα στον κόσμο, παρά μόνο δικό σου έργο, Ιησού: Πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη. Θαυμαστή η μεταβολή των πραγμάτων. Πώς εμείς που ήμασταν πρώτα αγράμματοι είμαστε τώρα ρήτορες, οι απαίδευτοι είμαστε τώρα φιλόσοφοι, οι απλοί άνθρωποι γίναμε διδάσκαλοι του κόσμου, οι άλλοτε αλιείς είμαστε τώρα και αλιείς και ληνοβάτες;

Ψαράδες μεν είμαστε, διότι και κυβερνήτες και καραβοκύρηδες και ναύτες και όσους κατοικούν στα νησιά και ταξιδεύουν στη θάλασσα, ψαρεύοντας όλο τον κόσμο με το ένα δίχτυ του Ευαγγελίου, τους προσφέρουμε στον Χριστό. Και ο Ιωάννης, που με καλάμι και αγκίστρι έπιανε άφωνα ψάρια, τώρα με το καλάμι της γραφής και το Πνεύμα, όχι με μελάνι, γράφει Ευαγγέλιο και ψαρεύει την οικουμένη. Πατητές σταφυλιών δε, διότι αυτοί που πίστεψαν στον Χριστό, από ευλάβεια, βρίσκονται κάτω από τα πόδια μας σαν τσαμπιά σταφυλιών. Είδε ο Κορνήλιος τον Πέτρο, και έπεσε στα πόδια του. Άλλοι, σαν τσαμπιά, έφεραν τον δικό τους πλούτο ως κρασί στα πόδια μας: «Διότι όσοι ήταν ιδιοκτήτες κτημάτων ή σπιτιών, τα πουλούσαν και έφερναν το αντίτιμο όσων πουλούσαν και το έθεταν στα πόδια των αποστόλων», (δηλαδή) τα τσαμπιά το κρασί στα πόδια τους. Επειδή λοιπόν εσύ, Κύριε, όπως τα τσαμπιά στους πατητές σταφυλιών, υπέταξας σε εμάς λαούς και έθνη κάτω από τα πόδια μας, «πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη». Πώς «σε όλη τη γη»; Διότι «από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση το όνομά σου έχει δοξαστεί ανάμεσα στα έθνη. Θαυμαστό είναι το όνομά σου», αλλά όχι απλώς αξιέπαινο. Διότι διαφέρει το να θαυμάζεις από το να επαινείς, και ο θαυμασμός έχει υπερβεί τον έπαινο και την ευφημία.

Και ο μεν Θεός επαινεί αυτούς που πέτυχαν κατορθώματα, όμως δεν εκπλήσσεται, επειδή ο λόγος του δεν νικιέται από ανθρώπινο θαύμα· ο άνθρωπος, όμως, επαινεί μεν όσα είναι εύκολα κατανοητά με τη λογική, θαυμάζει δε όσα υπερβαίνουν κάθε λόγο και έπαινο. Για να δείξουν, λοιπόν, οι απόστολοι το μέγεθος του ευαγγελικού μυστηρίου και την υπερβολή των πραγμάτων, δεν επαινούν απλώς, αλλά θαυμάζουν το όνομα: «Πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου». Ποιο όνομα; Του Ιησού Χριστού, απαντά ο Παύλος, επειδή «ενώ υπήρχε με μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό του παίρνοντας μορφή δούλου, γι' αυτό ο Θεός τον υπερύψωσε και του χάρισε όνομα που είναι πάνω από κάθε όνομα, ώστε στο όνομα του Ιησού Χριστού να κάμψει κάθε γόνατο επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων», και όλοι μαζί να λένε: «Πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη». Και γιατί το λέμε αυτό; Για να πούμε και εμείς την αλήθεια και να διδάξουμε τον κόσμο. Τι; «Ότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου πάνω από τους ουρανούς». Ποια μεγαλοπρέπεια;

Η μεγάλη ομορφιά των θαυμάτων. Ο λεπρός, σαν το φίδι που ρίχνει το δέρμα του, απεκδύεται την αρρώστια. <Υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου.> Ο παράλυτος άνθρωπος συρράπτεται με τη βελόνα του λόγου σου. <Υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου.> Με πηλό δίνεις μάτια σε τυφλό, με τη φωνή ξυπνάς νεκρό, με το πόδι πατάς τον βυθό, κοιμίζεις τη θάλασσα και ξυπνάς τον Λάζαρο. <Υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου υπεράνω των ουρανών.> Ποιων ουρανών; Εάν βέβαια εξετάσουμε τα θαύματα, υψώθηκε πάνω από τους ουρανούς, πάνω από τους αποστόλους, πάνω από τους προφήτες. Διότι, έστω κι αν θαυματούργησαν οι άγιοι, θαυματούργησαν ως ουρανοί. Κανείς όμως από αυτούς δεν μετέβαλε τις φύσεις των όντων ως Θεός, κανείς δεν έκανε το νερό κρασί, κανείς δεν χάρισε οφθαλμούς σε εκ γενετής τυφλό.

Αν όμως θεωρήσω ως μεγαλοπρέπειά του τη σάρκα, την οποία, αφού έλαβε ως φτωχικό ένδυμα, την έκανε πορφύρα, και αφού την απεκδύθηκε με το πάθος, την ενδύθηκε με την ανάσταση —«Ο Κύριος εβασίλευσε, ενδύθηκε ευπρέπεια»— και, αφού ενδύθηκε τη σάρκα και την ανύψωσε στους ουρανούς, κάθισε μαζί της στα δεξιά του Πατέρα, διότι μας συνήγειρε και μας συνεκάθισε «στα επουράνια υπεράνω κάθε αρχής και εξουσίας και κυριότητας και κάθε ονόματος που ονομάζεται», τότε, βλέποντας τη σάρκα του Χριστού πάνω από όλους τους ουρανούς και υπεράνω του αέρα και του αιθέρα και του στερεώματος και του ασώματου ουρανού και των αγγέλων και των αρχαγγέλων και των ανωτάτων δυνάμεων, λέμε αληθεύοντας: «Ότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου υπεράνω των ουρανών».

«Και αφού είπε αυτά, ενώ αυτοί έβλεπαν, αναλήφθηκε.» Γι' αυτό και τα Σεραφείμ και τα εξαπτέρυγα και όλα τα νοερά και συλλειτουργικά με αυτά πνεύματα, βλέποντας τον πηλό να λάμπει ψηλότερα από αυτά, όχι λόγω της δικής του φύσης, αλλά εξαιτίας Εκείνου που τον ενδύθηκε, αινούν τον Χριστό και τον δοξάζουν για το εξαίσιο θαύμα, άλλοι μεν λέγοντας: «Άγιος, άγιος, άγιος Κύριος Σαβαώθ», άλλοι δε κράζοντας: «Ευλογημένη η δόξα του Κυρίου από τον τόπο Του», δηλαδή από το ένδοξο σώμα, και άλλοι βοώντας: «Σηκώστε τις πύλες, και υψωθείτε πύλες αιώνιες, διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά Σου υπεράνω των ουρανών.» Αλλά πείτε μας, ω πνεύματα των αγίων και των δικαίων, άραγε μόνο από τα επουράνια στρατεύματα αινείται και δοξάζεται ο Θεός; Άραγε στερείται η επίγεια γλώσσα την ικανότητα να υμνεί τον Θεό; Αλλά απαντούν: Θα μείνει σε αδράνεια εκείνος για τον οποίο κατήλθε;

Και θαυμάζοντας οι απόστολοι ψάλλουν επιλήνιο άσμα: «Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη. Κύριε» των επουρανίων, «ο Κύριός μας» των επιγείων. «Κύριε» των πατριαρχών, «ο Κύριός μας» των αποστόλων. «Κύριε» των προφητών, «ο Κύριός μας» των ευαγγελιστών. «Κύριε» όσων βρίσκονται υπό τον νόμο, «ο Κύριός μας» όσων βρίσκονται υπό τη χάρη.

Κύριε όλων των δημιουργημάτων, Κύριέ μας των σωζομένων. Κύριε εκείνων που απέθαναν για εσένα, Κύριέ μας εκείνων που ζουν για εσένα. Διότι για αυτόν τον σκοπό ο Χριστός απέθανε και ανέστη και έζησε, ώστε να κυριεύσει και νεκρών και ζώντων. Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη. Όχι στην Ιουδαία είναι θαυμαστό το όνομά σου, αλλά σε όλη τη γη. Διότι εκεί βλασφημήθηκε: «Οι δε διερχόμενοι τον εβλασφημούσαν». Όπως είναι θαυμαστό το όνομά σου στην παλαιά, έτσι είναι θαυμαστό το όνομά σου και στην καινή.

Στην Ιουδαία βλασφημείται και στα έθνη δοξολογείται: «Θαυμαστό το όνομά σου». Αυτοί που έλαβαν τον νόμο στράφηκαν κατά του νομοθέτη, και τα άνομα έθνη υπέρ του νομοθέτη: «Θαυμαστό το όνομά σου». Ως εχθρούς μας καταδίωξαν οι Ιουδαίοι, και ως αγγέλους Θεού μας δέχθηκαν τα έθνη: «Θαυμαστό το όνομά σου». Ο Παύλος από τους Ιουδαίους δέχθηκε πέντε φορές «σαράντα παρά μία» μαστιγώσεις, ενώ στους εθνικούς Γαλάτες έγραφε: «Ως άγγελο Θεού με δεχθήκατε, ως Χριστό Ιησού· Θαυμαστό το όνομά σου». Οι αγαπημένοι σταύρωσαν τον αγαπητό, και οι αποξενωμένοι φόρεσαν τον σταυρό στο μέτωπο ως διάδημα: «Θαυμαστό το όνομά σου». Τα τέκνα του Αβραάμ πολεμούν τον Θεό του Αβραάμ, και τα τέκνα του διαβόλου Τον προσκυνούν: «Θαυμαστό το όνομά σου». Αυτοί που δέχθηκαν τον νόμο σε λίθινες πλάκες πήραν λίθους εναντίον σου για να σε λιθοβολήσουν, και αυτοί που προσκυνούσαν λίθους, προσκύνησαν εσένα, τον ακρογωνιαίο λίθο, ως Θεό: «Θαυμαστό το όνομά σου». Οι συμπολίτες σου λένε: «Δεν θέλουμε να βασιλεύσει αυτός εφ' ημών», ενώ οι ξένοι λένε: «Θέλουμε να δούμε τον Ιησού».

«Θαυμαστό είναι το όνομά σου.» Εκείνοι που ήπιαν το κρασί από το νερό στον γάμο, σε πότισαν ξύδι· ενώ εκείνοι που δεν είδαν το θαύμα, σου φέρνουν ως προσφορά τις απαρχές κάθε κρασιού. «Πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου.» Ο τάφος άνθισε ζωή. «Θαυμαστό είναι το όνομά σου.» Η κολυμβήθρα γεννά αστέρα. «Θαυμαστό είναι το όνομά σου.» Δεν γυμνώνει πλέον ο όφις, αλλά ενδύει ο αμνός. «Θαυμαστό είναι το όνομά σου.» Δεν θρηνεί πλέον η Εύα, αλλά η Μαρία χαίρεται. «Χαίρε, κεχαριτωμένη· Θαυμαστό είναι το όνομά σου.» Δεν κλαίει πλέον η Ραχήλ, αλλά η Ελισάβετ σκιρτά. «Θαυμαστό είναι το όνομά σου.» Δεν ράβονται πλέον φύλλα στον παράδεισο, αλλά υφαίνεται πορφύρα μέσα στο νερό. «Θαυμαστό είναι το όνομά σου.» Δεν σκεπάζει πλέον η συκιά, αλλά ο Ιορδάνης στολίζει. «Θαυμαστό είναι το όνομά σου.» Δεν ληστεύεται πλέον από τον παράδεισο ο πρωτόπλαστος Αδάμ, αλλά ο ληστής γίνεται πολίτης του παραδείσου. «Θαυμαστό είναι το όνομά σου.» Δεν βασιλεύει πλέον η φθορά· διότι η αφθαρσία μεταφυτεύθηκε από τους ουρανούς στη γη. Δεν ενδύονται πλέον οι πρωτόπλαστοι δερμάτινους χιτώνες ως αιχμάλωτοι, αλλά οι νεοφώτιστοι ενδύονται τον Χριστό. «Διότι όσοι εις Χριστόν βαπτιστήκατε, τον Χριστό ενδυθήκατε.» Ή και επειδή στην ανατολή και στη δύση, στον βορρά και στον νότο, σε πόλεις και σε χώρες και σε όρη και σε νησιά, δεν ονομάζονται πλέον από τον τόπο ή τον τρόπο ζωής ή το γένος ή το αξίωμα, αλλά από τον Χριστό ονομάζονται Χριστιανοί.

Ω όνομα, ένδυμα του κόσμου· ω όνομα, φόρεμα της οικουμένης· ω όνομα, με το οποίο η ψυχή που το φέρει ως επιγραφή γίνεται βασιλικό νόμισμα· ω όνομα, δρόμος των χωλών· ω όνομα, διωγμός των δαιμόνων· ω όνομα, εξολόθρευση των όφεων, αναίρεση των σκορπίων· ω όνομα, χάρισμα των ουράνιων γλωσσών· ω όνομα, αντίδοτο των θανάσιμων φαρμάκων· ω όνομα, θεραπεία των ασθενούντων· «Πολλά δε σημεία ακολουθούσαν εκείνους που πίστεψαν. Πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη». Το «πόσο» (ως) εισάγεται αντί του «όντως βεβαίως», δηλαδή «ομολογουμένως θαυμαστό είναι το όνομά σου». Και γιατί τα λέμε αυτά; «Διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου υπεράνω των ουρανών». Διότι, εάν δεν είχες υψωθεί εσύ ο ίδιος μεγαλοπρεπώς στους ουρανούς αναλαμβανόμενος και δεν είχες στείλει σε εμάς το Άγιο Πνεύμα ως συνεργό στο Ευαγγέλιο, δεν θα είχαμε τη δύναμη να διδάξουμε τον κόσμο, να κατηχήσουμε, να βαπτίσουμε, να γεμίσουμε τις εκκλησίες, ώστε να γίνει «θαυμαστό το όνομά σου σε όλη τη γη». Ότι δε το «Υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου» δηλώνει την Ανάληψη, το αναφέρει ο Λουκάς στις Πράξεις περί του Χριστού: «Εκείνοι λοιπόν αφού συνήλθαν», έως το «και αφού είπε αυτά, ενώ αυτοί έβλεπαν, υψώθηκε. Διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου. Είδα τον Κύριο να κάθεται σε θρόνο υψηλό και επηρμένο», έως το «και υψώθηκε το υπέρθυρο». Ομολογούμε δε: και τι κατόρθωσες μαζί με τα άλλα και ανελήφθης, Δέσποτα; «Από στόματος νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνο». Και πότε έγινε αυτό;

Ο ψαλμός είναι δηλωτικός πράξης και έργου. Επειδή, λοιπόν, ο Δαβίδ είχε τόση πεποίθηση στην προφητεία του, έβλεπε τα μελλοντικά ως ήδη πεπραγμένα. Για αυτά που επρόκειτο να συμβούν, επομένως, πρόσφερε ευχαριστία ως για ήδη γενόμενα, λέγοντας στον Θεό: «Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη». Πώς, άλλωστε, δεν θα ευχαριστούσε ο Δαβίδ για τις ανά τον κόσμο εκκλησίες του Χριστού; Διότι αυτός που επιθυμούσε να στήσει ένα σκήνωμα και μία καλύβα για τον Θεό, όχι για να περιορίσει τον Θεό σε κάποιον τόπο, αλλά για να φτιάξει για τον εαυτό του έναν ευκτήριο οίκο, όπου ως σε φιλικό κοιτώνα θα συνομιλεί με τον Δεσπότη, αυτός που για μία σκηνή αγρυπνούσε τόσες φορές και έλεγε: «Αν θα δώσω ύπνο στα μάτια μου έως ότου βρω τόπο για τον Κύριο», αυτός που με τον πόθο του νικούσε τον ύπνο και, ως εραστής την αγαπημένη του, αναζητούσε τη σκηνή, όταν είδε όχι μία, αλλά μύριες σκηνές, τις εκκλησίες του Χριστού, και ότι παντού στη γη θαυμάζεται Εκείνος που παντού εξαιτίας των Ιουδαίων βλασφημείται, και ότι Εκείνος που έλεγε στους Ιουδαίους: «Εξαιτίας σας το όνομά μου βλασφημείται ανάμεσα στα έθνη», ο Ίδιος είπε στους αποστόλους: «Από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση, το όνομά μου έχει δοξαστεί ανάμεσα στα έθνη», αυτό ακριβώς που άκουσε να λέει ο Θεός, αυτό αναφώνησε ευχαριστώντας, λέγοντας: «Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη».

«Κύριε», Μονογενή Υιέ· «ο Κύριός μας», εμάς των κατά χάριν αδελφών, για τους οποίους είπες: «Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου». Αλλά, αν και εσύ μας καταξίωσες να μας ονομάσεις αδελφούς, εμείς ως δούλοι ομολογούμε τη δεσποτεία σου. Διότι στον καθένα από εμάς αρμόζει περισσότερο η παραγγελία του Πνεύματος που λέει: «Και τον αδελφό σου θα υπηρετήσεις». Ο Χριστός, εσένα τον δούλο, σε ονόμασε αδελφό· μην υπερηφανεύεσαι, αλλά, έχοντας το χάρισμα της αδελφότητας, «τον αδελφό σου θα υπηρετήσεις». Επειδή είναι αγαθός ο Δεσπότης, θέλει να υπηρετείται από τους δούλους όπως από αδελφούς. Και ένας βασιλιάς στον πόλεμο αποκαλεί τους στρατιώτες αδελφούς, όχι για να καταφρονηθεί, αλλά για να αγαπηθεί περισσότερο. Γι' αυτό, ευχαριστία ανήκει σε σένα, Δέσποτα, για τη φιλοτιμία της αδελφότητας. Όμως εμείς, αν και ονομαστήκαμε αδελφοί, ομολογώντας τη δουλεία μας λέμε: «Κύριε, ο Κύριός μας». Κύριε, χωρίς μεσάζοντα· το «Κύριε» αυτών που είναι καταγραμμένοι στους ουρανούς ως πρωτότοκοι· «Και σε εκκλησία πρωτοτόκων», λέει, «που έχουν καταγραφεί στους ουρανούς· ο Κύριός μας», εμάς των πνευματοφόρων αποστόλων, στους οποίους είπες: «Λάβετε Πνεύμα Άγιο». Διότι σε εμάς τους αποστόλους παρέδωσε ο Δαβίδ τον επιλήνιο ψαλμό. «Κύριε», σύμφωνα με τον νόμο της φύσης, «ο Κύριός μας», με το κάλλος της προαίρεσης. «Πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου», όχι πλέον μόνο στην Παλαιστίνη, αλλά «σε όλη τη γη». Ένα αμπέλι χερσώθηκε, και ο οικουμενικός αμπελώνας σώθηκε· διότι «με το δικό τους παράπτωμα ήλθε η σωτηρία στα έθνη».

«Πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου.» Θαυμαστός έγινε ο τρόπος της μεταβολής: οι άθεοι έγιναν ένθεοι, οι πολυθεϊστές φιλόθεοι, οι ειδωλολάτρες θεολάτρες, οι προσκυνητές των λίθων ομολογητές της Πέτρας. «Διότι έπιναν από την πνευματική πέτρα που τους ακολουθούσε, και η πέτρα ήταν ο Χριστός. Πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη.» Διότι, όταν μόνο ονομάζεται με πίστη, τα πάντα γίνονται για εκείνον που το ονομάζει. Και δεν υπάρχει ανάγκη από λόγια, τα ίδια τα έργα βοούν. [Γιατί όμως το λέμε αυτό, Δέσποτα; Για να πούμε και εμείς την αλήθεια και να διδάξουμε τον κόσμο «ότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου υπεράνω των ουρανών.» Και ποια μεγαλοπρέπεια; Η μεγάλη ευπρέπεια των θαυμάτων και των λόγων. Ο λεπρός απεκδύεται το πάθος σαν φίδι το δέρμα του, ο παράλυτος ράβεται με τη βελόνα του λόγου σου, με πηλό δίνεις μάτια σε τυφλό, με τη φωνή εγείρεις νεκρό, με το χέρι ανορθώνεις κουφό, με το πόδι πατάς τον βυθό, με τον λόγο κοιμίζεις τη θάλασσα και με τον λόγο ξυπνάς τον Λάζαρο]. «Λάζαρε, έλα έξω», και ο νεκρός που ήταν στον τάφο βγήκε σαν άνεμος από θησαυροφυλάκιο. Διότι εκείνος που «εξάγει ανέμους από τους θησαυρούς του» έβγαλε και τούτον, ώστε να πει και αυτός, αφού αναστήθηκε από τη γη των νεκρών: «Πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη. Διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου υπεράνω των ουρανών.» Ποιων ουρανών;

Και όλων των αγίων που διηγούνται τη δόξα του Θεού· 〈Οι ουρανοί διηγούνται δόξαν Θεού.〉 Και πώς υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά του υπεράνω των ουρανών; Επειδή φάνηκε 〈ωραίος στο κάλλος〉 〈παραπάνω από τους υιούς των ανθρώπων,〉 διότι ουδείς από τους αγίους επιτέλεσε τέτοια θαύματα ούτε μίλησε κατ' αυτόν τον τρόπο. Ποιος είναι μάρτυρας γι' αυτό;

Ο εκ γενετής τυφλός και οι υπηρέτες· ο μεν μιλώντας για τα θαύματα είπε: «Από την αρχή του κόσμου δεν ακούστηκε ότι άνοιξε κανείς τα μάτια ανθρώπου που γεννήθηκε τυφλός»· οι δε υπηρέτες για τα λόγια του: «Ποτέ δεν μίλησε άνθρωπος έτσι, όπως αυτός ο άνθρωπος». Επειδή λοιπόν, Δέσποτα, είναι μεγάλη η ομορφιά των θαυμάτων και των λόγων σου, και στα πάντα ξεπερνάς ασυγκρίτως όλους τους αγίους, «υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου υπεράνω των ουρανών». Ώστε και την ανθρώπινη φύση την οποία φέρεις (να βρίσκεται) υπεράνω των επουρανίων δυνάμεων ...

Επειδή βεβαίως και ο Μονογενής έχει ονομαστεί άμπελος, και οι πιστοί κλήματα. Εάν όμως ο Ιουδαίος επιμένει πεισματικά ότι ο ψαλμός αναφέρεται στον κοινό άνθρωπο· ακόμη και έτσι ας γίνει γνωστό, ότι γι' αυτόν τον λόγο τα πάντα υποτάχθηκαν σε αυτόν, επειδή πλάστηκε κατ' εικόνα του Θεού που επρόκειτο να ενανθρωπήσει.] Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη! Εκπλήσσεται για τη γνώση του ονόματος του Θεού που δόθηκε στους ανθρώπους. Διότι ο Θεός δεν είναι πλέον γνωστός μόνο σε όσους βρίσκονται στην Ιουδαία.

Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη! Επαναλαμβάνοντάς το, αναδιπλασιάζει τον θαυμασμό του, εκπληττόμενος, όπως ανέφερα, για τη θεογνωσία που συντελέστηκε στους ανθρώπους.

Ότι δε και διά του βαπτίσματος επρόκειτο ο Χριστός, ο Θεός μας, να καταργήσει τον διάβολο, το μαρτυρεί ο ογ' ψαλμός, λέγοντας προς τον Θεό τα εξής: «Εσύ συνέτριψες τις κεφαλές των δρακόντων επάνω στο ύδωρ· εσύ συνέθλασες την κεφαλή του δράκοντα.» Ότι δε ο Χριστός είναι ο δημιουργός του ουρανού, αυτός που περιπάτησε στη θάλασσα, ας ακούσουμε τον Ιώβ που λέει τα εξής: «Αυτός που εξέτεινε τον ουρανό μόνος του, και περιπατεί επί της θαλάσσης σαν πάνω σε έδαφος.» Περί δε του πώλου και της όνου, επί των οποίων επικάθισε ο Χριστός, ας ακούσουμε τον προφήτη Ζαχαρία να λέει: «Χαίρε σφόδρα, θυγατέρα Σιών· κήρυττε, θυγατέρα Ιερουσαλήμ· ιδού ο βασιλεύς σου έρχεται σε εσένα δίκαιος και σωτήρας, ο ίδιος πράος και επιβαίνων επί υποζυγίου και πώλου νέου.» Τι είναι λοιπόν πιο ξεκάθαρο από αυτές τις προφητικές φωνές; Αλλά όμως, παρόλο που προφήτευαν τόσο φανερά για τον Χριστό, ο Σατανάς τύφλωσε τα μάτια των Ιουδαίων, και πώρωσε τις κόρες της ψυχής τους, ώστε να παραβλέπουν τέτοιου είδους μαρτυρίες. Ας ακούσουμε λοιπόν και περί των παίδων, οι οποίοι αναβόησαν το «Ωσαννά» προς τον Χριστό, και τον αποκάλεσαν προφανώς Κύριο στον η' ψαλμό: «Κύριε, ο Κύριος ημών, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη! Διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου υπεράνω των ουρανών. Εκ στόματος νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνο.»

Προς εκείνους που υποστηρίζουν ότι ο Πατέρας είναι μέγας Θεός, ενώ ο Υιός δεν είναι ίσος. Μολονότι κατεξοχήν ομολογούμε ότι η Τριάδα αποτελεί μία θεότητα, βρίσκουμε στην Αγία Γραφή τον Υιό, προκειμένου να κλείσουν τα στόματα των αντιπάλων, να χαρακτηρίζεται μέγας σε σύγκριση με τον Πατέρα. Διότι λέει ο Δαβίδ: «Γνωστός είναι ο Θεός στην Ιουδαία· στον Ισραήλ είναι μέγα το όνομά του»· η δε Ιουδαία περιοριζόταν σε έναν συγκεκριμένο τόπο. Για τον Υιό, όμως, αναφέρεται: «Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη!». Επειδή το όνομα του Χριστού γέμισε όλη τη γη. Διότι σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος των αγίων, και έως τα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους. Δικαιολογημένα, λοιπόν, λέει ο ψαλμός: «Θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη». Και τι σημαίνει αυτό που ακολουθεί: «Διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου υπεράνω των ουρανών»; Αυτό εκπληρώνεται όταν ανέβηκαν στο όρος οι μαθητές μαζί με τον Σωτήρα, ο οποίος, καθώς επρόκειτο να αναληφθεί, τους έλεγε: «Μείνετε στα Ιεροσόλυμα, έως ότου ενδυθείτε δύναμη εξ ύψους»· εξαιτίας ακριβώς του ότι υψώθηκε: «Διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου υπεράνω των ουρανών». Σε αυτόν, λοιπόν, απευθύνεται ο Δαβίδ λέγοντας: «Διότι θα δω τους ουρανούς, τα έργα των δακτύλων σου».

Διότι μη γένοιτο να δοξάζουμε εμείς τη θεότητα από την υπεροχή της έναντι των δούλων κτισμάτων. Διότι, αφενός, η οικονομία κατά την ανθρώπινη φύση είναι ανώτερη από τους δικαίους μεταξύ των ανθρώπων· επειδή Αυτός είναι ο μόνος που δεν έπραξε αμαρτία· αφετέρου, η μεγαλοπρέπεια της θεότητας υψώθηκε υπεράνω των ουρανών. —«Και θα έλθουν σε Αυτόν όλα τα έθνη». Προχωρώντας ο λόγος φανερώνει την προφητεία πιο ξεκάθαρα, υποδεικνύοντας τη μελλοντική συρροή των εθνών για την επίγνωση του Χριστού.

Όταν, λοιπόν, η ψυχή παραμένει αδούλωτη στο φρόνημα της σάρκας, και αναλάβει το μέγεθος και το αξίωμα που της αρμόζει μέσα από τη συναίσθηση των χαρισμάτων που της έχουν δοθεί από τον Θεό, σε αυτήν γεννάται η φωνή του Κυρίου. Εκείνοι, λοιπόν, που διαθέτουν υψηλές αντιλήψεις περί του Θεού, και έχουν θεωρήσει με πνευματικό ύψος τους λόγους περί της κτίσεως, και κατόρθωσαν να εμβαθύνουν έστω και σε κάποιο βαθμό στην αγαθότητα της πρόνοιας του Θεού, και επιπλέον είναι απλόχεροι στις δαπάνες και μεγαλόδωροι στη θεραπεία των αναγκών των αδελφών, αυτοί είναι οι μεγαλοπρεπείς, στους οποίους εγκατοικεί η φωνή του Κυρίου. Πράγματι, ο μεγαλοπρεπής περιφρονεί όλα τα σωματικά, κρίνοντάς τα εντελώς ανάξια λόγου σε σύγκριση με τα αόρατα. Τον μεγαλοπρεπή δεν θα τον λυπήσει καμία περίσταση· ούτε θα τον ταράξει καθόλου κανένα πάθος, ούτε θα τον κλονίσουν τα αμαρτήματα φαύλων και αξιοκαταφρόνητων ανθρώπων· ούτε η ακαθαρσία της σάρκας θα τον ταπεινώσει. Διότι είναι δυσπρόσιτος στα ταπεινωτικά πάθη, τα οποία δεν μπορούν ούτε καν να τον ατενίσουν εξαιτίας του ύψους του φρονήματός του. Αναφέρεται δε και κάποια μεγαλοπρέπεια του Θεού, όπως στο: «Υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου υπεράνω των ουρανών». Εκείνοι, λοιπόν, που πιστεύουν και δοξάζουν τα μεγάλα περί του Θεού, αυτοί εξυψώνουν τη μεγαλοπρέπειά Του.

Αγνοούν δε, όπως φαίνεται, ότι ο Ιησούς Χριστός δεν νοείται και δεν λέγεται από εμάς απλώς ως ένας κοινός και ιδιαίτερος άνθρωπος καθ' εαυτόν, αλλά μάλλον ως ο εκ Θεού Λόγος που ενανθρώπησε. Για να φανεί όμως ότι η απόδοση των εννοιών προχωρά με την πρέπουσα τάξη, ας καταπιαστούμε πριν από τα άλλα με τη θεωρία του ψαλμού που παρατέθηκε. Γνώριζε ως προφήτης ο θεσπέσιος Δαβίδ ότι, σύμφωνα με την αψευδή και θεία υπόσχεση, θα γεννηθεί «εκ του καρπού της οσφύος του κατά σάρκα», όμως δεν αγνοούσε ότι, αν και υπάρχει ως Θεός κατά φύση, θα συγκαταβεί στα ανθρώπινα την κατάλληλη στιγμή. Συνομιλεί, λοιπόν, στον όγδοο ψαλμό και απευθύνει τα λόγια του προς αυτόν, αναγνωρίζοντας έναν Θεό προερχόμενο και από τα δύο, ως άνθρωπο και ταυτόχρονα ως Θεό. Γι' αυτό λέει: «Κύριε, ο Κύριος ημών, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη, διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου υπεράνω των ουρανών». Διότι πού ακριβώς ή από ποιους δεν θαυμάστηκε ο Χριστός; Ή πώς δεν υψώθηκε υπεράνω των ουρανών η μεγαλοπρέπειά Του και η λαμπρότητα της δόξας Του; Εφόσον είναι αληθές ότι «στο όνομα του Ιησού Χριστού θα κάμψει κάθε γόνυ επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων, και κάθε γλώσσα θα ομολογήσει ότι Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός εις δόξαν Θεού Πατρός».

ΨΑΛΜΟΣ Η'. <Εις το τέλος υπέρ των ληνών· ψαλμός τω Δαβίδ.> (A f. 52) Προαναγγέλλεται λοιπόν διά της προκειμένης ωδής η κλήση των εθνών· και επιγράφηκε αυτή: Εις το τέλος υπέρ των ληνών. Και το μεν Εις το τέλος, δηλώνει την παρουσία που έλαβε χώρα κατά τη συντέλεια των αιώνων, δηλαδή την ενανθρώπηση του Μονογενούς· το δε υπέρ των ληνών έχει την εξής έννοια: διότι μερικοί υποστηρίζουν ότι ονομάζονται ληνοί μεταφορικώς οι Εκκλησίες του Χριστού, στις οποίες οι μυσταγωγοί συγκεντρώνουν σαν σταφύλια εκείνους που πιστεύουν στον Χριστό, τόσο από το ποίμνιο των Ιουδαίων όσο και από τα έθνη, και συγκεντρώνουν καρπούς σαν από τον Δεσποτικό αμπελώνα· ή υποστηρίζουν ότι ληνοί είναι τα θυσιαστήρια, επειδή σε αυτά προσκομίζονται οι προσφορές όλων. <Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη!> (A. f. 53) Διότι παλαιά μεν η δόξα του Θεού σχεδόν περιοριζόταν μόνο στην Ιουδαία· διότι σε αυτήν ήταν γνωστός ο Θεός, και στον Ισραήλ ήταν μεγάλο το όνομά του· επειδή όμως ο Κύριος όντας Θεός φανερώθηκε σε εμάς, έχει γίνει θαυμαστό το όνομά του μεταξύ εκείνων που βρίσκονται σε όλη τη γη. Εκπλήσσεται λοιπόν ο προφήτης για τη γνώση του ονόματος του Θεού που διαχύθηκε στους ανθρώπους· διότι ο Θεός δεν είναι πλέον γνωστός μόνο σε αυτούς που ανήκουν στον Ιούδα. <Διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου.> (A. f. 53 b) Ίσως δε η υψωθείσα μεγαλοπρέπεια να μην είναι άλλη από την οικονομία του.

Ο Χριστός λοιπόν λέγεται ότι ελαττώθηκε σε σύγκριση με τους αγγέλους λόγω του πάθους του θανάτου· διότι καταδέχθηκε να πάθει με τη δική του σάρκα, αν και παρέμεινε απαθής κατά τη φύση της θεότητάς του. [Μας στεφάνωσε όμως με δόξα και τιμή, διότι, όντας κατά φύσιν Θεός, ελαττώθηκε για εμάς, ώστε εμείς να πλουτίσουμε υπέρ φύσιν εν αυτώ. «Διότι μας συνήγειρε και μας συγκάθισε στα επουράνια εν Χριστώ.» Διότι, με το να συγκαθίσει εκείνος στον θρόνο, το καύχημα θα επεκταθεί σε ολόκληρη την ανθρώπινη φύση. Έτσι, με τη δική του πτωχεία εμείς πλουτίσαμε, για χάρη των οποίων στεφανώθηκε με δόξα και τιμή, παρόλο που είναι ο Κύριος της δόξης ως Θεός. Διότι, ενώ είχαμε καταστεί άτιμοι με την παράβαση του Αδάμ, δοξαστήκαμε με την υπέρ ημών υπακοή του Χριστού.] <Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη!> (A f. 58) Επαναλαμβάνει το θαύμα, και θέτει πάλι το ίδιο προοίμιο ως επίλογο, εκπλησσόμενος για τη θεογνωσία που αποκτήθηκε από τους ανθρώπους.

Και πριν από την απόδειξη και μετά την απόδειξη λέει τα ίδια λόγια, και από το μέγιστο θαύμα οδηγείται στη δοξολογία· και βλέποντας τη δόξα του Σωτήρα να απλώνεται σε όλη την υφήλιο, σχεδόν ανασκιρτά, και επαναλαμβάνοντας τον λόγο του λέει: «Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη!»

β'. Εκείνοι δε που καυχώνται ότι έχουν πατέρα τον πιστότατο Αβραάμ, δεν θέλουν να δεχθούν ότι ο Σωτήρας όλων μας αναστήθηκε από τους νεκρούς, νομίζοντας οι άθλιοι ότι με μια ανυπόστατη φήμη μπορούν να μολύνουν καθημερινά την ομορφιά μιας τόσο μεγάλης αλήθειας (διότι «διαδόθηκε», λέει, «αυτός ο λόγος μεταξύ των Ιουδαίων μέχρι σήμερα»). Την αλήθεια αυτή την αναγνώρισαν μεν οι δαίμονες. Εκείνοι όμως που ομολόγησαν ότι έχουν υποδεχθεί τις εντολές του Θεού, ούτε στα λόγια δεν προαιρούνται να την τιμήσουν, και αυτά ενώ ο προφήτης λέει: «Κύριε, Κύριέ μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη· διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου πάνω από τους ουρανούς»· και πάλι: «Υψώσου πάνω από τους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη ας είναι η δόξα σου».

Ας πούμε λοιπόν πάλι: Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη· διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου υπεράνω των ουρανών, για να γνωρίσουμε σαφώς ότι η ενανθρώπηση του Κυρίου και η από τη γη επάνοδός του στους ουρανούς, της οποίας τη μνήμη εορτάζουμε σήμερα, γέμισε τον κόσμο με τη γνώση του Θεού. Διότι, όσο καιρό βρισκόταν επί της γης, οι περισσότεροι είχαν μικρή αντίληψη για το μεγαλείο της δόξας του· όταν όμως ανήλθε φανερά στους ουρανούς, έχοντας εκπληρώσει, όπως έπρεπε, όλο το θέλημα του Πατέρα, ολόκληρη η κτίση γέμισε από θαυμασμό και γνώση, βλέποντας τον Κύριο των όλων να αναβαίνει, δηλαδή να αναλαμβάνεται. Επάρθηκε, δηλαδή υψώθηκε υπεράνω όλων των ουρανών, σύμφωνα με την προφητεία, ως άνθρωπος, ανέβηκε όμως ως Θεός· διότι λέει: Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας.

Κύριε, Κύριέ μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη! Διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου υπεράνω των ουρανών. Από το στόμα νηπίων και βρεφών που θηλάζουν κατήρτισες αίνο εξαιτίας των εχθρών σου, για να καταλύσεις τον εχθρό και τον εκδικητή.

Δεν ήταν από παλιά θαυμαστό σε όλη τη γη· συνέβη όμως μετά την έλευση του Σωτήρος, όταν πλέον μια συγκέντρωση λαών τον περικύκλωσε, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε τώρα: «Εκ στόματος νηπίων», και τα εξής. Διότι διδάσκει ότι η νέα και καινή συναγωγή, μετά την εις ύψος ανάληψή Του, έχει συγκροτηθεί από νήπια κατά την ψυχή, λόγω της εν Χριστώ αναγεννήσεως η οποία εδραιώθηκε παντού στην οικουμένη μετά την ανάληψή Του. Γι' αυτό, και όταν τα παιδιά τού φώναζαν: «Ωσαννά εν τοις υψίστοις, ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου», σε εκείνους που αγανακτούσαν απαντά: «Ποτέ δεν διαβάσατε το: "Εκ στόματος νηπίων και θηλαζόντων κατηρτίσω αίνον";»· και ίσως το: «Ένεκα των εχθρών σου».

Και το πώς σε όλη τη γη το όνομα του Κυρίου, που παλαιότερα δεν ήταν γνωστό σε κανέναν, κατέστη θαυμαστό, το αποσαφηνίζει λέγοντας στη συνέχεια: «Διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου υπεράνω των ουρανών»· και το τρίτο στοιχείο που προστίθεται στη φράση, «Εκ στόματος νηπίων και θηλαζόντων κατηρτίσω αίνον», θα μπορούσε να βρίσκεται σε συμφωνία με το: «Συναγωγή λαών θα σε περικυκλώσει». Διότι διδάσκει ότι η νέα και καινή συναγωγή εκείνων που περικυκλώνουν τον Θεό, μετά την ανάληψή Του στα ύψη, έχει συγκροτηθεί από νήπια κατά την ψυχή και από θηλάζοντα, ονομάζοντας με αυτόν τον τρόπο τους αναγεννημένους εν Χριστώ λαούς. Επειδή, αφού ανέβηκε στα ύψη μετά την κάθοδό Του από τον ουρανό, ο Κύριος, ο οποίος παρουσιάζεται μέσα από την προφητεία, ετοίμασε για τον εαυτό Του πάνω στη γη τη συναγωγή των λαών, συγκροτώντας την από νήπια και θηλάζοντα.

Αν και είναι λοιπόν μικρός κατά το σώμα, έχει όμως τιμηθεί κατά την ψυχή με το «κατ’ εικόνα»· ώστε μέσω αυτού να γίνει θαυμαστό το όνομά σου σε όλη τη γη. Εκφράζει τον βαθύ θαυμασμό του για το θείο Πνεύμα και προσεύχεται γεμάτος θαυμασμό, λέγοντας: Βλέπω βεβαίως τους ουρανούς που περιέχουν ολόκληρο τον σύμπαντα κόσμο· βλέπω δε και τη σελήνη και τα άστρα, και γνωρίζω ότι όλα αυτά είναι από τη φύση τους μεγάλα και θαυμαστά μέρη της όλης δημιουργίας· ωστόσο, παρότι είναι τέτοια, γνωρίζω ότι τυγχάνουν να είναι τα ελάχιστα από τα έργα σου. Διότι αυτά είναι έργα των δακτύλων σου· και όχι των χεριών σου, ούτε κάποιας μεγάλης δύναμης· αλλά, όπως θα έλεγε κανείς, των ακροδακτύλων σου, ονομαζομένων έτσι μεταφορικά των δυνάμεων του Θεού, μέσω των οποίων συγκρότησε τα αισθητά και ορατά δημιουργήματα.

Διότι, ενώ απευθυνόταν στους μαθητές του με απλή φωνή λέγοντας: «Ελάτε να με ακολουθήσετε, και θα σας κάνω αλιείς ανθρώπων», επιτελούσε το έργο με δύναμη. Και πάλι, όταν τους έδωσε εντολή και είπε: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη στο όνομά μου», έδειχνε τη δύναμή του έμπρακτα. Και όταν πάλι είπε: «Πρέπει να κηρυχθεί το Ευαγγέλιο της βασιλείας σε όλη την οικουμένη ως μαρτυρία σε όλα τα έθνη», τους παρείχε τη δυνατότητα να δουν τη δύναμη του λόγου μέσα από τα ίδια τα έργα. Και όταν άλλοτε ανέφερε: «Πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου, και οι πύλες του άδη δεν θα την κατισχύσουν», απέδειξε τη δύναμή του με το ίδιο το γεγονός. Με τον ίδιο λοιπόν τρόπο και σε όλα τα υπόλοιπα λόγια της διδασκαλίας του θα μπορούσες να βρεις συνυφασμένη τη θεϊκή δύναμη. Γι' αυτόν τον λόγο έχει λεχθεί: «Ιδού, θα δώσει στη φωνή του φωνή δύναμης». Αφού λοιπόν δίδαξε αυτά, στη συνέχεια προτρέπει λέγοντας: «Δώστε δόξα στον Θεό για τον Ισραήλ· η μεγαλοπρέπειά του και η δύναμή του βρίσκονται στις νεφέλες». Το μεν λοιπόν, «Δώστε δόξα στον Θεό», λέγεται προς όλους όσοι έχουν κληθεί στη σωτήρια πίστη. Το δε, «για τον Ισραήλ [είναι] η μεγαλοπρέπειά του», υποδηλώνει εκείνους που προέρχονταν από τον Ισραήλ και έγιναν κήρυκες της θεότητάς του, δηλαδή τους αποστόλους και τους ευαγγελιστές, στους οποίους έγινε γνωστή η μεγαλοπρέπειά του, καθώς με αυτόν τον τρόπο ονομάζεται η θεότητά του. Γι' αυτό και λέγεται σε άλλα χωρία: «Διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου υπεράνω των ουρανών».

Εις το τέλος, υπέρ των ληνών, του Ασάφ. Ψαλμός 80ός. Αγαλλιάσθε στον Θεό τον βοηθό μας, αλαλάξτε στον Θεό του Ιακώβ. Οι ψαλμοί που έχουν την επιγραφή «υπέρ των ληνών» είναι τρεις στον αριθμό: ένας είναι του Δαβίδ, ο όγδοος, ένας του Ασάφ, αυτός που έχουμε στα χέρια μας, και των υιών Κορέ ο ογδοηκοστός τρίτος. Ο 8ος, λοιπόν, σαφώς προφήτευε την κλήση των εθνών, την οποία οι προφήτες του Θεού, βλέποντάς την εκ των προτέρων μέσω του θείου Πνεύματος, αισθάνονταν βαθύτατη έκπληξη· γι' αυτό και με θαυμασμό αναφωνούσαν το εξής: «Κύριε, ο Θεός ημών, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη!». Επίσης, και ο 83ος προέβλεπε πολλά σκηνώματα, πολλά θυσιαστήρια και πολλές αυλές, δηλαδή τις Εκκλησίες του Θεού σε όλη την οικουμένη και τα πολλά θυσιαστήρια μέσα σε αυτές. Αυτά ακριβώς παρουσιάζει λέγοντας: «Πόσο αγαπητά είναι τα σκηνώματά σου, Κύριε των δυνάμεων!», και πάλι: «Επιποθεί και λιποθυμά η ψυχή μου για τις αυλές του Κυρίου», και στη συνέχεια: «Τα θυσιαστήριά σου, Κύριε των δυνάμεων».