Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 80:1

Εις το τέλος, υπέρ των ληνών. Ψαλμός του Ασάφ, αλληλούια. Π΄. Υπόθεση. Ήδη, ερμηνεύοντας τον όγδοο ψαλμό, έχουμε εξηγήσει ότι οι ληνοί είναι οι Εκκλησίες. Μπορεί λοιπόν κανείς να διαπιστώσει και από αυτόν τον ψαλμό, πώς καλεί τα έθνη στην πίστη προς τον Κύριο· διδάσκοντάς τα να μην απομακρυνθούν ποτέ από Αυτόν, αναφέροντας την αποβολή του προηγούμενου λαού εξαιτίας της κακίας του.

Και από αυτούς, εκείνοι μεν που έχουν την επιγραφή «Εις το τέλος, ψαλμός τω Ασάφ» είναι οι εξής: οδ΄, οε΄, οστ΄, οθ΄, π΄· εκείνοι δε που έχουν μόνο την επιγραφή «Ψαλμός τω Ασάφ», είναι οι εξής: οβ΄, οη΄, πα΄· εκείνος με το «Εν ύμνοις», ο οε΄· εκείνοι με το «Ωδή ψαλμού τω Ασάφ», οι οθ΄, πβ΄· εκείνοι με το «Συνέσεως», οι ογ΄, οζ΄· εκείνος με το «Υπέρ των ληνών», ο π΄· εκείνος με το «Υπέρ των αλλοιωθησομένων», ο οθ΄· εκείνος με το «Ψαλμός ωδής», ο οδ΄· εκείνοι δε που έχουν την επιγραφή «Αλληλούια», είναι οι εξής: ρδ΄, ρε΄, ρστ΄, ρι΄, ρια΄, ριβ΄, ριγ΄, ριδ΄, ριε΄, ριστ΄, ριζ΄, ριη΄, ρλδ΄, ρλε΄, ρμε΄, ρμστ΄, ρμζ΄, ρμη΄, ρμθ΄, ρν΄. Από αυτούς, την επιγραφή «Αγγαίου και Ζαχαρίου» έχουν οι ρμε΄, ρμζ΄, ρμη΄. Εκείνοι δε που έχουν την επιγραφή «Τοις υιοίς Κορέ» είναι οι εξής: μα΄, μγ΄, μδ΄, με΄, μστ΄, μζ΄, μη΄, πγ΄, πδ΄, πστ΄, πζ΄. Και από αυτούς πάλι, εκείνοι μεν που έχουν την επιγραφή «Εις το τέλος τοις υιοίς Κορέ» είναι οι εξής: μα΄, μγ΄, μδ΄, μη΄, πγ΄, πδ΄· εκείνοι δε με το «Εις το τέλος υπέρ των υιών Κορέ», οι με΄, μστ΄· εκείνοι με το «Ψαλμός ωδής τοις υιοίς Κορέ», οι μζ΄, πστ΄, πζ΄· εκείνος με το «Συνέσεως Αιθάμ τω Ισραηλίτη», ο πη΄· εκείνοι με το «Εις το τέλος, τω Ιδιθούμ ωδή», οι λη΄, ξα΄. Εκείνοι δε με την επιγραφή «Των αναβαθμών», είναι όλοι ωδές, και είναι οι εξής: ριθ΄, ρκ΄, ρκα΄, ρκβ΄, ρκγ΄, ρκδ΄, ρκε΄, ρκστ΄, ρκζ΄, ρκη΄, ρκθ΄, ρλ΄, ρλα΄, ρλβ΄, ρλγ΄. Και από αυτούς, εκείνος με την επιγραφή «Τω Σαλομών» είναι ο ρκστ΄· ενώ με την επιγραφή «Τω Δαβίδ» είναι οι ρλ΄, ρλα΄, ρλβ΄. Αυτή, λοιπόν, είναι η διαίρεση των επιγραφών που υπάρχουν στους ψαλμούς.

Ο α΄ και ο β΄ είναι ανεπίγραφοι· ο δε τρίτος, «Όταν διέφευγε από το πρόσωπο του Αβεσαλώμ του υιού του»· ο ρμβ΄, «Όταν ο υιός του τον καταδίωκε»· ο ε΄, «Υπέρ της κληρονομούσης»· ο ς΄ και ο ια΄, «Υπέρ της ογδόης»· ο ζ΄, «Υπέρ των λόγων του Χουσί, υιού του Ιεμενή»· οι η΄, π΄ και πγ΄, «Υπέρ των ληνών»· ο θ΄, «Υπέρ των κρυφίων του υιού»· ο με΄, «Υπέρ των κρυφίων»· ο ιε΄, «Εις στηλογραφίαν»· οι ις΄ και πε΄, «Προσευχή»· ο ιζ΄, «Όταν τον έσωσε ο Κύριος από το χέρι όλων των εχθρών του»· ο κα΄, «Υπέρ της εωθινής αντιλήψεως»· ο κγ΄, «Της μιας Σαββάτων»· ο κς΄, «Πριν από το χρίσμα»· ο κη΄, «Εξοδίου σκηνής»· ο κθ΄, «Του εγκαινισμού του οίκου»· ο λ΄, «Εκστάσεως»· ο λα΄, «Συνέσεως»· ο λγ΄, «Όταν αλλοίωσε το πρόσωπό του ενώπιον του Αβιμέλεχ»· ο λε΄, «Στον δούλο του Κυρίου, τον Δαβίδ»· ο λζ΄, «Εις ανάμνηση περί του Σαββάτου»· ο μδ΄, «Υπέρ των αλλοιωθησομένων, στους υιούς Κορέ, εις σύνεσιν, ωδή υπέρ του αγαπητού»· ο ξη΄, «Υπέρ των αλλοιωθησομένων»· ο οθ΄, «Υπέρ των αλλοιωθησομένων, μαρτύριο υπέρ του Ασσυρίου»· ο ν΄, «Όταν ήλθε προς αυτόν ο Ναθάν ο προφήτης, αφού είχε εισέλθει στη Βερσαβεέ»· ο να΄, «Όταν ήλθε ο Δωήκ ο Ιδουμαίος και ανήγγειλε στον Σαούλ και του είπε: Ήλθε ο Δαβίδ στον οίκο του Αβιμελέχ»· ο νβ΄, «Υπέρ Μαελέθ»· ο νγ΄, «Όταν ήλθαν οι Ζιφαίοι και είπαν στον Σαούλ: Δεν κρύβεται ο Δαβίδ σε εμάς;».

Παραδόξως δε, τίθεται η επιγραφή «υπέρ των ληνών», μετά τον αφανισμό της προηγούμενης αμπέλου. Διότι, αφού εκείνη καταστράφηκε από τον άγριο χοίρο και ο φράκτης της γκρεμίστηκε, εδώ ο λόγος μνημονεύει πολλές ληνούς και όχι πλέον μία. Μία ληνό, την πρώτη, δήλωνε και ο Ησαΐας λέγοντας: «Και οικοδόμησα πύργο, και έσκαψα προλήνιο σε αυτόν», δηλαδή στον αμπελώνα. Αλλά, επειδή δήλωνε την πτώση του προηγούμενου πύργου και τον αφανισμό του προληνίου, καθώς και την ερήμωση όλου του αμπελώνα σε εκείνα, εύλογα μέσω του παρόντος ευαγγελίζεται την κλήση όλων των εθνών, επιγράφοντας την προφητεία «υπέρ των ληνών». Γι' αυτό προσκαλεί σε χαρά και ευφροσύνη αυτούς που ευαγγελίζονται, λέγοντας: «Αγαλλιάσθε για τον Θεό, τον βοηθό μας· αλαλάξτε για τον Θεό του Ιακώβ. Λάβετε ψαλμό και δώστε τύμπανο, τερπνό ψαλτήρι μαζί με κιθάρα».

Διότι, όπως εκεί φανέρωνε τον αφανισμό της αμπέλου, έτσι και εδώ ελέγχει την απείθεια και την ανυπακοή των ίδιων· και όπως σε εκείνο εισήγαγε τον άνδρα της δεξιάς του Θεού και τον κραταιωμένο Υιό του ανθρώπου, έτσι, μέσω των προκειμένων, συνήψε την προφητεία για τους ληνούς, δηλαδή για τις Εκκλησίες του Θεού, τις οποίες ίδρυσε ο Υιός του ανθρώπου.

Εις το τέλος, υπέρ των ληνών, του Ασάφ. Ψαλμός 80ός. Αγαλλιάσθε στον Θεό τον βοηθό μας, αλαλάξτε στον Θεό του Ιακώβ. Οι ψαλμοί που έχουν την επιγραφή «υπέρ των ληνών» είναι τρεις στον αριθμό: ένας είναι του Δαβίδ, ο όγδοος, ένας του Ασάφ, αυτός που έχουμε στα χέρια μας, και των υιών Κορέ ο ογδοηκοστός τρίτος. Ο 8ος, λοιπόν, σαφώς προφήτευε την κλήση των εθνών, την οποία οι προφήτες του Θεού, βλέποντάς την εκ των προτέρων μέσω του θείου Πνεύματος, αισθάνονταν βαθύτατη έκπληξη· γι' αυτό και με θαυμασμό αναφωνούσαν το εξής: «Κύριε, ο Θεός ημών, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη!». Επίσης, και ο 83ος προέβλεπε πολλά σκηνώματα, πολλά θυσιαστήρια και πολλές αυλές, δηλαδή τις Εκκλησίες του Θεού σε όλη την οικουμένη και τα πολλά θυσιαστήρια μέσα σε αυτές. Αυτά ακριβώς παρουσιάζει λέγοντας: «Πόσο αγαπητά είναι τα σκηνώματά σου, Κύριε των δυνάμεων!», και πάλι: «Επιποθεί και λιποθυμά η ψυχή μου για τις αυλές του Κυρίου», και στη συνέχεια: «Τα θυσιαστήριά σου, Κύριε των δυνάμεων».

Μέσω αυτών ο λόγος προστάζει να δεχόμαστε με την ακοή τη διδασκαλία των λόγων, και να προσφέρουμε την πράξη μέσω του σώματος. Διότι η ωδή και η μελωδία παραδίδονται στην ακοή μέσω του λόγου· γι' αυτό λέει: «Λάβετε ωδή και μελωδία», σύμφωνα με τον Ακύλα και τον Σύμμαχο. Εσείς, λοιπόν, λαμβάνοντας αυτά, ανταποδώστε με τερπνό ψαλτήριο μαζί με κιθάρα, ή με γλυκιά λύρα μαζί με νάβλα. Το δε τύμπανο είναι όργανο κατασκευασμένο από σωματικό δέρμα, και το ψαλτήριο είναι ένα είδος κιθάρας καταρτισμένο με αυτόν τον τρόπο με χορδές, μέσω των οποίων υπαινίχθηκε το δικό μας σώμα. Θέλει, λοιπόν, να εκπληρώνουμε τα παραγγέλματα των λόγων με τα ίδια μας τα έργα και τις πράξεις· και ο λόγος προστάζει να τα πράττουν αυτά όσοι συγκροτούνται στις εκκλησίες του Θεού σε ολόκληρη την οικουμένη. Γι' αυτό τα όσα ελέχθησαν φέρουν την επιγραφή «Εἰς τὸ τέλος» και «Ὑπὲρ τῶν ληνῶν».

Γι' αυτό περιέχουν αγγελίες παρόντων αγαθών. Ο 80ός, όμως, είχε μεν την επιγραφή «Υπέρ των ληνών», αλλά δεν ήταν ουσιαστικά ψαλμός, επειδή περιέχει κάποια λυπηρά λόγια εναντίον του Ισραήλ. Επειδή δε οι επιγραφόμενοι «Υπέρ των ληνών» είναι τρεις στο σύνολο, αποδίδονται σε τρία πρόσωπα: ο 8ος στον Δαβίδ, ο 80ός στον Ασάφ, και ο προκείμενος στους υιούς Κορέ. Και εύλογα και οι τρεις φέρουν την επιγραφή «εις το τέλος», όπως νομίζω, εξαιτίας των προφητειών που περιέχουν, οι οποίες εκπληρώθηκαν στο τέλος των καιρών και κατά τη συντέλεια του αιώνος.

Εις το τέλος, υπέρ των ληνών .. Ως ληνούς εννοεί (λέγει) τα θυσιαστήρια, για τα οποία ομιλεί η προφητεία, καθώς (και) για τη συναγωγή. Διότι το όνομα Ασάφ ερμηνεύεται ως συναγωγή· διότι προτρέπονται τα έθνη προς τα πνευματικά θυσιαστήρια. «Αγαλλιάσθε»: Αυτή είναι η προτροπή προς τα έθνη, ώστε, αφού σωθούν, να αναπαυθούν εν τω Θεώ. «Αλαλάξατε»: Με φωνή, λέγει, μεγάλη και με κραυγή δοξάστε τον Κύριο (τον Θεό)· διότι Ιακώβ είναι ο Χριστός. «Λάβετε ψαλμόν»: Διότι ο Θεός χαρίζει (χορηγεί) τον νου στον άνθρωπο, ώστε να ψάλλει (να άδει) και να δοξάζει τον Θεό· δώστε εσείς το σώμα μαζί με τη φωνή, ώστε ο ήχος να αποτελεί τον ψαλμό (των ψαλμών). «Ψαλτήριον»: Εννοεί την καθαρή καρδιά μαζί με τη γλώσσα· διότι η γλώσσα, κρούοντας ως κιθάρα, φανερώνει τα της καρδίας. «Σαλπίσατε»: Δηλαδή, κηρύξτε σε όλους την παρουσία του Χριστού, διότι ο βίος των ανθρώπων έγινε νέος· διότι τίποτα δεν είναι πιο επίσημο από την ημέρα εκείνης της εορτής, κατά την οποία ο Χριστός εμφανίστηκε στη γη. «Ότι πρόσταγμα»: Στον πιστό λαό, ο οποίος είναι ο Ισραήλ· διότι σε αυτόν δόθηκε το πρόσταγμα της χάριτος, σύμφωνα με την κρίση του Θεού. «Μαρτύριον»: Επειδή πάντα όσα υπέμεινε ο Ιωσήφ ήταν τύπος του Χριστού, το οποίο αποτελεί μαρτύριο. «Εν τω εξελθείν»: Εννοεί τον λαό των Εβραίων τότε, αλλά και τώρα τον πιστό λαό, διότι εξήλθε από τη θλίψη των ειδώλων· διότι η Αίγυπτος ερμηνεύεται ως αυτή που θλίβει. «Γλώσσαν»: Λέγει τη φωνή των εθνών· διότι προηγουμένως δεν τη γνώριζαν.

ΨΑΛΜΟΣ Π'. Εις το τέλος, υπέρ των ληνών. Ψαλμός του Ασάφ. 1. Για ποιο λόγο άραγε ο προφήτης καθόρισε τον παρόντα ψαλμό ως επιλήνιο; Διότι στο παρόν δεν κάνει απολύτως καμία αναφορά σε ληνό, ούτε σε κάποιον τρύγο, ούτε σε απαρχές των καρπών του αγρού· προβάλλει όμως τον Ιωσήφ, ο οποίος έγινε εικόνα και μαρτύριο του Χριστού, ο οποίος πάτησε τη ληνό των παθημάτων για χάρη μας, όπως ο ίδιος δίδαξε μέσω της προφητείας του Ησαΐα: «Ληνό πάτησα μόνος». Γιατί όμως ονομάζει τα πάθη ληνό; Επειδή εμείς, πίνοντας σαν γλεύκος το αίμα που έρρευσε από αυτά, ευφραινόμαστε. «Αγαλλιάσθε στον Θεό τον βοηθό μας, αλαλάξτε στον Θεό του Ιακώβ».

Ψαλμός 80. Εις το τέλος, υπέρ των ληνών, ψαλμός ωδής στον Ασάφ. Νομίζω, βεβαίως, ότι και ο παρών ψαλμός προβάλλεται ως συνέχεια του προηγούμενου. Διότι, αφού σε εκείνον τον ψαλμό είπαν ευρισκόμενοι σε θλίψη: «επίβλεψε από τον ουρανό και δες» και «φανέρωσε το πρόσωπό σου και θα σωθούμε» και όλα τα παρόμοια, και αφού έτυχαν της συνδρομής και της αντίληψης του Θεού, εύλογα αγάλλονται και υμνούν τη θεία βοήθεια λέγοντας: «Αγαλλιαστείτε στον Θεό τον βοηθό μας, αλαλάξτε στον Θεό του Ιακώβ· αρχίστε ψαλμό και χτυπήστε τύμπανο, τερπνό ψαλτήρι μαζί με κιθάρα· σαλπίστε με σάλπιγγα κατά τη νουμηνία».