Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 80:12

Και δεν άκουσε ο λαός μου τη φωνή μου. Επειδή εγώ μεν υποσχέθηκα αυτά, εκείνοι όμως κώφευσαν· για τον λόγο αυτό τους απέρριψα, αποδίδοντάς τους την τιμωρία που άρμοζε στις πράξεις τους. Οι εχθροί του Κυρίου ψεύστηκαν απέναντί του, και ο καιρός τους θα είναι εις τον αιώνα. Σαν να έλεγε σαφέστερα: Σε ανταπόδοση του ότι ο λαός ψεύστηκε στον Κύριο, θα υπάρξει καιρός τιμωρίας του· και αυτός είναι ο καιρός του μέλλοντος αιώνος.

Αυτά, λοιπόν, αφορούν τους άξιους του Ευαγγελίου, εκείνους που γεμίζουν τις ληνούς από τους δικούς τους καρπούς. Σχετικά δε με το έθνος των Ιουδαίων, σαφώς προσθέτει: Και δεν άκουσε ο λαός μου τη φωνή μου, και ο Ισραήλ δεν με πρόσεξε. Και τους εγκατέλειψα σύμφωνα με τα επιτηδεύματα της καρδιάς τους. Αυτά δε παρουσιάζουν μεγάλη αλληλουχία με την προηγούμενη προφητεία.

Ο προκείμενος ψαλμός, από τη μία πλευρά, παραγγέλλει σε άλλους να αγάλλονται, να αλαλάζουν και να ψάλλουν, και από την άλλη παρουσιάζει την αποβολή του ιουδαϊκού έθνους και την αιτία της, και μάλιστα σε απόλυτη ακολουθία με τις προηγούμενες προφητείες. Διότι, επειδή στον προηγούμενο ψαλμό ρωτούσε λέγοντας: «Γιατί γκρέμισες τον φράχτη της και την τρυγούν όλοι οι διαβάτες του δρόμου;», επιλύει την απορία, αναφέροντας στο προκείμενο κείμενο: «Εάν ο λαός μου με είχε ακούσει, εάν ο Ισραήλ είχε πορευτεί στους δρόμους μου, ακαριαία θα είχα ταπεινώσει τους εχθρούς τους». Και προσθέτει: «Και δεν άκουσε ο λαός μου τη φωνή μου, και ο Ισραήλ δεν με πρόσεξε. Και τους εγκατέλειψα στα επιτηδεύματα των καρδιών τους, και θα πορευθούν σύμφωνα με τα επιτηδεύματά τους».

«Διότι εγώ είμαι Κύριος ο Θεός σου, που σε ανέβασα από τη γη της Αιγύπτου· άνοιξε διάπλατα το στόμα σου, και θα το γεμίσω». Και δεν άκουσε ο λαός μου τη φωνή μου, και ο Ισραήλ δεν με πρόσεξε. Και τους άφησα στις επιδιώξεις των καρδιών τους· θα πορευθούν σύμφωνα με τα δικά τους θελήματα. Εκείνα λοιπόν που δωρήθηκαν από εμένα στον λαό, λέει, ήταν τέτοια, όπως ακριβώς τα εξέθεσε ο λόγος· η δική τους όμως συμπεριφορά απέναντί μου δεν ήταν ανάλογη, ούτε άξια αυτών που έλαβαν από εμένα. Διότι εγώ, ο χορηγός τόσων πολλών αγαθών σε αυτούς, ένα μόνο πράγμα τους παρήγγειλα, που αποτελεί το κεφάλαιο των νόμων, εννοώ δηλαδή το να μην ειδωλολατρούν, αλλά να γνωρίζουν εμένα ως τον μόνο Θεό, συμβουλεύοντάς τους και λέγοντας ακριβώς τα εξής: Άκουσε, λαέ μου, και θα σου δώσω τη μαρτυρία μου· Ισραήλ, εάν με ακούσεις, δεν θα υπάρξει σε σένα νέος θεός, ούτε θα προσκυνήσεις ξένο θεό· διότι εγώ είμαι Κύριος ο Θεός σου, που σε ανέβασα από τη γη της Αιγύπτου. Αυτά συμβούλευα, αυτά παρήγγελλα, αυτός ήταν ο σκοπός όλης της νομοθεσίας μου. Και μαζί με τα παραγγέλματα συνδεόταν και η υπόσχεση αγαθών, μέσω της οποίας έλεγα: Άνοιξε διάπλατα το στόμα σου, και θα το γεμίσω. Διότι, εάν τα τηρήσετε αυτά, θα έχετε άκοπα και σε πληρότητα τις τροφές, είτε εκείνες του σώματος, είτε και εκείνες που χορηγούνται στην ψυχή μέσω των θείων διδαγμάτων.

Εγώ, λοιπόν, αυτά συμβούλευα και υποσχόμουν· εκείνοι όμως δεν άκουγαν τη φωνή μου. Και ο Ισραήλ, που είχε αξιωθεί τόσων ευεργεσιών, δεν μου έδωσε προσοχή· γι' αυτό, εύλογα, τους εγκατέλειψα σύμφωνα με τα επιτηδεύματα των καρδιών τους. Αντ' αυτού, ο Σύμμαχος ερμήνευσε λέγοντας: «Δεν υπάκουσε όμως ο λαός μου στη φωνή μου, και ο Ισραήλ δεν πείστηκε σε εμένα. Τους άφησα, λοιπόν, στην αρέσκεια της καρδιάς τους, για να πορεύονται σύμφωνα με τις βουλές τους». Από εδώ ο θείος Απόστολος διδάσκει για κάποιους λέγοντας: «Γι' αυτό τους παρέδωσε ο Θεός στις επιθυμίες των καρδιών τους».

Διότι τον λόγο για τον οποίο υπέστησαν αυτά τον διδάσκει λέγοντας: Επειδή ο λαός μου δεν εισάκουσε τη φωνή μου, και ο Ισραήλ δεν με πρόσεξε. Και, Αν ο λαός μου με είχε ακούσει, αν ο Ισραήλ είχε πορευθεί στις οδούς μου· σε μηδενικό χρόνο θα είχα ταπεινώσει τους εχθρούς τους. Αντί αυτού ο Σύμμαχος μετέφρασε: Σε ελάχιστο χρόνο θα είχα νικήσει τους εχθρούς τους, και εναντίον των αντιπάλων τους θα είχα στρέψει το χέρι μου.

ΨΑΛΜΟΣ ΤΟΥ ΑΣΑΦ. ΠΑʹ. Ο Θεός στάθηκε σε σύναξη θεών, και στο μέσο τους κρίνει θεούς. Ο μεν προηγούμενος λόγος κατηγορεί ολόκληρο τον ιουδαϊκό λαό, καθώς ο Θεός λέει με σαφήνεια: Δεν άκουσε ο λαός μου τη φωνή μου, και ο Ισραήλ δεν με πρόσεξε. Και τους εγκατέλειψα στις επιδιώξεις της καρδιάς τους· και πάλι: Εάν ο λαός μου με άκουγε, εάν ο Ισραήλ πορευόταν στις οδούς μου, σε ελάχιστο χρόνο θα είχα ταπεινώσει τους εχθρούς τους. Ο παρών, όμως, ψαλμός, ακολουθώντας εκείνους, κατηγορεί τους προεστώτες του λαού. Απευθύνεται, λοιπόν, προς άρχοντες και κριτές λέγοντας: Έως πότε θα κρίνετε με αδικία, και θα προσωποληπτείτε υπέρ των αμαρτωλών; Αποδώστε δικαιοσύνη στον φτωχό και τον ταπεινό, δικαιώστε το ορφανό και τον πένητα.

Στο προηγούμενο χωρίο, βέβαια, κατέκρινε ολόκληρο το έθνος λέγοντας: «Και δεν άκουσε ο λαός μου τη φωνή μου, και ο Ισραήλ δεν με πρόσεξε». Αλλά και στον οζ΄ ψαλμό παρουσίασε έναν μακρύ κατάλογο των παρανομιών τους. Ακολούθως, λοιπόν, προφητεύει όσα τους συνέβησαν πολύ αργότερα εξαιτίας των προαναφερθεισών αιτιών. Και εκεί πολιορκήθηκαν σε διάφορες χρονικές περιόδους· πρώτα μεν από τους Βαβυλωνίους, δεύτερον από τον Αντίοχο τον βασιλιά της Συρίας, και τελευταία απ' όλα από τους Ρωμαίους, μετά την αυθάδειά τους εναντίον του Σωτήρος μας. Ευλόγως, με την πρόγνωση του Πνεύματος, ο ίδιος προφήτης προαναγγέλλει αυτές τις τρεις πολιορκίες: στον ογ΄ ψαλμό υποδηλώνοντας την τελευταία, όπως έχουμε παραθέσει στα οικεία χωρία· στον οη΄ την πολιορκία επί Αντιόχου του Σύρου, όπως έχει αποδειχθεί· ενώ στον προκείμενο ψαλμό μνημονεύει την πρώτη, εννοώ αυτή των Ασσυρίων, την οποία προφήτευσε και ο οθ΄, υποδηλώνοντας τον εμπρησμό του αμπελώνα και την ερήμωσή του. Είναι δυνατόν, λοιπόν, να μάθουμε και από την ιστορία, πόσα έθνη συγκεντρώθηκαν ταυτόχρονα εναντίον του λαού των Ιουδαίων κατά την πρώτη επίθεση των Ασσυρίων, τα οποία απαριθμεί και η προκείμενη προφητεία: ονομάζοντας πρώτους τους Ιδουμαίους, έπειτα τους Ισμαηλίτες, τρίτους τους Μωαβίτες, τέταρτους τους Αγαρηνούς, έπειτα τους Γεβαληνούς, τους Αμμανίτες και τους Αμαληκίτες. Και επιπλέον αυτών λέγει: «Οι Αλλόφυλοι μαζί με αυτούς που κατοικούν στην Τύρο».

Και δεν άκουσε ο εβραϊκός λαός αυτόν τον λόγο ούτε καθόλου ανέχθηκε να υπακούσει. «Και ο Ισραήλ», διότι έκλεισαν τα μάτια τους, ώστε να μην δουν τα μυστήρια του πιστού λαού. «Και τους εξαπέστειλα», όπως δηλαδή σχεδίασαν, λέει, και επιθύμησαν, τους άφησα να εκτελέσουν τα σχέδιά τους, επειδή έγιναν αποκρουστικοί (πρόσκομμα) σε εμένα, λέει ο Κύριος. «Θα πορευθούν», διότι όπως ακριβώς έπραξαν, έτσι και έλαβαν. «Εάν ο λαός μου», εάν άκουγαν τον Θεό και πορεύονταν στις οδούς του, δεν θα είχαν στερηθεί τη συγγένεια με τον Θεό, ούτε τα έθνη θα ελάμβαναν τη δόξα τους. «Στο τίποτα», διότι εάν δεν είχαν πέσει (αμαρτήσει), δεν θα κυριεύονταν από τους εχθρούς. «Και επί τους θλίβοντες», διότι ο Θεός επέβαλε πάντοτε το χέρι του επί των εχθρών τους, αυτοί όμως πάντοτε τον αθετούσαν. «Οι εχθροί», δηλαδή οι Ιουδαίοι που έλεγαν: Δεν έχουμε βασιλιά, παρά μόνο τον καίσαρα. «Και θα είναι ο καιρός τους», διότι ο καιρός εκείνος, κατά τον οποίο είπαν ψέματα στον Θεό, τους περιμένει εις τους αιώνας. «Και τους έθρεψε», μεταφορικά εννοεί τον πιστό λαό, ο οποίος τρώει τον μυστικό άρτο. «Και από πέτρα», εννοεί τότε το ύδωρ από την απόκρημνη πέτρα, ενώ τώρα εννοεί το μυστήριο που εξήλθε από τη ζωοκέντητη πλευρά, το οποίο είναι ανώτερο από κάθε γλυκύτητα.

Αυτού, ποιανού; Εκείνου για τον οποίο μαρτυρία υπήρξε ο Ιωσήφ, του οποίου τα χέρια δούλεψαν στο κοφίνι· δεν θα υπάρξει ανάμεσά τους πρόσφατος θεός, ούτε θα προσκυνήσουν ξένο θεό. Διότι ο Χριστός δεν ήταν πρόσφατος θεός, ούτε ξένος· αλλά αυτός ήταν που τους έβγαλε από τη γη της Αιγύπτου, αυτός υπήρχε από την αρχή, αυτός και μετέπειτα, όπως φανέρωσε μέσω της προφητείας του Ησαΐα, λέγοντας: «Εγώ είμαι ο πρώτος Θεός, και δεν υπάρχει άλλος εκτός από εμένα». Και Σωτήρας, χωρίς καμία αντίρρηση, ονομάζεται αυτός που σαρκώθηκε για να σώσει το γένος μας. «Πλάτυνε το στόμα σου και θα το γεμίσω». Γιατί δεν αναφέρει «τα αυτιά» ούτε «την καρδιά», αλλά «το στόμα»; Επειδή ο Λόγος που κατέβηκε από τους ουρανούς χρημάτιζε ως άρτος ζωής, τον οποίο αν κάποιος δεχόταν πλαταίνοντας το στόμα του με ευγνωμοσύνη, γινόταν πλήρης θεολογίας. «Και ο λαός μου δεν άκουσε τη φωνή μου, και ο Ισραήλ δεν με πρόσεξε». Διότι ούτε έκαναν υπομονή για να τον ακούσουν όταν δίδασκε ή όταν ευαγγελιζόταν, ούτε θέλησαν να του δώσουν προσοχή όταν θαυματουργούσε· αλλά βάρυναν τα αυτιά τους, για να μην ακούσουν τις εντολές του Κυρίου.

ΨΑΛΜΟΣ Π'. «Ισραήλ, εάν με ακούσεις, δεν θα υπάρξει σε σένα πρόσφατος Θεός.» Το «εάν» της ακοής το προσέθεσε για αυτόν τον λόγο, ώστε να δείξει ότι, αν και προγνώριζε την παρακοή τους, αυτό ωστόσο δεν τους αφαιρούσε τη δυνατότητα να μεταστραφούν· διότι μπορούσαν, εάν το ήθελαν. Και η πρόγνωση του Θεού δεν εμποδίζει τη μετάνοια· επειδή προγνωρίζει και αυτό, ότι είναι δυνατόν στους αμαρτωλούς να μεταστραφούν, εάν το θελήσουν. Ο Χριστός δεν ήταν πρόσφατος Θεός, ούτε ξένος· διότι αυτός ήταν που τους εξήγαγε από τη γη της Αιγύπτου· αυτός ήταν από την αρχή, αυτός και μετά από αυτά· όπως το φανέρωσε μέσω της προφητείας του Ησαΐα, διότι λέει: Εγώ είμαι Θεός πρώτος, και στα επερχόμενα εγώ είμαι. Και πάλι: Εγώ είμαι ο Θεός, και δεν υπάρχει άλλος δίκαιος εκτός από εμένα, και Σωτήρας δεν υπάρχει παρά μόνο εγώ. Και Σωτήρας, χωρίς καμία αντίρρηση, ονομάζεται αυτός που σαρκώθηκε για να σώσει το δικό μας γένος. «Και δεν άκουσε ο λαός μου.» Διότι ούτε όταν δίδασκε ούτε όταν κήρυττε το Ευαγγέλιο υπέμειναν να τον ακούσουν, ούτε όταν θαυματουργούσε θέλησαν να δώσουν προσοχή· αλλά βάρυναν τα αυτιά τους, για να μην ακούσουν τις εντολές του Κυρίου, και έκλεισαν τα μάτια τους, όπως έλεγε ο Ησαΐας, για να μη δουν τα θαύματα.

Διότι και αυτό ήταν ένα είδος παιδαγωγίας, εξαιτίας της ατέλειας του λαού, το να υμνείται ο Θεός με μουσικά όργανα, ώστε έστω και με αυτόν τον τρόπο να συγκεντρώνονται για την υμνωδία του Θεού. Τώρα όμως, σχεδόν ούτε στους γάμους δεν επιτρέπει η Εκκλησία του Θεού να παίζονται μουσικά όργανα. «Απομάκρυνε την πλάτη του από τα βάρη», δηλαδή, από τα μικρά εμπόδια και τα φορτία, «τα χέρια του», δηλαδή του λαού, «δούλεψαν στο κοφίνι», ταλαιπωρούμενα με τον πηλό και την πλινθοποιία. «Σε θλίψη με επικαλέστηκες, και σε γλίτωσα· σε εισάκουσα στον απόκρυφο τόπο της καταιγίδας», δηλαδή, μέσα σε εκείνη τη ζάλη σου που σε τίποτα δεν υστερούσε από σφοδρή καταιγίδα, σε λύτρωσα και σε έβγαλα. «Σε δοκίμασα στο νερό της αντιλογίας», όταν γόγγυζες κατά του Μωυσή λέγοντας «τι θα πιούμε;» «Άκουσε, λαέ μου, και σου διαμαρτύρομαι. Ισραήλ, αν με ακούσεις, δεν θα υπάρξει σε σένα νέος Θεός», όπως γνώρισες στους Αιγύπτιους, «ούτε θα προσκυνήσεις ξένο Θεό. Διότι εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σου, που σε έβγαλα από τη γη της Αιγύπτου». Δες πόση παιδαγωγία υπήρχε σε εκείνον τον λαό από τον Θεό, και ούτε έτσι δεν έστεργαν στην ευσέβεια, αλλά προς τη μανία των ειδώλων στρέφονταν χιλιάδες φορές. «Άνοιξε διάπλατα το στόμα σου» κηρύττοντας τα ευσεβή «και θα το γεμίσω» με ρήσεις αγνές. Έγινε όμως το αντίθετο: «Δεν άκουσε», λέει, «ο λαός μου τη φωνή μου και ο Ισραήλ δεν μου έδωσε προσοχή. Και τους εγκατέλειψα σύμφωνα με τις επιδιώξεις των καρδιών τους».