Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 80:15

Και θα τους πολεμήσει από ψηλά και άνωθεν ο ουρανός, καταχέοντας σαν χαλάζι τα αποτελέσματα του ακράτητου θυμού. Κάτι τέτοιο λέει και μέσω της φωνής του ψαλμωδού: «Εάν ο λαός μου ο Ισραήλ με άκουγε, εάν πορευόταν στους δρόμους μου, χωρίς καθυστέρηση θα είχα ταπεινώσει τους εχθρούς τους, και θα είχα επιβάλει το χέρι μου πάνω σε εκείνους που τους θλίβουν.» <Και εσείς μην ευφραίνεστε, ούτε ας ισχυροποιηθούν τα δεσμά σας, διότι άκουσα από τον Κύριο Σαβαώθ πράγματα τετελεσμένα και οριστικά αποφασισμένα, τα οποία θα κάνει σε όλη τη γη.> Εισάγεται πάλι το πρόσωπο του μακάριου προφήτη, ο οποίος επιτιμά τους δασκάλους των Ιουδαίων και λέει ότι με κάθε τρόπο και οπωσδήποτε δεν θα πρέπει να χαίρονται, δηλαδή να μην υπερηφανεύονται για τα τολμήματά τους κατά του Χριστού, αλλά μάλλον να σκυθρωπάζουν και να χύνουν δάκρυα για τις δικές τους ασέβειες, ούτε να σφίγγουν κατά των υποταγμένων σε αυτούς λαών τα δεσμά του νόμου, αλλά μάλλον να τους αφήσουν, πιστεύοντας στον Χριστό, να βγουν έξω από την παλαιά εντολή και, εγκαταλείποντας αυτά που βρίσκονταν σε σκιές και τύπους, να αποδεχθούν την εν πνεύματι και αληθεία προσκύνηση.

νη΄. Άκουγε τη φωνή του Κυρίου, για να σε βοηθήσει και να απλώσει το χέρι Του επάνω σε αυτούς που σε θλίβουν και να ταπεινώσει τους εχθρούς σου· για να μην παρακούσεις και ακούσεις το εξής: τους εγκατέλειψε σύμφωνα με τα επιτηδεύματα των καρδιών τους, θα πορευθούν σύμφωνα με τα δικά τους επιτηδεύματα.

Ο προκείμενος ψαλμός, από τη μία πλευρά, παραγγέλλει σε άλλους να αγάλλονται, να αλαλάζουν και να ψάλλουν, και από την άλλη παρουσιάζει την αποβολή του ιουδαϊκού έθνους και την αιτία της, και μάλιστα σε απόλυτη ακολουθία με τις προηγούμενες προφητείες. Διότι, επειδή στον προηγούμενο ψαλμό ρωτούσε λέγοντας: «Γιατί γκρέμισες τον φράχτη της και την τρυγούν όλοι οι διαβάτες του δρόμου;», επιλύει την απορία, αναφέροντας στο προκείμενο κείμενο: «Εάν ο λαός μου με είχε ακούσει, εάν ο Ισραήλ είχε πορευτεί στους δρόμους μου, ακαριαία θα είχα ταπεινώσει τους εχθρούς τους». Και προσθέτει: «Και δεν άκουσε ο λαός μου τη φωνή μου, και ο Ισραήλ δεν με πρόσεξε. Και τους εγκατέλειψα στα επιτηδεύματα των καρδιών τους, και θα πορευθούν σύμφωνα με τα επιτηδεύματά τους».

«Αν ο λαός μου με είχε εισακούσει, αν ο Ισραήλ είχε πορευθεί στις οδούς μου· με απόλυτη ευκολία θα είχα ταπεινώσει τους εχθρούς τους, και θα είχα απλώσει το χέρι μου εναντίον εκείνων που τους καταθλίβουν». Έχει αιτιολογηθεί επαρκώς, ότι η οργή του Θεού δεν έπληξε το έθνος των Ιουδαίων ούτε χωρίς δίκαιη κρίση ούτε τυχαία. Και μου φαίνεται ότι έχει δοθεί η απάντηση στα προαναφερθέντα ερωτήματα, στο: «Γιατί, Θεέ, μας απέρριψες οριστικά; Γιατί οργίστηκε ο θυμός σου εναντίον των προβάτων της βοσκής σου;» και πάλι: «Γιατί κατεδάφισες τον φραγμό της, και την τρυγούν όλοι όσοι διέρχονται από την οδό;».

Διότι τον λόγο για τον οποίο υπέστησαν αυτά τον διδάσκει λέγοντας: Επειδή ο λαός μου δεν εισάκουσε τη φωνή μου, και ο Ισραήλ δεν με πρόσεξε. Και, Αν ο λαός μου με είχε ακούσει, αν ο Ισραήλ είχε πορευθεί στις οδούς μου· σε μηδενικό χρόνο θα είχα ταπεινώσει τους εχθρούς τους. Αντί αυτού ο Σύμμαχος μετέφρασε: Σε ελάχιστο χρόνο θα είχα νικήσει τους εχθρούς τους, και εναντίον των αντιπάλων τους θα είχα στρέψει το χέρι μου.

Και δεν άκουσε ο εβραϊκός λαός αυτόν τον λόγο ούτε καθόλου ανέχθηκε να υπακούσει. «Και ο Ισραήλ», διότι έκλεισαν τα μάτια τους, ώστε να μην δουν τα μυστήρια του πιστού λαού. «Και τους εξαπέστειλα», όπως δηλαδή σχεδίασαν, λέει, και επιθύμησαν, τους άφησα να εκτελέσουν τα σχέδιά τους, επειδή έγιναν αποκρουστικοί (πρόσκομμα) σε εμένα, λέει ο Κύριος. «Θα πορευθούν», διότι όπως ακριβώς έπραξαν, έτσι και έλαβαν. «Εάν ο λαός μου», εάν άκουγαν τον Θεό και πορεύονταν στις οδούς του, δεν θα είχαν στερηθεί τη συγγένεια με τον Θεό, ούτε τα έθνη θα ελάμβαναν τη δόξα τους. «Στο τίποτα», διότι εάν δεν είχαν πέσει (αμαρτήσει), δεν θα κυριεύονταν από τους εχθρούς. «Και επί τους θλίβοντες», διότι ο Θεός επέβαλε πάντοτε το χέρι του επί των εχθρών τους, αυτοί όμως πάντοτε τον αθετούσαν. «Οι εχθροί», δηλαδή οι Ιουδαίοι που έλεγαν: Δεν έχουμε βασιλιά, παρά μόνο τον καίσαρα. «Και θα είναι ο καιρός τους», διότι ο καιρός εκείνος, κατά τον οποίο είπαν ψέματα στον Θεό, τους περιμένει εις τους αιώνας. «Και τους έθρεψε», μεταφορικά εννοεί τον πιστό λαό, ο οποίος τρώει τον μυστικό άρτο. «Και από πέτρα», εννοεί τότε το ύδωρ από την απόκρημνη πέτρα, ενώ τώρα εννοεί το μυστήριο που εξήλθε από τη ζωοκέντητη πλευρά, το οποίο είναι ανώτερο από κάθε γλυκύτητα.

Διότι οι Ρωμαίοι κατέλαβαν και την πόλη και τον τόπο τους, ενώ αυτοί σύρθηκαν ως αιχμάλωτοι. «Εάν ο λαός μου με άκουγε, εάν ο Ισραήλ πορευόταν στους δρόμους μου, πολύ εύκολα θα είχα ταπεινώσει τους εχθρούς τους, και θα είχα απλώσει το χέρι μου πάνω σε εκείνους που τους θλίβουν». Θρηνεί τον λαό των Ιουδαίων, επειδή, μολονότι ο Θεός νομοθέτησε, δεν Τον άκουσαν, επειδή δεν πορεύθηκαν στις οδούς Του, Αυτού που είναι αλάνθαστος και σώζει. Γι' αυτό ούτε επέτρεψε να ταπεινωθούν οι εχθροί τους, οι δαίμονες, ούτε να επιβληθεί το χέρι του Θεού επάνω σε αυτούς που τους θλίβουν. Επέβαλε βέβαια ο Θεός το δεξί Του χέρι επάνω στους αόρατους θλίβοντες και ταπείνωσε τους αφανείς εχθρούς, αλλά όχι προς χάριν των Ιουδαίων. Διότι ως προς εκείνους, η δύναμη των δαιμόνων εξακολουθεί να υψώνεται. Ταπεινώθηκαν όμως προς χάριν ημών των εθνών, οι οποίοι και αρνηθήκαμε τη δουλεία σε αυτούς και καταργήσαμε τη λατρεία τους.

ΜΓ΄. Ας παραδώσουμε, λοιπόν, εξ ολοκλήρου τους εαυτούς μας στον Κύριο, για να τον λάβουμε κι εμείς ολόκληρο. Ας γίνουμε θεοί για χάρη του· διότι για τον λόγο αυτόν έγινε άνθρωπος, όντας εκ φύσεως Θεός και Δεσπότης. Ας τον υπακούσουμε, και αυτός ακαταπόνητα θα αποκρούσει τους εχθρούς μας· «Εάν ο λαός μου με άκουγε», λέει, «και ο Ισραήλ πορευόταν στις οδούς μου, χωρίς κανένα κόπο θα ταπείνωνα τους εχθρούς τους, και θα άπλωνα το χέρι μου πάνω σε εκείνους που τους θλίβουν». Ας εναποθέσουμε όλη την ελπίδα μας μόνο σε αυτόν. Και όλη τη μέριμνά μας ας την αφήσουμε μόνο σε αυτόν, και από κάθε θλίψη αυτός θα μας λυτρώσει, και σε όλη μας τη ζωή αυτός θα μας διαθρέψει. Ας αγαπήσουμε κάθε άνθρωπο ολόψυχα· αλλά σε κανέναν άνθρωπο ας μην εναποθέσουμε την ελπίδα μας· διότι, εφόσον ο Κύριος μας προστατεύει, και όλοι οι φίλοι μας περιβάλλουν με αγάπη, και όλοι οι εχθροί είναι ανίσχυροι απέναντί μας. Εάν όμως ο Κύριος μας εγκαταλείψει, τότε και όλοι οι φίλοι μας εγκαταλείπουν, και όλοι οι εχθροί υπερισχύουν εναντίον μας. Αλλά και όποιος στηρίζεται με υπεροψία στον εαυτό του, θα υποστεί φοβερή πτώση· ενώ όποιος φοβάται τον Κύριο, θα υψωθεί.

Τους άφησα, λέει, να πορευθούν σύμφωνα με τα δικά τους θελήματα, ώστε να τρυγήσουν από εκεί πικρούς καρπούς. «Εάν ο λαός μου με άκουγε, εάν ο Ισραήλ πορευόταν στις οδούς μου, αμέσως», δηλαδή εύκολα, «θα ταπείνωνα τους εχθρούς τους· και εναντίον εκείνων που τους θλίβουν θα επέβαλλα το χέρι μου». Διότι, όταν πολλές φορές θλιβόμαστε από κάποιους εχθρούς, η αιτία των δεινών δεν προέρχεται από τη δική τους δύναμη, αλλά από τη δική μας παρακοή προς τον Θεό. «Οι εχθροί του Κυρίου τον ξεγέλασαν, και ο καιρός τους θα παραμείνει στον αιώνα». Διότι, εάν και ευημερούν, λέει, κατά τον παρόντα αιώνα, εντούτοις ο καιρός της ανταπόδοσής τους αποταμιεύεται για τον μέλλοντα αιώνα. «Και τους έθρεψε από το πάχος του σιταριού», δηλαδή από εκλεκτό σιτάρι, «και με μέλι από πέτρα τούς χόρτασε», παρόλο που ήταν εχθροί. Δες με τι πράγματα τους τρέφει δαψιλώς, διότι ο καιρός της θλίψής τους μεταφέρεται για την αιωνιότητα. Όσο για το «μέλι από πέτρα», είτε υποδηλώνει το γλυκόπιοτο νερό που βγήκε από εκείνη την πέτρα, είτε κυριολεκτικά το μέλι, το οποίο παρασκευάζουν οι ίδιες οι μέλισσες μέσα στις τρύπες των βράχων.

Αλλά και αυτή τη σεβάσμια εντολή την έχουμε ήδη ερμηνεύσει στην επιστολή προς τον μοναχό Ευθύμιο· όμως δεν θα διστάσουμε να την αποσαφηνίσουμε ξανά και εδώ, η οποία είχε ως εξής: «Διότι, εάν τηρούσαμε αυτή την εντολή, ο κόσμος θα ήταν επίγειος ουρανός, χωρίς φιλονικίες, χωρίς πολέμους, χωρίς στάσεις, χωρίς φθόνο, ειρηνικός, αζήμιος και αναμάρτητος, οι άνθρωποι θα ήταν θεοί κατά μέθεξιν και θα είχαν τον Θεό να στέκεται ανάμεσά τους, κατά τον θείο Δαβίδ, και θα τον ακούγαμε πρόσωπο με πρόσωπο, κατά τον θείο Μωυσή, όπως ακριβώς συνομιλεί ένας φίλος με τον φίλο του. Επειδή όμως, αλίμονο, μαζί με όλες τις θείες εντολές λησμονήσαμε και αυτήν, ο κόσμος έγινε παρόμοιος με πέλαγος και βαρύτατο κλύδωνα, και ένας αδιάβατος χειμώνας και μεγάλη τρικυμία κατέλαβε ολόκληρο τον κόσμο. Και αυτά τα βεβαιώνει ο Θεός μέσω του Δαβίδ και του Ησαΐα· «Εάν ο λαός μου με άκουγε», λέει, «και ο Ισραήλ πορευόταν στις οδούς μου, τάχιστα θα ταπείνωνα τους εχθρούς τους και θα έβαζα το χέρι μου πάνω σε εκείνους που τους θλίβουν»· και: «Εάν θέλετε και με εισακούσετε, θα φάτε τα αγαθά της γης· εάν όμως δεν θέλετε και δεν με εισακούσετε, μάχαιρα θα σας καταφάει»· και ότι: «Θα σας δώσω άρχοντες σύμφωνα με τις καρδιές σας» και ότι: «Θα καταστήσω νεανίσκους άρχοντές τους, και εμπαικτές θα τους εξουσιάζουν». «