Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 80:16

Και δεν άκουσε ο λαός μου τη φωνή μου. Επειδή εγώ μεν υποσχέθηκα αυτά, εκείνοι όμως κώφευσαν· για τον λόγο αυτό τους απέρριψα, αποδίδοντάς τους την τιμωρία που άρμοζε στις πράξεις τους. Οι εχθροί του Κυρίου ψεύστηκαν απέναντί του, και ο καιρός τους θα είναι εις τον αιώνα. Σαν να έλεγε σαφέστερα: Σε ανταπόδοση του ότι ο λαός ψεύστηκε στον Κύριο, θα υπάρξει καιρός τιμωρίας του· και αυτός είναι ο καιρός του μέλλοντος αιώνος.

Πίστεψε δε ο Αβραάμ στον Θεό, πίστεψε ο ίδιος, και δεν απίστησε όπως εσείς. Γι' αυτό εκείνος είναι φίλος, ενώ εσείς εχθροί. Οι εχθροί του Κυρίου ψεύστηκαν απέναντί του, σύμφωνα με το γεγραμμένο· διότι τον κατά φύση Υιό του Θεού λένε ότι έγινε υιός κατά θέση και κατά χάρη, και τον κτίστη κτίσμα, και τον ποιητή ποίημα, και για αυτόν που υπάρχει πάντοτε μέσα στον Πατέρα λένε ότι κάποτε δεν υπήρχε, και τον Υιό που προέρχεται από τον υπάρχοντα Θεό λένε ότι δημιουργήθηκε εκ του μη όντος. Και δεν ψεύδονται μόνο κατά του Θεού και Υιού, θεομαχώντας και χριστομαχώντας, αλλά δεν παύουν και να πνευματομαχούν, μη θέλοντας να κυριολογήσουν για το Πνεύμα του Θεού, εναντιούμενοι στις θείες Γραφές με σκληρό τράχηλο και απερίτμητη καρδιά. Γιατί όμως εναντιώνεστε σε αυτή την καλή πίστη και στη σωτήρια ομολογία: Θεός, Λόγος, Πνεύμα· Πατήρ, Υιός και Πνεύμα; Δεν είναι ξένος ο Υιός, ούτε αλλότριο το Πνεύμα προς τον Θεό και τον Υιό, δεν μερίζονται σε τόπους, δεν καταλαμβάνονται από αιώνες, δεν μετρώνται με διαστήματα.

Ενώ λοιπόν ο νόμος παραγγέλλει και λέει: «Κύριον τον Θεό σου θα προσκυνήσεις, και αυτόν μόνο θα λατρεύσεις. Και δεν θα κατασκευάσεις για τον εαυτό σου είδωλο», αυτοί αγνόησαν εντελώς την εντολή· διότι λάτρευσαν είδωλα. Για τον λόγο αυτό και πολύ δικαιολογημένα τους ονομάζει ψεύτικους υιούς. Ψάλλει εξάλλου κάπου και ο Δαβίδ και λέει: «Οι εχθροί του Κυρίου του είπαν ψέματα»· και μάλιστα και ως εκ προσώπου του Χριστού, λέει: «Υιοί αλλότριοι μου είπαν ψέματα». Η αφορμή δε για την ασθένειά τους αυτή υπήρξε το ότι δεν απέδωσαν κανέναν σεβασμό στον νόμο, αλλά ατίμαζαν και τους ίδιους τους λόγους των αγίων προφητών. Και το διδάσκει αυτό λέγοντας: Αυτοί δεν ήθελαν να ακούσουν τον νόμο του Θεού· είναι αυτοί που λένε στους προφήτες, μην μας αναγγέλλετε, και σε εκείνους που βλέπουν τα οράματα: Μη μας μιλάτε, αλλά να μας λέτε άλλα, και να μας αναγγέλλετε άλλη πλάνη, και απομακρύνετέ μας από αυτή την οδό, και αφαιρέστε από εμάς τον λόγο του Αγίου του Ισραήλ. Διότι σε πολλούς αγίους προφήτες και πάρα πολλές φορές επιτέθηκαν με πικρία οι Ισραηλίτες, φωνάζοντας και λέγοντας αυτά τα πράγματα.

Αυτό είναι, λοιπόν, με λίγα λόγια το νόημα των στίχων, το οποίο δεν παρουσιάζει απολύτως καμία δυσκολία. Και μετά από πολλά: Όμως, για εκείνους που ελευθερώνονταν σαρκικά, διάκονος ήταν ο Μωυσής· για εμάς όμως που ελευθερωνόμαστε κατά πνεύμα, μεσίτης έγινε ο Χριστός· διότι Αυτός κατέλυσε τον νοητό Φαραώ, δηλαδή τον Σατανά· τον απομάκρυνε από την πλεονεξία του εις βάρος όλων. Αυτός μας απάλλαξε όχι από σωματική, αλλά από νοητή δουλεία. <Οι εχθροί του Κυρίου του είπαν ψέματα.> (E f. 170 b) Διότι, ενώ αναμενόταν ότι με κάθε τρόπο και οπωσδήποτε θα απέδιδαν τον καρπό της ευσέβειας προς τον Θεό, αντίθετα έγιναν πονηροί. <Με μέλι από πέτρα τους χόρτασε.> (D f. 208 b, G f. 91 b, L f. 195 b) Σαν να έλεγε: σαν ένα παιδί, λέει, νεογέννητο και μικρό, που έχει ανάγκη από πολλή φροντίδα, τους ανέθρεψε ο Θεός, παραθέτοντάς τους άρτο μέχρι χορτασμού, και φροντίζοντας να χορτάσουν με τροφή από μέλι· διότι αυτή είναι η πιο κατάλληλη τροφή για τα νήπια.

Αλλά, όπως λέει ο μακάριος Ψαλμωδός, "Βέλη νηπίων έγιναν οι πληγές τους, και εξασθένησαν εναντίον τους οι γλώσσες τους." Διότι δεν εφησύχασε το άγιο πλήθος των πανταχόθεν σεπτών ορέων του Θεού, αλλά, αφού συγκεντρώθηκαν όλοι σε έναν χορό και πήραν τον θυρεό της πίστεως, όπως έχει γραφτεί, "έχοντας υποδεθεί τα πόδια με την ετοιμασία του Ευαγγελίου της ειρήνης", δηλαδή του Χριστού, και υψώνοντας "τη μάχαιρα του πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού", κατατρόπωναν το στίφος των ανόσιων, φωνάζοντας εκείνο το ψαλμικό: "Οι εχθροί του Κυρίου του είπαν ψέματα· και ο καιρός τους θα παραμείνει στον αιώνα." 2. Κάτι τέτοιο λέμε ότι συνέβη και στα παλαιά χρόνια, όταν ο Μωυσής παιδαγωγούσε ακόμη τον κατά σάρκα Ισραήλ. Εξήλθαν μεν από την Αίγυπτο, αποτινάσσοντας τον ζυγό της ωμότητας των καταπιεστών τους· όταν όμως στρατοπέδευσαν κάπου στην έρημο, δεν έμειναν στο απυρόβλητο του φθόνου, ούτε βέβαια προχώρησαν προς τη γη που τους είχε υποσχεθεί χωρίς ιδρώτα και κόπους.

Αυτά θα έπραττα, λέγει, εναντίον των εχθρών του λαού, εάν τους είχα υπάκουους, και εάν πορεύονταν στις οδούς μου τις οποίες τους διέταξα. Τώρα όμως, αφού έγιναν ανήκοοι και απειθείς, οι ίδιοι κατέστησαν τους εαυτούς τους εχθρούς του Θεού. Έπειτα, επειδή ακριβώς το Άγιο Πνεύμα, από υπερβολική φιλανθρωπία, ονόμασε λαό Του τους απειθείς και ανήκοους, διδάσκει ότι κανένας λαός Του δεν θα απειθούσε στον Θεό. Γι' αυτό λέγει στη συνέχεια: «Οι εχθροί του Κυρίου εψεύσθησαν σε Αυτόν»· κατά δε τον Σύμμαχο: «Εκείνοι που μισούν τον Κύριο είναι αυτοί που Τον εψεύσθησαν». Και προσθέτει: «Και ο καιρός τους θα είναι εις τον αιώνα».

Και δεν άκουσε ο εβραϊκός λαός αυτόν τον λόγο ούτε καθόλου ανέχθηκε να υπακούσει. «Και ο Ισραήλ», διότι έκλεισαν τα μάτια τους, ώστε να μην δουν τα μυστήρια του πιστού λαού. «Και τους εξαπέστειλα», όπως δηλαδή σχεδίασαν, λέει, και επιθύμησαν, τους άφησα να εκτελέσουν τα σχέδιά τους, επειδή έγιναν αποκρουστικοί (πρόσκομμα) σε εμένα, λέει ο Κύριος. «Θα πορευθούν», διότι όπως ακριβώς έπραξαν, έτσι και έλαβαν. «Εάν ο λαός μου», εάν άκουγαν τον Θεό και πορεύονταν στις οδούς του, δεν θα είχαν στερηθεί τη συγγένεια με τον Θεό, ούτε τα έθνη θα ελάμβαναν τη δόξα τους. «Στο τίποτα», διότι εάν δεν είχαν πέσει (αμαρτήσει), δεν θα κυριεύονταν από τους εχθρούς. «Και επί τους θλίβοντες», διότι ο Θεός επέβαλε πάντοτε το χέρι του επί των εχθρών τους, αυτοί όμως πάντοτε τον αθετούσαν. «Οι εχθροί», δηλαδή οι Ιουδαίοι που έλεγαν: Δεν έχουμε βασιλιά, παρά μόνο τον καίσαρα. «Και θα είναι ο καιρός τους», διότι ο καιρός εκείνος, κατά τον οποίο είπαν ψέματα στον Θεό, τους περιμένει εις τους αιώνας. «Και τους έθρεψε», μεταφορικά εννοεί τον πιστό λαό, ο οποίος τρώει τον μυστικό άρτο. «Και από πέτρα», εννοεί τότε το ύδωρ από την απόκρημνη πέτρα, ενώ τώρα εννοεί το μυστήριο που εξήλθε από τη ζωοκέντητη πλευρά, το οποίο είναι ανώτερο από κάθε γλυκύτητα.

Γι' αυτό ο Θεός, οργιζόμενος με τους Ιουδαίους, τους ορίζει ως εχθρούς, όπως φανερώνουν τα εξής: «Οι εχθροί του Κυρίου του είπαν ψέματα, και ο καιρός τους θα παραμείνει εις τον αιώνα». Ποιοι είναι οι εχθροί; Αυτοί για τους οποίους έλεγε ο Παύλος:

Το ότι αυτά έχουν έτσι, μάθε το από όσα ακολουθούν. Που ονείδισαν το αντάλλαγμα του Χριστού σου. Βλέπεις ότι εξαιτίας του Χριστού ονείδιζαν αυτοί που ονείδιζαν; Όχι μόνο οι προερχόμενοι από τα έθνη, αλλά και ο λαός των Ιουδαίων ονείδιζε. Γι' αυτό ορθώς έλεγε ο Παύλος: Όλοι αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού. Πιο πάνω λοιπόν έλεγε ότι οι προφήτες, τους οποίους βέβαια ονομάζει και δούλους, ονειδίζονταν από πολλά έθνη· εδώ όμως λέει ότι το αντάλλαγμα του Χριστού, δηλαδή η Εκκλησία (διότι αυτήν έλαβε ως αντάλλαγμα αντί της συναγωγής), υφίσταται ονειδισμούς από τους εχθρούς του Θεού, από τους Ιουδαίους· για τους οποίους ο ίδιος ο Δαβίδ έλεγε: Οι εχθροί του Κυρίου του είπαν ψέματα. Και τους έθρεψε με το εκλεκτότερο σιτάρι, και τους χόρτασε μέλι από την πέτρα.

Τους άφησα, λέει, να πορευθούν σύμφωνα με τα δικά τους θελήματα, ώστε να τρυγήσουν από εκεί πικρούς καρπούς. «Εάν ο λαός μου με άκουγε, εάν ο Ισραήλ πορευόταν στις οδούς μου, αμέσως», δηλαδή εύκολα, «θα ταπείνωνα τους εχθρούς τους· και εναντίον εκείνων που τους θλίβουν θα επέβαλλα το χέρι μου». Διότι, όταν πολλές φορές θλιβόμαστε από κάποιους εχθρούς, η αιτία των δεινών δεν προέρχεται από τη δική τους δύναμη, αλλά από τη δική μας παρακοή προς τον Θεό. «Οι εχθροί του Κυρίου τον ξεγέλασαν, και ο καιρός τους θα παραμείνει στον αιώνα». Διότι, εάν και ευημερούν, λέει, κατά τον παρόντα αιώνα, εντούτοις ο καιρός της ανταπόδοσής τους αποταμιεύεται για τον μέλλοντα αιώνα. «Και τους έθρεψε από το πάχος του σιταριού», δηλαδή από εκλεκτό σιτάρι, «και με μέλι από πέτρα τούς χόρτασε», παρόλο που ήταν εχθροί. Δες με τι πράγματα τους τρέφει δαψιλώς, διότι ο καιρός της θλίψής τους μεταφέρεται για την αιωνιότητα. Όσο για το «μέλι από πέτρα», είτε υποδηλώνει το γλυκόπιοτο νερό που βγήκε από εκείνη την πέτρα, είτε κυριολεκτικά το μέλι, το οποίο παρασκευάζουν οι ίδιες οι μέλισσες μέσα στις τρύπες των βράχων.

Σε δόλια ψυχή δεν θα εισέλθει η σοφία. —Ο δε Αβραάμ πίστεψε στον Θεό και αυτό του λογίστηκε ως δικαιοσύνη, και ονομάστηκε φίλος του Θεού. Ο μακάριος Αβραάμ ονομάστηκε και είναι φίλος του Θεού, φίλος εξαιτίας της πίστης, φίλος εξαιτίας της υπακοής στον Θεό. Εσύ όμως είσαι εχθρός εξαιτίας της απιστίας και της ανυπακοής στον Θεό. Ο Αβραάμ πίστεψε στον Θεό, πίστεψε ο ίδιος, και δεν απίστησε όπως εσείς. Γι' αυτόν τον λόγο αυτός είναι φίλος, ενώ εσείς είστε εχθροί. Οι εχθροί του Κυρίου του είπαν ψέματα, σύμφωνα με το γεγραμμένο.