Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 80:6

Άκουσε γλώσσα την οποία δεν γνώριζε. Ο λαός, λέγει, αφού εξήλθε από την Αίγυπτο, άκουσε γλώσσα την οποία παλαιότερα δεν γνώριζε. Και ποια είναι αυτή, παρά η φωνή του Θεού που απευθύνθηκε προς τον λαό πάνω στο όρος; Απάλλαξε τον νώτο του από τα φορτία. Εννοώντας, από τα βάρη. Λέγει, δηλαδή, ότι τους ελευθέρωσε από τα φορτία που επωμίζονταν οικοδομώντας τις πόλεις για τον Φαραώ. Τα χέρια του δούλευσαν στο κοφίνι. Αυτό το λέγει διότι μετέφεραν τον πηλό και τα άχυρα για το έργο μέσα σε κοφίνια.

Ψαλμός π'. <Όταν αυτός εξήλθε από τη γη της Αιγύπτου, άκουσε γλώσσα την οποία δεν γνώριζε.> (D f. 206 b) Μεγάλο είναι αυτό και εξαίρετο, και αρκεί για κάθε ευημερία στον άνθρωπο που είναι βαθύτατα φιλόθεος. Διότι απομακρύνθηκε από τη γη της Αιγύπτου με χέρι κραταιό και βραχίονα υψηλό, όπως είναι γραμμένο, και διέφυγε από τις εκεί πλεονεξίες. Και μετά από λίγα.

Προσπερνώντας όλα αυτά, εκείνος που αναπέμπει την ωδή υπενθυμίζει τη νομοθεσία στο Σινά. Διότι εκεί άκουσε ο Ισραήλ γλώσσα την οποία δεν γνώριζε. Εκεί του δόθηκε η πρώτη προφητεία για τον Σωτήρα όλων μας Χριστό. Και με ποιον τρόπο, θα σας το εξηγήσω. Διότι παραστάθηκαν κάτω από το όρος Σινά, όταν ο Θεός κατέβηκε σε αυτό με μορφή πυρός. Έπειτα, όπως είναι γραμμένο στην Έξοδο, ο Κύριος ελάλησε αυτούς τους λόγους: «Άκουε, Ισραήλ· Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σου, που σε έβγαλα από τη γη της Αιγύπτου, από τον οίκο της δουλείας». Και λίγο πιο κάτω, λέει η ιερή Γραφή: «Και όλος ο λαός έβλεπε τη φωνή, και τις φλόγες της φωτιάς, και τη φωνή της σάλπιγγας, και το όρος να καπνίζει. Και φοβήθηκε όλος ο λαός, και στάθηκαν από μακριά. Και είπαν στον Μωυσή: Μίλησε εσύ σε εμάς, και ας μη μας μιλήσει ο Θεός, για να μην πεθάνουμε». Ακούς πώς δεν ανέχονται την ασυνήθιστη φωνή; Δεν αντέχουν να τους μιλάει ο Θεός; Και λίγο παρακάτω, γεμάτος θαυμασμό γι' αυτό, ο Ψαλμωδός λέει γι' αυτόν: «Κατά την έξοδό του από τη γη της Αιγύπτου», και τα εξής. Διότι άκουσε τον Θεό να νομοθετεί· επειδή όμως το πράγμα τους ήταν απόλυτα αφόρητο, ζητούσαν μεσίτη, λέγοντας στον μακάριο Μωυσή: «Μίλησε εσύ σε εμάς, και ας μη μας μιλήσει ο Θεός, για να μην πεθάνουμε». Έπειτα, τι ακολουθεί; Αντιλήφθηκε αμέσως ο Θεός και Πατέρας ότι έχουμε ανάγκη από κάποιον που θα μεσιτεύει.

«Το έθεσε ως μαρτυρία στον Ιωσήφ, όταν αυτός εξήλθε από τη γη της Αιγύπτου· άκουσε γλώσσα την οποία δεν γνώριζε». Το προαναφερθέν πρόσταγμα περί σαλπίγγων, λέγει, το έθεσε ως μαρτυρία στον Ιωσήφ· σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο, «Το όρισε ως μαρτυρία μέσω του Ιωσήφ»· και τη μαρτυρία την έδιδε ωσάν να απηύθυνε αυστηρή παραγγελία. Και τούτο αποτελούσε σημείο κάποιου άλλου πράγματος· διότι άφηνε υπονοούμενα για κάποιες σάλπιγγες, το έργο των οποίων εκπλήρωναν εν μέρει οι απόστολοι του Σωτήρος μας και οι κήρυκες του ευαγγελικού λόγου, σαλπίζοντας σε όλη τη γη και κηρύττοντας σε όλα τα έθνη την εορτή της σωτηρίου θεοφανείας.

Αυτά μυσταγωγούσε και ο Σωτήρας στους μαθητές του, λέγοντας: Και θα δουν τον Υιό του ανθρώπου να έρχεται πάνω στις νεφέλες του ουρανού με δύναμη και δόξα πολλή. Και θα αποστείλει τους αγγέλους του με σάλπιγγα μεγάλη, και θα συγκεντρώσουν τους εκλεκτούς του από τους τέσσερις ανέμους, από τα άκρα των ουρανών έως τα άλλα άκρα τους. Αλλά η μεν ανάσταση των νεκρών θα γίνει κάποτε μέσω ευαγγελικών σαλπίγγων που θα ευαγγελίζονται την άφιξη της βασιλείας του Υιού του Θεού· ενώ και οι απόστολοι από τότε κιόλας, κατά την πρώτη του παρουσία, χρησιμοποιώντας σάλπιγγες, δηλαδή τις μεγαλοφωνίες του Αγίου Πνεύματος, ανακαλούσαν όλους όσους είχαν νεκρωμένες τις ψυχές τους προς την εν Θεώ ζωή· των οποίων τα σύμβολα παραδίδοντας ο Μωυσής, νομοθέτησε την εορτή των σαλπίγγων. Γι' αυτό έχει λεχθεί: Ως μαρτύριο το έθεσε στον Ιωσήφ. Και ποιο ήταν αυτό το πρόσταγμα; Αυτό περί των σαλπίγγων· και μέσω μιας φυλής, αυτής του Ιωσήφ, υποδήλωνε ολόκληρο το έθνος. Και γιατί στο σημείο αυτό ονόμασε Ιωσήφ ολόκληρο το έθνος; Επειδή ακριβώς με αφορμή τον Ιωσήφ είχαν κατέβει όλοι στην Αίγυπτο.

Πότε δε έθεσε στον λαό ως μαρτυρία τον νόμο περί των σαλπίγγων, αν όχι κατά τον χρόνο εκείνο, κατά τον οποίο τους εξήγαγε από τη γη της Αιγύπτου, όταν άκουσε γλώσσα την οποία δεν γνώριζε; Διότι, ενώ διέτριβαν στην έρημο, αξιώθηκαν να ακούσουν τη φωνή του Θεού, ο οποίος τους διακήρυττε μεγαλόφωνα τον Δεκάλογο. Και κατά τον καιρό εκείνο ελευθερώνονταν από τη δουλεία και την κακοπάθεια ανάμεσα στους Αιγυπτίους. Γι' αυτό έχει λεχθεί: «Απάλλαξε την πλάτη του από τα φορτία· τα χέρια του δούλεψαν με το κοφίνι»· ενώ κατά τον Σύμμαχο: «Αφαίρεσα τον ώμο του από το βάρος, τα χέρια του απαλλάχθηκαν από το κοφίνι». Διότι, όταν δούλευαν στον Φαραώ, καταπονούνταν με τον πηλό και την πλινθοποιία, χτίζοντας γι' αυτόν τις πόλεις, και τότε ταλαιπωρούσαν τα μεν χέρια τους με τα κοφίνια, τους δε ώμους τους με τα φορτία. Εντούτοις, κατέστησαν ελεύθεροι από όλα αυτά, όταν έγινε σε αυτούς η επίσκεψη του Θεού. Γι' αυτό λέει: «Απάλλαξε την πλάτη του από τα φορτία». Και ποιος την απάλλαξε, παρά ο Θεός που τους ελευθέρωσε; Τους αξίωσε δε αυτών των πραγμάτων, επειδή ακριβώς τον επικαλούνταν μέσα στη θλίψη τους· και αυτό το αποδεικνύει η Γραφή του Μωυσή που λέει: «Και αναστέναξαν οι υιοί του Ισραήλ, και ανέκραξαν προς τον Κύριο, και ανέβηκε η κραυγή τους προς τον Θεό». Σε ακολουθία με αυτά, και το παρόν λόγιο αναφέρει: «Μέσα στη θλίψη με επικαλέστηκες, και σε λύτρωσα· σε εισάκουσα στον απόκρυφο τόπο της καταιγίδας, σε δοκίμασα στο ύδωρ της αντιλογίας».

Ο Μωυσής λοιπόν, ο οποίος έζησε πολλές γενεές μετά την κατασκευή του πύργου, χρησιμοποίησε μία από τις γλώσσες που δημιουργήθηκαν έπειτα από αυτό το γεγονός, για να μας διηγηθεί ιστορικά την κοσμογένεση. Αποδίδει μάλιστα στον Θεό ορισμένα λόγια, εξιστορώντας τα στη δική του γλώσσα, στην οποία είχε εκπαιδευτεί και την οποία είχε συνηθίσει. Δεν παραλλάσσει τα λόγια του Θεού με κάποιο διαφορετικό και ξενικό χαρακτηριστικό ομιλίας, ούτως ώστε, μέσω του ασυνήθιστου και της διαφοροποίησης των ονομάτων, να δημιουργήσει τεχνητά την εντύπωση ότι τα λόγια αυτά ανήκουν στον ίδιο τον Θεό, αλλά, χρησιμοποιώντας τη γνώριμη σε αυτόν γλώσσα, εκθέτει με τον ίδιο τρόπο τόσο τα δικά του λόγια όσο και του Θεού. Λένε μάλιστα ορισμένοι από αυτούς που έχουν μελετήσει πιο επιμελώς τις θείες Γραφές, ότι η γλώσσα των Εβραίων δεν ανάγεται στην αρχαιότητα όπως οι υπόλοιπες, αλλά, μαζί με τα άλλα θαύματα, επιτελέστηκε και αυτό το θαύμα για τους Ισραηλίτες: το να διαμορφωθεί αυτοσχέδια και ξαφνικά αυτή η γλώσσα για το έθνος μετά την έξοδο από την Αίγυπτο. Υπάρχει άλλωστε και ένας λόγος του προφήτη που επιβεβαιώνει κάτι τέτοιο· διότι λέει: «όταν εξήλθε από την Αίγυπτο, άκουσε γλώσσα την οποία δεν γνώριζε».

Εις το τέλος, υπέρ των ληνών .. Ως ληνούς εννοεί (λέγει) τα θυσιαστήρια, για τα οποία ομιλεί η προφητεία, καθώς (και) για τη συναγωγή. Διότι το όνομα Ασάφ ερμηνεύεται ως συναγωγή· διότι προτρέπονται τα έθνη προς τα πνευματικά θυσιαστήρια. «Αγαλλιάσθε»: Αυτή είναι η προτροπή προς τα έθνη, ώστε, αφού σωθούν, να αναπαυθούν εν τω Θεώ. «Αλαλάξατε»: Με φωνή, λέγει, μεγάλη και με κραυγή δοξάστε τον Κύριο (τον Θεό)· διότι Ιακώβ είναι ο Χριστός. «Λάβετε ψαλμόν»: Διότι ο Θεός χαρίζει (χορηγεί) τον νου στον άνθρωπο, ώστε να ψάλλει (να άδει) και να δοξάζει τον Θεό· δώστε εσείς το σώμα μαζί με τη φωνή, ώστε ο ήχος να αποτελεί τον ψαλμό (των ψαλμών). «Ψαλτήριον»: Εννοεί την καθαρή καρδιά μαζί με τη γλώσσα· διότι η γλώσσα, κρούοντας ως κιθάρα, φανερώνει τα της καρδίας. «Σαλπίσατε»: Δηλαδή, κηρύξτε σε όλους την παρουσία του Χριστού, διότι ο βίος των ανθρώπων έγινε νέος· διότι τίποτα δεν είναι πιο επίσημο από την ημέρα εκείνης της εορτής, κατά την οποία ο Χριστός εμφανίστηκε στη γη. «Ότι πρόσταγμα»: Στον πιστό λαό, ο οποίος είναι ο Ισραήλ· διότι σε αυτόν δόθηκε το πρόσταγμα της χάριτος, σύμφωνα με την κρίση του Θεού. «Μαρτύριον»: Επειδή πάντα όσα υπέμεινε ο Ιωσήφ ήταν τύπος του Χριστού, το οποίο αποτελεί μαρτύριο. «Εν τω εξελθείν»: Εννοεί τον λαό των Εβραίων τότε, αλλά και τώρα τον πιστό λαό, διότι εξήλθε από τη θλίψη των ειδώλων· διότι η Αίγυπτος ερμηνεύεται ως αυτή που θλίβει. «Γλώσσαν»: Λέγει τη φωνή των εθνών· διότι προηγουμένως δεν τη γνώριζαν.

Εκείνη, λοιπόν, την ονομάζει νεομηνία και πανσέληνο, ως αρχή ταυτόχρονα και πλήρωμα του καιρού, κατά τον οποίο συντελείται η σωτηρία μας. Σε αυτήν προστάζει να σαλπίζουν, δηλαδή να ευαγγελίζονται, λέγοντας ότι αυτό είναι πρόσταγμα για τον Ισραήλ, και όχι απλώς πρόσταγμα, αλλά απόφαση του Θεού του Ιακώβ, ο οποίος, λαμβάνοντας αρχή ενέργειας από τον σταυρό, δικαίωσε το ευαγγελικό κήρυγμα. Γι' αυτό έλεγε στους αποστόλους: Όταν υψωθώ, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου. Το ότι δε ονόμαζε τον Χριστό Θεό του Ιακώβ, μάθε το από τα επόμενα. Τον έθεσε ως μαρτυρία στον Ιωσήφ, όταν αυτός εξήλθε από τη γη της Αιγύπτου. Ποιον Θεό του Ιακώβ; Αυτόν για τον οποίο μίλησε προηγουμένως.

Πώς όμως ονομάζεται Μαρτύριο κατά την αναχώρησή του από τη γη της Αιγύπτου; Επειδή ο Ιωσήφ αποτελούσε εικόνα του Χριστού, λόγω του φθόνου των αδελφών του, λόγω της πώλησής του, λόγω της υποδούλωσής του ενώ ήταν ελεύθερος, λόγω της προσκύνησης των αστέρων και άλλων παρόμοιων γεγονότων, όσα είναι δυνατόν να σταχυολογήσει κανείς από την ιστορία του. Θέλοντας, λοιπόν, να δηλώσει έμπρακτα ότι ο Ιωσήφ υπήρξε μαρτυρία και μνημείο του, και ότι όπως εκείνον, έτσι και αυτόν τον ακολουθούσαν διαδοχικές επιβουλές. Μετά τον θάνατο του Ηρώδη, ο οποίος επιχείρησε να τον εξοντώσει, επιστρέφοντας από την Αίγυπτο κρύβεται στη Γαλιλαία από φόβο για τον Αρχέλαο, διότι και αυτός, μετά τον Ηρώδη, επρόκειτο να τον επιβουλευτεί.

β΄. Άκουσε γλώσσα την οποία δεν εγνώριζε. Ποια; Τη γλώσσα των συκοφαντών, θα πεις. Διότι αυτήν δεν την εγνώριζε· όχι από άγνοια, αλλά επειδή δεν δεχόταν στα αυτιά του το ψέμα. Διότι κάτι τέτοιο είναι ξένο προς τον Θεό. Όμως, επειδή έγινε άνθρωπος, όταν δικαζόταν, αναγκαζόταν να ακούει αυτούς που τον συκοφαντούσαν. Αυτό δε αποτελούσε μαρτύριο και για τον Ιωσήφ, επειδή και εκείνος άκουσε την Αιγυπτία να λέει: Κοιμήσου μαζί μου· ωστόσο δεν ανεγνώρισε τη γλώσσα αυτής που του μιλούσε, διότι δεν συγκατατέθηκε.

Ομιλία για την άρνηση του Πέτρου και για τον σταυρό, και πώς ο Ιωσήφ έγινε τύπος του Χριστού. Είναι αναγκαίο κατά τον παρόντα καιρό να εξοφλήσουμε το χρέος προς τον Ιωσήφ και να εξαγγείλουμε το μήνυμα του σταυρού. Σήμερα και ο Ιωσήφ στεφανώνεται και ο σταυρός φυτεύεται· σήμερα και ο Πέτρος αρνείται και ο ληστής ευωχείται· σήμερα και ο νόμος εκπληρώνεται και ο προφητευθείς Χριστός δοξολογείται· σήμερα κατεξοχήν εκπληρώνεται το ρητό που αναφέρεται στον Κυριακό θάνατο: «Στην παγίδα του συνελήφθη ο αμαρτωλός». Και ποιος είναι ο αμαρτωλός; Ο εφευρέτης της αμαρτίας, ο διάβολος. Και ποια είναι η παγίδα που κατασκευάστηκε από αυτόν; Ο σταυρός, και τίποτε άλλο. Διότι αυτός εξώθησε τα τέκνα των Ιουδαίων να πελεκήσουν τον σταυρό, νομίζοντας ότι θα ξεγελάσει Εκείνον που δεν επιδέχεται δόλο, και ότι θα περιβάλει με τον θάνατο Εκείνον που είναι ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς. Δεν αντελήφθη ο αλλότριος ότι ο σταυρός θα αμβλύνει το κεντρί της αμαρτίας, θα συντρίψει την κεφαλή της αλαζονείας του, θα φράξει το στόμα της βλασφημίας του, θα αποκόψει τα φτερά της εναντίωσής του και θα τον αποδείξει έρημο και ανήμπορο. Σήμερα εκπληρώνεται και ο λόγος του προφήτη Δαβίδ: «Το έθεσε ως μαρτυρία στον Ιωσήφ»· δηλαδή, προεικονιζόταν στον Ιωσήφ ο Κύριος, για όσα επρόκειτο να συμβούν κατά τις έσχατες ημέρες.

Στον Ιορδάνη, λέγοντας, «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός· αυτόν να ακούτε». Αλλά και αυτό χρειαζόταν απόδειξη. Η μαρτυρία, λοιπόν, του Ιωάννη ήταν φανερή· διότι οι ίδιοι είχαν στείλει απεσταλμένους και δεν μπορούσαν να την αρνηθούν. Και το ίδιο ίσχυε ομοίως και με την απόδειξη από τα θαύματα. Διότι τα είδαν να γίνονται, και άκουσαν από αυτόν που θεραπεύτηκε, και πίστεψαν στο γεγονός, γι' αυτό άλλωστε και κατηγορούσαν. Απέμενε, λοιπόν, να αποδειχθεί το ζήτημα της μαρτυρίας του Πατρός. Έπειτα, σκοπεύοντας να το αποδείξει αυτό, πρόσθεσε: «Ούτε τη φωνή του έχετε ακούσει ποτέ». Και πώς ο Μωυσής λέει, «Ο Θεός μιλούσε, και ο Μωυσής απαντούσε»; Πώς πάλι ο Δαβίδ λέει: «Γλώσσα που δεν γνώριζε άκουσε»; Και πάλι ο Μωυσής: «Υπάρχει τέτοιο έθνος, που άκουσε φωνή Θεού;». «Ούτε τη μορφή του έχετε δει». Αν και λέγεται ότι τον έχουν δει και ο Ησαΐας, και ο Ιερεμίας, και ο Ιεζεκιήλ, και αρκετοί άλλοι. Τι είναι, λοιπόν, αυτό που λέει τώρα ο Χριστός; Τους εισάγει σε μια υψηλή θεολογική διδασκαλία, δείχνοντας σιγά-σιγά ότι ούτε φωνή ούτε μορφή υπάρχει στον Θεό, αλλά είναι ανώτερος και από σχήματα και από τέτοιους ήχους. Διότι, όπως ακριβώς λέγοντας, «Ούτε τη φωνή του έχετε ακούσει», δεν εννοεί αυτό, ότι δηλαδή εκφέρει μεν φωνή, αλλά δεν ακούγεται· έτσι και λέγοντας, «Ούτε τη μορφή του έχετε δει», δεν εννοεί αυτό, ότι δηλαδή έχει μεν μορφή, αλλά δεν είναι ορατή· αλλά ότι τίποτε από αυτά δεν υπάρχει στον Θεό. Για να μην πουν: «Μάταια κομπάζεις».