Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 80:8

Στη θλίψη με επικαλέστηκες, και σε ελευθέρωσα. Είναι όμοιο με το: Επειδή άκουσα τους στεναγμούς τους και άκουσα τη φωνή τους, και κατέβηκα για να τους ελευθερώσω. Σε εισάκουσα στον απόκρυφο τόπο της καταιγίδας. Αντί του: Σε ελευθέρωσα από μεγάλη και υπερβάλλουσα θλίψη. Σε δοκίμασα στο ύδωρ της αντιλογίας. Όταν ο λαός, επειδή δίψασε, έλεγε στον Μωυσή: Δώσε μας νερό για να πιούμε, εκείνος έλεγε: Γιατί με λοιδορείτε και πειράζετε τον Κύριο;

Πότε δε έθεσε στον λαό ως μαρτυρία τον νόμο περί των σαλπίγγων, αν όχι κατά τον χρόνο εκείνο, κατά τον οποίο τους εξήγαγε από τη γη της Αιγύπτου, όταν άκουσε γλώσσα την οποία δεν γνώριζε; Διότι, ενώ διέτριβαν στην έρημο, αξιώθηκαν να ακούσουν τη φωνή του Θεού, ο οποίος τους διακήρυττε μεγαλόφωνα τον Δεκάλογο. Και κατά τον καιρό εκείνο ελευθερώνονταν από τη δουλεία και την κακοπάθεια ανάμεσα στους Αιγυπτίους. Γι' αυτό έχει λεχθεί: «Απάλλαξε την πλάτη του από τα φορτία· τα χέρια του δούλεψαν με το κοφίνι»· ενώ κατά τον Σύμμαχο: «Αφαίρεσα τον ώμο του από το βάρος, τα χέρια του απαλλάχθηκαν από το κοφίνι». Διότι, όταν δούλευαν στον Φαραώ, καταπονούνταν με τον πηλό και την πλινθοποιία, χτίζοντας γι' αυτόν τις πόλεις, και τότε ταλαιπωρούσαν τα μεν χέρια τους με τα κοφίνια, τους δε ώμους τους με τα φορτία. Εντούτοις, κατέστησαν ελεύθεροι από όλα αυτά, όταν έγινε σε αυτούς η επίσκεψη του Θεού. Γι' αυτό λέει: «Απάλλαξε την πλάτη του από τα φορτία». Και ποιος την απάλλαξε, παρά ο Θεός που τους ελευθέρωσε; Τους αξίωσε δε αυτών των πραγμάτων, επειδή ακριβώς τον επικαλούνταν μέσα στη θλίψη τους· και αυτό το αποδεικνύει η Γραφή του Μωυσή που λέει: «Και αναστέναξαν οι υιοί του Ισραήλ, και ανέκραξαν προς τον Κύριο, και ανέβηκε η κραυγή τους προς τον Θεό». Σε ακολουθία με αυτά, και το παρόν λόγιο αναφέρει: «Μέσα στη θλίψη με επικαλέστηκες, και σε λύτρωσα· σε εισάκουσα στον απόκρυφο τόπο της καταιγίδας, σε δοκίμασα στο ύδωρ της αντιλογίας».

Αντί δε του: «Σε εισάκουσα στον απόκρυφο τόπο της καταιγίδας», ο μεν Ακύλας αποδίδει: «Θα σε εισακούσω στον απόκρυφο τόπο της βροντής»· και η πέμπτη έκδοση ομοίως. Έπειτα προσθέτει: «Σε δοκίμασα στο ύδωρ της αντιλογίας». Πράγμα το οποίο και αυτό το παρουσιάζει σαφώς η Γραφή του Μωυσή, λέγοντας: «Δεν υπήρχε δε νερό για να πιει ο λαός· και ο λαός φιλονικούσε με τον Μωυσή, και έλεγαν: Δώσε μας νερό, για να πιούμε. Εκείνος δε έλεγε: Γιατί φιλονικείτε μαζί μου, ή γιατί προκαλείτε τον Κύριο;»

Εάν, λοιπόν, η αίρεση διαβεβαιώνει ότι όσα δεν ανήκει σε κανέναν άλλον να πράξει παρά μόνον στον Θεό, αυτά ενεργούνται με τη δύναμη του Πνεύματος, τότε έχουμε ακόμη και από τους εχθρούς τη μαρτυρία υπέρ αυτών για τα οποία αγωνιζόμαστε. Πώς ο προφήτης ζητά τη θεραπεία από τον Θεό λέγοντας: «Ελέησέ με, Κύριε, διότι είμαι ασθενής· θεράπευσέ με, Κύριε, διότι ταράχθηκαν τα οστά μου»; Προς τον Θεό λέει ο Ησαΐας ότι «Η δρόσος που προέρχεται από εσένα είναι θεραπεία για αυτούς», και η προφητεία μαρτυρεί ότι η επιστροφή των πλανωμένων είναι έργο του Θεού: «Διότι περιπλανήθηκαν», λέει, «στην άνυδρη έρημο», και προσθέτει ότι «Και τους οδήγησε σε ευθεία οδό, για να πορευθούν σε πόλη κατοικίας»· καθώς και το «Όταν ο Κύριος επανέφερε τους αιχμαλώτους της Σιών». Ομοίως, και η παρηγοριά των θλιβομένων ανάγεται στον Θεό, όπως λέει ο Παύλος: «Ευλογητός ο Θεός και Πατέρας του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, ο οποίος μας παρηγορεί σε κάθε θλίψη μας». Και ο προφήτης, εκ μέρους του Θεού, λέει: «Στη θλίψη με επικαλέστηκες και σε ελευθέρωσα». Η δε ανόρθωση εκείνων που κλονίζονται ανάγεται με μυρίους τρόπους από την Αγία Γραφή στη δύναμη του Θεού: «Σπρώχτηκα δυνατά για να πέσω, και ο Κύριος με συγκράτησε», και «Όταν πέσει, δεν θα συντριβεί, διότι ο Κύριος στηρίζει το χέρι του», και «Ο Κύριος ανορθώνει τους συντριμμένους».

«Απέστησεν»: Διότι τότε ελευθέρωσε εκείνους από την κατασκευή πλίνθων, τώρα όμως ελευθερώνει τον πιστό λαό από το βάρος των ειδώλων, ως κάτι το γεώδες. «Αι χείρες»: Επειδή από ανάγκη σήκωναν τα άχυρα μέσα σε κοφίνια, όπως ακριβώς ο λαός που προήλθε από τα έθνη, περιφέροντας τα είδωλα δίκην κοφινίων. «Εν θλίψει»: Τότε ελευθέρωσε τον λαό των Εβραίων από τον πηλό της καταναγκαστικής εργασίας, τώρα όμως ελευθερώνει τον πιστό λαό από τον βούρκο των ειδώλων. «Επήκουσα»: Διότι, όταν το σκοτάδι κάλυπτε τη γη της Αιγύπτου, ο Ισραήλ ζούσε στο φως και κανείς από τους Αιγυπτίους δεν έβλεπε. γι' αυτό οι Ισραηλίτες βρίσκονταν σαν σε κρυφό μέρος. «Εδοκίμασα»: Τότε δοκίμασε τον λαό όταν διψούσε και γόγγυζε. διότι το νερό ήταν πικρό, αλλά έγινε γλυκό μέσω του ξύλου. Διότι αυτό που συνέβη ήταν προτύπωση του σταυρού και του βαπτίσματος. «Άκουσον»: Ο λόγος απευθύνεται προς τον λαό των Εβραίων. «Εάν ακούσης μου, ουκ έσται»: Δηλαδή, εάν με ακούσεις, δεν πρόκειται να προσκυνήσεις ξένο θεό ή μάταια είδωλα, δηλαδή χειροποίητα. «Ουδέ προσκυνήσεις»: Διότι εγώ είμαι, λέγει ο Θεός, και δεν υπάρχει άλλος Θεός εκτός από εμένα. «Εγώ γαρ ειμι»: Αυτός που σε έκτισε και σε σώζει. «Ο αναγαγών»: Εγώ, λέγει, είμαι ο Θεός, αυτός που σε λύτρωσε από τη δουλεία των Αιγυπτίων και σε οδήγησε στη γη της επαγγελίας. «Πλάτυνον το στόμα»: Ο λόγος είναι μεταφορικός προς τον πιστό λαό, διότι γέμισε από την αίνεση του Κυρίου και από το σώμα και το αίμα του Χριστού.

Απομάκρυνε την πλάτη του από τα βάρη, επειδή δεν βάσταξε δική του αμαρτία, ωστόσο τα χέρια του δούλεψαν στο κοφίνι του παρόντος βίου. Διότι δούλεψε βαστάζοντας το κοφίνι των δικών μας αμαρτημάτων. Όμως ο προφήτης χρησιμοποίησε συχνή εναλλαγή προσώπων στην παρούσα ψαλμωδία. Διότι πιο πάνω απευθύνεται σε κάποιους που έχουν νικήσει και για τον λόγο αυτόν έχουν καιρό εορτής. Από εκεί περνώντας στον Ιωσήφ, μετέφερε τον λόγο και την εικόνα στον Χριστό. Τώρα όμως απευθύνεται με σαφήνεια προς τον λαό του Ισραήλ και λέει τα εξής: Μέσα στη θλίψη με επικαλέστηκες, και σε λύτρωσα. Πού και πότε; Τότε βεβαίως που έλεγε προς τον Μωυσή:

Είδα πραγματικά την κακουχία του λαού μου στην Αίγυπτο, και άκουσα την κραυγή τους εξαιτίας των εργοδιωκτών τους. Διότι γνωρίζω τον πόνο τους, και κατέβηκα για να τους ελευθερώσω. Σε εισάκουσα στο απόκρυφο της καταιγίδας. Όταν κατέβηκε στο όρος Σινά, και ζοφερή νεφέλη κάλυψε το όρος (τέτοιου είδους νεφέλη ονομάζεται καταιγίδα), τότε τους εισάκουσε.

Τι έλεγαν; «Τους λόγους τους οποίους ελάλησε ο Κύριος θα τους πράξουμε και θα υπακούσουμε». Αλλά λίγο αργότερα τους συνέλαβε να ψεύδονται· διότι τα όσα ακολουθούν το αποδεικνύουν αυτό σαφώς. «Σε δοκίμασα στο ύδωρ της αντιλογίας». Εκεί όπου, ενώ οδοιπορούσαν, λοιδόρησαν τον Θεό και, μολονότι προηγουμένως είχαν απολαύσει πολλά θαύματα, τα λησμόνησαν όλα και έλεγαν στον Μωυσή: «Μακάρι να πεθαίναμε και εμείς κατά τον όλεθρο των πατέρων μας ενώπιον του Κυρίου», και όσα σχετίζονται με αυτά, τα οποία φανερώνουν τη βλασφημία των Ιουδαίων. Σε αυτούς τους στίχους ο ψαλμωδός πρόσθεσε διάψαλμα, όχι τυχαία, ούτε μάταια, αλλά ίσως αφενός για να διακόψει την προφητεία για κάποιο χρονικό διάστημα· το δε πιο αληθινό, επειδή εισήγαγε σαφώς το πρόσωπο του Χριστού.

Αρχικά, προχωρώντας στον έλεγχο, θίγει την παρατήρηση των ημερών, αποκαλώντας τον ήλιο και τη σελήνη «στοιχεία του κόσμου», ακριβώς όπως έλεγε και στην προς Γαλάτας επιστολή: «Πώς επιστρέφετε πάλι στα ασθενή και φτωχά στοιχεία;». Και δεν είπε «παρατηρήσεις ημερών», αλλά αναφέρθηκε σε ολόκληρο τον παρόντα κόσμο, για να δείξει την ευτέλειά τους· διότι, αν ο κόσμος δεν είναι τίποτα, πολύ περισσότερο δεν είναι τα στοιχεία του. Αφού, λοιπόν, έδειξε πρώτα πόσο ευεργετήθηκαν και πόσα καλά δέχθηκαν, τότε επιφέρει την κατηγορία, ώστε να την παρουσιάσει βαρύτερη και να κερδίσει τους ακροατές. Αυτό κάνουν πάντοτε και οι προφήτες: πρώτα φανερώνουν τις ευεργεσίες και έπειτα επαυξάνουν τις κατηγορίες, όπως λέει ο Ησαΐας: «Υιούς γέννησα και ύψωσα, αυτοί όμως με αθέτησαν»· και πάλι: «Λαέ μου, τι σου έκανα ή σε τι σε λύπησα ή σε τι σε ενόχλησα;». Το ίδιο και ο Δαβίδ, όπως όταν λέει: «Σε εισάκουσα μέσα σε απόκρυφο τόπο καταιγίδας»· και πάλι: «Άνοιξε το στόμα σου, και θα το γεμίσω». Και παντού έτσι θα βρεις να συμβαίνει. Επομένως, ακόμη και αν έλεγαν κάτι (οι ψευδοδιδάσκαλοι), δεν έπρεπε να πειστούν· τώρα όμως, ακόμη και ανεξάρτητα από τις ευεργεσίες, πρέπει να αποφεύγουν εκείνα. «Και όχι κατά Χριστόν», λέει. Διότι, βεβαίως, ακόμη κι αν η κατάσταση ήταν μοιρασμένη, ώστε να μπορούν να είναι δούλοι και στον ένα και στον άλλο, ούτε και έτσι θα έπρεπε· τώρα όμως (αυτά) δεν σας αφήνουν να ζείτε κατά Χριστόν. Από εκεί τα φέρνουν αυτά. Και αφού προηγουμένως κλόνισε τις ελληνικές (ειδωλολατρικές) παρατηρήσεις, τότε αναιρεί και τις ιουδαϊκές.

Διότι και αυτό ήταν ένα είδος παιδαγωγίας, εξαιτίας της ατέλειας του λαού, το να υμνείται ο Θεός με μουσικά όργανα, ώστε έστω και με αυτόν τον τρόπο να συγκεντρώνονται για την υμνωδία του Θεού. Τώρα όμως, σχεδόν ούτε στους γάμους δεν επιτρέπει η Εκκλησία του Θεού να παίζονται μουσικά όργανα. «Απομάκρυνε την πλάτη του από τα βάρη», δηλαδή, από τα μικρά εμπόδια και τα φορτία, «τα χέρια του», δηλαδή του λαού, «δούλεψαν στο κοφίνι», ταλαιπωρούμενα με τον πηλό και την πλινθοποιία. «Σε θλίψη με επικαλέστηκες, και σε γλίτωσα· σε εισάκουσα στον απόκρυφο τόπο της καταιγίδας», δηλαδή, μέσα σε εκείνη τη ζάλη σου που σε τίποτα δεν υστερούσε από σφοδρή καταιγίδα, σε λύτρωσα και σε έβγαλα. «Σε δοκίμασα στο νερό της αντιλογίας», όταν γόγγυζες κατά του Μωυσή λέγοντας «τι θα πιούμε;» «Άκουσε, λαέ μου, και σου διαμαρτύρομαι. Ισραήλ, αν με ακούσεις, δεν θα υπάρξει σε σένα νέος Θεός», όπως γνώρισες στους Αιγύπτιους, «ούτε θα προσκυνήσεις ξένο Θεό. Διότι εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σου, που σε έβγαλα από τη γη της Αιγύπτου». Δες πόση παιδαγωγία υπήρχε σε εκείνον τον λαό από τον Θεό, και ούτε έτσι δεν έστεργαν στην ευσέβεια, αλλά προς τη μανία των ειδώλων στρέφονταν χιλιάδες φορές. «Άνοιξε διάπλατα το στόμα σου» κηρύττοντας τα ευσεβή «και θα το γεμίσω» με ρήσεις αγνές. Έγινε όμως το αντίθετο: «Δεν άκουσε», λέει, «ο λαός μου τη φωνή μου και ο Ισραήλ δεν μου έδωσε προσοχή. Και τους εγκατέλειψα σύμφωνα με τις επιδιώξεις των καρδιών τους».