Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 80:9

Λόγος του Αθανασίου, αρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας, προς τον Ζακχαίο, νομοδιδάσκαλο των Ιουδαίων. Ο Ζακχαίος είπε: Πλανάσθε οι Χριστιανοί, πρώτον διότι νομίζετε ότι υπάρχουν και άλλοι θεοί εκτός από τον έναν και μοναδικό Θεό, ενώ η Γραφή παντού αναφέρει ότι ένας είναι ο Θεός: «Άκουε», λέει, «Ισραήλ, Κύριος ο Θεός σου είναι ένας»· και πάλι: «Εγώ είμαι ο πρώτος Θεός και εγώ μετά από αυτά· και εκτός από εμένα δεν υπάρχει Θεός». Και πάλι: «Άκουσε, λαέ μου, και θα σου μιλήσω, Ισραήλ, και θα διαμαρτυρηθώ σε εσένα· Ισραήλ, εάν με ακούσεις, δεν θα υπάρξει σε εσένα νέος θεός, ούτε θα προσκυνήσεις ξένο θεό. Διότι εγώ είμαι Κύριος ο Θεός σου, ο οποίος σε ανήγαγε από τη γη της Αιγύπτου». Και άλλα αμέτρητα παρόμοια. Δεύτερον δε, διότι ονομάζετε τον Χριστό Θεό· και δεν ντρέπεστε να ακούτε ότι αυτός είναι παθητός και γεννημένος από γυναίκα;

«Άκουσε, λαέ μου». Απευθύνει προτροπή στον λαό, λέγοντας να προετοιμαστεί για να Τον ακούσει με υπακοή. Διότι, εάν το πράξει αυτό, δεν θα δουλεύσει σε άλλον Θεό, ούτε ο ίδιος ο Κύριος θα γίνει γι' αυτόν ένας νέος Θεός. Διότι Αυτός είναι που και στο παρελθόν τους λύτρωσε από την Αίγυπτο. «Άνοιξε διάπλατα το στόμα σου, και θα το γεμίσω». Υπόσχεται σε όσους πειθαρχούν σε Αυτόν και σαρκικές και πνευματικές τροφές.

Και στη συνέχεια: Είπε ο Μωυσής προς τον Κύριο, λέγοντας: «Τι να κάνω με αυτόν τον λαό; Ακόμη λίγο, και θα με λιθοβολήσουν». Έπειτα ο Κύριος του λέει: «Ιδού, εγώ στέκομαι εκεί πριν από εσένα, επάνω στον βράχο στο Χωρήβ. Και θα χτυπήσω τον βράχο, και θα βγει νερό, και θα πιει ο λαός». Και ο Μωυσής έπραξε έτσι. Και ονόμασε τον τόπο εκείνο Πειρασμό και Λοιδορία, εξαιτίας της λοιδορίας των υιών Ισραήλ, και επειδή έθεσαν σε δοκιμασία τον Κύριο, λέγοντας: «Είναι ο Κύριος ανάμεσά μας ή όχι;». Όλα αυτά τα διδάσκει στον λαό που προέρχεται από τα έθνη η προκείμενη προφητεία, ώστε να μάθει τι συνέβη στον πρώτο λαό και σε τι τέλος κατέληξε, και να σωφρονιστεί από το παράδειγμα. Γι' αυτό, στα όσα προαναφέρθηκαν συνδέει αναγκαστικά τα εξής, στα οποία λέγεται: «Άκουσε, λαέ μου, και θα σου διαμαρτυρηθώ· Ισραήλ, εάν με ακούσεις, δεν θα υπάρξει για σένα νέος Θεός, ούτε θα προσκυνήσεις ξένο Θεό».

«Απέστησεν»: Διότι τότε ελευθέρωσε εκείνους από την κατασκευή πλίνθων, τώρα όμως ελευθερώνει τον πιστό λαό από το βάρος των ειδώλων, ως κάτι το γεώδες. «Αι χείρες»: Επειδή από ανάγκη σήκωναν τα άχυρα μέσα σε κοφίνια, όπως ακριβώς ο λαός που προήλθε από τα έθνη, περιφέροντας τα είδωλα δίκην κοφινίων. «Εν θλίψει»: Τότε ελευθέρωσε τον λαό των Εβραίων από τον πηλό της καταναγκαστικής εργασίας, τώρα όμως ελευθερώνει τον πιστό λαό από τον βούρκο των ειδώλων. «Επήκουσα»: Διότι, όταν το σκοτάδι κάλυπτε τη γη της Αιγύπτου, ο Ισραήλ ζούσε στο φως και κανείς από τους Αιγυπτίους δεν έβλεπε. γι' αυτό οι Ισραηλίτες βρίσκονταν σαν σε κρυφό μέρος. «Εδοκίμασα»: Τότε δοκίμασε τον λαό όταν διψούσε και γόγγυζε. διότι το νερό ήταν πικρό, αλλά έγινε γλυκό μέσω του ξύλου. Διότι αυτό που συνέβη ήταν προτύπωση του σταυρού και του βαπτίσματος. «Άκουσον»: Ο λόγος απευθύνεται προς τον λαό των Εβραίων. «Εάν ακούσης μου, ουκ έσται»: Δηλαδή, εάν με ακούσεις, δεν πρόκειται να προσκυνήσεις ξένο θεό ή μάταια είδωλα, δηλαδή χειροποίητα. «Ουδέ προσκυνήσεις»: Διότι εγώ είμαι, λέγει ο Θεός, και δεν υπάρχει άλλος Θεός εκτός από εμένα. «Εγώ γαρ ειμι»: Αυτός που σε έκτισε και σε σώζει. «Ο αναγαγών»: Εγώ, λέγει, είμαι ο Θεός, αυτός που σε λύτρωσε από τη δουλεία των Αιγυπτίων και σε οδήγησε στη γη της επαγγελίας. «Πλάτυνον το στόμα»: Ο λόγος είναι μεταφορικός προς τον πιστό λαό, διότι γέμισε από την αίνεση του Κυρίου και από το σώμα και το αίμα του Χριστού.

Άκουσε, λαέ μου, και θα σου δώσω τη μαρτυρία μου. Εάν θέλεις να ονομάζεσαι λαός του Θεού, άκουσε την εντολή του, για να αποκτήσεις αυτό το μεγάλο αξίωμα. Όμως αξίζει να δούμε για ποια πράγματα δίνει αυτή τη μαρτυρία. Ισραήλ, εάν με ακούσεις, δεν θα υπάρξει σε σένα νέος θεός, ούτε θα προσκυνήσεις ξένο θεό. Διότι εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σου, αυτός που σε έβγαλε από τη γη της Αιγύπτου.

Το «Εάν με ακούσεις», το προσέταξε για αυτόν τον λόγο, για να δείξει ότι, αν και προγνώριζε την παρεκτροπή τους, δεν τους αφαιρεί εξαιτίας αυτού τη δυνατότητα να μεταστραφούν. Διότι ήταν δυνατόν, εάν το επιθυμούσαν· και η πρόγνωση του Θεού δεν εμποδίζει τη μετάνοια, επειδή προγνωρίζει και τούτο, ότι δηλαδή είναι δυνατόν και στους αμαρτωλούς να μεταστραφούν, εάν το θελήσουν. Πλην όμως, ο προφήτης υπαινίσσεται κάτι καινό και μυστηριώδες· ή μάλλον ο Θεός μέσω του προφήτη: Τι δηλαδή διαμηνύει προς τον λαό των Ιουδαίων; Ότι, εάν τον ακούσει.

ΨΑΛΜΟΣ Π'. «Ισραήλ, εάν με ακούσεις, δεν θα υπάρξει σε σένα πρόσφατος Θεός.» Το «εάν» της ακοής το προσέθεσε για αυτόν τον λόγο, ώστε να δείξει ότι, αν και προγνώριζε την παρακοή τους, αυτό ωστόσο δεν τους αφαιρούσε τη δυνατότητα να μεταστραφούν· διότι μπορούσαν, εάν το ήθελαν. Και η πρόγνωση του Θεού δεν εμποδίζει τη μετάνοια· επειδή προγνωρίζει και αυτό, ότι είναι δυνατόν στους αμαρτωλούς να μεταστραφούν, εάν το θελήσουν. Ο Χριστός δεν ήταν πρόσφατος Θεός, ούτε ξένος· διότι αυτός ήταν που τους εξήγαγε από τη γη της Αιγύπτου· αυτός ήταν από την αρχή, αυτός και μετά από αυτά· όπως το φανέρωσε μέσω της προφητείας του Ησαΐα, διότι λέει: Εγώ είμαι Θεός πρώτος, και στα επερχόμενα εγώ είμαι. Και πάλι: Εγώ είμαι ο Θεός, και δεν υπάρχει άλλος δίκαιος εκτός από εμένα, και Σωτήρας δεν υπάρχει παρά μόνο εγώ. Και Σωτήρας, χωρίς καμία αντίρρηση, ονομάζεται αυτός που σαρκώθηκε για να σώσει το δικό μας γένος. «Και δεν άκουσε ο λαός μου.» Διότι ούτε όταν δίδασκε ούτε όταν κήρυττε το Ευαγγέλιο υπέμειναν να τον ακούσουν, ούτε όταν θαυματουργούσε θέλησαν να δώσουν προσοχή· αλλά βάρυναν τα αυτιά τους, για να μην ακούσουν τις εντολές του Κυρίου, και έκλεισαν τα μάτια τους, όπως έλεγε ο Ησαΐας, για να μη δουν τα θαύματα.

Διότι και αυτό ήταν ένα είδος παιδαγωγίας, εξαιτίας της ατέλειας του λαού, το να υμνείται ο Θεός με μουσικά όργανα, ώστε έστω και με αυτόν τον τρόπο να συγκεντρώνονται για την υμνωδία του Θεού. Τώρα όμως, σχεδόν ούτε στους γάμους δεν επιτρέπει η Εκκλησία του Θεού να παίζονται μουσικά όργανα. «Απομάκρυνε την πλάτη του από τα βάρη», δηλαδή, από τα μικρά εμπόδια και τα φορτία, «τα χέρια του», δηλαδή του λαού, «δούλεψαν στο κοφίνι», ταλαιπωρούμενα με τον πηλό και την πλινθοποιία. «Σε θλίψη με επικαλέστηκες, και σε γλίτωσα· σε εισάκουσα στον απόκρυφο τόπο της καταιγίδας», δηλαδή, μέσα σε εκείνη τη ζάλη σου που σε τίποτα δεν υστερούσε από σφοδρή καταιγίδα, σε λύτρωσα και σε έβγαλα. «Σε δοκίμασα στο νερό της αντιλογίας», όταν γόγγυζες κατά του Μωυσή λέγοντας «τι θα πιούμε;» «Άκουσε, λαέ μου, και σου διαμαρτύρομαι. Ισραήλ, αν με ακούσεις, δεν θα υπάρξει σε σένα νέος Θεός», όπως γνώρισες στους Αιγύπτιους, «ούτε θα προσκυνήσεις ξένο Θεό. Διότι εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σου, που σε έβγαλα από τη γη της Αιγύπτου». Δες πόση παιδαγωγία υπήρχε σε εκείνον τον λαό από τον Θεό, και ούτε έτσι δεν έστεργαν στην ευσέβεια, αλλά προς τη μανία των ειδώλων στρέφονταν χιλιάδες φορές. «Άνοιξε διάπλατα το στόμα σου» κηρύττοντας τα ευσεβή «και θα το γεμίσω» με ρήσεις αγνές. Έγινε όμως το αντίθετο: «Δεν άκουσε», λέει, «ο λαός μου τη φωνή μου και ο Ισραήλ δεν μου έδωσε προσοχή. Και τους εγκατέλειψα σύμφωνα με τις επιδιώξεις των καρδιών τους».