Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 81:3

ΨΑΛΜΟΣ ΤΟΥ ΑΣΑΦ. ΠΑʹ. Ο Θεός στάθηκε σε σύναξη θεών, και στο μέσο τους κρίνει θεούς. Ο μεν προηγούμενος λόγος κατηγορεί ολόκληρο τον ιουδαϊκό λαό, καθώς ο Θεός λέει με σαφήνεια: Δεν άκουσε ο λαός μου τη φωνή μου, και ο Ισραήλ δεν με πρόσεξε. Και τους εγκατέλειψα στις επιδιώξεις της καρδιάς τους· και πάλι: Εάν ο λαός μου με άκουγε, εάν ο Ισραήλ πορευόταν στις οδούς μου, σε ελάχιστο χρόνο θα είχα ταπεινώσει τους εχθρούς τους. Ο παρών, όμως, ψαλμός, ακολουθώντας εκείνους, κατηγορεί τους προεστώτες του λαού. Απευθύνεται, λοιπόν, προς άρχοντες και κριτές λέγοντας: Έως πότε θα κρίνετε με αδικία, και θα προσωποληπτείτε υπέρ των αμαρτωλών; Αποδώστε δικαιοσύνη στον φτωχό και τον ταπεινό, δικαιώστε το ορφανό και τον πένητα.

Διότι, για πόσο χρόνο, λέγει, θα έχετε την ευκαιρία κατά την οποία θα είστε τέτοιοι; Και στο εξής θα σας καταλάβει η κρίση του Θεού. Γι' αυτό προσθέτει: «Αποδώστε δικαιοσύνη στον πτωχό και στον ορφανό, δικαιώστε τον ταπεινό και τον πένητα. Ελευθερώστε τον πένητα, και γλιτώστε τον πτωχό από τα χέρια του αμαρτωλού». Εάν, λοιπόν, ακούγοντας αυτά διδασκόμαστε και τηρούμε τα παραγγέλματα, αποκομίζουμε την ωφέλεια από τα λόγια αυτά. Διότι διαφορετικά θα ειπωθεί και για εμάς: «Δεν γνώρισαν ούτε κατανόησαν, πορεύονται μέσα στο σκοτάδι». Και τι δεν γνώρισαν ούτε κατανόησαν, παρά το ότι πολύ σύντομα θα παραστούν και αυτοί ενώπιον του βήματος του Θεού, για να δώσουν λόγο για όσα έκριναν άδικα; Όσοι δε δεν έθεσαν προ οφθαλμών τους την κρίση του Θεού, πορεύονται μέσα στο σκοτάδι, έχοντας γεμίσει τα μάτια της ψυχής τους με το σκοτάδι της άγνοιας. Γι' αυτό αρμόζει, φωτιζόμενοι από το φως του Λόγου, είτε να μην κρίνουμε, ενθυμούμενοι εκείνον που είπε: «Μην κρίνετε, για να μην κριθείτε»· είτε, αν παραστεί ποτέ ανάγκη να κρίνουμε, να το πράττουμε αυτό με απόλυτη δικαιοσύνη και να ελέγχουμε αυτούς που αμαρτάνουν, ακόμη κι αν χρειαστεί να πεθάνουμε για την αλήθεια, έχοντας την ακράδαντη πεποίθηση ότι θα επέλθει η συντέλεια και η μεταβολή των πάντων κατά την καθολική κρίση του Θεού, την οποία θα επιτελέσει μέσω του Χριστού του. Την κρίση αυτήν παρουσιάζει και ο παρών λόγος, επισυνάπτοντας στη συνέχεια το εξής: «Θα σαλευθούν όλα τα θεμέλια της γης. Εγώ είπα: Είστε θεοί και όλοι υιοί του Υψίστου· εσείς όμως πεθαίνετε σαν άνθρωποι, και πέφτετε όπως ένας από τους άρχοντες».

Διάψαλμα: μεταφέρει την προφητεία. «κρίνατε»: Κρίνετε δίκαια, λέει, οι άρχοντες και όχι με οφθαλμοδουλία (υποκρισία). Διότι ο Θεός νοιάζεται για τους ταπεινούς και τους φτωχούς. «ἐξέλεσθε»: Λυτρώστε τον πεινασμένο και άστεγο (τους πεινασμένους και άστεγους)· και τα δύο ο Χριστός τα αποδέχθηκε εκουσίως. «ἐκ χειρός»: Γλιτώστε, λέει, τους [αδικουμένους δηλαδή τους] ταπεινούς από τους πλεονέκτες και τους άρπαγες, μήπως κατακριθείτε όπως οι Ιουδαίοι. «οὐκ ἔγνωσαν»: Διότι ούτε κατάλαβαν ούτε εννόησαν τα περί του Χριστού, αλλά σκοτίστηκε η διάνοιά τους και η καρδιά τους. «σαλευθήσονται»: Ας εκπλαγούν για το γεγονός· υπαινίσσεται δε το δεσποτικό πάθος, όταν σείστηκε η γη. «ἐγὼ εἶπα»: Εγώ, λέει ο Θεός, έθεσα όλους τους άρχοντες ως θεούς, για να εξουσιάζουν και να κυβερνούν· αυτοί όμως αθετούν και εξαιτίας αυτού πέφτουν. «ὑμεῖς δὲ δή»: Εσείς όμως, λέει, επειδή φρονείτε τα ανθρώπινα, χάνεστε (θα χαθείτε). «καὶ ὡς εἷς»: Διότι ο διάβολος ήταν άρχοντας των αγγέλων και εξαιτίας της υπερηφάνειας έπεσε· έτσι και κάθε αλαζόνας άρχοντας πέφτει και δεν θα σταθεί όρθιος. «ἀνάστα»: Δηλαδή, αφού αναστήθηκε ο Χριστός εκ νεκρών, κατήργησε το γήινο φρόνημα. «ὅτι σύ»: Διότι κληρονομιά του Χριστού έγιναν όλα τα έθνη επειδή πίστεψαν σε αυτόν (μέσω αυτού). «ᾨδὴ ψαλμοῦ τῷ Ἀσάφ»: Αφορούσε (ακόμη) ο λόγος τη συναγωγή.

Επειδή καθένας που επιδιώκει να διαφθαρεί το δίκαιο και να αδικηθεί ο πλησίον κατά την κρίση, αυτός είναι όντως αμαρτωλός, ακόμη κι αν περιβάλλεται την εμφάνιση του δικαίου. Πρόσθεσε τη λέξη «διάψαλμα», επειδή μετέτρεψε την επίπληξη σε συμβουλή. «Κρίνετε το ορφανό και τον φτωχό, δικαιώστε τον ταπεινό και τον πένητα». Δεν λέει, κρίνετε τον δίκαιο, ούτε τον προφήτη, ούτε τον ιερέα, για τους οποίους ο Θεός δίνει ρητή παραγγελία: «Μην αγγίζετε τους χριστούς μου, και μην κάνετε κακό στους προφήτες μου»· αλλά το ορφανό και τον φτωχό και τον ταπεινό και τον πένητα. Γιατί; Επειδή σε εκείνους ταιριάζει να υφίστανται αδικία, όπως ακριβώς έλεγε και ο Παύλος: «Γιατί να μην αδικείστε μάλλον;». Για τούτους, όμως, δεν είναι ανεκτό να αδικηθούν, εξαιτίας της αδυναμίας που έχουν λόγω ηλικίας ή φτώχειας· γι' αυτό και ο νομοθέτης τους υπερασπίζεται πιο έντονα.

ΨΑΛΜΟΣ ΠΑ'. «Αποδώστε δικαιοσύνη σε ορφανό και φτωχό.» Δεν λέει, αποδώστε δικαιοσύνη σε δίκαιο, ούτε σε προφήτη, ούτε σε ιερέα, για τους οποίους τόσο πολύ κάνει λόγο αλλού, και παραγγέλλει να μην τους βλάπτουν λέγοντας: Μην αγγίζετε τους χριστούς μου, και μην κάνετε κακό στους προφήτες μου· αλλά μιλά για το ορφανό και τον φτωχό, τον ταπεινό και τον πένητα. Γιατί; Διότι σε εκείνους μεν αρμόζει να υπομένουν την αδικία· για αυτούς όμως είναι αφόρητο να αδικούνται, εξαιτίας της αδυναμίας που τους βαραίνει λόγω ηλικίας ή φτώχειας· γι' αυτό ο νομοθέτης τους υπερασπίζεται πιο σφοδρά. «Λυτρώστε τον πένητα και τον φτωχό.» Μιλάει σαν να πρόκειται για άγρια θηρία που χάσκουν με διάθεση για αδικία ή πλεονεξία. Επομένως, αυτός μεν που σώζει τον φτωχό, κερδίζει την αξία και τον μισθό του ποιμένα, εκείνου δηλαδή που παρέδωσε τον εαυτό του για εμάς και μας γλίτωσε από τα νοητά θηρία· αυτός δε που αρπάζει, ευρισκόμενος ήδη σε μανία, έχει καταταχθεί ανάμεσα στα θηρία. «Εσείς όμως πεθαίνετε σαν άνθρωποι.» Υπονοώντας τον διάβολο· διότι είχε λάβει αξίωμα άρχοντα ανάμεσα στους αγγέλους· γι' αυτό λέει ο Παύλος:

Έπειτα πάλι το Άγιο Πνεύμα λέει: «Αποδώστε δικαιοσύνη στο ορφανό και στον φτωχό». Πρόσεξε πώς όλα τα εισηγείται και όλα τα διδάσκει για τον Χριστό, θέλοντας να καταδείξει την αδικία που γινόταν από αυτούς: «Διότι», λέει, «αποδώστε δικαιοσύνη στο ορφανό και στον φτωχό, δικαιώστε τον ταπεινό και τον πένητα».

Απάτωρ επί της γης κατά την ανθρωπότητα ο Κύριος, και αμήτωρ στους ουρανούς κατά τη θεότητα. Κρίνετε δίκαια το ορφανό και τον φτωχό, Εκείνον που για χάρη μας πτώχευσε. Διότι έγινε τα πάντα για τους πάντες, περισσότερο από τον Απόστολο, για να κερδίσει τους πάντες. Δικαιώστε τον ταπεινό και τον πένητα. Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά. Αλλά τι λέει; Δεν γνώρισαν, ούτε κατανόησαν· μέσα στο σκοτάδι πορεύονται.

Ψαλμός πα'. Ψαλμός του Ασάφ. «Ο Θεός στάθηκε σε σύναξη θεών». Όχι επειδή υπάρχουν πολλοί θεοί, διότι ο κατά φύσιν αληθινός Θεός είναι ένας, ο δημιουργός του κόσμου. Αποκαλούνται όμως θεοί και οι βασιλείς της γης και οι ηγέτες του λαού, ως αντιπρόσωποι του Θεού, εφόσον κρίνουν τη γη και επειδή τιμώνται εξαιρετικά από τους λαούς. Στάθηκε δε ανάμεσά τους όχι μία φορά, αλλά πάντοτε στέκεται αόρατα και απερίγραπτα μεταξύ τους. Επειδή όμως είναι πολλοί, υπάρχει διαφορά μεταξύ αυτών των θεών. Διότι άλλοι μεν από αυτούς υπερασπίζονται το δίκαιο, άλλοι δε ρέπουν προς την αδικία και την πλεονεξία. «Και ανάμεσά τους θα κρίνει θεούς», διαχωρίζοντας και ελέγχοντας αυστηρά την άδικη κρίση τους και λέγοντας: «Έως πότε θα κρίνετε με αδικία και θα μεροληπτείτε υπέρ των αμαρτωλών;» Και όχι απλώς τους ελέγχει, αλλά και τους διδάσκει για ποιους και πώς πρέπει να λυτρώνουν τους ταπεινούς. «Κρίνετε δίκαια», λέει, «τον ορφανό και τον φτωχό. Δικαιώστε τον ταπεινό και τον πένητα. Ελευθερώστε τον πένητα και τον φτωχό, γλιτώστε τους από το χέρι του αμαρτωλού». Διότι σε πολλά σημεία η Γραφή εύλογα αποκαλεί τους αδίκους αμαρτωλούς, ακόμη και χωρίς να έχουν διαπράξει σαρκική αμαρτία. Εκείνος που κρίνει άδικα και πλεονεκτεί, ονομάζεται αμαρτωλός από τη Γραφή. «Δεν γνώρισαν» αυτά «ούτε τα κατάλαβαν» και γι' αυτό «πορεύονται στο σκοτάδι. Ας σαλευτούν τα θεμέλια της γης», εξαιτίας της παρακοής τους.

«Διδαχθείτε όλοι εσείς που κρίνετε τη γη»· διδαχθείτε δηλαδή τη δίκαιη κρίση. «Αποδώστε δικαιοσύνη στο ορφανό και τον φτωχό, δικαιώστε τον ταπεινό και τον πένητα· ελευθερώστε τον πένητα και τον φτωχό, λυτρώστε τον από τα χέρια του αμαρτωλού».