Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 81:4

Διότι, για πόσο χρόνο, λέγει, θα έχετε την ευκαιρία κατά την οποία θα είστε τέτοιοι; Και στο εξής θα σας καταλάβει η κρίση του Θεού. Γι' αυτό προσθέτει: «Αποδώστε δικαιοσύνη στον πτωχό και στον ορφανό, δικαιώστε τον ταπεινό και τον πένητα. Ελευθερώστε τον πένητα, και γλιτώστε τον πτωχό από τα χέρια του αμαρτωλού». Εάν, λοιπόν, ακούγοντας αυτά διδασκόμαστε και τηρούμε τα παραγγέλματα, αποκομίζουμε την ωφέλεια από τα λόγια αυτά. Διότι διαφορετικά θα ειπωθεί και για εμάς: «Δεν γνώρισαν ούτε κατανόησαν, πορεύονται μέσα στο σκοτάδι». Και τι δεν γνώρισαν ούτε κατανόησαν, παρά το ότι πολύ σύντομα θα παραστούν και αυτοί ενώπιον του βήματος του Θεού, για να δώσουν λόγο για όσα έκριναν άδικα; Όσοι δε δεν έθεσαν προ οφθαλμών τους την κρίση του Θεού, πορεύονται μέσα στο σκοτάδι, έχοντας γεμίσει τα μάτια της ψυχής τους με το σκοτάδι της άγνοιας. Γι' αυτό αρμόζει, φωτιζόμενοι από το φως του Λόγου, είτε να μην κρίνουμε, ενθυμούμενοι εκείνον που είπε: «Μην κρίνετε, για να μην κριθείτε»· είτε, αν παραστεί ποτέ ανάγκη να κρίνουμε, να το πράττουμε αυτό με απόλυτη δικαιοσύνη και να ελέγχουμε αυτούς που αμαρτάνουν, ακόμη κι αν χρειαστεί να πεθάνουμε για την αλήθεια, έχοντας την ακράδαντη πεποίθηση ότι θα επέλθει η συντέλεια και η μεταβολή των πάντων κατά την καθολική κρίση του Θεού, την οποία θα επιτελέσει μέσω του Χριστού του. Την κρίση αυτήν παρουσιάζει και ο παρών λόγος, επισυνάπτοντας στη συνέχεια το εξής: «Θα σαλευθούν όλα τα θεμέλια της γης. Εγώ είπα: Είστε θεοί και όλοι υιοί του Υψίστου· εσείς όμως πεθαίνετε σαν άνθρωποι, και πέφτετε όπως ένας από τους άρχοντες».

Ας θελήσουμε να βρεθούμε εκεί πρώτοι· ας γίνουμε μέτοχοι της εκεί λαμπρότητας· στους κόλπους του Αβραάμ ας αναπαυθούμε, ως ανταπόδοση για την ευσπλαχνία μας στην παρούσα ζωή· ας κρίνουμε με δίκαιη κρίση· ας λυτρώσουμε τον πένητα και τον πτωχό· ας ελεήσουμε τη χήρα και το ορφανό· ας γλιτώσουμε αυτούς που οδηγούνται στον θάνατο, ή, για να πω το λιγότερο, ας μην τους θανατώνουμε εμείς οι ίδιοι· ας μην παραβλέψουμε αυτόν που μας έχει ανάγκη, παρέχοντας μέχρι και τα ψίχουλα της τράπεζάς μας· και ας μην προσπεράσουμε τον γεμάτο πληγές, που βρίσκεται ριγμένος στις πύλες μας· ας μη ζούμε τρυφηλά, όταν άλλοι κακοπαθούν· ας μην αποστραφούμε μετά βδελυγμίας τον σύνδουλό μας· ας μη βρεθούμε, φίλοι και αδελφοί, στη μερίδα του πλουσίου, ούτε να βασανιστούμε μέσα στη φλόγα, ούτε να χωριστούμε από τους οσίους εξαιτίας του χάσματος, ούτε να παρακαλούμε τον πτωχό Λάζαρο να δροσίσει με την άκρη του δακτύλου του τη φλεγόμενη γλώσσα μας, και μάλιστα ούτε καν αυτής της μικρής παρηγοριάς να μην αξιωνόμαστε.

Διάψαλμα: μεταφέρει την προφητεία. «κρίνατε»: Κρίνετε δίκαια, λέει, οι άρχοντες και όχι με οφθαλμοδουλία (υποκρισία). Διότι ο Θεός νοιάζεται για τους ταπεινούς και τους φτωχούς. «ἐξέλεσθε»: Λυτρώστε τον πεινασμένο και άστεγο (τους πεινασμένους και άστεγους)· και τα δύο ο Χριστός τα αποδέχθηκε εκουσίως. «ἐκ χειρός»: Γλιτώστε, λέει, τους [αδικουμένους δηλαδή τους] ταπεινούς από τους πλεονέκτες και τους άρπαγες, μήπως κατακριθείτε όπως οι Ιουδαίοι. «οὐκ ἔγνωσαν»: Διότι ούτε κατάλαβαν ούτε εννόησαν τα περί του Χριστού, αλλά σκοτίστηκε η διάνοιά τους και η καρδιά τους. «σαλευθήσονται»: Ας εκπλαγούν για το γεγονός· υπαινίσσεται δε το δεσποτικό πάθος, όταν σείστηκε η γη. «ἐγὼ εἶπα»: Εγώ, λέει ο Θεός, έθεσα όλους τους άρχοντες ως θεούς, για να εξουσιάζουν και να κυβερνούν· αυτοί όμως αθετούν και εξαιτίας αυτού πέφτουν. «ὑμεῖς δὲ δή»: Εσείς όμως, λέει, επειδή φρονείτε τα ανθρώπινα, χάνεστε (θα χαθείτε). «καὶ ὡς εἷς»: Διότι ο διάβολος ήταν άρχοντας των αγγέλων και εξαιτίας της υπερηφάνειας έπεσε· έτσι και κάθε αλαζόνας άρχοντας πέφτει και δεν θα σταθεί όρθιος. «ἀνάστα»: Δηλαδή, αφού αναστήθηκε ο Χριστός εκ νεκρών, κατήργησε το γήινο φρόνημα. «ὅτι σύ»: Διότι κληρονομιά του Χριστού έγιναν όλα τα έθνη επειδή πίστεψαν σε αυτόν (μέσω αυτού). «ᾨδὴ ψαλμοῦ τῷ Ἀσάφ»: Αφορούσε (ακόμη) ο λόγος τη συναγωγή.

Απαλλάξτε τον πένητα και τον φτωχό, από το χέρι του αμαρτωλού λυτρώστε τον. Ομιλεί ωσάν για άγρια θηρία, που χαίρονται με την αδικία ή την πλεονεξία, γι' αυτό και αλλού αναφέρει: Παραμονεύει σε κρυφό μέρος όπως το λιοντάρι στη φωλιά του. Παραμονεύει για να αρπάξει τον φτωχό. Επομένως, αυτός μεν που σώζει τον φτωχό, λαμβάνει την αξία και τον μισθό του ποιμένα, εκείνου δηλαδή ο οποίος, παραδίδοντας τον εαυτό του για εμάς, μας ελύτρωσε από τα νοητά θηρία. Ενώ εκείνος που αρπάζει ή καταστρέφει, συγκαταλέγεται στα θηρία. Θέλοντας δε να ενισχύσει την εκ μέρους μας προστασία των αδικουμένων, πρόσθεσε: Από το χέρι του αμαρτωλού λυτρώστε τον, ώστε να σπεύσουμε προς υπεράσπιση, βλέποντας τον αδικούντα ως ασθενή και άσπλαχνο. Διότι ο αμαρτωλός είναι ασθενής, εφόσον έχει προσκρούσει στον Θεό. Και άσπλαχνος, επειδή δεν λυπάται ούτε τον ίδιο του τον εαυτό· γιατί αλλιώς δεν θα αμάρτανε, ώστε πολύ περισσότερο να μη λυπάται τον πλησίον του. Δεν εγνώρισαν, ούτε κατενόησαν, πορεύονται μέσα στο σκοτάδι.

ΨΑΛΜΟΣ ΠΑ'. «Αποδώστε δικαιοσύνη σε ορφανό και φτωχό.» Δεν λέει, αποδώστε δικαιοσύνη σε δίκαιο, ούτε σε προφήτη, ούτε σε ιερέα, για τους οποίους τόσο πολύ κάνει λόγο αλλού, και παραγγέλλει να μην τους βλάπτουν λέγοντας: Μην αγγίζετε τους χριστούς μου, και μην κάνετε κακό στους προφήτες μου· αλλά μιλά για το ορφανό και τον φτωχό, τον ταπεινό και τον πένητα. Γιατί; Διότι σε εκείνους μεν αρμόζει να υπομένουν την αδικία· για αυτούς όμως είναι αφόρητο να αδικούνται, εξαιτίας της αδυναμίας που τους βαραίνει λόγω ηλικίας ή φτώχειας· γι' αυτό ο νομοθέτης τους υπερασπίζεται πιο σφοδρά. «Λυτρώστε τον πένητα και τον φτωχό.» Μιλάει σαν να πρόκειται για άγρια θηρία που χάσκουν με διάθεση για αδικία ή πλεονεξία. Επομένως, αυτός μεν που σώζει τον φτωχό, κερδίζει την αξία και τον μισθό του ποιμένα, εκείνου δηλαδή που παρέδωσε τον εαυτό του για εμάς και μας γλίτωσε από τα νοητά θηρία· αυτός δε που αρπάζει, ευρισκόμενος ήδη σε μανία, έχει καταταχθεί ανάμεσα στα θηρία. «Εσείς όμως πεθαίνετε σαν άνθρωποι.» Υπονοώντας τον διάβολο· διότι είχε λάβει αξίωμα άρχοντα ανάμεσα στους αγγέλους· γι' αυτό λέει ο Παύλος:

Μην περιμένεις να γίνεις χρηστός, αλλά γίνε από τώρα. «Δεν θα εμφανιστείς», λέει, «με άδεια χέρια ενώπιόν μου». Ας μην είναι κανείς με άδεια χέρια, ούτε άκαρπος, ούτε να υπάρχει καμία ψυχή στείρα και άγονη. Ο καθένας ας καρποφορεί για τον Θεό από τα υπάρχοντά του και από τα δικά του αγαθά. —Ας οικειοποιηθούμε την εκεί λαμπρότητα· ας αναπαυθούμε στους κόλπους του Αβραάμ ως ανταπόδοση για την ευσπλαχνία μας εδώ· ας κρίνουμε με δίκαιη κρίση· ας ελευθερώσουμε τον πένητα και τον φτωχό· ας ελεήσουμε τη χήρα και το ορφανό· ας λυτρώσουμε αυτούς που οδηγούνται στον θάνατο· ας μην παραβλέψουμε αυτόν που μας έχει ανάγκη· ας μην προσπεράσουμε τον πληγωμένο· ας μην ζούμε στην τρυφή όταν άλλοι κακοπαθούν· ας μην αποστραφούμε τον ομόδουλό μας· ας μη γίνουμε φίλοι και αδελφοί της μερίδας του πλουσίου, ούτε να οδυνηθούμε μέσα στη φλόγα· ούτε να χωριστούμε από τους οσίους εξαιτίας του χάσματος· ούτε να παρακαλέσουμε τον φτωχό Λάζαρο να δροσίσει τη φλεγόμενη γλώσσα μας με την άκρη του δαχτύλου του. Ας γίνουμε χρηστοί, εύσπλαχνοι, συμπονετικοί. Ας μιμηθούμε την αγαθότητα του Δεσπότη, ο οποίος ανατέλλει τον ήλιο σε αγαθούς και πονηρούς, και τρέφει με τη βροχή τους πάντες ομοίως.

Και επειδή τους είδα να αναστατώνονται με τα λόγια μου ότι δηλαδή και εμείς είμαστε τέκνα Θεού, προλαβαίνοντας τις ερωτήσεις τους είπα: Ακούστε, άνδρες, πώς το Άγιο Πνεύμα λέει για τον λαό αυτόν, ότι όλοι είναι υιοί του Υψίστου και ότι στη συναγωγή τους θα παραστεί αυτός ο ίδιος ο Χριστός, κρίνοντας κάθε γένος ανθρώπων. Τα λόγια αυτά ειπώθηκαν μέσω του Δαβίδ, όπως εσείς τα ερμηνεύετε, ως εξής: «Ο Θεός στάθηκε σε συναγωγή θεών, και στο μέσο τους κρίνει θεούς. Έως πότε θα κρίνετε με αδικία και θα δείχνετε προσωποληψία στους αμαρτωλούς; Αποδώστε δικαιοσύνη στο ορφανό και τον φτωχό, δικαιώστε τον ταπεινό και τον πένητα. Ελευθερώστε τον πένητα, και γλιτώστε τον φτωχό από τα χέρια του αμαρτωλού. Δεν γνώρισαν ούτε κατανόησαν, πορεύονται μέσα στο σκοτάδι· θα σαλευτούν όλα τα θεμέλια της γης. Εγώ είπα: Θεοί είστε και όλοι υιοί του Υψίστου· εσείς όμως σαν άνθρωποι πεθαίνετε, και πέφτετε όπως ένας από τους άρχοντες. Ανάστα, Θεέ, κρίνε τη γη, διότι εσύ θα κληρονομήσεις όλα τα έθνη». Στη μετάφραση των Εβδομήκοντα, όμως, αναφέρεται: «Ιδού λοιπόν, σαν άνθρωποι πεθαίνετε, και πέφτετε όπως ένας από τους άρχοντες»· για να δηλώσει και την παρακοή των ανθρώπων, δηλαδή του Αδάμ και της Εύας, και την πτώση του ενός από τους άρχοντες, δηλαδή εκείνου που ονομάζεται όφις, ο οποίος υπέστη μεγάλη πτώση επειδή εξαπάτησε την Εύα.

Ψαλμός πα'. Ψαλμός του Ασάφ. «Ο Θεός στάθηκε σε σύναξη θεών». Όχι επειδή υπάρχουν πολλοί θεοί, διότι ο κατά φύσιν αληθινός Θεός είναι ένας, ο δημιουργός του κόσμου. Αποκαλούνται όμως θεοί και οι βασιλείς της γης και οι ηγέτες του λαού, ως αντιπρόσωποι του Θεού, εφόσον κρίνουν τη γη και επειδή τιμώνται εξαιρετικά από τους λαούς. Στάθηκε δε ανάμεσά τους όχι μία φορά, αλλά πάντοτε στέκεται αόρατα και απερίγραπτα μεταξύ τους. Επειδή όμως είναι πολλοί, υπάρχει διαφορά μεταξύ αυτών των θεών. Διότι άλλοι μεν από αυτούς υπερασπίζονται το δίκαιο, άλλοι δε ρέπουν προς την αδικία και την πλεονεξία. «Και ανάμεσά τους θα κρίνει θεούς», διαχωρίζοντας και ελέγχοντας αυστηρά την άδικη κρίση τους και λέγοντας: «Έως πότε θα κρίνετε με αδικία και θα μεροληπτείτε υπέρ των αμαρτωλών;» Και όχι απλώς τους ελέγχει, αλλά και τους διδάσκει για ποιους και πώς πρέπει να λυτρώνουν τους ταπεινούς. «Κρίνετε δίκαια», λέει, «τον ορφανό και τον φτωχό. Δικαιώστε τον ταπεινό και τον πένητα. Ελευθερώστε τον πένητα και τον φτωχό, γλιτώστε τους από το χέρι του αμαρτωλού». Διότι σε πολλά σημεία η Γραφή εύλογα αποκαλεί τους αδίκους αμαρτωλούς, ακόμη και χωρίς να έχουν διαπράξει σαρκική αμαρτία. Εκείνος που κρίνει άδικα και πλεονεκτεί, ονομάζεται αμαρτωλός από τη Γραφή. «Δεν γνώρισαν» αυτά «ούτε τα κατάλαβαν» και γι' αυτό «πορεύονται στο σκοτάδι. Ας σαλευτούν τα θεμέλια της γης», εξαιτίας της παρακοής τους.

«Διδαχθείτε όλοι εσείς που κρίνετε τη γη»· διδαχθείτε δηλαδή τη δίκαιη κρίση. «Αποδώστε δικαιοσύνη στο ορφανό και τον φτωχό, δικαιώστε τον ταπεινό και τον πένητα· ελευθερώστε τον πένητα και τον φτωχό, λυτρώστε τον από τα χέρια του αμαρτωλού».