Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 81:8

Απαντά: Ρώτησε τον γιο μου Σολομώντα. Γιε μου, ας μην σε παραπλανήσουν ασεβείς άνδρες, ούτε να συμφωνήσεις αν σε παρακαλέσουν λέγοντας: Έλα μαζί μας, γίνε κοινωνός αίματος, ας σκοτώσουμε δίκαιο άνδρα, και ας τον καταπιούμε ζωντανό σαν τον άδη. Επειδή λοιπόν σαν τον άδη κατάπιαν ζωντανό τον ζωοποιό, τάφος ανοιγμένος είναι ο λάρυγγάς τους. Επειδή λοιπόν αυτός ο ψαλμός είναι επιτάφιος, υπέρ της κληρονομούσης εις το τέλος, και γράφτηκε για τον θάνατο του Χριστού· γι' αυτό και σήμανε την ανάστασή του ως Θεού Λόγου λέγοντας: Ότι σε εσένα θα προσευχηθώ, Κύριε· το πρωί θα εισακούσεις τη φωνή μου, το πρωί θα παρασταθώ ενώπιόν σου και θα με επιβλέψεις. Ότι σε εσένα θα προσευχηθώ, Κύριε. Διότι είσαι Θεός, αυτός που ανασταίνεται εκ νεκρών, και προς εσένα μέσα στη νύχτα φώναζε ο χορός των προφητών: Ανάστα, ο Θεός, κρίνε τη γη. Αν τάφηκε άνθρωπος, πώς αναστήθηκε Θεός; Ο τάφος δεν έμαθε να αναδεικνύει Θεό· ο τάφος μπορεί να αφαιρέσει, δεν μπορεί να προσθέσει. Άγγελοι και στρατιώτες παρέμεναν στον τάφο, και ήταν ένας απλός άνθρωπος αυτός που τάφηκε; Άγγελοι βρίσκονταν κοντά στον τάφο, διότι Θεός ήταν αυτός που τάφηκε. Στρατιώτες φρουρούσαν τον τάφο, διότι βασιλιάς ήταν αυτός που τάφηκε. Διότι όπως οι στρατιώτες δεν φρουρούν τον τάφο ενός κοινού ανθρώπου, έτσι και στον τάφο ενός απλού ανθρώπου δεν παρακάθονται άγγελοι. Το πρωί θα εισακούσεις τη φωνή μου, όταν, αφού αναστηθείς το πρωί, θα πεις στις μακάριες γυναίκες: Χαίρετε. Εσείς να χαίρεστε· διότι οι Ιουδαίοι θρηνούν.

Περί του σταυρού· «Ο Κύριος εβασίλευσε από το ξύλο». Περί των ήλων· «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου». Περί του όξους και της χολής· «Και έδωσαν στο φαγητό μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν όξος». Περί της φωνής επί του σταυρού· «Θεέ, Θεέ μου, πρόσεξέ με· γιατί με εγκατέλειψες;» Περί της τελευταίας φωνής· «Στα χέρια σου θα παραθέσω το πνεύμα μου». Περί του θανάτου· «Συγκαταλέχθηκα με αυτούς που κατεβαίνουν στον άδη». Περί του τάφου· «Με έβαλαν σε λάκκο κατώτατο». Περί του ότι δεν φθάρθηκε το σώμα· «Δεν θα δώσεις τον όσιό σου να δει φθορά». Περί της αναστάσεως· «Ανάστηθι, Θεέ, κρίνε τη γη». Περί της αναλήψεως· «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό». Περί της καθέδρας εκ δεξιών· «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε εκ δεξιών μου». Περί της Δευτέρας Παρουσίας του· «Ο Θεός θα έλθει εμφανώς». Περί της πάνδημης κρίσεώς του· «Πυρ θα προπορεύεται ενώπιόν του και θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς του». Ότι για τη δικαιοκρισία του θα επαινεθεί από τα επουράνια τάγματα· «Και οι ουρανοί θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη του. Εις το τέλος, υπέρ των κρυφίων του Υιού». Δείξε μου άλλον υιό, Ιουδαίε, που να έχει πάθει ή να έχει πράξει αυτά, και σε συγχωρώ για την αμφιβολία σου. Εάν όμως δεν έχεις να δείξεις, είναι ολοφάνερο ότι ο Ιησούς Χριστός είναι ο Υιός του Θεού, ο οποίος φανέρωσε τα προλεχθέντα κρυφά.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ζ'. Ότι κανένα από τα θεοπρεπή αξιώματα ή πλεονεκτήματα δεν υπάρχει στον Υιό κατά μετοχήν ή επίκτητα. <Διότι ούτε ο Πατέρας κρίνει κανέναν, αλλά όλη την κρίση την έχει δώσει στον Υιό.> Εισάγει και άλλο ένα θεοπρεπές και εξαίσιο στοιχείο, πείθοντας με πολλά επιχειρήματα ότι είναι Θεός κατά φύση και αληθινά. Διότι σε ποιον άλλον θα ταίριαζε να κρίνει την οικουμένη παρά μόνο στον Θεό που είναι πάνω από όλους, τον οποίον ακριβώς προσκαλούν προς τούτο οι Θείες Γραφές λέγοντας, άλλοτε μεν «Ανάστα, ο Θεός, κρίνε την γη», και άλλοτε πάλι «Διότι ο Θεός είναι κριτής, αυτόν τον ταπεινώνει και εκείνον τον υψώνει». Λέει βέβαια ότι η κρίση έχει δοθεί στον ίδιο από τον Πατέρα, όχι επειδή ο ίδιος στερείται αυτής της εξουσίας, αλλά κατά θεία οικονομία ως άνθρωπος, διδάσκοντας ότι είναι πιο πρέπον να αποδίδονται τα πάντα στη θεία φύση, στην οποία και ο ίδιος ανήκει, και καθόσον μεν είναι Λόγος και Θεός, κατέχει από την ίδια του τη φύση την εξουσία επί πάντων· καθόσον δε έγινε άνθρωπος, προς τον οποίον έχει ειπωθεί κάπου «Τι άραγε έχεις που δεν το έλαβες;», ομολογεί πρεπόντως ότι την έχει δεχθεί.

Ήταν βέβαια φυσικό, επειδή ήταν Εβραίοι και είχαν διαπαιδαγωγηθεί με τα ιερά γράμματα, να μην αγνοούν εντελώς ότι ο Θεός θα είναι ο κριτής της οικουμένης, αφού και μεταξύ τους συχνά ψαλλόταν: «Ανάστα, ο Θεός, κρίνε την γη». Και πάλι: «Ότι ο Θεός κριτής εστιν». Επειδή λοιπόν γνώριζε ότι τα ανόητα πλήθη των Ιουδαίων δυσανασχετούσαν με αυτά, τους απομακρύνει από τον ίδιο συνηθισμένο θυμό, λέγοντας με τρόπο πιο ανθρώπινο: «Δεν μπορώ εγώ να κάνω από μόνος μου τίποτε· όπως ακούω, κρίνω». Όπως λοιπόν μπορεί να πει κανείς εκ πρώτης όψεως, περιπαίζει τον νου των Ιουδαίων· διότι το σχήμα του λόγου δημιουργεί την εντύπωση κάποιας αδυναμίας και όχι εντελώς ελεύθερης εξουσίας, όμως τα πράγματα δεν έχουν έτσι στην πραγματικότητα, επειδή ο Υιός, όντας ίσος σε όλα με τον Πατέρα, έχει εκ φύσεως την ίδια ενέργεια και εξουσία σε όλα. Λέει δε ότι δεν μπορεί να κάνει τίποτε από τον εαυτό Του, και ότι κρίνει έτσι, όπως ακούει, δείχνοντας με άλλον πάλι τρόπο τον εαυτό Του ομόγνωμο και ισοδύναμο με τον Θεό και Πατέρα. Διότι ούτε ο Πατέρας θα μπορούσε να νοηθεί ενεργός σε κάτι από τα όντα χωρίς τον Υιό, μόνος του και από μόνος του, αφού έχει Αυτόν ως ισχύ και δύναμη· γι' αυτό ακριβώς «τα πάντα δι' αυτού έγιναν, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα»· ούτε πάλι θα επιτελέσει κάτι από μόνος Του ο Υιός, χωρίς να είναι μαζί Του ο Πατέρας. Γι' αυτό ακριβώς και λέει: «Δεν κάνω τίποτε από μόνος μου· αλλά ο Πατέρας που μένει μέσα μου, αυτός κάνει τα έργα».

Επομένως, εμείς οι άθλιοι έχουμε αδικηθεί κατάφορα, καθώς ο σατανάς μας κατασπάρασσε σαν άγριο θηρίο και μας παρέσυρε στην πλάνη, ρίχνοντάς μας κατά την αρέσκειά του στους βόθρους της αμαρτίας, χωρίς να έχουμε καμία απολύτως δύναμη να υπερασπιστούμε τους εαυτούς μας. Διότι το θηρίο αυτό είναι πράγματι πάρα πολύ σκληρό, βιαιότατο και ανθρωποκτόνο. Επειδή, λοιπόν, σε τέτοιο σημείο ταλαιπωρίας κατήντησαν τα ανθρώπινα, οι μακάριοι προφήτες έκαναν συχνές ικεσίες προς Αυτόν που είχε τη δύναμη να βοηθήσει, και, φορώντας σχεδόν το κοινό προσωπείο της ανθρωπότητας, παρακαλούσαν τον Υιό να έλθει από τους ουρανούς ως συμπαραστάτης και βοηθός. Έλεγε, λοιπόν, ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Ανάστα, ο Θεός, κρίνον την γην» και πάλι: «Ο Θεός, εν τω ονόματί σου σώσον με, και εν τη δυνάμει σου κρινείς με». Έκρινε, λοιπόν, με δικαιοσύνη ο Θεός, και έσωσε αυτούς που είχαν αδικηθεί, ενώ απομάκρυνε τον μιαιφόνο και αλιτήριο σατανά, απέκρουσε την εις βάρος μας πλεονεξία του, και κατέλυσε την αλαζονική και φοβερή εξουσία των δαιμόνων. Και αυτό το μυστήριο ο Ίδιος μας το αποσαφήνισε, όταν επρόκειτο να υπομείνει τον σταυρό για τη ζωή όλων: «Νυν κρίσις εστί του κόσμου τούτου, νυν ο άρχων του κόσμου τούτου εκβληθήσεται έξω· καγώ εάν υψωθώ εκ της γης, πάντας ελκύσω προς εμαυτόν». Και βέβαια δεν λέμε ότι εννοούσε πως θα γίνει από Αυτόν η κρίση αυτού του κόσμου κατά τον καιρό της επίγειας παρουσίας Του.

Και πάλι: Έγινα σαν άνθρωπος αβοήθητος, ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς. Και πάλι ο ίδιος στον πα΄ ψαλμό λέει: Ανάστηθι, Θεέ, εσύ που κρίνεις τη γη. Και ο Ησαΐας λέει: Αυτός που ανέβασε από τη γη τον μέγα ποιμένα των προβάτων.

Εν συνεχεία, επειδή προηγουμένως ονόμασε τον Χριστό του Θεού άνδρα της δεξιάς Του και Υιό ανθρώπου κραταιωμένο, υποδηλώνοντας την ένσαρκη παρουσία Του, για να μην Τον θεωρήσει κανείς απλό άνθρωπο και όμοιο με τους πολλούς, θεολογεί γι' Αυτόν στα προκείμενα λέγοντας: «Ο Θεός στάθηκε σε σύναξη θεών». Και προκειμένου να μην ταραχθεί κανείς ως προς το δόγμα της μοναρχίας (του Θεού), ακούγοντας τον Χριστό του Θεού να ονομάζεται Θεός, ευλόγως ονομάζει θεούς και τους περισσότερους που κατηγορούνται στα επόμενα, σχεδόν προτρέποντάς μας να μη διστάζουμε να αποκαλούμε Θεό και τον Υιό του Θεού. Διότι, εάν οι κατακρινόμενοι άρχοντες του έθνους αξιώθηκαν να ονομαστούν θεοί, ποιος κίνδυνος θα υπήρχε στο να ομολογήσουμε ως Θεό τον άνδρα της δεξιάς του Θεού και τον κραταιωμένο Υιό του ανθρώπου; Έπειτα, στο τέλος όλων, ο Προφήτης αναπέμπει προσευχή υπέρ της κλήσεως των εθνών λέγοντας: «Ανάστα, ο Θεός, κρίνε τη γη, διότι εσύ θα κατακληρονομήσεις όλα τα έθνη». Συναφής με αυτόν φαίνεται να είναι και ο μθ΄ ψαλμός, στον οποίο επίσης έχει λεχθεί: «Ο Θεός των θεών, ο Κύριος, μίλησε». Και στους δύο, επομένως, παρουσιάζεται ως Θεός θεών· και πάλι και στους δύο καταγράφεται να κρίνει.

Και στο μεν παρόν έχει ειπωθεί: «Ανάστα, ο Θεός, κρίνε τη γη, διότι εσύ θα λάβεις ως κληρονομιά όλα τα έθνη»· στον δε 49ο ψαλμό, σε απόλυτη συμφωνία με αυτά, το πώς αφού εγερθεί θα κρίνει τη γη το περιγράφει ο λόγος λέγοντας: «Ο Θεός των θεών, ο Κύριος, μίλησε και κάλεσε τη γη από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση»· και στη συνέχεια: «Ο Θεός θα έλθει φανερά, και δεν θα σιωπήσει. Φωτιά θα καίει ενώπιόν του» και τα εξής· μέσω των οποίων αναλύει το πώς πρόκειται να κρίνει.

Και επειδή ακριβώς στο ανά χείρας κείμενο έχει λεχθεί: «Διότι εσύ θα κατακληρονομήσεις όλα τα έθνη», εύλογα στον τεσσαρακοστό ένατο ψαλμό ανατρέπει τους νόμους του Μωυσή περί θυσιών, παραδίδοντας έναν άλλο τρόπο λογικής θυσίας, αυτόν που επιτελείται καθ' όλη την οικουμένη ανάμεσα σε όλα τα έθνη· γι' αυτό έχει λεχθεί: «Διότι εσύ θα κατακληρονομήσεις όλα τα έθνη».

Πεθαίνετε, λοιπόν, μέσα στις ανθρώπινες κακίες και στις δικές σας αμαρτίες. Διότι η ψυχή που αμαρτάνει, αυτή θα πεθάνει. Γι' αυτό και εσείς πεθαίνετε ως άνθρωποι, και πέφτετε όπως ένας από τους άρχοντες. Διότι, όπως ακριβώς ο διάβολος είχε κάποτε αξιωθεί τιμής από τον Θεό και ήταν ένας από τους αρχοντικούς αγγέλους στους ουρανούς, έπειτα όμως, κάνοντας χρήση μοχθηρής προαιρέσεως, εξέπεσε από τη θέση του, όπως έχει ειπωθεί γι' αυτόν: «Πώς έπεσε από τον ουρανό ο Εωσφόρος, που ανέτελλε το πρωί;», τέτοιοι περίπου γίνατε και εσείς, χωρίς να είστε εκ φύσεως κακοί, αλλά επειδή χρησιμοποιήσατε μη αγαθή προαίρεση. Γι' αυτό, όσα προέρχονταν από εμένα σας καλούσαν στην τιμή του Θεού· εσείς όμως, μιμούμενοι τον άρχοντα της πτώσεως, πέφτετε και εσείς όπως ένας από τους άρχοντες. «Ανάστηθι, Θεέ, κρίνε τη γη, διότι εσύ θα κληρονομήσεις όλα τα έθνη». Πολύ λογικά, λοιπόν, ο λόγος, αφού κατηγόρησε ολόκληρο το έθνος των Ιουδαίων μέσω του προηγούμενου ψαλμού, και έχοντας ομοίως διατυπώσει κατηγορία εναντίον των αρχόντων του λαού μέσω του προκείμενου, ζητά συμφιλίωση και εύχεται να γίνει η επιφάνεια του Θεού όχι πλέον στο έθνος των Ιουδαίων, αλλά σε όλα τα έθνη. Γι' αυτό προσθέτει: «Ανάστηθι, Θεέ, κρίνε τη γη, διότι εσύ θα κληρονομήσεις όλα τα έθνη». Και ποιος είναι αυτός που κληρονόμησε όλα τα έθνη, μην το ρωτάς, αλλά εξέτασε το γεγονός, και δεν θα βρεις κανέναν άλλον παρά τον Χριστό του Θεού· προς τον οποίο έχει ειπωθεί από τον Πατέρα: «Υιός μου είσαι εσύ· εγώ σήμερα σε γέννησα».

«Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομία σου, και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης». Παρακινούντας λοιπόν Αυτόν, τον Θεό που στάθηκε ανάμεσα στους θεούς και ήλεγξε τους προαναφερθέντες, ο παρών λόγος ζητεί να φέρει επιτέλους εις πέρας την υπόσχεση που Του δόθηκε, λέγοντας: «Ανάστηθι, Θεέ, κρίνε τη γη, διότι εσύ θα κληρονομήσεις όλα τα έθνη».

Διότι, λέγει, εκείνοι που κατηγορήθηκαν προηγουμένως, αφού έγιναν κακοί κριτές, πορεύθηκαν στο σκοτάδι· επειδή όμως σε εσένα αρμόζει να κρίνεις δίκαια —διότι ο Πατέρας έδωσε την κρίση μόνο στον Υιό— ανάστηθι πλέον εσύ ο ίδιος, για να πραγματοποιήσεις μέσω της δικής σου ανάστασης την κοινή ανάσταση όλων των ανθρώπων· και κρίνε τη γη, δηλαδή όλους τους ανθρώπους που κατοικούν στη γη.

Σε εσένα λοιπόν αρμόζει να κρίνεις όλους τους ανθρώπους, επειδή εσύ θα κληρονομήσεις όλα τα έθνη. Και ο μεν παρών ψαλμός έκανε λόγο για συναγωγή θεών, και για Θεό που ίσταται στο μέσο, και που κρίνει θεούς, και διατύπωσε ολόκληρη τη διδασκαλία περί κρίσεως· στο τέλος δε πρόσθεσε το, «Ανάστα, ο Θεός, κρίνον την γην».

Όλα αυτά τα έχει διακηρύξει το Άγιο Πνεύμα μέσω του προφήτη Ασάφ. Επειδή δε βρήκαμε και τον 49ο ψαλμό να επιγράφεται και αυτός «Του Ασάφ», και να πραγματεύεται τα περί κρίσεως παρόμοια με τα προκείμενα, εύλογα θεωρήσαμε ότι εκείνος αποτελεί συνέχεια αυτού, καθώς ανήκει ομοίως στον Ασάφ και αναπτύσσει το ίδιο θέμα. Έχει ειπωθεί λοιπόν και σε αυτόν: «Ο Θεός των θεών, ο Κύριος, μίλησε και κάλεσε τη γη από τις ανατολές του ηλίου μέχρι τις δυσμάς». Διότι πρόσεξε πώς το μεν τέλος του προκείμενου ψαλμού λέει: «Ανάστα, ο Θεός, κρίνε τη γη»· ενώ η αρχή του 49ου: «Ο Θεός των θεών, ο Κύριος, μίλησε και κάλεσε τη γη». Και εδώ μεν έχει ειπωθεί: «Διότι εσύ θα κατακληρονομήσεις όλα τα έθνη»· σε εκείνον δε: «από τις ανατολές του ηλίου μέχρι τις δυσμάς»· και πάλι στον μεν 49ο έχει λεχθεί: «Ο Θεός εμφανώς θα έλθει, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει»· το τι θα πράξει όμως όταν έλθει, μας το διδάσκει ο προκείμενος ψαλμός λέγοντας: «Ο Θεός στάθηκε σε σύναξη θεών· και στο μέσο κρίνει θεούς». Το πώς δε θα κρίνει, το αποσαφηνίζει ο 49ος λέγοντας: «Φωτιά ενώπιόν του θα καίει, και γύρω του ισχυρή καταιγίδα».

Η'. Περί της αναστάσεως του Χριστού. Ο Δαβίδ, προορώντας την ανάστασή Του, έλεγε: «Εξεγέρσου, γιατί κοιμάσαι, Κύριε; Ανάστηθι και μην απορρίψεις έως τέλους.» Και πάλι: «Ανάστα, Κύριε· σώσε με, ο Θεός μου.» Και πάλι: «Ανάστα, Κύριε, βοήθησέ μας, και λύτρωσέ μας ένεκεν του ονόματός Σου.» Και πάλι: «Ανάστα, Κύριε, κρίνε την γη, διότι Εσύ θα κατακληρονομήσεις όλα τα έθνη.» Ο Ησαΐας: «Τώρα θα αναστηθώ, λέγει ο Κύριος, τώρα θα δοξασθώ, τώρα θα υψωθώ, τώρα θα δείτε, τώρα θα σωθείτε· μάταιη θα είναι η ισχύς του πνεύματός σας.» Ο Ωσηέ: «Και θα αναζητήσουν το πρόσωπό μου μέσα στην θλίψη τους, και θα ορθρίσουν προς εμένα, λέγοντας: Ας πορευθούμε και ας επιστρέψουμε προς τον Κύριο τον Θεό μας, διότι Αυτός άρπαξε, και θα μας ιατρεύσει· θα πατάξει, και θα επιδέσει τις πληγές μας· θα μας θεραπεύσει μετά από δύο ημέρες· κατά την τρίτη ημέρα θα αναστηθούμε ενώπιόν Του, και θα γνωρίσουμε, ας επιδιώξουμε να γνωρίσουμε τον Κύριο, θα Τον βρούμε έτοιμο ως όρθρο.» Ο Δαβίδ: «Διότι δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό Σου να δει διαφθορά.» Και πάλι: «Έγινα σαν άνθρωπος αβοήθητος, ανάμεσα στους νεκρούς ελεύθερος.» Και ποιος είναι ελεύθερος από τον θάνατο, παρά μόνον ο Θεός;

Διάψαλμα: μεταφέρει την προφητεία. «κρίνατε»: Κρίνετε δίκαια, λέει, οι άρχοντες και όχι με οφθαλμοδουλία (υποκρισία). Διότι ο Θεός νοιάζεται για τους ταπεινούς και τους φτωχούς. «ἐξέλεσθε»: Λυτρώστε τον πεινασμένο και άστεγο (τους πεινασμένους και άστεγους)· και τα δύο ο Χριστός τα αποδέχθηκε εκουσίως. «ἐκ χειρός»: Γλιτώστε, λέει, τους [αδικουμένους δηλαδή τους] ταπεινούς από τους πλεονέκτες και τους άρπαγες, μήπως κατακριθείτε όπως οι Ιουδαίοι. «οὐκ ἔγνωσαν»: Διότι ούτε κατάλαβαν ούτε εννόησαν τα περί του Χριστού, αλλά σκοτίστηκε η διάνοιά τους και η καρδιά τους. «σαλευθήσονται»: Ας εκπλαγούν για το γεγονός· υπαινίσσεται δε το δεσποτικό πάθος, όταν σείστηκε η γη. «ἐγὼ εἶπα»: Εγώ, λέει ο Θεός, έθεσα όλους τους άρχοντες ως θεούς, για να εξουσιάζουν και να κυβερνούν· αυτοί όμως αθετούν και εξαιτίας αυτού πέφτουν. «ὑμεῖς δὲ δή»: Εσείς όμως, λέει, επειδή φρονείτε τα ανθρώπινα, χάνεστε (θα χαθείτε). «καὶ ὡς εἷς»: Διότι ο διάβολος ήταν άρχοντας των αγγέλων και εξαιτίας της υπερηφάνειας έπεσε· έτσι και κάθε αλαζόνας άρχοντας πέφτει και δεν θα σταθεί όρθιος. «ἀνάστα»: Δηλαδή, αφού αναστήθηκε ο Χριστός εκ νεκρών, κατήργησε το γήινο φρόνημα. «ὅτι σύ»: Διότι κληρονομιά του Χριστού έγιναν όλα τα έθνη επειδή πίστεψαν σε αυτόν (μέσω αυτού). «ᾨδὴ ψαλμοῦ τῷ Ἀσάφ»: Αφορούσε (ακόμη) ο λόγος τη συναγωγή.

«Ανάστηθι, Θεέ, κρίνε τη γη, διότι εσύ θα κληρονομήσεις όλα τα έθνη». Επομένως, ο προφήτης δεν υπαινίσσεται κάποια παρούσα κληρονομιά, αλλά μελλοντική· γι' αυτό παρακαλεί τον Θεό να αναστηθεί και να κρίνει τη γη, δηλαδή τον άνθρωπο· ο Οποίος, όταν αναστηθεί, θα διαμοιράσει κληρονομιά σε όλα τα έθνη. Διότι στον καθένα κατανέμει τον κατάλληλο κλήρο, άλλον στους ταπεινούς, άλλον στους σώφρονες, άλλον στους ελεήμονες, διαφορετικό στους πόρνους, άλλον στους υπερήφανους, και άλλον στους πλεονέκτες· διότι στο παρόν χωρίο ονόμασε «έθνη» όχι τις διαφορές των γλωσσών, αλλά των τρόπων ζωής.

Η πάλη μας δεν είναι προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τις αρχές και προς τις εξουσίες. Επειδή όμως υπερηφανεύθηκε και επιθύμησε ανώτερα, έπεσε. «Ανάστηθι, Θεέ, κρίνε τη γη.» Επομένως, ο Προφήτης δεν υπονοεί την παρούσα κληρονομιά, αλλά τη μέλλουσα. γι' αυτό παρακαλεί τον Θεό να εγερθεί και να κρίνει τη γη, δηλαδή τον άνθρωπο. διότι, όταν εγερθεί, θα δώσει κληρονομιά σε όλα τα έθνη. Διότι σε όλους θα απονείμει τον αρμόζοντα κλήρο, άλλον μεν στους ταπεινούς, άλλον στους σώφρονες, και άλλον στους ελεήμονες, διαφορετικό δε στους υπερηφάνους, και άλλον στους πλεονέκτες. Διότι ως «έθνη» στο παρόν χωρίο, δεν εννόησε τις διαφορές των γλωσσών, αλλά των τρόπων ζωής.

Και αφού έζησε ανάμεσά μας για τρεις δεκαετίες, βαπτίστηκε από τον Ιωάννη αληθινά και όχι φαινομενικά. Και αφού κήρυξε το Ευαγγέλιο για τρία χρόνια και έκανε σημεία και τέρατα, ο Κριτής κρίθηκε από τους Ψευδοϊουδαίους και τον ηγεμόνα Πιλάτο, μαστιγώθηκε, ραπίστηκε στο πρόσωπο, φτύστηκε, φόρεσε ακάνθινο στεφάνι και πορφυρό ιμάτιο, καταδικάστηκε, σταυρώθηκε αληθινά, όχι φαινομενικά, ούτε κατά φαντασίαν, ούτε με απάτη. Πέθανε αληθινά και ετάφη και αναστήθηκε από τους νεκρούς, όπως κάπου προσευχόταν λέγοντας: Εσύ όμως, Κύριε, ανάστησέ με, και θα τους ανταποδώσω. Και ο Πατέρας, που πάντοτε τον εισακούει, αποκρίθηκε και λέει: Ανάστα, ο Θεός, κρίνε τη γη, διότι εσύ θα κατακληρονομήσεις όλα τα έθνη. Ο Πατέρας, λοιπόν, που τον ανέστησε, θα αναστήσει και εμάς μέσω αυτού, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα έχει την αληθινή ζωή. Διότι λέει: Εγώ είμαι η ζωή. Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, ακόμη και αν πεθάνει, θα ζήσει, και καθένας που ζει και πιστεύει σε εμένα, ακόμη και αν πεθάνει, θα ζήσει στον αιώνα. Αποφεύγετε, λοιπόν, τις άθεες αιρέσεις. Διότι είναι εφευρέσεις του διαβόλου, του αρχέκακου όφεως, ο οποίος μέσω της γυναίκας απάτησε τον Αδάμ, τον πατέρα του γένους μας.

Διότι τώρα είναι θρόνος χάριτος και όχι θρόνος κρίσεως. Γι' αυτό λέει: «Ας προσερχόμαστε με παρρησία, για να λάβουμε έλεος», τέτοιο που ζητούμε. Διότι τούτο είναι πλουσιοπάροχη ευεργεσία και βασιλική δωρεά. «Και να βρούμε χάρη για έγκαιρη βοήθεια». Ορθά είπε: «Για έγκαιρη βοήθεια». Εάν προσέλθεις τώρα, λέει, θα λάβεις και χάρη και έλεος· διότι προσέρχεσαι σε κατάλληλο καιρό. Εάν όμως προσέλθεις τότε, δεν θα τα λάβεις πλέον· διότι τότε η προσέλευση θα είναι άκαιρη, αφού τότε δεν υπάρχει πια θρόνος χάριτος. Είναι θρόνος χάριτος, ενόσω ο Βασιλεύς κάθεται χορηγώντας τη χάρη Του. Όταν όμως επέλθει η συντέλεια, τότε εγείρεται για κρίση· διότι, όπως λέει η Γραφή: «Ανάστα, ο Θεός, κρίνε την γη».

Δεν προέγραψε ο Ιακώβ την ταφή στο μνήμα: «Αφού έγειρε, κοιμήθηκε σαν λιοντάρι»; Δεν προαναφώνησε ο Δαβίδ τα περί της αναστάσεως: «Ανάστηθι, Θεέ, κρίνε την γη»; Δεν προείπε ο ίδιος τα περί της αναλήψεως: «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό»;

«Διότι, κρυφτείτε», λέει, «μέσα στη γη από το πρόσωπο του φόβου του Κυρίου και από τη δόξα της ισχύος του, όταν εγερθεί για να συντρίψει τη γη». Δεν είπε απλώς «από την ισχύ», αλλά: «Από τη δόξα της ισχύος του». Διότι τέτοια είναι τα κατορθώματά του, τέτοια τα τρόπαιά του, που διαθέτουν πολλή μεγαλοπρέπεια και λαμπρότητα. Εδώ μου φαίνεται ότι υποδηλώνει τη νίκη επί των ημερών του Εζεκία, ονομάζοντας «γη» το πλήθος των ανθρώπων και «σύντριψη» την κατάπτωσή τους, ενώ «έγερσή» του ονομάζει την εμφάνισή του προς βοήθεια. Επειδή και ο Δαβίδ έτσι λέει: «Ας αναστηθεί ο Θεός, και ας διασκορπιστούν οι εχθροί του»· και πάλι: «Ανάστα, ω Θεέ, κρίνε τη γη», χαρακτηρίζοντας έτσι τις ενέργειες του Θεού μέσα από ανθρώπινα σχήματα.

Δεν γνώρισαν, ούτε κατανόησαν· διότι, εφόσον δεν δέχθηκαν τον Χριστό που είναι το φως, πορεύονται μέσα στο σκοτάδι. Διότι και το φως φέγγει μέσα στο σκοτάδι, και το σκοτάδι δεν το κατέλαβε. Ας σαλευτούν όλα τα θεμέλια της γης· όχι της γης που πατάμε, αλλά εκείνης για την οποία λέει: «Γη είσαι, και σε γη θα επιστρέψεις». Διότι θεμέλιο του σώματος είναι η ψυχή· και όταν αυτή εξέλθει, όπως ακριβώς όταν υποχωρεί το θεμέλιο, ο οίκος του σκηνώματός μας καταρρέει. Ας σαλευτούν όλα τα θεμέλια της γης, δηλαδή, ας μετακινηθούν και ας μεταστούν οι ψυχές από την ειδωλολατρία στη θεογνωσία. Έπειτα λέει: Ανάστα, ο Θεός, κρίνε τη γη. Ανάστα εσύ που σταυρώθηκες, ανάστα εσύ που περιέδεσες τις αμαρτίες μας με τη μορφή αγκαθιών πάνω στη δική σου κεφαλή, Ανάστα, ο Θεός, κρίνε τη γη. Τη γη είπε, όχι τον ουρανό. Μη φοβηθείς, αγαπητέ. Εάν έχεις αναγεννηθεί από ύδωρ και Πνεύμα, είσαι ουρανός· διότι όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, τον Χριστό έχετε ενδυθεί.

Όπως είναι ο χοϊκός, τέτοιοι είναι και οι χοϊκοί· και όπως είναι ο επουράνιος, τέτοιοι είναι και οι επουράνιοι. Ανάστηθι, Θεέ, κρίνε τη γη, διότι εσύ θα κατακληρονομήσεις όλα τα έθνη. Εσύ είσαι ο Χριστός, στον οποίο ο Πατέρας έδωσε εξουσία επί των πάντων, εξουσία να κρίνει τους πάντες. Διότι ο Πατέρας δεν κρίνει κανέναν· αλλά όλη την κρίση την έχει δώσει στον Υιό, ώστε να τιμούν όλοι τον Υιό, καθώς τιμούν τον Πατέρα. Εσύ θα κατακληρονομήσεις όλα τα έθνη. Διότι σε εσένα είπε ο Πατέρας: Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομία σου, και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης. Ας αποδώσουμε λοιπόν δόξα στον Θεό εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Διότι στους ανθρώπους είναι αδύνατον να γνωρίσει την κακουχία εκείνου που υποφέρει, αυτός που δεν έχει λάβει πείρα και δεν έχει περάσει μέσα από αισθητές δοκιμασίες. Όλα όμως τα υπέστη, λέει, ο δικός μας Αρχιερέας. Διότι γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο πρώτα τα υπέστη και έπειτα ανήλθε, ώστε να μπορεί να συμπονά. «Ας προσερχόμαστε, λοιπόν, με παρρησία στον θρόνο της χάριτος, για να λάβουμε έλεος». Είναι θρόνος χάριτος, όχι θρόνος κρίσεως. Διότι όλο αυτό το έργο είναι εκδήλωση αγάπης και βασιλική δωρεά, που συγχωρεί τις αμαρτίες. «Και να βρούμε χάρη για έγκαιρη βοήθεια». Εάν προσέλθεις τώρα, λέει, θα λάβεις και χάρη και έλεος. Διότι προσέρχεσαι εγκαίρως· αν όμως προσέλθεις τότε, δεν θα τα λάβεις πλέον. Διότι τότε η προσδοκία είναι άκαιρη. Διότι τότε δεν υπάρχει θρόνος χάριτος, αλλά θρόνος κρίσεως· διότι, λέει (η Γραφή): «Ανάστα, ο Θεός, κρῖνον τὴν γῆν». Το δε «με παρρησία» σημαίνει το να μην έχουμε πονηρή συνείδηση και να μη διστάζουμε. Διότι ένας τέτοιος άνθρωπος δεν μπορεί να προσέλθει με παρρησία. Για να μη νομίσεις, ακούγοντας για Αρχιερέα, ότι στέκεται όρθιος (ως λειτουργός), αμέσως τον ανυψώνει στον βασιλικό θρόνο. Βλέπεις ότι το να γίνει Αρχιερέας δεν είναι γνώρισμα της φύσεώς (Του), αλλά (αποτέλεσμα) συγκαταβάσεως και κενώσεως.

Σε συμφωνία με αυτόν, και ένας άλλος προφήτης λέει: Κοντά είναι η μεγάλη ημέρα του Κυρίου, κοντά, και έρχεται πολύ γρήγορα. Η φωνή της ημέρας του Κυρίου έχει οριστεί πικρή και σκληρή. Δυνατή ημέρα οργής είναι η ημέρα εκείνη, ημέρα θλίψης και ανάγκης, ημέρα ταλαιπωρίας και αφανισμού, ημέρα σκότους και γνόφου, ημέρα νεφέλης και ομίχλης, ημέρα σάλπιγγας και κραυγής· και θα συνθλίψω τους πονηρούς, και θα πορευθούν σαν τυφλοί, επειδή αμάρτησαν στον Κύριο· και το ασήμι τους και το χρυσάφι τους δεν θα μπορέσει να τους λυτρώσει κατά την ημέρα της οργής του Κυρίου. Διότι στη φωτιά του ζήλου Του θα καταναλωθεί όλη η γη, επειδή θα επιφέρει συντέλεια σε όλους όσοι κατοικούν τη γη. Επιπλέον, και ο Δαβίδ, ο βασιλιάς και προφήτης, αναφωνεί: Ο Θεός θα έλθει φανερά, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει. Φωτιά θα καίει ενώπιόν Του, και γύρω Του σφοδρή καταιγίδα. Θα καλέσει τον ουρανό άνω και τη γη, για να κρίνει τον λαό Του. Και πάλι: Ανάστα, Θεέ, λέει, κρίνε τη γη, διότι ο λογισμός του ανθρώπου θα Σε εξομολογηθεί· και Εσύ θα αποδώσεις στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. Πολλά δε άλλα παρόμοια τόσο ο ψαλμωδός όσο και όλοι οι προφήτες, έχοντας μυηθεί από το θείο Πνεύμα, κήρυξαν περί της μέλλουσας κρίσης και ανταπόδοσης. Τους λόγους αυτών ο Σωτήρας επιβεβαίωσε με απόλυτη ασφάλεια, διδάσκοντάς μας να πιστεύουμε στην ανάσταση των νεκρών και στην ανταπόδοση για τα πεπραγμένα της ζωής, καθώς και στην ατελεύτητη ζωή του μέλλοντος αιώνος.

Διότι και εκείνος, επειδή σφετερίστηκε πράγματα ανώτερα από την αξία του, αφού εξέπεσε από το αρχαγγελικό αξίωμα έγινε αρχιδαίμονας. «Ανάστα, ο Θεός, για να κρίνεις τη γη, διότι εσύ θα λάβεις ως κληρονομιά όλα τα έθνη» και η τριήμερη ταφή δεν πρόκειται να σου αφαιρέσει τη δόξα, αλλά θα δοξάζεσαι ως κριτής όλης της γης και όλων των εθνών.

Στο δε ενδέκατο, περί του «Αυτός είναι ο Θεός μας, κανένας άλλος δεν θα συγκριθεί μαζί του». Έπειτα, το «Στη γη εμφανίστηκε, και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους», και περί του «Ανάστα, ο Θεός, για να κρίνεις τη γη», και περί του «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα», καθώς και προς εκείνους που λένε ότι οι απόστολοι δεν μπορούσαν να διδάξουν την αλήθεια εξαιτίας της αδυναμίας των ακροατών.