Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 82:14

Θεέ μου, κάνε τους σαν τον τροχό. Δηλαδή, ας μην παραμείνουν στην ίδια κατάσταση, αλλά ας κυλήσουν προς τα πίσω. Σαν την καλαμιά μπροστά στον άνεμο. Δηλαδή, θα γίνουν εύκολα παρασυρόμενοι, όπως ακριβώς συμβαίνει και με την καλαμιά του σταχυού. Σαν τη φωτιά που κατακαίει το δάσος. Ας γευτούν, λέει, τη φωτιά που οι ίδιοι άναψαν, και αυτή η ίδια η φωτιά θα τους καταφάγει, όπως ακριβώς και η αισθητή φωτιά κατακαίει το δάσος.

«Οι πονηρίες τους δεν έλιωσαν. Και γύρω του καταιγίδα.» Διότι όσοι θέλουν να ζουν με ευσέβεια εν Χριστώ, θα διωχθούν. (A f. 281, B f. 192, I f. 276.) Θα το κατανοήσεις δε και ως εξής. Διότι, όπως λέει, ο Χριστός εμφανιζόταν με τη δική μας μορφή, δηλαδή ως άνθρωπος, αλλά και έτσι βρισκόταν μέσα στην εξουσία και τη δύναμη της θεότητας· σαν να εξαπολύει κάποια φωτιά και σφοδρή καταιγίδα εναντίον εκείνων που αντιτίθενται στα προστάγματά του, καταφλέγοντας αφενός κάθε διαβολική ισχύ και αναλώνοντας αφετέρου τις πονηρές και αντίπαλες δυνάμεις. Έτσι άλλωστε κάπου αλλού λέει ο Ψαλμωδός προς αυτόν για όσους αντιστάθηκαν στη δόξα του: «Θεέ μου, κάνε τους σαν τον τροχό, σαν την καλαμιά μπροστά στον άνεμο, σαν τη φωτιά που καταφλέγει τα δάση, σαν τη φλόγα που κατακαίει τα βουνά· έτσι θα τους καταδιώξεις με την καταιγίδα σου, και με την οργή σου θα τους συνταράξεις.» <Θα προσκαλέσει τον ουρανό άνω, και τη γη για να κρίνει τον λαό του.> (Ibidem) Εδώ δε πάλι θα διαπιστώσεις τη σοφία της οικονομίας του Σωτήρα που έγινε για εμάς.

ΙΑ΄. Ο παρών λόγος, ο οποίος είναι ο τελευταίος του Ασάφ, περιέχει ικεσία και παράκληση υπέρ του λαού, με μεγάλη συνέπεια. Διότι, επειδή στους πρώτους προφήτευσε την έσχατη πολιορκία του τόπου, έπειτα ανατρέχοντας στον χρόνο τοποθέτησε ως δεύτερη εκείνη που έγινε από τον Αντίοχο, και ύστερα ως τρίτη μνημόνευσε αυτήν που προηγούνταν χρονικά, δηλαδή την κυριαρχία των Ασσυρίων και των Βαβυλωνίων· ακολούθως, μέσα από τα προκείμενα, αναπέμπει δέηση και ικεσία υπέρ της χρονικά πρώτης πολιορκίας, κατά την οποία όλοι οι περίοικοι της Ιουδαίας έτειναν χείρα συμμαχίας στους Ασσυρίους εναντίον τους. Αυτό ακριβώς υποδηλώνει λέγοντας: «Τα σκηνώματα των Ιδουμαίων και οι Ισμαηλίτες, ο Μωάβ και οι Αγαρηνοί, ο Γεβάλ και ο Αμμών και ο Αμαλήκ, οι αλλόφυλοι μαζί με όσους κατοικούν την Τύρο. Διότι και ο Ασσούρ συμπαρατάχθηκε μαζί τους, και έγιναν βοήθεια στους γιους του Λωτ». Στη συνέχεια περιγράφει το τέλος που θα τους καταλάβει, λέγοντας: «Θεέ μου, κάνε τους σαν τον τροχό, σαν την καλαμιά μπροστά στον άνεμο, σαν τη φωτιά που κατακαίει το δάσος, σαν τη φλόγα που καταφλέγει τα βουνά», και τα όσα ακολουθούν.

Θεέ μου, κάνε τους σαν τροχό, σαν καλαμιά μπροστά στον άνεμο. Όχι άκαιρα ο Προφήτης, ή μάλλον το Άγιο Πνεύμα που βρίσκεται μέσα του, οικειοποιείται τον Θεό στην προκειμένη ιστορία λέγοντας: «Θεέ μου»· διότι δεν λέει «Θεέ μας», αλλά «Θεέ μου», σαν να έχει απομείνει κάποιος μεμονωμένος και σπάνιος άνθρωπος, κατά τον αναφερόμενο καιρό της πολιορκίας των Ασσυρίων, που να είναι άξιος του Θεού. Επειδή, λοιπόν, όλος ο λαός είχε ξεπέσει και, εξαιτίας των αμαρτιών του, είχε παραδοθεί στους πολιορκητές, δεν κάνει κοινή την επίκληση· αλλά την απευθύνει αποκλειστικά από το δικό του πρόσωπο λέγοντας: «Θεέ μου, κάνε τους σαν τροχό». Η φύση, όμως, του τροχού είναι να περιστρέφεται και να μην παραμένει στην ίδια θέση. Τέτοιος είναι και όλος ο βίος των αθέων: για κάποιο διάστημα υψώνεται ψηλά, και έπειτα κάνει στροφή προς το αντίθετο, παρόμοια με τον τροχό.

Πρώτον, λοιπόν, αναφέρει: «Θέσε αυτούς ως τροχό»· έπειτα, «ως καλαμιά ενώπιον του ανέμου»· και, «ωσάν πυρ που θα καταφλέξει τον δρυμό»· και επιπλέον αυτών, «ωσάν φλόγα που θα κατακάψει τα όρη». Διότι, με το να πει «Θέσε αυτούς», προφητεύει μέσω αυτών των λόγων ότι θα ξεσηκωθούν οι ίδιοι εναντίον του εαυτού τους και ότι θα υποστούν από τον ίδιο τους τον εαυτό τις τιμωρίες για όσα τόλμησαν να πράξουν. Θα παραβάλεις δε το «ως καλαμιά ενώπιον του ανέμου» με εκείνο που έχει λεχθεί σε άλλο σημείο: «Δεν είναι έτσι οι ασεβείς, δεν είναι έτσι· αλλά είναι σαν το χνούδι, το οποίο εκδιώκει ο άνεμος από το πρόσωπο της γης». Το δε «ωσάν πυρ που θα καταφλέξει τον δρυμό» υποδηλώνει ότι οι ίδιοι είναι το πυρ και οι ίδιοι είναι ο δρυμός· ώστε να κατακαούν από τον ίδιο τους τον εαυτό, σύμφωνα με το λόγιο που αναφέρει: «Πορευθείτε στο φως του πυρός σας, και στη φλόγα την οποία ανάψατε». Και το «ωσάν φλόγα που θα κατακάψει τα όρη» καταδεικνύει το μέγεθος της κακίας τους, και ότι η δική τους φλόγα θα κατακάψει τις επάρσεις και τα υψώματά τους, σαν να ήταν όρη. Και προσθέτει σε αυτά: «Έτσι θα τους καταδιώξεις». Και αλλού έχει λεχθεί: «Πυρ και θείο και πνεύμα καταιγίδας είναι η μερίδα του ποτηρίου τους». Μέσα από αυτά, ο λόγος δίδαξε ότι η καταιγίδα και η οργή του Θεού δεν αποτελούν πάθη του Θεού, αλλά ένα είδος επισκήψεως, μέσω της οποίας, καθώς εξεγείρονταν εναντίον του ίδιου τους του εαυτού, συνέβαινε να λαμβάνουν από τους εαυτούς τους την τιμωρία για όσα έπραξαν. Όλα αυτά τα εύχεται ικετευτικά, ή μάλλον προφητεύει ότι θα συμβούν εναντίον των εχθρών του Θεού· ώστε, έστω και με αυτόν τον τρόπο, να μπορέσουν κάποτε να ωφεληθούν.

Ο Ιαβείμ είναι ο Ιούδας, ο οποίος παρέδωσε τον Κύριο στον χείμαρρο των Κέδρων. Εξολοθρεύτηκαν σε άσχημο τόπο· διότι η Αενδώρ ερμηνεύεται ως απρέπεια. Έγιναν εξουθενωμένοι και καταπατημένοι. Σχετικά με το «θέσε τους άρχοντες»: Ο Ωρήβ είναι ξηρός, νεκρός κόρακας. Ο Ζηβ είναι λύκος. Ο Ζεβεέ θυσιασμός, ο Σαλμανά απορριμμένος. Έτσι, λέει, ας γίνουν σαν τα θνησιμαία των ακάθαρτων ζώων. «Οι οποίοι είπαν»: Διότι, πριν σφάλει ο λαός, ο ναός ήταν έντιμος ως οίκος του Θεού και φυλασσόταν από τον Θεό. «Ο Θεός μου»: Κάτι το ανυπόστατο, λέει, πότε πάνω και πότε κάτω· διότι έτσι κυλάει ο τροχός. «Σαν την καλαμιά»: Διότι η καλαμιά, που έχει μείνει στον θερισμό, σκορπίζεται από τους ανέμους. «Σαν τη φωτιά»: Διότι, όπως όταν η φωτιά εισέλθει στο δάσος του δρυμού και το καταναλώνει γρήγορα, έτσι έπεσε και η οργή του Θεού πάνω στα ασεβή έθνη. «Σαν η φλόγα»: Βουνά ονομάζει τους δαίμονες· καταφλέχθηκαν δε από τη φωτιά, αυτήν του Αγίου Πνεύματος. «Έτσι θα τους καταδιώξεις»: Έτσι [πώς; όπως τους δαίμονες, έτσι] και τους εχθρούς του Ισραήλ, και τους αισθητούς και τους νοητούς, κατέκαψε η οργή του Θεού. «Και με την οργή»: Διότι, όταν έστειλε εναντίον τους οργή, έπεσε τρόμος σε όλα τα έθνη. «Γέμισε»: Μετά την ανάσταση του Χριστού εκ νεκρών, οι Ιουδαίοι ατιμάστηκαν μέσα στην ντροπή. «Και θα ζητήσουν»: Θα ζητήσουν μεν, αλλά δεν θα βρουν. «Ας ντροπιαστούν»: Διότι εις τον αιώνα (και στον παρόντα αιώνα και στον μέλλοντα) δεν θα παύσει ούτε η αισχύνη ούτε ο τρόμος τους.

«Κάνε τους άρχοντές τους σαν τον Ωρήβ, και τον Ζηβ, και τον Ζηβαιέ, και τον Σαλμωνάν». Μνημονεύει άνδρες οι οποίοι θανατώθηκαν από τον Γεδεών· ζήτησε να γίνουν οι άρχοντες σαν αυτούς. Το ποιους άρχοντες όμως, το φανερώνουν σαφέστερα τα επόμενα: «Όλους τους άρχοντές τους, οι οποίοι είπαν: Ας κληρονομήσουμε για τους εαυτούς μας το αγιαστήριο του Θεού». Επομένως, αποκαλεί άρχοντες όχι τόσο εκείνους που κατέχουν αξίωμα, όσο εκείνους που διαπρέπουν στην κακία· γι' αυτό φαντάζονται ότι το αγιαστήριο του Θεού θα γίνει δική τους κληρονομιά, ώστε να καταχραστούν τα άγια για τον πλουτισμό τους και τα θεία για ίδιον όφελος. Και αυτό δεν το κάνουν μόνο όσοι αρπάζουν τα ιερά σκεύη και ξεπουλούν τα άγια, αλλά και όσοι καπηλεύονται τα θεία πουλώντας τα πράγματα του Θεού, αγοράζοντας και συνάπτοντας αθέμιτες συναλλαγές· τέτοιος ήταν ο Σίμων, ο οποίος θέλησε να αποκτήσει τα χαρίσματα με χρήματα, γι' αυτό και ο Πέτρος τον έκρινε ανάξιο της δωρεάς του Αγίου Πνεύματος. «Θεέ μου, κάνε τους σαν τον τροχό»· δηλαδή σε ταραχή και ασταθή πορεία και συνεχή μεταβολή, διότι αυτό είναι το χαρακτηριστικό του τροχού. «Σαν το άχυρο μπροστά στον άνεμο»· ώστε να μη σταθούν πουθενά, αλλά παντού να γίνει άφαντη η υπόστασή τους, διασκορπισμένη από την ορμή του ανέμου. «Σαν τη φωτιά που κατακαίει το δάσος, σαν τη φλόγα που κατακαίει τα όρη». Τους εύχεται από παντού ακαρπία.

Φυλάξου, λοιπόν, από τους εσωτερικούς εχθρούς, διότι αυτοί οπλίζουν και τους εξωτερικούς. Και μην εμπιστεύεσαι τη συγγένεια, επειδή τις περισσότερες φορές μεταβάλλεται σε έχθρα. Κατανόησε δε και την κατάρα που επέφερε σε αυτούς, αφού προέταξε διάψαλμα, επειδή μετέτρεψε τον λόγο του σε προσευχή, λέγοντας: «Θεέ μου, κάνε τους σαν τον τροχό.» Εύχεται δηλαδή να μη σταθούν πουθενά, αλλά να γίνει παντού αφανής η υπόστασή τους, σκορπισμένη από την ορμή του ανέμου. «Έτσι θα τους καταδιώξεις με την καταιγίδα σου.» Καταιγίδα ονομάζει την αθρόα και σφοδρότατη κίνηση του Θεού εναντίον εκείνων που αμαρτάνουν, με την οποία επιθυμεί να καταδιωχθούν και να συντριβούν.

«Ας ντροπιαστούν και ας εξευτελιστούν αυτοί που ζητούν την ψυχή μου.» «Μην σπλαχνιστείς κανέναν από όσους εργάζονται την ανομία. Ο Θεός μου θα μου δείξει την τιμωρία των εχθρών μου· μην τους θανατώσεις.» «Ας γίνει το τραπέζι τους παγίδα μπροστά τους.» «Ξέχυσε πάνω τους την οργή Σου, πάνω στα έθνη που δεν Σε γνωρίζουν.» «Θεέ μου, κάνε τους σαν τον τροχό, σαν την καλαμιά μπροστά στον άνεμο. Γέμισε τα πρόσωπά τους με ατίμωση, και θα αναζητήσουν το όνομά Σου.» «Δεν θέλησε την ευλογία, και θα απομακρυνθεί από αυτόν. Ας ντυθούν με ντροπή εκείνοι που με συκοφαντούν.» «Σύντριψε τον βραχίονα του αμαρτωλού και πονηρού.» «Ας ντροπιαστούν εκείνοι που παρανομούν μάταια.» «Δώσε σε αυτούς, Κύριε, μήτρα που δεν γεννά και ξερούς μαστούς.» «Αντί για ευωδία θα υπάρχει σκόνη, και αντί για ζώνη θα ζωστείς με σκοινί, και αντί για χρυσό στολίδι στο κεφάλι θα αποκτήσεις φαλάκρα εξαιτίας των έργων σου, και αντί για πορφυρό χιτώνα θα ντυθείς με σάκο.»

Διότι και εκείνοι που παλαιότερα μάνιασαν εναντίον του Ισραήλ, «εξολοθρεύτηκαν στην Αενδώρ», δηλαδή με ευκολία, «έγιναν σαν κοπριά στη γη». Και τώρα, λέει, για τα έθνη που ξεσηκώνονται εναντίον μας, «κάνε τους άρχοντές τους όπως τον Ωρήβ και τον Ζηβ και τον Ζεβεέ και τον Σαλμανά, όλους τους άρχοντές τους». Διότι έτσι και εκείνοι, όταν κάποτε οπλίστηκαν εναντίον μας, είπαν: «Ας εξολοθρεύσουμε την Ιερουσαλήμ». «Ας κληρονομήσουμε για τους εαυτούς μας το αγιαστήριο του Θεού». Και αυτούς, αφού τους εξολόθρευσε Εκείνος εύκολα, «έγιναν σαν κοπριά στη γη». Και τώρα, για τους Ιδουμαίους και τους Ισμαηλίτες και τους υπόλοιπους από αυτούς που έρχονται εναντίον μας, λέει: «Θεέ μου, κάνε τους σαν τον τροχό, σαν την καλαμιά μπροστά στον άνεμο· σαν τη φωτιά που κατακαίει το δάσος, σαν τη φλόγα που κατακαίει τα βουνά. Έτσι θα τους καταδιώξεις με την καταιγίδα σου και με την οργή σου θα τους συνταράξεις· γέμισε τα πρόσωπά τους με ατιμία, και ας γνωρίσουν ότι το όνομά σου είναι Κύριος, και εσύ είσαι ο μόνος Ύψιστος σε όλη τη γη».