Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 82:18

«Και η νύχτα στη νύχτα αναγγέλλει γνώση», για να επαληθευτεί ο Κύριος που είπε: «Και θα γνωρίσουν όλοι οι Αιγύπτιοι ότι εγώ είμαι ο Κύριος, όταν δοξαστώ στον Φαραώ και σε όλα τα άρματά του και σε όλα τα άλογά του», όπως ακριβώς έλεγε και ο ιεροψάλτης Δαβίδ: «Όταν», λέει, «τους σκότωνε, τότε τον αναζητούσαν». Και αλλού: «Ας ντροπιαστούν και ας ταραχτούν και ας γνωρίσουν ότι το όνομά σου είναι Κύριος».

«Και νύχτα σε νύχτα αναγγέλλει γνώση»: ο ασεβής στον ασεβή, όπως ο Αιγύπτιος στον Αιγύπτιο, λέγοντας: «Ας φύγουμε από το πρόσωπο του Ισραήλ, διότι ο Κύριος πολεμά υπέρ αυτών εναντίον των Αιγυπτίων», για να επαληθευτεί ο Κύριος που είπε: «Και θα γνωρίσουν όλοι οι Αιγύπτιοι ότι εγώ είμαι ο Κύριος, όταν δοξαστώ μέσω του Φαραώ και σε όλα τα άρματα και σε όλα τα άλογά του». Και ο ιεροψάλτης λέει: «Όταν τους σκότωνε, τότε τον αναζητούσαν». Και σε άλλα σημεία: «Ας ντροπιαστούν και ας εντραπούν και ας γνωρίσουν ότι το όνομά σου είναι Κύριος. Και νύχτα σε νύχτα αναγγέλλει γνώση»: η γυναίκα που αναγγέλλει στον Πιλάτο: «Να μην υπάρχει καμία σχέση ανάμεσα σε εσένα και σε εκείνον τον δίκαιο, διότι πολλά έπαθα στο όνειρό μου εξαιτίας του». Και γιατί όρισε ως δασκάλους τους ουρανούς και το στερέωμα και τις ημέρες και τις νύχτες; Για να έχουν ως δασκάλους τα έργα της δημιουργίας όσοι δεν θέλουν να ακούσουν τους προφήτες και τους αποστόλους. Έτσι έλεγε στον λαό ο Μωυσής: «Και υψώνοντας το βλέμμα σου στον ουρανό και βλέποντας τον ήλιο και τη σελήνη και τα άστρα, μην πλανηθείς και τα προσκυνήσεις, αυτά που ο Κύριος ο Θεός σου μοίρασε σε όλα τα έθνη», όχι για προσκύνηση, αλλά για διδαχή. Διότι «οι ουρανοί διηγούνται τη δόξα του Θεού». Αναβλύζει δε ρήμα και ο προφήτης λέγοντας προς την εκκλησία: «Η καρδιά μου ανέβλυσε λόγο αγαθό». Και στη μεν γη απευθύνεται ο «φθόγγος»· στην πιο παχυλή και άρτι εισαγόμενη στη θεογνωσία ψυχή, ταιριάζει ο πιο ασαφής και πιο απλοϊκός λόγος.

Διότι το να λέγεται ότι ο λεπρός γίνεται πάρα πολύ λευκός, υποδηλώνει την επιδείνωση της νόσου. Και τι θα μπορούσε να είναι λευκότερο από το χιόνι; Διότι πράγματι ήταν φυσικό, μάλλον δε αναγκαίο και πέραν πάσης αμφιβολίας, το να περιπέσει σε κάθε είδους κακό η Συναγωγή των Ιουδαίων, αφού εξέπεσε από τη φροντίδα Εκείνου που σώζει. Το απείθαρχο λοιπόν και χλευαστικό πλήθος του όχλου τιμωρείται με ακαθαρσία και ατιμία, σύμφωνα με αυτό που ορθώς έχει ειπωθεί από τους αγίους προς τον Θεό: «Γέμισε τα πρόσωπά τους με ατιμία, και θα γνωρίσουν ότι το όνομά Σου είναι Κύριος». Αν και κατηγόρησε μαζί με τη Μαριάμ, ο Ααρών σκόπιμα δεν τιμωρήθηκε και αυτός με λέπρα, καίτοι όφειλε να υποστεί την ίδια ποινή από τον Κριτή. Επειδή δηλαδή το αξίωμα της ιερωσύνης είναι τίμιο και σπουδαίο ενώπιον του Θεού, για αυτόν τον λόγο απέφυγε να εμφανιστεί με λέπρα, και τιμωρήθηκε μάλλον με τη λύπη για εκείνη που υπέστη την ασθένεια, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί από τον Θεό: «Ζωσθείτε και θρηνήστε, οι ιερείς, οδύρεστε, εσείς που λειτουργείτε στο θυσιαστήριο· εισέλθετε ντυμένοι με σάκους εσείς που λειτουργείτε στον Θεό, διότι εξέλιπε από τον οίκο του Θεού μας η θυσία και η σπονδή». Προσέρχεται λοιπόν στον πάνσοφο Μωυσή λέγοντας: «Σε παρακαλώ, κύριε, μην μας προσάψεις αμαρτία, διότι από άγνοια σφάλαμε».

Εάν λοιπόν αποτελεί μέγιστη ωφέλεια το να γνωρίσει κανείς τον Θεό και να προχωρήσει στην αναζήτηση του ονόματός Του, πράγμα το οποίο διδάσκει ότι θα συμβεί σε αυτούς μετά τα προαναφερθέντα, λέγοντας: «Και θα ζητήσουν το όνομά σου, Κύριε». Ας καταισχυνθούν και ας ταραχθούν εις τον αιώνα του αιώνος, και ας ντροπιαστούν και ας καταστραφούν.

«Και ας γνωρίσουν ότι το όνομά σου είναι Κύριος· εσύ μόνος είσαι Ύψιστος σε όλη τη γη». Προφητεύει ότι θα υπάρξουν δύο τρόποι για το τέλος των εχθρών του Θεού. Ο ένας, κατά τον οποίο τους αποδίδει αγαθές ελπίδες· εφόσον βέβαια είναι αγαθό η γνώση του Θεού, και η κατανόηση του ονόματός Του, και το να διδαχθούν εκείνοι που προηγουμένως δεν γνώριζαν τον Θεό, ότι δηλαδή Αυτός είναι ο μόνος Ύψιστος σε όλη τη γη. Διότι είναι φυσικό όσοι ομολογούν αυτά, να έχουν παραδώσει στη λήθη την προηγούμενη πολυθεϊστική τους πλάνη, και να έχουν αποβάλει τη μάταιη και απατηλή ψευδολογία περί θεών. Ο δε άλλος τρόπος, είναι αυτός κατά τον οποίο προαναγγέλλει αισχύνη και ταραχή και ντροπή, και επιπλέον όλων αυτών απώλεια, για εκείνους που είναι άξιοι αυτών. Διότι διδάσκει ότι σε εκείνους που, μέσω της θείας επιστροφής, μεταβάλλονται προς το καλύτερο, θα δοθεί η θεία γνώση· ενώ σε εκείνους που καταγερνούν μέσα στη δική τους κακία, απειλεί τον όλεθρο και την απώλεια. Γι' αυτό, για μεν τους χειρότερους έχει λεχθεί: «Ας ντροπιαστούν και ας ταραχθούν στους αιώνες των αιώνων, και ας αισχυνθούν και ας απολεστούν»· για δε εκείνους που πρόκειται να μεταβληθούν προς το καλύτερο, (ισχύει) το: «Και ας γνωρίσουν ότι το όνομά σου είναι Κύριος, εσύ μόνος είσαι Ύψιστος σε όλη τη γη».

Είναι δυνατόν, βεβαίως, όλα αυτά να λέγονται και για τους ίδιους, δηλαδή για τους εχθρούς του Θεού, οι οποίοι, κατά τον καιρό που θα υποστούν όσα προαναφέρθηκαν, θα ντροπιαστούν, θα καταισχυνθούν και θα παραδοθούν στην απώλεια, και τότε από την ίδια τους την πείρα θα γνωρίσουν και θα ομολογήσουν ότι ένας και μόνος είναι ο Ύψιστος Θεός πάνω σε όλη τη γη, ο οποίος με δίκαιη κρίση τους τιμώρησε εξαιτίας των όσων τόλμησαν να πράξουν.

Ο Ιαβείμ είναι ο Ιούδας, ο οποίος παρέδωσε τον Κύριο στον χείμαρρο των Κέδρων. Εξολοθρεύτηκαν σε άσχημο τόπο· διότι η Αενδώρ ερμηνεύεται ως απρέπεια. Έγιναν εξουθενωμένοι και καταπατημένοι. Σχετικά με το «θέσε τους άρχοντες»: Ο Ωρήβ είναι ξηρός, νεκρός κόρακας. Ο Ζηβ είναι λύκος. Ο Ζεβεέ θυσιασμός, ο Σαλμανά απορριμμένος. Έτσι, λέει, ας γίνουν σαν τα θνησιμαία των ακάθαρτων ζώων. «Οι οποίοι είπαν»: Διότι, πριν σφάλει ο λαός, ο ναός ήταν έντιμος ως οίκος του Θεού και φυλασσόταν από τον Θεό. «Ο Θεός μου»: Κάτι το ανυπόστατο, λέει, πότε πάνω και πότε κάτω· διότι έτσι κυλάει ο τροχός. «Σαν την καλαμιά»: Διότι η καλαμιά, που έχει μείνει στον θερισμό, σκορπίζεται από τους ανέμους. «Σαν τη φωτιά»: Διότι, όπως όταν η φωτιά εισέλθει στο δάσος του δρυμού και το καταναλώνει γρήγορα, έτσι έπεσε και η οργή του Θεού πάνω στα ασεβή έθνη. «Σαν η φλόγα»: Βουνά ονομάζει τους δαίμονες· καταφλέχθηκαν δε από τη φωτιά, αυτήν του Αγίου Πνεύματος. «Έτσι θα τους καταδιώξεις»: Έτσι [πώς; όπως τους δαίμονες, έτσι] και τους εχθρούς του Ισραήλ, και τους αισθητούς και τους νοητούς, κατέκαψε η οργή του Θεού. «Και με την οργή»: Διότι, όταν έστειλε εναντίον τους οργή, έπεσε τρόμος σε όλα τα έθνη. «Γέμισε»: Μετά την ανάσταση του Χριστού εκ νεκρών, οι Ιουδαίοι ατιμάστηκαν μέσα στην ντροπή. «Και θα ζητήσουν»: Θα ζητήσουν μεν, αλλά δεν θα βρουν. «Ας ντροπιαστούν»: Διότι εις τον αιώνα (και στον παρόντα αιώνα και στον μέλλοντα) δεν θα παύσει ούτε η αισχύνη ούτε ο τρόμος τους.

«Και ας ντραπούν»: Εκείνη την ημέρα, όταν δουν τον Χριστό επί θρόνου δόξης, με μεγάλη αισχύνη θα χαθούν στη γέεννα του πυρός οι Ιουδαίοι. «Και ας μάθουν»: Τότε όλη η κτίση θα αναγνωρίσει τη δύναμη του Θεού, προπάντων οι Ιουδαίοι. «Εσύ μόνος είσαι»: Βλέποντας (γνωρίζοντας) την ακατάληπτη δύναμη, τότε θα γνωρίσουν (γνωρίζουν), ότι δεσπότης των πάντων είναι ο Θεός.

«Έτσι θα τους καταδιώξεις με την καταιγίδα σου, και με την οργή σου θα τους συνταράξεις». Ονομάζει καταιγίδα την αθρόα και σφοδρότατη ενέργεια του Θεού εναντίον εκείνων που αμαρτάνουν, η οποία αποσκοπεί στο να καταδιωχθούν και να ταραχθούν. Το πώς ακριβώς, έχει λεχθεί προηγουμένως: ώστε να σκορπιστούν σε μικρά κομμάτια, όπως σκορπίζεται η καλαμιά, και να μετατραπούν σε χώμα και σκόνη, σαν τη φωτιά που σβήνει, αφού εξαλειφθεί η πρόσκαιρη αλαζονεία τους. Αλλά το εύχεται αυτό για την ωφέλειά τους και όχι για τη βλάβη τους. Διότι, τι πρόσθεσε στη συνέχεια; «Γέμισε τα πρόσωπά τους με ατιμία, και τότε θα ζητήσουν το όνομά σου, Κύριε». Επειδή, όταν εκπέσουν από εκείνη την ελπίδα εξαιτίας της οποίας αμελούσαν τα του Θεού, υφίστανται αναγκαστικά ντροπή και ατιμία, επειδή στήριξαν το θάρρος τους σε μάταια πράγματα, θεωρώντας τα φευγαλέα ως μόνιμα και σταθερά· αλλάζοντας όμως γνώμη, ζητούν το όνομα του Θεού, προτιμώντας την οικείωση με αυτόν αντί για οτιδήποτε άλλο. Επειδή ωστόσο στο παρόν αυτό δεν συμβαίνει σε όλους τους αμαρτωλούς —διότι κάποιοι συνεχίζουν να ευημερούν μέχρι το τέλος, ενώ άλλοι, αν και παύει η ευημερία τους, δεν επιστρέφουν στον Θεό— άκουσε τι πρόσθεσε για αυτούς: «Ας ντροπιαστούν και ας ταραχθούν εις τον αιώνα του αιώνος». Είναι ολοφάνερο ότι αναφέρεται στον μέλλοντα αιώνα, όπου οι αμαρτωλοί όχι μόνο ντρέπονται, αλλά και ταράσσονται, και ντροπιασμένοι χάνονται, επειδή εκεί δεν έχουν πλέον καιρό για μεταμέλεια.

Διότι και εκείνοι που παλαιότερα μάνιασαν εναντίον του Ισραήλ, «εξολοθρεύτηκαν στην Αενδώρ», δηλαδή με ευκολία, «έγιναν σαν κοπριά στη γη». Και τώρα, λέει, για τα έθνη που ξεσηκώνονται εναντίον μας, «κάνε τους άρχοντές τους όπως τον Ωρήβ και τον Ζηβ και τον Ζεβεέ και τον Σαλμανά, όλους τους άρχοντές τους». Διότι έτσι και εκείνοι, όταν κάποτε οπλίστηκαν εναντίον μας, είπαν: «Ας εξολοθρεύσουμε την Ιερουσαλήμ». «Ας κληρονομήσουμε για τους εαυτούς μας το αγιαστήριο του Θεού». Και αυτούς, αφού τους εξολόθρευσε Εκείνος εύκολα, «έγιναν σαν κοπριά στη γη». Και τώρα, για τους Ιδουμαίους και τους Ισμαηλίτες και τους υπόλοιπους από αυτούς που έρχονται εναντίον μας, λέει: «Θεέ μου, κάνε τους σαν τον τροχό, σαν την καλαμιά μπροστά στον άνεμο· σαν τη φωτιά που κατακαίει το δάσος, σαν τη φλόγα που κατακαίει τα βουνά. Έτσι θα τους καταδιώξεις με την καταιγίδα σου και με την οργή σου θα τους συνταράξεις· γέμισε τα πρόσωπά τους με ατιμία, και ας γνωρίσουν ότι το όνομά σου είναι Κύριος, και εσύ είσαι ο μόνος Ύψιστος σε όλη τη γη».